System polityczny RP Cele kształcenia Środki i metody dydaktyczne Kompatybilność z konwersatorium Zakres chronologiczny EGZAMIN: I termin – egzamin pisemny, test ze zdaniami logicznymi, II termin – egzamin ustny, pytania problemowe. System polityczny RP jako przedmiot bilansujący wiedzę dydaktyczną i wprowadzający do samodzielnych prac badawczych www.andrzejpiasecki.pl
2.
Zakres tematów 1.System polityczny PRL 2. Prawa i wolności obywatelskie. 3. Wybory i systemy wyborcze w III RP 4. Wybory parlamentarne. 5. Wybory samorządowe i eurowybory. 6. Wybory prezydenckie. 7. Demokracja bezpośrednia. 8. Partie polityczne w Polsce. 9. Grupy nacisku i grupy interesów. 10. Kościół katolicki i grupy wyznaniowe. 11. Władza ustawodawcza. 12. Władza wykonawcza. 13. Administracja publiczna. 14. Władza sądownicza.
3.
Literatura PODSTAWOWA Halina Lisicka, System polityczny RP , Wrocław 2005. Godlewski Tadeusz, Polski system polityczny, Toruń 2006. Mariusz Gulczyński, Ryszard Zaradny, System polityczny RP , Wrocław 2000.
4.
Literatura uzupełniająca Antoszewski Andrzej, Herbut Ryszard, Leksykon politologii, Wrocław 1999. Chruściak Ryszard, System wyborczy i wybory w Polsce 1989-1998. Parlamentarne spory i dyskusje, Warszawa 1999. Chwalba Andrzej, III Rzeczpospolita: raport specjalny, Kraków 2005. Dudek Antoni, Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989-2001 , Kraków 2002. Gandawski J., Związki zawodowe na rozdrożu, Warszawa 2001, Gebethner Stanisław, Wybory na urząd Prezydenta RP. Komentarz do Ustawy o wyborze Prezydenta RP, Warszawa 2000. Grabowska Mirosława, Podział postkomunistyczny. Społeczne podstawy polityki w Polsce po 1989 roku, Warszawa 2004. Grzybowski Marian (red.), System rządów Rzeczpospolitej Polskiej: założenia konstytucyjne a praktyka ustrojowa, Warszawa 2006.
5.
Literatura uzupełniająca… KornaśJerzy (red.), Kryzys Rzeczypospolitej Polskiej? : studia z zakresu funkcjonowania systemu politycznego , Kielce 2006. Kosiewski, Piotr, Ciągłość i zmiana w polskiej polityce zagranicznej , Warszawa 2006. Okrzesik Janusz, Polityczna i legislacyjna rola Senatu RP w latach 1989-2001 / Bielsko-Biała, 2005. Paszkiewicz Krystyna (red.), Partie i koalicje III Rzeczpospolitej, Wrocław 2000. Piasecki Andrzej Konrad, Wybory parlamentarne, samorządowe, prezydenckie 1989-2002, Toruń 2004. Raciborski Jacek (red.), Elity rządowe III RP 1997-2004: portret socjologiczny, Warszawa 2006. Skrzydło Wiesław, Polskie prawo konstytucyjne, Lublin 1998. Skrzydło Wiesław (red.), Sądy i trybunały w konstytucji i w praktyce , Warszawa 2005. Żuk Piotr (red.), Demokracja spektaklu? Kondycja polskiego życia publicznego 15 lat po zmianie systemowej, Warszawa 2004. Żukowski Arkadiusz, Systemy wyborcze. Wprowadzenie, Olsztyn 1999.
6.
System Zespół wzajemniesprzężonych elementów, spełniający określoną funkcję i traktowany jako wyodrębniony z otoczenia w konkretnym celu. Sprzężenia (relacje) między elementami systemu tworzą jego strukturę. Pojęcie systemu jest stosowane praktycznie we wszystkich dziedzinach nauki i praktyki. Odnosi się do zjawisk, obiektów i procesów występujących w naturze, jak i tworzonych przez ludzi. System społeczny oznacza całokształt wzorców, funkcji i społecznie akceptowanych sposobów zachowania, obowiązujących w danym społeczeństwie czy też w danej grupie ludzkiej.
7.
Polityka Formalno-prawnie – działalność instytucji państwowych; Behawioralnie – władza, wpływ, konflikty społeczne; Funkcjonalnie – funkcja systemu społecznego zapewniająca jego rozwój poprzez rozwiązywanie konfliktów, wytwarzanie decyzji regulujących w autorytatywny sposób rozdział dóbr, artykulację interesów ich agregację i selekcję, socjalizacje i komunikację; Racjonalnie – podejmowanie decyzji w ramach procesu sprawowania władzy i gry o władzę z udziałem podmiotów; Postbehawioralnie – rozwiązywanie problemów społecznych wynikających deficytu dóbr i powodujących deprywację jednostek i grup społecznych (polityka jest swoista służba społeczna, dążącą do zmniejszania czy też usuwania ograniczeń w zaspokajaniu potrzeb ludzi (A.W. Jabłoński) .
8.
System polityczny Instytucjonalnie – instytucje za pośrednictwem których podejmowane są decyzje polityczne – ustrój państwowy; Racjonalnie – zależności powstające w procesie walki o władzę; Funkcjonalnie – struktura integrująca wspólnotę polityczną; Cybernetycznie – alokacja dóbr i ciężarów oraz wymuszanie akceptacji tego podziału; Jako struktura obejmuje trzy elementy: wspólnotę polityczną, reżim polityczny, instytucje polityczne. tu: formy wpływu społeczeństwa na przebieg procesów politycznych (demokratyczność SP); struktura i funkcjonowanie instytucji politycznych (efektywność SP); Wybory w III RP (praktyka SP)
9.
System polityczny po1945 r. Oficjalnie działające ugrupowania polityczne: PSL PPR, PPS, SP, SL, SD Przekształcenia polityczne : Powstanie PZPR (1948) ZSL (1949) SD (1950) Kształtowanie się władz państwowych: KRN i TRJN Referendum ludowe 1946 r. Wybory do Sejmu Ustawodawczego – 1947 Mała Konstytucja Ustawa o terenowych organach jednolitej władzy państwowej – 1950 r. Konstytucja PRL 22 lipca 1952 r.
10.
Mała Konstytucja z1947 Sejm Ustawodawczy, jako organ władzy zwierzchniej Narodu Polskiego, deklaruje uroczyście, iż w swych pracach konstytucyjnych i ustawodawczych oraz przy wykonywaniu kontroli nad działalnością Rządu i ustalaniu zasadniczego kierunku polityki Państwa - będzie kontynuować realizację podstawowych praw i wolności obywatelskich, jak: a) równość wobec prawa bez względu na narodowość, rasę, religię, płeć, pochodzenie, stanowisko lub wykształcenie, b) nietykalność osobistą, ochronę życia i mienia obywateli, c) wolność sumienia i wolność wyznania, d) wolność badań naukowych i ogłaszania ich wyników oraz wolność twórczości artystycznej,
11.
Mała Konstytucja cd.e) wolność prasy, słowa, stowarzyszeń, zebrań, zgromadzeń publicznych i manifestacji f) prawo wybierania i wybieralności do organów władzy państwowej, g) nienaruszalność mieszkania, h) tajemnicę korespondencji oraz innych środków porozumienia, i) prawo wnoszenia skarg, petycji i podań do właściwych organów władzy państwowej, j) prawo do pracy i wypoczynku, k) prawo do zabezpieczenia w przypadku niemożności zarobkowania, l) prawo do nauki, ł) opiekę nad rodziną oraz nad matką i dzieckiem, m) ochronę zdrowia i zdolności do pracy. Równocześnie Sejm stwierdza, iż wyzyskiwaniu praw i wolności obywatelskich do walki z demokratycznym ustrojem Rzeczypospolitej Polskiej winny zapobiegać ustawy.
12.
Konstytucja z 1952r. Polska Rzecz-plita Ludowa jest republiką ludu pracującego. PRL nawiązuje do najszczytniejszych postępowych tradycji Narodu Polskiego i urzeczywistnia idee wyzwoleńcze polskich mas pracujących. Polski lud pracujący pod przewodem bohaterskiej klasy robotniczej, opierając się na sojuszu robotniczo-chłopskim, walczył dziesiątki lat o wyzwolenie z niewoli narodowej, narzuconej przez pruskich, austriackich i rosyjskich zaborców-kolonizatorów, tak samo jak walczył o zniesienie wyzysku polskich kapitalistów i obszarników. W okresie okupacji Naród Polski toczył nieustępliwą, bohaterską walkę z krwawym najazdem hitlerowskim. Historyczne zwycięstwo ZSRR nad faszyzmem wyzwoliło ziemie polskie, umożliwiło polskiemu ludowi pracującemu zdobycie władzy i stworzyło warunki narodowego odrodzenia Polski w nowych, sprawiedliwych granicach. Na wieczne czasy powróciły do Polski Ziemie Odzyskane.
13.
Konstytucja z 1952r. cd. Wcielając w życie wiekopomne wskazania Manifestu PKWN z dnia 22 lipca 1944 r. i rozwijając jego zasady programowe, władza ludowa - dzięki ofiarnym i twórczym wysiłkom polskiego ludu pracującego, w walce z zaciekłym oporem rozbitków starego ustroju kapitalistyczno - obszarniczego - dokonała wielkich przeobrażeń społecznych. W wyniku rewolucyjnych walk i przemian obalona została władza kapitalistów i obszarników, utrwaliło się państwo demokracji ludowej, kształtuje się i umacnia nowy ustrój społeczny, odpowiadający interesom i dążeniom najszerszych mas ludowych. Zasady prawne tego ustroju ustanawia Konstytucja PRL. Podstawę obecnej władzy ludowej w Polsce stanowi sojusz klasy robotniczej z chłopstwem pracującym. W sojuszu tym rola kierownicza należy do klasy robotniczej jako przodującej klasy społeczeństwa, opierającej się na rewolucyjnym dorobku polskiego i międzynarodowego ruchu robotniczego, na historycznych doświadczeniach zwycięskiego budownictwa socjalistycznego w ZSRR, pierwszym państwie robotników i chłopów.
14.
Konstytucja z 1952r. cd. Wypełniając wolę Narodu Polskiego i zgodnie ze swym powołaniem - Sejm Ustawodawczy Rzeczypospolitej Polskiej uchwala uroczyście niniejszą Konstytucję jako ustawę zasadniczą, którą Naród Polski i wszystkie organy władzy polskiego ludu pracującego kierować się winny w celu: umacniania państwa ludowego jako podstawowej siły, zapewniającej najpełniejszy rozkwit Narodu Polskiego, jego niepodległość i suwerenność, przyśpieszania rozwoju politycznego, gospodarczego i kulturalnego Ojczyzny oraz wzrostu jej sił, pogłębiania uczuć patriotycznych, jedności i zwartości Narodu Polskiego w walce o dalsze polepszenie stosunków społecznych, o całkowite zniesienie wyzysku człowieka przez człowieka, o urzeczywistnienie wielkich idei socjalizmu, zacieśniania przyjaźni i współpracy między narodami, opartych na sojuszu i braterstwie, które łączą dziś Naród Polski z miłującymi pokój narodami świata w dążeniu do wspólnego celu: uniemożliwienia agresji i utrwalenia pokoju światowego.
15.
System polityczny PRLNowelizacje konstytucji PRL: 1954, 1957, 1960, 1961, 1963, 1971, 1972, 1973, 1976, 1980, 1982, 1987 Fasadowość instytucji, np. FJN (pseudowybory) Uzależnienie wymiaru sprawiedliwości i aparatu kontroli od władzy wykonawczej i politycznej. Reformy administracyjne: 1972 i 1975 Dekret o stanie wojennym z 1981 r. Ustawodawstwo czasów ,,normalizacji’’ 1983-85 Implementacja instytucji demokratycznych: TK, TS, RPO, samorząd terytorialny, referendum. Rozwój społeczeństwa obywatelskiego. Ewolucja systemu politycznego w latach osiemdziesiątych. Empiryczna repartycja odpowiedzialności za państwo.
