1. Ομηρικά έπη
«Οδύσσεια»
Επηκέιεηα:
Γεσξγία Σόθε - Φηιόινγνο
8ν Γπκλάζην Αραξλώλ
Σρ. έηνο 2012-2013

2. Η Οδύσσεια...
• Είλαη έλα πνίεκα κε 12.110 ζηίρνπο, πνπ νλνκάδεηαη
έπνο
• Χσξίδεηαη ζε 24 κέξε πνπ νλνκάδνληαη ξαςσδίεο
• Πνηεηήο ηεο ζεσξείηαη ν Όκεξνο
• Σπληέζεθε πξνθνξηθά ζην ηέινο ηνπ 8νπ αηώλα π.Χ.
(Γεσκεηξηθή Επνρή)
• Αθεγείηαη ηελ πξνζπάζεηα ηνπ ήξσα Οδπζζέα λα
γπξίζεη ζηελ παηξίδα ηνπ κεηά ηνλ πόιεκν ηεο Τξνίαο
(δειαδή, ηνλ «λόζην» ηνπ Οδπζζέα)

3. Τι ήταν το έπος;
• Η ιέμε «έπνο» ζεκαίλεη ιόγνο, δηήγεζε
(ξήκα «ἔπσ»=ιέσ)
• Τα έπε πεξηέρνπλ κηα θαληαζηηθή
αθήγεζε (πνηήκαηα αθεγεκαηηθά). Τν
έπνο πνπ αθεγείηαη θαηνξζώκαηα
εξώσλ ή θαη ζεώλ (π.ρ. ε Οδύζζεηα)
νλνκάδεηαη εξσηθό έπνο

4. Χαρακτηριστικά του ηρωικού έπους
• Παξνπζηάδεη θαληαζηηθέο κπζνινγηθέο ηζηνξίεο ζαλ αιεζηλέο
γηα ήξσεο θαη ζενύο
• Πεξηέρεη ζπρλά γεγνλόηα ηνπ παξειζόληνο (π.ρ. ηξσηθόο
πόιεκνο), αιιά κε ζηνηρεία εμσπξαγκαηηθά.
• Δελ εθθξάδεη ηηο πξνζσπηθέο απόςεηο ηνπ πνηεηή, αιιά όιε ηελ
θνηλσλία κέζα ζηελ νπνία δεκηνπξγείηαη
* Από ηα εξσηθά έπε δύν κόλν ζώδνληαη νιόθιεξα: ε Ιιηάδα θαη
ε Οδύζζεηα. Έρνπκε, όκσο, απνζπάζκαηα θαη από άιια έπε
πνπ έρνπλ θαη απηά ζρέζε κε ηνλ Τξσηθό πόιεκν.
Έηζη, θηηάρλνπκε έλαλ «θύθιν» (νκάδα) επώλ κε ην ίδην ζέκα
πνπ νλνκάδεηαη ηξσηθόο θύθινο

5. Σηα Μπθελατθά ρξόληα (1700-1100 π.Χ.)
νη ανηδνί (=ηξαγνπδνπνηνί) απηνζρεδίαδαλ
ηέηνηα πνηήκαηα θαη ηα ηξαγνπδνύζαλ κε ηε
ζπλνδεία ελόο είδνπο θηζάξαο («θόξκηγγα») ζε
ζπκπόζηα ζηα αλάθηνξα βαζηιηάδσλ ή
επγελώλ, ζε δεκόζηνπο ρώξνπο,
κε αθνξκή θάπνην ζεκαληηθό γεγνλόο.
Απηά ηα απηνζρέδηα πνηήκαηα ήηαλ ε πξώηε
κνξθή ηνπ έπνπο.

6. Αοιδοί (ρήμα «ἀείδω»=τραγουδώ)

7. Οι αοιδοί...
• Τξαγνπδνύζαλ ηα πνιύζηηρα έπε απηνζρεδηάδνληαο πξνθνξηθά
(δελ είραλ ηε βνήζεηα ηεο γξαθήο)
• Πίζηεπαλ όηη ηα έξγα ηνπο ήηαλ ζεόπλεπζηα: θάπνηα ζεόηεηα (ε
Μνύζα) ηνπο έδηλε ην ράξηζκα λα ζπλζέηνπλ έπε θαη γη’ απηό
θξόληηδαλ λα ηε κλεκνλεύζνπλ
• Τξαγνπδνύζαλ θπξίσο ζηα αλάθηνξα αιιά θαη ζε ενξηαζηηθέο
εθδειώζεηο ηεο θνηλόηεηαο. Με ηνλ θαηξό ν ανηδόο έγηλε έλα είδνο
επαγγέικαηνο.
• Εθπαηδεύνληαλ γηα ην έξγν ηνπο, νη λεόηεξνη από ηνπο
παιαηόηεξνπο. Μάζαηλαλ ηνπο ζξύινπο γηα ηα γεγνλόηα θαη ηνπο
ήξσεο θαη απνκλεκόλεπαλ ζηνηρεία, όπσο ζπλδπαζκνύο επηζέησλ
θαη νπζηαζηηθώλ, θξάζεηο θαη ζηίρνπο ή θαη ζθελέο νιόθιεξεο.
Απηά ηα πξνζάξκνδαλ ζην ηξαγνύδη πνπ επέιεγαλ θάζε θνξά λα
πνπλ.

8. Οι ραψωδοί (ράπτω + ωδή)

9. Οι ραψωδοί...
• ήηαλ νη δηάδνρνη ησλ ανηδώλ
• έλσλαλ ηα ηξαγνύδηα πνπ ππήξραλ από παιηά θαη
δεκηνπξγνύζαλ λέα
• Δελ απηνζρεδίαδαλ όπσο νη ανηδνί
• Δελ ηξαγνπδνύζαλ αιιά απάγγειλαλ ξπζκηθά ηα έπε
(άιισλ ή δηθά ηνπο).
• Δελ έπαηδαλ θάπνην κνπζηθό όξγαλν· θαηά ηελ απαγγειία
όκσο θξαηνύζαλ ξαβδί, ζύκβνιν εμνπζίαο δνζκέλεο από
ηνπο ζενύο.
• Δε δνύζαλ ζε αλάθηνξα, αιιά αλήθαλ ζε επαγγεικαηηθά
ζσκαηεία θαη ηαμίδεπαλ από ηόπν ζε ηόπν παξνπζηάδνληαο
ηα έπε ζε ρώξνπο αλνηρηνύο, ζηηο κεγάιεο γηνξηέο ησλ
Ειιήλσλ, όπνπ γίλνληαλ θαη αγώλεο απαγγειίαο.

10. Ο Όμηρος

11. • Ίζσο λα ήηαλ ν πρώηος ραυφδός. Ταμίδεπε γηα λα
απαγγέιιεη ηα πνηήκαηά ηνπ
• Θεσξνύκε όηη έδεζε θαηά ηνλ 8ν (ίζσο κέρξη θαη ηηο αξρέο
ηνπ 7νπ) αη. π.Χ. ζηελ Ισλία (Μ. Αζία).
• Δε γλσξίδνπκε πνύ αθξηβώο γελλήζεθε. Ήδε από ηελ
αξραηόηεηα επηά πόιεηο ηνλ δηεθδηθνύζαλ·
Σκύξλε, Χίνο, Κνινθῶλ, Ἰζάθε, Πύινο, Ἄξγνο, Ἀζῆλαη.
Πηζαλόηεξεο ζεσξνύληαη ε Σκύξλε θαη ε Χίνο.
• Είλαη πνιύ πηζαλό λα ζπλέζεζε ηα έπε ηνπ
ρξεζηκνπνηώληαο γξαθή
• Ήδε από ηα αξραία ρξόληα είρε αλαγλσξηζηεί ε αμία ηνπ

12. Το «ομηρικό ζήτημα»
• Γηα ηνλ ΋κεξν ππάξρνπλ πνιιέο
πιεξνθνξίεο, αιιά δελ ππάξρνπλ επηβεβαησκέλα
ζηνηρεία. Έηζη, ε θηινινγηθή έξεπλα κάο νδεγεί
ζηα εμήο εξσηήκαηα:,
Ήηαλ σπαρκηό πξόζσπν ν ΋κεξνο ή μσθικό;
Αλ ππήξμε, ήηαλ ν πνηεηήο και ηφν δύο επών, ηεο
Ιιηάδαο θαη ηεο Οδύζζεηαο;
Η Ιιηάδα θαη ε Οδύζζεηα ζπληέζεθαλ εμαξρήο σο
απηνηειή έξγα ή δεκηνπξγήζεθαλ από έλαλ αξρηθό
ππξήλα, πνπ επεθηάζεθε κε προζθήκες από ηνπο
ξαςσδνύο ή κε ένφζη κηθξόηεξσλ επώλ;

13. Οι πιθανότερες απαντήσεις...
 Η Ιιηάδα θαη ε Οδύζζεηα απνηεινύλ έξγα ελόο πνηεηή πνπ
τρηζιμοποίηζε γραθή, γηα λα ζπλζέζεη ζηνηρεία από
πνιιέο πεγέο, κε βαζηθό εξγαιείν ην ηαιέλην ηνπ. Τέηνηεο
πεγέο γηα ηελ Οδύζζεηα είλαη:
ε επηθή παξάδνζε, ε ζρεηηθή θπξίσο κε ηνλ Τξσηθό πόιεκν
(ηξσηθόο θύθινο)
ε ιατθή κπζηζηνξία ηνπ γπξηζκνύ ηνπ μεληηεκέλνπ (λόζηνο)
κπζνπνηεκέλεο πεξηπέηεηεο λαπηηθώλ
ζηνηρεία παξακπζηώλ·
ζηνηρεία από ηελ νηθνλνκηθή, ηελ θνηλσληθή, ηελ πνιηηηθή θαη ηελ
πνιηηηζκηθή θαηάζηαζε ηεο επνρήο ηνπ