Seela Nirmana Vidhanam : Telugu Booklet by Vivekananda Mahamandal Character Building

2. (yÓTT<ä{Ï eTTÁ<äD)
ø£è‘·»„‘·T
eTVü‰eT+&É* Ä$s¡“¤$+∫, |üì#˚düTÔqï e÷qeìsêàD ÄX¯j·TeTT kÕ<Ûäq˝À
uÛ≤>∑+>± "How to Build Character" nH˚ ∫s¡T|ü⁄düÔø±ìï eTVü‰eT+&É*
ãVüQø±+>± Á|ü#·T]düTÔqï~. <ëìì ôdô|º+ãs¡T 93˝À $|ü⁄©ø£]dü÷Ô
Á|ü#·T]+∫q~. Bìì oìsêàD+ q+<äT ÄdüøÏÔ ø£yê]øÏ (Á|ü‘˚´øÏ+∫
$<ë´s¡Tú≈£î) ñ|üjÓ÷>±ø±]>± ‘ÓT>∑T˝ÀìøÏ Á|ü#·T]düTÔHêïeTT. ‘ÓT>∑T
nqTyê<ä+ #˚dæq ø°.X‚. l _.j·Tdt.ÄsY. Ä+»H˚j·TTT >±]øÏ
ãTTD|ü&çe⁄HêïeTT. ‘·eT neT÷´yÓTÆq dü÷#·q*∫Ãq &܈ˆ |üHêï XÊ´eT
düT+<äs¡eT÷]Ô >±]øÏ ø£è‘·»„‘·T. myéT.$.|æ. {Ï.{Ï.&ç. ø£fi≤´D eT+&É|üeTTq+<äT
qe+ãs¡T 29 qT+&ç &çôd+ãs¡T 1 es¡≈£î »s¡T>∑T‘·Tqï VVYM s¡»‘√‘·‡e
y˚&ÉTø£˝À uÛ≤>∑+>± á Á>∑+<∏ëìï |ü⁄q'eTTÁ<äD #˚düTÔHêïeTT. e÷ ‘=*eTTÁ<äD
eH˚ á |ü⁄q'eTTÁ<äDqT bÕsƒ¡≈£îT Ä<ä]+#·>∑s¡ì Ä•düTÔHêïeTT. Á>∑+<∏ä
eTTÁ<äD≈£î düVü≤ø£]+∫q |”˝≤ Áã<äsY‡ (lìyêdt, s¡$X¯+ø£sY), #·ø£ÿ>± eTTÁ~+∫
Ç∫Ãq ªªdü‘·´+µµ ãè+<ä+≈£î ø£è‘·»„‘·T.
$XÊK|ü≥ï+ Ç≥T¢
qe+ãsY 29, 2013 j·THé. ø°åàHêsêj·TD
(Á|üø±X¯≈£îT)
Á>∑+<∏ä$&ÉT<ä: &çôd+ãs¡T 1998˝À eTVü‰eT+&É* 32e nœuÛ≤s¡‘·
j·TTe»q düy˚Tàfi¯qeTT q+<äT.
Á|ü‘·T≈£î : j·THé. ø°åàHêsêj·TD, B.Tech., M.B.A, n<Ûä´≈£åîT
$XÊK|ü≥ï+ $y˚ø±q+<ä j·TTe eTVü‰eT+&É*.
(kÕú|æ‘·+ : qe+ãs¡T 6, 1988, ]õwüºsY¶ HÓ+. 913/2008)
C/o. l >∑D|ü‹ ùdyê dü$T‹, >∑÷sêÿ˝…’qT, ¬s’˝Ò«ùdºwüHé <ä>∑Zs¡
$XÊK|ü≥ï+ - 530 004. bò˛Hé : 2564451, 9849811940
e-mail : vvym@yahoo.co.in, Blog : www.vvym.blogspot.com
How to build Character (Telugu) ISBN 978-81-86974-81-0

3. 1
Á|üø±X¯≈£îì dü÷#·q
∫qï<Ó’q sT÷ Á>∑+<Ûä eTTÁ<äD jÓTTø£ÿ nH˚ø£ |ü⁄qs¡TàÁ<äDT
K¬s’Ãb˛sTTq+<äTq, j·TTe‘· ‘·eT J$‘·eTTqT <˚X¯ ùde¬ø’
düÁø£eTeTT>± r]Ã~<äT› ø=+<äTs¡qT ÄX¯‘√ $|ü⁄©ø£]+|üã&çq
sT÷ q÷‘·q eTTÁ<äD >=ìsêã&çq~. j·TTe‘·˝À @ ˇø£ÿ¬s’Hê
sT÷ Á>∑+<ÛäeTT qT+&ç j˚T e÷Á‘·eTT Á|üjÓ÷»qeTTqT bı+~Hê
á ÁX¯eT m+‘√ |òüø±] j·T>∑TqT.
(Ä+>∑¢ Á>∑+<∏ä Á|üø±X¯≈£îT / ôdô|º+ãs¡T 1993)
$wüj·T dü÷∫ø£
$wüj·TeTT |ü⁄≥
ø£≥Tºã&ç n&ÉT>∑TqT+&ç ÁbÕs¡+_Û+#·TeTT 3
oeTTô|’ <Óã“rj·T˙j·Te<äT› 4
oìsêàD $<ÛëqeTT 7
oìsêàDeTTq≈£î |üìeTT≥Tº dü«Á|üj·T‘·ïeTT 12
o ìsêàDeTTq¬ø’ #·<äTe⁄≥ 14
oeTT ˇø£ $˝≤düe÷? 19
o ìsêàDeTT 24
oy˚T düe÷<ÛëqeTT 33
nqTã+<Ûä+ (˙≈£î ˝§+>∑T n<äT“¤‘·+, d”«j·T jÓ÷>∑´‘ê|üÁ‘·+) 37

4. 2
lsêeTø£èwüí uÛÑ≈£îÔT,
j·TTe‘·≈£î dü÷Œ¤]Ô, Ä<äs¡ÙÁbÕj·TTT
eTVü‰eT+&É* ÁX‚jÓ÷_Û˝≤wæ
l _.j·Tdt.ÄsY. Ä+»H˚j·TTT >±s¡T
l _.j·Tdt.ÄsY. Ä+»H˚j·TTT>±s¡T ‘·eT
Ä#·s¡D #˚‘·, ø£èwæ#˚‘·, Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ˝À lsêeTø£èwüí ñ<ä´e÷ìï Á|ü#ês¡+
#˚dæq eTVü‰˙j·TTT. u≤´+qT+#˚ uÛÑøÏÔ ÁX¯<ä∆T >∑*–, lsêeTø£èwüí
yêvàj·T+‘√ |ü]#·j·T+ >∑*–q ‘·s¡Tyê‘· ‘·q Ä#·s¡D #˚‘· ªX‚«‘· egeTT
<Ûä]+∫q kÕ<ÛäTe⁄>±µ ø=ìj·÷&Éã&çHês¡T. M] dü«düú+ u≤|ü≥¢.
es¡<ä u≤~Û‘·T |ü⁄qsêyêdü ø±s¡´Áø£e÷˝ÀqT (u≤|ü≥¢, Nsê),
u≤ u≤*ø£ e´øÏÔ‘·« $ø±dü+˝ÀqT, j·TTe≈£îqT ñ‘˚Ô»|üs¡∫
düMTø£]+#·≥+˝ÀqT Äj·Tq ÁX¯<ä∆ #·÷ù|yês¡T. Äj·Tq#˚ Á|üuÛ≤$‘·T˝…’q
u≤u≤*ø£T, j·TTe≈£îT lsêeTø£èwüí ùdeø£+øÏ‘·yÓTÆ uÛ≤e Á|ü#ês¡+
#˚düTÔHêïs¡T. Äj·Tq nH˚ø£ Á>∑+<∏ëT nqTe~+#ês¡T. j·TTe‘· >∑T]+∫
lsêeTø£èwüí Á|üuÛÑ˝À nH˚ø£ yê´kÕT ÁyêkÕs¡T.
j·TTe≈£î o ìsêàD ÄeX¯´ø£‘·qT >∑T]Ô+∫q Ms¡T Ä ~X¯>±
|üì#˚j·TT#·Tqï n.uÛ≤.$.j·TT eTVü‰eT+&É*ì Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ˝ÀìøÏ
Á|üy˚X¯ô|{≤ºs¡T. u≤|ü≥¢, >∑T+≥÷s¡T, $»j·Tyê&É, ˇ+>√T˝À j·TTe»q
•ø£åD •_ÛsêT »s¡>∑&ÜìøÏ Áb˛‘·‡Væ≤+#ês¡T.
y˚TeTT |ü+|æq yÓ+≥H˚ "How to Build Character" qT ‘·q
81e @≥ 1994˝À nqTe~+#ês¡T. Äj·Tq &çX¯+ãs¡T 96˝À ‘·q
>∑Ts¡Te⁄>±] bÕ<ä eTTÁ~ø£qT #·÷dü÷Ô, lsêeTø£èwüí ÄsêÁ‹ø£+ $+≥÷
lsêeTø£èwüí düŒèVü≤‘√ yê]˝À ◊ø£´eTj·÷´s¡T.
Äj·Tq J$‘·+, Ä<äs¡Ù+ nH˚ø£eT+~øÏ dü÷Œ]Ô>± ñ+≥T+<äì
Ä•dü÷Ô.... á ªªoìsêàD $<ÛëqeTTµµ qT Äj·Tq≈£î n+øÏ‘·
yÓTTqs¡TdüTÔHêïeTT.
Ç≥T¢
$XÊK|ü≥ï+ $y˚ø±q+<ä j·TTe eTVü‰eT+&É* düuÛÑT´T.
l _.j·Tdt.ÄsY. Ä+»H˚j·TTT >±]
X¯‘·»j·T+‹ dü+e‘·‡s¡+ (1913`2013)

5. 3
ø£≥Tºã&ç n&ÉT>∑TqT+&ç ÁbÕs¡+_Û+#·TeTT
nìï ø±˝≤˝ÀqT kÕ<Ûës¡D+>± m≈£îÿe>± Áù|$T+|üã&˚ uÛ≤e+
ˇø£{Ï e⁄qï~. n~ n+<ä]øÏ ñ‘ê‡Vü‰ìï >=T|ü⁄‘·T+≥T+~. Ä
uÛ≤ey˚TeT+fÒ ìsêàDeTT˝Òø£ |ü⁄q]ïsêàDeTT, ˝Òø£ uÛ≤s¡‘·<˚X¯ |ü⁄q]ïsêàDeTT
e+{Ï~. n≥Te+{Ï uÛ≤yêìï e´‹πsøÏ+#˚ yê¬ses¡÷ ø£ìŒ+#·s¡T. ø±ì,
Áù|$T+#·ã&˚ Á|ü‹ uÛ≤eeTT jÓTTø£ÿ $wüj·TeTT˝ÀqT <ëìì >∑÷]Ãq
$düŒwüºyÓTÆq ñ<˚›X¯´y˚T eTq≈£î ˝Ò<äT, ø±ì |ü⁄q]ïsêàD $wüj·TeTT˝À
Á|ü‹yês¡TqT ‘·eT ‘·eT dü«+‘· uÛ≤yêH˚ï eTT+<äT+#·T‘ês¡T. n+<äTe¢
|ü⁄q]ïsêàDeTH˚~, düs¡«»HêyÓ÷<äø£s¡ $wüj·TyÓTÆqqT, <ëì ‘·T~ s¡÷|üø£Œq
$wüj·TeTT˝À eTq+ ø√πs <ëìì >∑÷]Ã, nqTdü]+#ê*‡q $<ÛëHêìï
>∑÷]à ≈£L&Ü m+‘√ ‘˚&Ü ø£ìŒdüTÔqï~.
nsTT‘˚ á |ü⁄q]ïsêàD≤ìï >∑÷]Ãq nìï uÛ≤yêqT C≤Á>∑‘·Ô>±
|ü]o*+∫ #·÷ùdÔ, ˇø£ $wüj·T+ düŒwüºeTÚ‘·Tqï~. n+<äs¡÷ ˇø£ $wüj·÷ìï
n+^ø£]ùdÔ ‘·|üŒ, sT÷ ñ‘ê‡Vü≤eTT |üP]Ô>± e÷≥˝ÀH˚ n+‘·eTÚ‘·Tqï~.
ø£≥Tºã&ç n&ÉT>∑TqT+&˚ (|ü⁄Hê~ qT+&˚) ÁbÕs¡+uÛÑ+ ø±yêH˚<˚ Ä $wüj·TeTT.
düTdæús¡yÓTÆq >∑{Ϻ |ü⁄Hê~ MT<ä ìsêàDeTT »s¡T>∑ø£b˛‘˚, ∫es¡≈£î kÂ<ÛäeT+‘ê
H˚ eT≥ºeTe⁄‘·T+~.
Áø°düTÔ eTVü‰X¯j·TTì düVü‰qT eTqeTT >∑Ts¡TÔ+#·T≈£îqï≥¢sTT‘˚,
eTqeTT y˚ùd |ü⁄Hê~ sê‹Á|ü<˚X¯+ MT<äH˚ e⁄+&Ü* >±ì, ÇdüTø£MT<ä
ø±<äT. e÷qe oyÓTTø£fÒ n≥Te+{Ï |ü⁄Hê~ì @sêŒ≥T #˚düTÔ+~.
uÛ≤s¡‘·<˚X¯ |ü⁄q]ïsêàDeTq>± uÛ≤s¡‘· Á|ü» oeTTqT ì]à+#·TfÒ. á
$<ÛëqeTT eq C≤rj·T oìsêàD y˚Ts¡Œ&ÉTqT. oeTT eTqTwüß´q≈£î
¬s+&ÉT eTTK´ ø£åDeTTqT ø£*–+#·TqT. ‘êqT m˝≤ yÓT>∑eqqTH˚~
ˇø£{Ï, Ç‘·s¡T‘√ m˝≤ yÓT>∑e˝…qqTq~ ¬s+&Ée~. Mì˝À ˇø£{Ï

6. 4
ìs¡à‘·«eTT, ¬s+&Ée~ HÓ’‹ø£ es¡ÔqeTT. |ü⁄q]ïsêàDeTT˝À
ñ‘ê‡Vü≤eTTqï|ü&ÉT eTqeTT $y˚ø±q+<äkÕ«$T yê] e÷≥qT ø=ìï
düà]+#·T≥ eT+∫~. ªªkÕ+|òæTø£ ˝Òø£ sê»ø°j·÷~ $<ÛëqeTTìï+{ÏøÏì,
eT÷eTT e÷qe⁄ì eT+∫‘·qeTT ô|’ Ä<Ûës¡|ü&ç e⁄qï~. Bìì ˝Òø£
<ëìì ˝Àø˘düuÛÑ ˇø£ XÊdüqeTTqT #˚dæq+‘· e÷Á‘·eTTq j˚T C≤‹j·TT
>=|üŒ<äe⁄≥˝Ò<äT. Á|ü»T >=|üŒyês¡T, eT+∫yês¡T n>∑T≥ eqH˚ C≤‹
>=|üŒ<ä>∑T#·Tqï~. eTVü‰|ü⁄s¡Twüß+<äs¡TqT á $wüj·TeTTH˚
uÀ~Û+#·T#·THêïs¡T. >=|üŒ‘·qeTTq≈£î eT÷eTT XÊdüqeTT ø±<äT. <ëìøÏ
ãeTT HÓ’‹ø£ es¡ÔqeTT, |ü$Á‘·‘· nqTq$ e÷Á‘·y˚Tqì Áø°düTÔ eTVü‰X¯j·TT&ÉT
Á>∑Væ≤+∫j·TTHêï&ÉTµµ. <Ûäè&ÛÉyÓTÆq kÂo´+ >∑ yÓ’<äT´T, Ç+»˙s¡T¢,
|ü]bÕ≈£îT, ñbÕ<Ûë´j·TTT, sê»ø°j·Ty˚‘·ÔT, >∑TeTkÕÔT, ø±]à≈£îT,
ø£s¡¸≈£îT ˝ÒìHê&ÉT, uÛ≤s¡‘·C≤‹ |ü⁄q]ïsêàDeTTq≈£î eTqeTT dü+ø£*Œ+#·T
eTVü≤‘·Ôs¡ Á|üD≤[ø£˙ï ‘·|üŒø£ n|ü»j·T+ bÕe⁄‘êsTT.
oeTTô|’<Óã“rj·T˙j·Te<äT›
@ Á|ü‘˚´ø£ e´øÏÔHÓ’Hê sê»ø°j·T s¡+>∑eTT˝À qT+&ç ‘=–+#ê+fÒ,
kÕ<Ûës¡D+>± sê»ø°j·Ty˚‘·ÔT, n‘·ìô|’ Á|üjÓ÷–+#˚ ngeTT ªªo+ MT<ä
<Óã“rj·TT≥µµ. á ngy˚T ‘·eT Á|üjÓ÷»Hêìï rs¡Ã>∑*–‘˚ n‘·ìï
n+‘·yÓTT+~+#·≥+ »s¡>∑<äT. ø±ì »qT˝À ˇø£ ã*wüºyÓTÆq >=|üŒ esêZìï
‘=–+#ê+fÒ ì+~+#·≥+>±ì, $HêX¯q+ #Ój·T´≥+ >±ì @ e÷Á‘·+
|üì #Ój·T´e⁄. n≥Te+{Ï |ü]dæú‘·T˝À Ä esêZìï ì+~+#·≥+>±ø£ Ä
es¡ZeTT jÓTTø£ÿ oeTT eT+∫~ø±<äì Á|ü#ês¡eTT #Ój·T´≥yÓTTø£ÿfÒ e÷s¡ZeTT.
á |üì ø±yêì #˚dæHê, #Ój·T´ø£b˛sTTHê uÛ≤s¡‘·<˚X¯ Á|ü»˝Àì m≈£îÿe
uÛ≤>∑yÓTÆq j·TTe‘· $wüj·TeTT˝À sTT~ »]–b˛‘·Tqï~. uÛ≤s¡‘·<˚X¯ j·TTe‘·
BìøÏ >∑T] ne⁄‘·Tqï~. n~«rj·TyÓTÆq á dü+|òüT≥q ˇø£ÿ uÛ≤s¡‘·<˚XÊìøÏ
#Ó+~q~ e÷Á‘·y˚T ø±ø£b˛sTTHê, á <˚X¯ $wüj·TeTT‘√ eTq≈£î m≈£îÿe

7. 5
dü+ã+<ÛäeTTqï~. m+<äTø£q>± eTq<˚X¯eTT m+‘√ø±eTT>± yÓqTø£ã&çq
dæú‹˝À e⁄+~, sTT|ü&˚ á <˚X¯eTT eè~∆˝ÀìøÏ sêe{≤ì¬ø’ eTT+<ä&ÉT>∑T
y˚düTÔqï~.
ø=+‘· dü«‘·+Á‘·eTT rdüTø=ì $XÊ <äèw溑√, á $wüj·÷ìï ªªo+ô|’
<Óã“rj·T≥+µµ nqe#·TÃqT. á |üìøÏ ñ|üjÓ÷–+∫q $<ÛëHêT nH˚ø£eTT.
ø±ì, Ä $<ÛëHêT eTq e÷‘·è<˚X¯ j·TTe‘· oeTTô|’ <Óã“ rj·T{≤ìøÏ
ø±s¡≈£î˝…’qyês¡T, ˇø£ ≈£îÁ≥ Á|üø±s¡+ sT÷ |üì#˚düTÔHêï, #Ój·T´ø£b˛sTTHê,
<ëìe¢ ø£T>∑T‘·Tqï |òü*‘·eTT e÷Á‘·eTT düe÷qy˚T. á <˚X¯ uÛÑ$wü´‘·TÔ
me]ô|’ Ä<Ûës¡|ü&ç e⁄qï<√, Ä j·TTe‘· yÓHÓïeTTø£ $]– b˛‘·T+~.
Væ≤+<ä÷<˚X¯ #·]Á‘·˝À ˇø£ q÷‘·q X¯ø±ìï Á|üy˚X¯ô|≥ºedæqyês¡T, Ä|üì˝À
<Ó’q´+>± |üsêõ‘·T˝Ö‘ês¡T. uÛ≤s¡‘·<˚X¯eTT Ädæj·÷K+&É nuÛÑT´<äj·TeTT˝À
Á|ü<ÛëqbÕÁ‘· eVæ≤+#·≥y˚Tø±ø£, X¯s¡y˚>∑+‘√ C≤rj·T, n+‘·sê®rj·T
dü+düú˝À $ø£è‘· s¡÷|üeTT˝À ‘·˝…‘·TÔ‘·Tqï kÕ«s¡ú |üs¡‘·«eTT, <Ûäs¡à>±¢ì,
o˝À|üeTT nH˚ Ä<Ûë´‹àø£ Á|üe÷<ëìøÏ >∑T]ø±uÀ‘·Tqï e÷qe Hê>∑]ø£‘·
uÛÑ$wü´‘·TÔ˝À ≈£L&Ü Á|ü<ÛëqbÕÁ‘· eVæ≤+#ê*‡ e⁄qï~. o|ü≥T‘·«+
ø√˝ÀŒsTTq uÛ≤s¡‘·<˚X¯ j·TTe‘· á |üìHÓ˝≤ kÕ~Û+#·>∑<äT?
ndü+U≤´≈£î˝…’q $<ë´s¡TúT $C≤„qXÊg+˝ÀqT, kÕ+πø‹ø£ $<ä´˝ÀqT,
ø±s¡´ìs¡«Vü≤D˝ÀqT, »e÷Ks¡TÃT Áyêj·TT $<ÛëqeTT˝ÀqT (nøö+f…˙‡),
nìïs¡ø£eTT˝…’q $C≤„qXÊÁkÕÔ˝ÀqT •ø£åD bı+<äT‘·THêïs¡T. ø±ì, sT÷
$<ë´s¡TúT o |ü≥T‘·«eTTqT kÕ~Û+|üì#√, dü+|ü<ä‘√ ‘·T‘·÷>∑T <˚X¯
ìsêàD ø±s¡´+˝À, yês¡T ìsêàD≤‘·àø£yÓTÆq ˇø£ Á|üãyÓTÆq X¯øÏÔ>±
s¡÷bı+<ä˝Òs¡T. á $wüj·T+˝À ÁX¯<ä∆ rdüTø=qø£ b˛e≥+, ˇø£ e´‹πsø£
X¯øÏÔ>± e÷], ìs¡T|üjÓ÷>∑yÓTÆ, $<ä´>± #·˝≤eTDÏ ne⁄‘·Tqï $<ä´q+‘·{Ïì,
ìØ«s¡´+ #˚düTÔqï~.
#Ó&ÉT |ü⁄düÔø±qT Áb˛>∑T#Ój·T´≥+˝À >∑ Á|üe÷<äeTT, nDT
nÁkÕÔqT Áb˛>∑T #Ój·T´≥+˝À>∑ Á|üe÷<ä+ø£+fÒ, ‘·≈£îÿy˚MTø±<äT,

8. 6
nDTu≤+ãT |üØø£åT, uÛ≤$‘·sê yêfi¯flqT XÊØs¡ø£+>± Á|üe÷<ëìøÏ
>∑T]#Ój·T´e#·TÃ. ø±ì #Ó&ÉT |ü⁄düÔø±T, <˚X¯ uÛÑ$wü´‘·TÔπø eT]+‘· Á|üe÷<ëìï
ø£*–+#·TqT. á $wüj·TeTT˝À Áù|πs|üD X¯øÏÔ &ÉãT“ e÷Á‘·y˚TH˚yÓ÷, me]øÏ
‘ÓTdüTqT? <˚X¯eTT˝À dæìe÷ |ü]ÁX¯eTqT >∑÷]Ã, <ä÷s¡<äs¡ÙHé ({Ï.$),
uÛÑ$wü´‘·TÔqT >∑÷]Ã eTqeTT m+‘√ Ä<äTsê›#Ó+<äT‘·THêïeTT. o+ô|’
<Óã“‹j·T´{≤ìøÏ sTT$≈£L&Ü ñ|üjÓ÷>∑ø£s¡yÓTÆq Äj·TT<ÛëT, á
e´eVü‰sêìøÏ yÓqTø£ j˚T ñ<˚›X¯eTTqï<√ me]øÏ ‘ÓTdüT? e÷<äø£ Á<äyê´T,
eT<ä´eTT, <ÛäqeTT, HÓeTà~HÓeTà~>± Äs√>±´ìï Vü≤]+∫y˚j·TTqT.
n≥Te+{Ï sTT‘·s¡ |ü<ësêúT nH˚ø£ e÷sêZ <ë«sê j·TTe‘·≈£î düs¡|òüsê
#˚j·Tã&ÉT#·Tqï$. p<ä|ü⁄ Ä≥˝À ø=‘·Ô ø=‘·Ô $<ÛëHê˝…H√ï
ø£ìô|≥ºã&ÉT‘·Tqï$.
≈£î+&ÉqTã{Ϻ ≈£î+&ÉT #˚ùdyê&ÉT ñHêï&Éì ‘Ó*dæq≥T¢, düe÷q
Á|üjÓ÷»Hêìï ìs¡«]Ô+#˚ Äj·TT<Ûä eP´Vü≤eTTT @sêŒ≥T
ãj·T≥|ü&ÉT‘·Tqï|ü&ÉT, á Á|ü<äs¡Ùq≈£î yÓqTø£ ˇø£ ‘Ó*$>∑yê&ÉTHêï&Éì
qeTàedæ edüTÔqï~. <˚e⁄&ÉTHêï&Éq&ÜìøÏ ‘·s¡ÿeTT e÷Á‘·y˚T ‘·T~ ìsê∆s¡D
ø±<äT. n≥Te+{Ïyê&ÉT ndüT e⁄+&Éø£b˛e#·TÃqT. ‘·s¡ÿeTT ø±ì, ‘·s¡ÿeTT
ø±ø£b˛˙, á ‘√Tu§eTà˝≤≥jÓTTø£ÿ |òü*‘·eTT e÷Á‘·eTT düe÷qy˚T.
ìsêàD≤‘·àø£yÓTÆq, ìsêàD≤‘·àø£eTTø±ì $wüj·÷˙ï á ñ‘ê‡Vü‰ìï n<˚
yÓ’|ü⁄q≈£î HÓ{Ϻ XÀuÛÑdüÿs¡yÓTÆq <˚X¯uÛÑ$wü´‘·TÔq≈£î Vü‰ì ø£*–+#·Tq≥T¢, j·TTe‘·
oeTTqT ≈£L&Ü HÓeTà~>± Vü≤]+#·T#·Tqï$.
nìï $<ÛäeTTT>±, á |ü]dæú‹ì n&ÉT¶ô|≥ºì#√ mìï
sê»ø°j·TeTT˝…’qqT, mìï Á|üD≤[ø£˝…’qqT, m+‘· $<˚o düVü‰j·TyÓTÆqqT
ªeTìwæì e÷eT÷T dæú‹˝ÀìøÏ rdüT≈£îsêe{≤ìøÏ ã<äTTµ <ÛäqeTTqT
e÷eT÷T dæú‹˝ÀìøÏ ‘Ó#·TÃ≥≈£î Á|üj·T‘·ïeTT ˝…ìï #˚dæqqT, yê{Ïe¢
Á|üjÓ÷»qy˚Te÷Á‘·eTT e⁄+&É<äT.

9. 7
n~Ûø±s¡eTT˝À ñ+&ç á $wüj·TeTT˝À CÀø£´eTT ø£*–+#·Tø=qT≥≈£î
X¯øÏÔ >∑yê¬ses¡÷ á ôV≤#·Ã]ø£qT düT‘·sêeTT |ü{Ϻ+#·Tø√s¡T. Ç≥Te+{Ï
ôV≤#·Ã]ø£T #Ój·T´≥+, sTT~ yÓTT<ä{ÏkÕ] ø±H˚ø±<äT. nsTT‘˚ á
$wüj·T+˝À @MT#˚j·TT≥≈£î ÄkÕÿs¡eTT˝Ò<ë? ñqï~. ˇπø ˇø£ e÷s¡ZeTT
$T–* e⁄qï~. uÛ≤s¡‘· j·TTe‘· ˇø£{Ï>± #˚], ‘·eT oeTTô|’ <Óã“
rj·T{≤ìøÏ dæ<ä∆yÓTÆq yê] <ë&çì <ÛÓ’s¡´eTT>± m<äTs=ÿì ‘·eTqT
u…<ä]+#·T#·Tqï sT÷ uÛÑ÷‘·eTTqT Á|ü‹|òüT{Ï+#·edæ e⁄qï~. ã*wüºyÓTÆq
X¯Øs¡eTT˝À, ãe‘·Ôs¡yÓTÆq eTqdüT‡qT ì]à+#·Tø=ì eTq j·TTe‘· á
<äTwüºX¯≈£îÔ, <äTÁwüŒj·T‘·ïeTTqT eeTTà #˚j·T>∑<äT. eT+∫ ‘·+|ü⁄T
nqT ø£e#·eTTqT <Ûä]+∫, <˚X¯uÛÑøÏÔ nqT C≤»«´e÷qyÓTÆq n–ïì s¡>∑T˝§ÿ*Œ
<˚X¯Á|ü» jÓT&É>∑ eTVü‰düeTTÁ<äeTT e+{Ï Áù|eT‘√, ‘·eT Vü≤è<äj·TeTTqT
ì+|ü⁄ø=ì, ‘·eTqT |ü]Vü‰düeTT #˚j·TT#·Tqï á øÏsê‘·≈£î <äTwüº‘·+|ü⁄qT,
eTq j·TTe‘· »j·TÁ|ü<äeTT>± uÛÑ>∑ïeTT #˚dæ, ‘·eT $»j·TeTTqT, ‘·eT
oX¯øÏÔ jÓTTø£ÿ düsê«~Û|ü‘·´eTTqT Á|üø£{Ï+|ü>∑s¡T. XÀuÛ≤j·Te÷qyÓTÆq
uÛ≤$uÛ≤s¡‘· ìsêàDeTT #˚j·TT≥≈£îqT, y˚<äãTTwüßT >±qeTT #˚dæq
ÁãVü≤à‘˚»eTT, øå±Á‘·Ms¡´eTT düe÷qeTT>± ‘˚»]T¢#·T sêuÀe⁄#·Tqï
X¯ø£eTTqT eTq dü+|òüTeTT˝À Á|üø£{Ï+#·T≥≈£î ‘·eT ÁbÕDeTT˝§&ç¶q yê]
dü«|üïeTTqT dü|òü©ø£è‘·eTT #˚j·TT≥≈£î eTq j·TTe‘· jÓTTø£ÿ oX¯øÏÔ
nedüs¡eTT.
uÛ≤s¡‘·<˚X¯ j·TTe‘· eTT+<äT sT÷Hê&ÉT sTT~jÓTTø£ Äø£s¡¸D°j·TyÓTÆq
düyêT, Ç~ ø£]ƒq ‘·s¡yÓTÆq düyêT ≈£L&Ü. eTq+<ä] uÛÑ$wü´‘·TÔ Bì
»j·÷|ü»j·TeTTô|’ Áy˚˝≤&ÉT#·Tqï~. uÛ≤<Ûä´‘· |üP]Ô>± j·TTe‘· ô|’qH˚
j·TTqï~. ø±e⁄q ‘·eT≈£îqT, <˚X¯eTTq≈£îqT, Á|üe÷<äeTT ø±#·Tø=ì
j·TTqï<äqT $wüj·TeTTqT eTs¡∫q|ü&˚ yêØ $wüj·TeTTqT $düà]+#·>∑s¡T.

10. 8
123456789012345678901234567890121234567
123456789012345678901234567890121234567
123456789012345678901234567890121234567123456789012345678901234567890121234567
123456789012345678901234567890121234567
123456789012345678901234567890121234567
oìsêàD$<ÛëqeTT
eT+∫kÂo´ ìsêàDeTT >∑T]+∫ H=øÏÿeø±ÿDÏ+#· qedüs¡+˝Ò<äT.
Á|ü|ü+#·eT+‘·{≤, eTTK´+>± uÛ≤s¡‘·<˚X¯+˝À áHê&ÉT eTq+ m<äTs=ÿ+≥Tqï
ø=s¡‘·ìï{Ï˝Àq÷ eTTK´yÓTÆq ø=s¡‘· á düNä ø=s¡‘·j˚T! á ø=s¡‘·ì
<ÛÓ’s¡´+>± m<äTs=ÿì, #·ø£ÿ>± |ü]wüÿ]+#· >∑*–‘˚, $T–*q ø=s¡‘·˙ï
Áø£eTÁø£y˚TD≤ yê≥+‘·≥y˚ rs¡Ãã&É‘êsTT. $T–*q ø=s¡‘·ìï{Ï˙ rÁe+>±
|ü]>∑DÏ+∫, yê{Ïì rs¡Ã{≤ìøÏ Á|üj·T‘êïT #˚düTÔHêïeTT ø±˙ á oìsêàD
ø=s¡‘· ìyês¡D >∑T]+∫ e÷Á‘·+ dü]jÓÆTq Ä˝À#·q>±˙, Á|üj·T‘êïT
>±˙ #˚j·T≥+˝Ò<äT. á düeTùd´ nìï düeTdü´˝Àø° eTTK´yÓTÆq düeTdü´.
Ä˝À#·Hê |üs¡T˝…’q Á|ü»+<äs¡÷ á düeTkÕ´ìyês¡D≈£î ‘·–q+‘·
düeTj·÷ìï πø{≤sTT+∫, ‘·>∑T Ä˝À#·qT #˚dæ, |ü]cÕÿs¡ e÷s¡Z+
ø£qT>=q{≤ìøÏ ∫‘·ÔX¯ó~∆‘√, ÁX¯<ä∆‘√ Á|üj·T‘êïT #˚j·÷*.
n‹eTTK´yÓTÆq á düeTdü´ m+<äT≈£î ìs¡¢ø£å´eTT #Ój·T´ã&çq~?
BìøÏ nH˚ø£ ø±s¡D≤Tqï$. yêì˝À Á|ü<ÛëqyÓTÆq~ : nH˚ø£ eT+~
$wüj·T+˝À oeTH˚~ eTTK´+>± e´ø£Ô+ #Ój·T´˝Òì $wüj·TeTì, n~
πøeeTT e÷qe⁄ì˝À n+‘·düú+>± e⁄qï<äì nì|ædüTÔqï~. n+<äT˝À
eTTK´+>± dü+|òü÷T>± j˚Ts¡Œ&ÉT‘·Tqï n~Ûø£ dü+U≤´≈£î $wüj·T+˝À,
yê] b˛ø£&É e÷s¡TŒ˝À @MT#˚j·T˝ÒeTì, ˝Òø£ yê] o+˝À e÷s¡TŒ
‘˚˝ÒeTì uÛ≤$+#·ã&˚ düe÷»+˝À |üì#˚düTÔqï yêì $wüj·T+˝À sTT~
eT]+‘· m≈£îÿe>± nì|ædüTÔqï~. Ç~ X¯ó<ä∆‘·|ü. á $wüj·T+˝À, j˚TyÓTÆHê
ø=+‘· #Ój·÷´qT≈£îH˚ yê]˝À e⁄qï ñ‘ê‡Vü‰ìï, sTT≥Te+{Ï n_ÛÁbÕj·÷T
˙s¡T>±s¡TdüTÔqï$. ø±ã{Ϻ Bìï >∑÷]à j·T<ës¡∆yÓTÆq $<Ûëq+˝À eTqeTT
Ä˝À∫+#·edæ e⁄qï~. e´≈£îÔ‘√ ≈£L&çq<˚ dü+|òüTeTT. ø±ã{Ϻ Ä e´≈£îÔ
o+˝ÀH˚ e÷s¡TŒ ‘˚e{≤ìøÏ Á|üj·T‹ï+#ê*. Ä Á|üj·T‘·ï+˝À
Á|üjÓ÷»qø£s¡yÓTÆq ø=+‘·|üì #˚dæ rsêqT≈£î+fÒ ‘·|üŒ, dü+|òüTeTTqT
u≤>∑T|üs¡#·{≤ìøÏ #˚ùd eTπs sTT‘·s¡ Á|üj·T‘·ïyÓTÆq dü|òü©ø£è‘·eTT ø±<äT.

11. 9
ì»+>± oeTH˚~ ndüŒwüº$wüj·Te÷? Bìï ø=+‘· |ü]o*<ë›eTT.
oeTT sTT~ nì, sTT<ä$T<ä›eTT>± eTqeTT ìπs›•+#·˝Òì e÷≥ j·T<ës¡∆y˚T.
ø±ì eTqeTT e´ø£ÔeTT #˚ùd Á|ü‹ ‘·+|ü⁄>±ì, e÷≥>±ì, |üì>±ì eTq
o˝≤ìï düŒwüº+>± ãj·T≥ô|&ÉT‘·÷H˚ e⁄qï~. Ä $<Ûä+>± eTq+ e´ø£Ô+
#˚ùd~ eTq j·T<ës¡∆yÓTÆq e´øÏÔ‘·«eTT˝Àì ˇø£ uÛ≤>±ìï ‘·|üŒ≈£î+&Ü
ãj·TT|üs¡TdüTÔqï~. n+<äTe¢ eTq |ü]|üPs¡íyÓTÆq e´øÏÔ‘·«y˚T eTq
oeTHêï ˝Òø£ eTq q&Ée&çø£ nHêï. ($y˚ø±q+<äkÕ«$T #Ó|æŒq≥T¢
oeTq>± eTq n_Ûs¡T#·Tìï+{Ï jÓTTø£ÿ düeT÷Vü≤y˚T.) n~ eTq
nyê≥¢˙ï ø£dæq eT÷≥. kÕ<Ûës¡DeTT>± eTq n_Ûs¡T#·TqT, nyê≥¢qT
nqTdü]+∫ eTq+ Ä˝À∫kÕÔeTT, e÷{≤¢&ÉT‘êeTT, |üì#˚kÕÔeTT.
eTq˝Àe⁄qï eTq n_Ûs¡T#·TT, nyê≥T¢ eTqqT ˇø£ Á|ü‘˚´ø£ |ü<ä∆‹˝À
Ä˝À∫+#˚≥T¢, e÷{≤¢&˚≥T¢, Ä#·]+#˚≥T¢ Áù|s¡D #˚kÕÔsTT. n~ eTq≈£î
dü«uÛ≤eyÓTÆb˛sTT+~. ø±ã{Ϻ eTq Ä˝À#·Hê $<ÛëHêìï, e÷{≤¢&˚ |ü<ä∆‹ì,
|üì#˚ùd rs¡TqT eTq+ e÷s¡Ã>∑eTì, ìsêàD+ #˚düTø√>∑eTì
$düŒwüºeTÚ‘·Tqï~. n+fÒ eTq n_Ûs¡T#·TqT, nyê≥¢qT ˝Òø£ oeTTqT
e÷s¡TÃø√>∑eTqïe÷≥.
#˚dæq |üìH˚ eTs¡ eTs¡, #Ój·T´≥+e¢ nyê≥T @s¡Œ&ÉT‘·T+~.
eTq uÛ≤yêqT ã{Ϻ eTq+ #˚ùd |üì (Ä˝À#·q, e÷≥‘√ düVü‰) e⁄+≥T+~.
Ä˝À#·q <ë«sê eTq uÛ≤yêT @s¡Œ&ÉT‘êsTT. n+<äTe¢ oeTTqT
@s¡Œs¡#·Tø√{≤ìøÏ eTq uÛ≤yêqT m+#·T≈£îH˚ $wüj·TeTT˝À, eTqeTT
n‘·´+‘· C≤Á>∑‘·Ô eVæ≤+#ê*. Ä uÛ≤yêT eTq Ä˝À#·qqT, <ëì <ë«sê
eT+∫ nyê≥T¢ ø£*–+#˚ Ä#·s¡D≈£î <ë] #·÷|ækÕÔsTT. nyê≥T¢
|ü]|üø£«yÓTÆq ‘·sê«‘· n$ eTq n_Ûs¡T#·TT>± e÷s¡TqT. Ä n_Ûs¡T#·T
düeT÷Vü≤y˚T eTq oeTT. ø±ã{Ϻ eTq sTT#·Ã¤ MT<äH˚ eTq oeTT, eTq
$~Û Ä<Ûës¡|ü&ç e⁄+≥T+~.
ø±e⁄q uÛ≤yêT m+‘√ eTTK´eTT: nsTT‘˚ <äè&ÛÉdü+ø£ŒeTH˚~
n+‘· ‘·≈£îÿyÓ’q<˚MT ø±<äT. n+<äTe¢ eTqeTT m+#·T≈£îqï uÛ≤yêT

12. 10
eTq nBÛqeTT˝À e⁄+&ç, eTq Ä˝À#·qqT Ä$<Ûä+>± q&ç|æ+#·ø£
b˛sTTq≥¢sTT‘˚, eTq Ä#·s¡DT eTqeTT Ä•+#·T oeTTqT
ì]à+#·Tq≥Te+{Ï$>± e⁄+&Ée⁄. eTq ìX¯Ãj·TeTT |ü≥Tº$&É$ì~>±
e⁄+&Ée˝…qT. ˝Òì#√ ø±TC≤] ÁøÏ+<ä|ü&çb˛e⁄<äTeTT. n+<äTe¢H˚
$y˚ø±q+<äkÕ«$T ªªj·TT>∑eTT |üs¡´+‘·eTT bÕ≥T|ü&çq ‘·sê«‘·H˚ ˇø£
oeTT ì]à+|üã&ÉTqTµµ nì #ÓbÕŒs¡T. o ìsêàDeTTq≈£î m&É‘Ó>∑ì
Á|üj·T‘·ïeTT+&Ée˝…qT. @ düeTj·TeTT˝ÀHÓ’Hê nÁX¯<ä∆ »]–q#√ á
ìsêàDeTT |üP]Ô>± H˚eT≥ºyÓTÆ b˛e⁄qT.
Á>∑+<ÛäeTT˝À nH˚ø£ dü<들eeTTTqï$. ø±ì, eTq Ä˝À#·qqT,
Ä#·s¡DqT q&çù| uÛ≤yêqT eTq eTqdüT‡˝À @ $<ÛäeTT>±
ìT|ü⁄ø√>∑eTT? nH˚<˚ Á|ü<ÛëqyÓTÆq ‘·sê«‹ n+X¯eTT. Ç~ ì»eTT>±
‘ÓTdüTø=qedæq n‹eTTK´yÓTÆq $wüj·TeTT. uÛ≤yêqT >∑÷]Ã ô|’ô|’q
‘ÓTdüTø=qT≥e¢ Á|üjÓ÷»qy˚Te÷Á‘·eTT e⁄+&É<äT. Ä uÛ≤eeTT eTqdüT‡˝À
dæús¡eTT>± Hê≥Tø=qe˝…qT. á|ü<ä∆‹ì ne>±Vü≤q #˚düTø=qT≥≈£î eTqeTT,
eTqqT >∑÷]Ã ø=+‘· ‘ÓTdüTø=qedæ e⁄qï~. eTqdüT‡ jÓTTø£ÿ
ô|’uÛ≤>∑eTTq≈£î n&ÉT>∑Tq düT|üÔ#Ó’‘·q´ (Sub-Conscious) eTqdüT‡qï~.
eTq n+<ä]˝À e⁄qï nq+‘·X¯øÏÔì #˚s¡{≤ìøÏ u≤Vü≤´ eTqdüT‡ nH˚~
<ë«s¡eTT. á u≤Vü≤´eTqdüT‡qT #=#·TÃø=ì ˝À|ü*øÏ b˛sTTq|ü&˚,
uÛ≤eqT ì»+>± eTq eTqdüT‡˝À Hê≥Tø=qTqT. á Á|ü<˚X¯eTTqT
#˚s¡Tø=ìq|ü&ÉT n$ eTqqT q&ç|æ+#·T≥≈£î düeTs¡∆eTT>∑T#·Tqï$. eTq
ãT~∆X¯øÏÔ <ë«sê uÛ≤yêqT mqTïø=qï‘·sê«‘·, eTqπø~ø±e˝…H√, eTqπø~
sTTwüºyÓ÷, <ëìì eTq≈£î eTqy˚T dü÷∫+#·Tø=qe˝…qT.
Ç≥T¢#Ó|üø=qe˝…qT : ªªH˚qT á$<ÛäeTT>± e⁄+&É>√s¡T#·THêïqT. á
ø£åDeTTT Hê$>±e˝…qT. H˚qT Ä‘·àôdúÌs¡´eTT ø£*–e⁄+&Ée˝…qT.
ìwüÿ|ü≥eTT>±qT, ìs¡“¤j·TeTT>±qT, ìkÕ«s¡∆eTT>±qT e⁄+&É>√s¡T#·THêïqTµµ
yÓTT<ä˝…’q$. ªÄ‘·àdü÷#·qµ ˝Òø£ ª‘·q eTqdüT‡q≈£î ‘êH˚ dü÷∫+#·Tø=qT≥µ
(Auto-Suggestion) nì #Ó|üŒã&ÉT#·Tqï~. uÛ≤eqT eTqdüT‡˝À

13. 11
Hê≥Tø=q CÒj·TT≥≈£î sTT<=ø£ÿfÒ e÷s¡ZeTT. uÛ≤eeTTT á $<ÛäeTT>±
Hê≥Tø=ìq ‘·sê«‘·, eTq Ä˝À#·qqT, Ä#·s¡DqT düÁø£eT $<ÛëqeTT˝À
q&ÉT|ü⁄≥≈£î n$ düeTs¡›eTT>∑T#·Tqï$.
düT|üÔ#˚‘·q eTqdüT‡˝À, Hê≥Tø=ìq uÛ≤eq e¢ q&ÉT|üã&ç,
#˚j·Tã&çq @ ø£s¡à nsTTqqT, eTqdüT‡˝À ˇø£ ∫qï>±&çì ˝Òø£ Á‘√eqT
@s¡Œs¡#·TqT. n≥Te+{Ï ø£s¡àT eTs¡ eTs¡ #˚j·TT≥#˚‘· á >±&ÉTT
n+‘·ø£+‘·≈£î $düŒwüºeTT, $XÊeTT, >±&ÛÉeTT n>∑TqT. Ç+‘·≈£î eTT+<˚
eTqdüT‡˝À ˝À‘Ó’q >±&çì @s¡Œs¡∫q uÛ≤eeTTq≈£î düe÷qyÓTÆq |üì @~
#˚dæqqT, n~n<˚ >±&ç˝À <ëì n+‘·≥ n<˚|ü&ç eTq nyê≥¢qT
<äè&ÛÉ‘·s¡eTT #˚j·TT≥≈£î düVü≤ø£]+#·TqT.
oìsêàDeTTq¬ø’ eT+∫ uÛ≤eeTTqT mqTïø=ìq ‘·sê«‘·, Hê≈£î
sTT|ü&ÉT sTTwüºeTT ˝Òì uÛ≤eeTTT, sTT+‘·≈£î eTT+<˚, Hê eTqdüT‡˝À
@s¡Œs¡∫q >±&ÉT dü+>∑‹ @$T{Ï? nH˚ dü+<˚Vü≤+ edüTÔ+~. $y˚#·q
#˚‘·, ìs¡íj·TeTT#˚‘· eTqdüT‡˝À eT+∫ |ü<ä∆‘·T <ë«sê eT]+‘· ˝À‘Ó’q,
eT]+‘· $XÊyÓTÆq, eT]+‘· $düŒwüºyÓTÆq >±&ÉTqT @s¡Œs¡#·T≥≈£î
Á|üj·T‘·ïeTT #˚j·Te˝…qH˚<˚ BìøÏ düe÷<ÛëqeTT.
á $<ÛäeTT>± #˚j·TTø=~, bÕ‘·>±&ÉTT Áø£eTÁø£eT+>± n<äèX¯´yÓTÆ
˙e⁄ @s¡Œs¡#·Tø=qT q÷‘·q e÷s¡ZeTT≈£î m&É$T#·TÃqT. Ä $<ÛäeTT>±
eTq #Ó&ÉTuÛ≤eeTTqT, #Ó&ÉT n_Ûs¡T#·TqT, #Ó&ÉT nyê≥¢qT Áø£eT+>±
ãV”≤q|üs¡#·Tø=ì, eTqeTT ø√s¡Tø=qT#·Tqï oeTT yÓ’|ü⁄q≈£î
|üj·Tì+‘·TeTT. eTq ãV”≤q‘·qT n~Û>∑$T+#·≥+˝ÀH˚, eTq ì»yÓTÆq
X¯øÏÔ sTT$T&ç e⁄qï~. ‘·q eTqdüT‡ô|’ ìÁ>∑Vü≤eTT ø£*– <äè&ÛÉìX¯Ãj·TeTT‘√qT,
ìcÕÿ|ü≥´eTT‘√qT <äè&ÛÉyÓTÆq q&Ée&çø£qT @s¡Œs¡#·Tø=q>∑yê&˚ ì»yÓTÆq
BÛs¡T&ÉT. #·qeTT˝Òì (Static) eT+∫‘·qeTT n‘·ìøÏ ‘·è|æÔì ø£*–+#·<äT.
X¯øÏÔe+‘·yÓTÆq eT+∫‘·qeTT‘√ ‘·q |ü]düs¡eTTqT e÷s¡TÃø=qT≥≈£î n‘·&ÉT
bÕ≥T|ü&ç sTT‘·s¡TT ôd’‘·eTT ‘·eT oeTTqT ì]à+#·Tø=qT≥≈£î

14. 12
123456789012345678901234567890121
123456789012345678901234567890121
123456789012345678901234567890121
123456789012345678901234567890121
kÕj·T|ü&ÉTqT. Ç~ m+‘√ ø£]ƒqyÓTÆq ø£è‘·´eTT. á kÕVü≤düø£è‘·´eTTqT
#˚|ü≥Tº≥≈£î, j·TTe‘·≈£î e÷Á‘·y˚T kÕeTs¡∆´eTTqï~. á kÕVü≤düø£è‘·´eTTqT
#˚|ü≥Tº&ÉT. MTs¡T #˚j·TTkÕVü≤düeTT, MT eTH√yê´≈£î‘·qT m+‘· oÁ|òüTeTT>±
eT≥Te÷j·TeTT #˚j·TTH√ MT≈£î ‘Ó*j·TCÒj·TTqT.
oìsêàDeTTq≈£î|üìeTT≥Tºdü«Á|üj·T‘·ïeTT
oìsêàD≤ìøÏ dü«Á|üj·T‘·ïeTH˚~ |üìeTT≥Tº. oìsêàD
$wüj·T+˝À ÄdüøÏÔø£yê&ÉT ‘·q≈£î‘êH˚ Á|üj·T‹ï+#ê*. eTs√ e÷s¡Z+
˝ÒH˚˝Ò<äT. <˚HÓ’ïHê dü+bÕ~+#ê+fÒ <ëìøÏ ø=+‘· eT÷´+ #Ó*¢+#ê*.
MT≈£î eT+∫ o+ ø±yê+fÒ e<ä≈£î+&Ü dü«Á|üj·T‘·ïeTH˚ eT÷˝≤´ìï
#Ó*¢+#·e˝…qT. m+<äTø£+fÒ oeTH˚~ eTTK´+>± •ø£åD‘√ ≈£L&çq
$wüj·TeTT. •ø£åD nH˚~ J$‘·+‘√ bÕ≥T düe÷q+>± ì∫ e⁄qï
$wüj·TeTT.
oeTH˚~ e÷qe dü«uÛ≤e+˝À ˇπø ˇø£ ø£åDeTT e÷Á‘·y˚T ø±<äT.
n~ »{ÏyÓTÆq nH˚ø£ ø£åD≤ ø£<ä+ãeTT. eTs√$<Ûä+>± #ÓbÕŒ+fÒ
n~ kÕe÷q´eTT, ìs¡àeTT, nsTTq ˇø£ eT÷‘·‘·«y˚T (Element) ø±ø£
nH˚ø£ ÁbÕ<Ûä$Tø£ ø£åDeTT $TÁX¯eTeTT. Á|ü‹ˇø£ÿ ø£åD≤ìï
dü+bÕ~+#·{≤ìøÏ dü«Á|üj·T‘·ï+‘√ ≈£L&çq nuÛ≤´düeTT nedüs¡eTT.
m+<äTø£+fÒ J$‘· ìs¡«Vü≤D˝À <ëì nqTuÛÑedæ<ä∆yÓTÆq Á|üjÓ÷»qeTTqï~.
n≥Te+{Ï e÷qdæø£ ø£åD≤ìï+{Ï jÓTTø£ÿ ø£<ä+ãy˚T MT o˝≤ìï
ìj·T$TdüTÔ+~.
dü+|òüT+˝À MTs¡T yÓT*π> Á|ü‘˚´ø£ Á|ües¡Ôq MT e´øÏÔ‘ê«ìï
ãj·T≥ô|&ÉT‘·T+~. MT e´øÏÔ‘·«+˝À MT o+ nH˚~ ˇø£ Á|ü<ÛëqyÓTÆq
uÛ≤>∑+. ø±ã{Ϻ MTs¡T Á|üjÓ÷»qø£s¡yÓTÆqyês¡T ø±yê+fÒ MT≈£î eT+∫

15. 13
oeTT+&Ü*. m+<äTø£+fÒ J$‘·+˝À MT¬s˝≤ e⁄+&˚~ dü+|òüT+˝À MTs¡T
Á|üe]Ô+#˚ rs¡TqTã{Ϻ e⁄+≥T+~. n+<äTe¢ MT dü«Á|üjÓ÷»Hêì¬ø’Hê
MT Á|ües¡Ôq jÓTTø£ÿ Á|üe÷D≤ìï |ü⁄q]ï]à+#·Tø√e≥+ nedüs¡+. Ä
|üì˝À MTs¡T n‘·´+‘· yÓTfi¯ó≈£îe ø£*– e⁄+&Ü*. oìsêàDeT+fÒ sTT<˚.
j·T<ës¡∆yÓTÆq oeTT e÷qedü«uÛ≤e+˝Àì eT÷‘·‘ê«qT
‘ê≈£î‘·T+~. n+<äTe¢ ô|’ô|’ ø£åD≤qT #·÷∫>±ì, ˝Òø£ eT÷&ÉT e+<ä
ô|’dü Ks¡TÑ√ ø=ìq Á>∑+<ÛëT #·~$, H˚s¡TÃø=qï ªnìï düeTj·÷≈£î
|üìøÏ e#˚à eTsê´<ë ø£åD≤µH˚ õ‘·TÔ‘√ yÓT>∑≥+ >±ì j·T<ës¡∆yÓTÆq
oeTì ÁuÛ≤+‹ #Ó+<ä≈£L&É<äT. á ø£èÁ‹eTyÓTÆq e´s¡ú|ü⁄ e÷≥T MT
dü«uÛ≤yêìï |ü⁄q]ïsêàDeTT #˚j·T˝Òe⁄. n+‘˚>±ø£, @ <äX¯˝ÀqT MTs¡T
J$‘· dü+Á>±eT+˝À »j·T+ bı+<ä{≤ìøÏ n$ @ $<Ûä+>±qT düVü‰j·T|ü&Ée⁄.
Ç≥Te+{Ï qøÏ© düs¡T≈£îqT #·÷∫ oeTì yÓ÷düb˛e<äT›.
ì‘·´J$‘·+˝À n‘·T´‘·ÔeTyÓTÆq ˙‹ <ÛäsêàqT nuÛ≤´dü+ #Ój·T´{≤ìøÏ,
j·T<ës¡∆yÓTÆq o+ düVü‰j·T|ü&ÉT‘·T+~. n≥Te+{Ï yê&˚ oe+‘·T&Ó’q
|ü⁄s¡Twüß&ÉT. oe+‘·T‘√ ≈£L&çq<˚ ñ‘·ÔeT dü+|òüTeTT. πøeeTT
Á|æj·TyÓTÆq ø£åD≤‘√ sTT‘·s¡T eTT+<äT≈£î e#˚Ãyê&ÉT oe+‘·T&ÉT ø±&ÉT.
meì e´øÏÔ‘·«+˝À j·T<ës¡∆yÓTÆq eT+∫ø£åD≤T ì+&ç ì_&û
ø£è‘·yÓTÆj·TT+≥jÓ÷ n‘·&˚ j·T<ës¡úyÓTÆq oe+‘·T&ÉT. eT+∫ ø£åD≤H˚$
Á|ü‘˚´ø£ düeTj·÷˝À Á|üø£≥q #˚düT≈£îH˚$ ø±e⁄. nìï düeTj·÷˝ÀqT
e´øÏÔ‘·«eTT˝À XÊX¯«‘·+>± ì*∫ e⁄+&˚y˚ eT+∫ø£åD≤T.
bÕ≥T|ü&ç ø£èwæ#˚dæ eè~∆#˚düTø√edæq ø£åD≤˝Ò$T{Ï? n$ Ä‘·à
>ös¡eeTT, Ä‘·à $XÊ«düeTT, Ä‘·à ôdúÌs¡´eTT, Ä‘·àìÁ>∑Vü≤eTT, dü«‘·+Á‘·
Ä˝À#·q, eTH√yêø±ÿj·TeTT˝À |ü$Á‘·‘·, ø£åeT, düVü≤qeTT, |ü≥Tº<ä,
ìX¯Ãj·TeTT, ‘·qj·T+<äT sTT‘·s¡Tj·T+<äT ìC≤sTTr>± e⁄+&ÉT≥,

16. 14
Ä˝À#·q˝ÀqT ñ<˚›X¯´eTT˝ÀqT j·T<ës¡ú‘·, eTsê´<ä, <äj·T, ‘ê´>∑eTT
#˚j·TT≥j·T+<äT kÕeTs¡∆´eTT, ùdyêdüøÏÔ, XÊØs¡ø£ HÓ’‹ø£ BÛs¡‘·«eTT, dü‘·´dü+<Ûä‘·
yÓTT<ä˝…’q$.
á ø£åD≤qT m˝≤ kÕ~Û+#ê*? Ç$ n˙ï e÷qdæø£ ø£åD≤T
ø±ã{Ϻ ˙ eTqdüT‡ $wüj·T+˝À C≤Á>∑‘·Ô eVæ≤+#ê*. ˙e⁄ @~ Ä˝À∫+∫Hê,
@~ e÷{≤¢&çHê, @$T#˚dæHê, @ s¡ø£yÓTÆq e÷qdæø£ ø£åD≤T ˙ eTqdüT‡˝À
nìï+{Ï ø£qï ô|’qe⁄qïy√ #·÷&ÉTeTT. πøeeTT eT+∫ ø£åD≤qT e÷Á‘·y˚T
˙ Ä˝À#·qqT, yê≈£îÿqT, Ä#·s¡DqT q&ç|æ+|üìeTTà. á $<Ûä+>± ˙e⁄
eT+∫ ø£åD≤qT nuÛ≤´düeTT#˚dæ eè~∆#˚düTø=qTeTT. ˙#·yÓTÆq,
n>ös¡eyÓTÆq ø£åDeTT $wüj·TeTT˝À @ e÷Á‘·eTTqT düs¡T›u≤≥T
#˚düTø=qe<äT›. düs¡«ø±eTT j·T+<äTqT, á dü«X¯øÏÔì ìsê›øÏåD´eTT>±
kÕ–+∫, ˙ eTqdüT‡qT ˙ ÄBÛqeTT˝À e⁄+#·Tø=ìq≥¢sTT‘˚, eT+∫ o˝≤ìï
ì]à+#·Tø√e{≤ìøÏ nedüs¡yÓTÆq eT+∫ø£åD≤ìï+{Ïì ˙e⁄ kÕ~Û+#·>∑e⁄.
‘Ó*$>± sT÷ ø£åD≤¬ø’ bÕ≥T|ü&çq≥¢sTT‘˚ <ëìe¢ @s¡Œ&˚ nyê≥T¢ ˙
e´øÏÔ‘·«eTT˝À düTdæús¡yÓTÆq e÷qdæø£ |ü]ø£s¡eTT>∑TqT.
á ø£åD≤qT kÕ~Û+#·{≤ìøÏ dü<äT<˚›X¯eTT, ìX¯Ãj·TeTT, n_Ûeè~∆¬ø’
ìs¡+‘·s¡ dü«Á|üj·T‘·ï+ nH˚y˚ e÷s¡ZeTTT. eTs√ e÷s¡ZeTT˝ÒH˚˝Ò<äT.
oìsêàDeTTq¬ø’#·<äTe⁄≥
eTq e÷qdæø£ HêD´‘· MT<ä eTq oeTT Ä<Ûës¡|ü&ç e⁄+&ÉTqT.
n+<äTe¢ eTq eTqdüT‡ $wüj·TeTT˝À C≤Á>∑‘·Ô eVæ≤+∫q#√ eTqeTT
eTq oeTT $wüj·TeTT˝À ≈£L&É C≤Á>∑‘·Ô eVæ≤+∫q≥¢>∑TqT. eTqdüT‡
nH˚~ Á|üø£è‹˝À ˇø£ uÛ≤>∑eTT >±ã{Ϻ, eTqdüT‡ X¯Sq´+>± e⁄+&É˝Ò<äT.
ø±e⁄q ñqï‘·yÓTÆq ñ‘·ÔeTyÓTÆq, ñ<ë‘·ÔyÓTÆq uÛ≤eeTT‘√ <ëìì ì+|üì#√,
n~ ˙#·yÓTÆq, ‘·≈£îÿe#˚j·TT, yê´~ÛÁ>∑düúyÓTÆq, $s¡T<ä∆yÓTÆq, nHês√>∑´ø£s¡yÓTÆq

17. 15
‘·+|ü⁄‘√ ì+&çb˛e⁄qT. ªª˙ eTqdüT‡qT |ü$Á‘· uÛÑ>∑eqà+~s¡eTT>±
#˚dæø=qTeTT. Ä eT+~s¡eTTqT |ü$Á‘·eTT>±qT, <äTwüº‘·+|ü⁄H˚ $s√<ÛäT≈£î
<ä÷s¡eTT>±qT e⁄+#·TeTTµµ. Ä‘êà_Ûeè~∆ì, oeTTqT n_Ûwæ+#·Tyê]øÏ
sTT~ ˇø£ #·ø£ÿì dü+<˚X¯eTT. eTq ø±eTeTT, ndü÷j·T, kÕ«s¡∆|üs¡‘·«eTT
nqTyêìe¢ ñ‘·ŒqïyÓTÆq X¯Á‘·Te⁄T ‘·|üŒ, eTq eTqdüT‡˝À ì»yÓTÆq
sTT‘·s¡ X¯Á‘·Te⁄T ˝Òs¡T nqTq~ |ü]|üPs¡íyÓTÆq j·T<ës¡ú $wüj·TeTT.
á|ü$Á‘· eTH√eT+~s¡eTTqT X¯Á‘·Te⁄ u≤]qT+&ç <ä÷s¡eTT
#˚j·TT≥≈£î $düŒwüºyÓTÆq @¬ø’ø£ e÷s¡ZeTT, <ëìì m¢|ü&ÉT dü<들eeTT‘√
ì+|æe⁄+#·T≥j˚T. eT+∫ ‘·+|ü⁄qT ø£*–+#·T $<ÛëHêìï+{Ï˝ÀqT
düÁ<äZ+<ÛäeTT˝Ò qeTà<ä–q$. ªuÛ≤e|ü⁄ ‘·Tqø£Tµ nì eTH√Vü≤s¡eTT>± uÒø£qT
eTVü‰X¯j·TT&ÉT ñ<äVü≤]+∫q, Ä düÁ<äZ+<ÛëT, düeTTÁ<ëô|’ |üj·Tì+∫,
neT÷´yÓTÆq düs¡≈£îqT ˇø£ ‘·s¡eTT yê] qT+&ç eTs√‘·s¡eTT yê]øÏ Ä
uÛ≤yêqT m+‘√ uÛÑÁ<äeTT>± #˚s¡y˚j·TTqT. n{Ϻ ªªÁ>∑+<∏ë $TeqT
mes¡T ˝…ø£ÿ ø£≥º>∑s¡T?µµ nì n{ŸøÏq‡Hé Á|ü•ï+#·T#·THêï&ÉT. Äj·Tq
sTT+ø± sTT˝≤ n+≥THêï&ÉT. ªªá j·TT>±ìøÏ, >∑&É∫b˛sTTq j·TT>±≈£î
dü+ã+~Û+∫q n‘·T´‘·ÔeT $C≤„Hêqï+‘ê sTT∫à b˛sTTq eTVü‰y˚T<Ûëe⁄T,
sT÷ düÁ<äZ+<Ûë˝À e⁄Hêïs¡T. eTq ãT~∆ø£Hêï mH√ï¬s≥T¢ n~Ûø£ y˚T<Ûë
dü+|ü<ä>∑yês¡T, á Á>∑+<Ûë˝À düJe+>± e⁄Hêïs¡T. yês¡T ‘·eT
j·÷eJ®$‘·eTT Á|üXÊ+‘·eTT>± jÓ÷∫+∫q jÓ÷#·q |òü*‘·eTTqT,
$X¯«kÂ+<äs¡´eTT yÓ’|ü⁄q≈£î ‘Ós¡Teã&çq ‘·eT eTq'ø£ŒHê |òü*‘·eTTqT,
eTq≈£î sTTe«{≤ìøÏ sTTø£ÿ&É (á Á>∑+<Ûë˝À) dü+dæ<äú+>± e⁄Hêïs¡Tµµ.
Á|ü‹ì‘·´eTT eT+∫ $wüj·÷qT >∑÷]à ‘·|üŒ≈£î+&Ü #·<äe≥eTH˚
nyê≥TqT @s¡Œs¡#·Tø=qTeTT. ˙e⁄ eT+∫ o˝≤ìï ì]à+#·Tø√yê+fÒ
dü+Á<äZ+<Ûä |üsƒ¡qeTH˚ nyê≥TqT @s¡Œs¡#·Tø=qT≥ nuÛ≤´düeTT #˚j·TTeTT.
ªqøÏ© Á|üeø£ÔTHêïs¡T, C≤Á>∑‘·Ô!µ nH˚ ôV≤#·Ã]ø£ e⁄qï~. <ëì‘√ düe÷qyÓTÆq
ôV≤#·Ã]ø£ |ü⁄düÔø± $wüj·T+˝À ≈£L&Ü e⁄qï~. ˙e⁄ #·<äe{≤ìøÏ |ü⁄düÔø±ìï

18. 16
mqTï≈£îH˚ eTT+<äT C≤Á>∑‘·Ô rdüTø=qTeTT. @ |ü⁄düÔø£+ ã&ç‘˚ Ä |ü⁄düÔø£+
#·<äe≥+ ÁX‚j·Tdüÿs¡eTT ø±<äT. n~ nbÕj·Tø£s¡+>± e÷s¡e#·TÃqT. ø£©Ô
ÄVü‰s¡+˝≤>± |ü⁄düÔø±˝À e⁄qï #Ó&ÉT $wüj·÷T e÷qdæø£ b˛wüD
ìe«{≤ìøÏ ã<äTT o˝≤ìï HêX¯q+#˚j·TTqT. n≥Te+{Ï Á>∑+<ÛëqT
$wüeTTe˝… $dü]®+#·TeTT. #Íø£u≤s¡T nìïs¡ø± qeT, yês¡|üÁ‹ø£T,
e÷dü|üÁ‹ø£T yÓTT<ä˝…’q≥Te+{Ï yê{Ïì ‘Ó+|ü⁄˝Ò≈£î+&Ü #·<äe≥+
Ä‘êà_Ûeè~∆øÏ, oìsêàD≤ìøÏ >=|üŒ n+‘·sêj·TeTT. ªªˇø£kÕ] ˇø£
≈£îÁs¡yê&ÉT eTs√ ≈£îÁs¡yê&çøÏ no¢yÓTÆq e÷≥T, u§eTà‘√ ì+&çq ˇø£
|ü⁄düÔø±ìï #·÷|æ+#ê&ÉT. n~ ¬s+&Éeyê&ç #˚‹˝À ø=ìï ø£åD≤T e÷Á‘·y˚T
e⁄qï~. ‘·sê«‘· ø±+˝À n‘·&ÉT ˇø£ #·]Ã˝À ô|<ä›|ü<ä$˝À e⁄Hêï&ÉT.
dü+e‘·‡sê ‘·sê«‘· ‘·q ùdïVæ≤‘·T&ç‘√ e÷{≤¢&ÉT‘·÷ ‘êqT Ä |ü⁄düÔø±ìï
#·÷∫e⁄+&Éø£ b˛sTTq≥¢sTT‘˚ ‘êqT sTT|ü&ÉT dü+bÕ~+∫q $C≤„HêìøÏ
¬s{Ϻ+|ü⁄ $C≤„qeTTqT, sTT‘·s¡T≈£î sTT∫Ãe⁄+&˚yê&çH˚µµ nì #ÓbÕŒ&ÉT.
n+<äTe¢ Ä‘·à •ø£åD≈£î ñ|üjÓ÷>∑|ü&Éì Á>∑+<Ûëìï #·<äTeH˚ #·<äTee<äT›.
#·÷&Ée<äT›, ‘êø£HÓ’q ‘êø£e<äT›.
$y˚ø±q+<äkÕ«$T sT÷ $<Ûä+>± düVü‰#ÓbÕŒs¡T. ªª˙e⁄ m+‘·
‘·≈£îÿe #·~$‘˚ n+‘·eT+∫~. uÛÑ>∑eBZ‘· e+{Ï ñ‘·ÔeT y˚<ë+‘· Á>∑+<ÛëqT
n<Ûä´j·TqeTT #˚j·TTeTT. ˙≈£î ø±edæq<ä+‘ê n<˚µµ. Çø£ÿ&É dü÷∫+∫q
$wüj·Ty˚TeT+fÒ $#·ø£åD˝Ò≈£î+&Ü #·<äe≥+ ìs¡T|üjÓ÷>∑+. ô|’ô|#·TÃ
Á|üe÷<äø£s¡+ ≈£L&Ü. kÕ«MTJ sTT+ø± sTT˝≤ Á|üe∫+#ês¡T. ªªH˚{Ï
$<ë´$<ÛëqeT+‘ê Vü‰ìø£s¡yÓTÆq~. @$<Ûä+>± Ä˝À#·q #Ój·÷´˝≤ nH˚~
‘Ó*j·T{≤ìøÏ eTT+<˚ eTqdüT‡˝ÀøÏ $wüj·÷T ≈£îø£ÿã&ÉT‘·THêïsTT.µµ
oìsêàD≤ìøÏ #·<äe≥+ nH˚ ‘·sê«‹ Á|ü<Ûëq $wüj·÷ìøÏ sTT~ rdüTø=ì
b˛‘·Tqï~.
Á>∑+<Ûë qT+&ç m≈£îÿe Á|üjÓ÷»q+ bı+<ë+fÒ #·~y˚yê&ÉT
Ä˝À#·Hêe+‘·T&ÉT ø±yê*. πøe+ $wüj·÷T Á>∑Væ≤+#·≥+ nH˚~ X¯øÏÔì

19. 17
dü+bÕ~+#·≥+ø±<äT. #·<äe&É+ jÓTTø£ÿ Á|üjÓ÷»q+ X¯øÏÔ düeTTbÕs¡®H˚.
ªª#·<äTe⁄ $C≤„q $wüj·÷qT e÷Á‘·y˚T ‘ÓT|ü⁄‘·T+~. ø±ì eTqqeTT
e÷Á‘·y˚T #·~$q~ eTq~>± #˚düTÔ+~µµ nì C≤Hé˝≤ø˘ nHêïs¡T.
$C≤„qeTT |üP]Ô>± Js¡íyÓTÆ yÓT<ä&ÉT˝ÀøÏ b˛sTT eTqdüT‡˝À ˇø£
uÛ≤>∑eTj˚T´ es¡≈£î, n~ X¯øÏÔ>± |ü]D$T+#·<äT. ˙≈£î <äè&ÛÉyÓTÆq
ãT~∆ø£>±+fÒ @ø±Á>∑ ∫‘·Ô+‘√ #·~$q ‘·sê«‘·, <ëìï nyê≥T>±
#˚düTø=qTeTT. |ü⁄düÔø±ìï ‘·s¡#·T>± eT÷dæy˚dæ, ≈£Ls¡TÃ+&ç Ä˝À∫+|ü⁄eTT
˝Òø£ q&ÉTdü÷Ô ∫+‹+|ü⁄eTT. Ä˝À#·q e÷Á‘·y˚T #˚j·TTeTT. <Ûë´ì+#·TeTT,
eTqqeTT #˚j·TTeTT, ˙e⁄ #·~$q <ëìì eTs¡ ˙ eTqdüT‡˝À
yÓT<äìeTTà. <ëìì ˙ ∫+‘·qe¢ J]í+#·Tø=ì, ˙ J$‘·eTT˝ÀìøÏ
‘Ó#·TÃø=qTes¡≈£î, n~ ˙ dü«+‘·eTT ø±<äT. ˙e⁄ Á|üÁ|ü<ÛäeTeTT˝À
#·~$q|ü&ÉT Ä $wüj·TeTT Á>∑+<Ûäø£s¡Ô≈£î #Ó+~q~>±H˚ e⁄+≥T+~. ø±ì,
˙˝À kÕs¡uÛÑ÷‘·yÓTÆq ˇø£ uÛ≤>∑yÓTÆq|ü&˚, n~ ˙~ ne⁄‘·T+~.
HÓ’‹ø±_Ûeè~∆ì ø£*–+#˚ $wüj·TeTT ˝Òq≥Te+{Ï Á>∑+<Ûëìï #·<äeH˚
#·<äee<äT›. ìÁwüŒjÓ÷»q+>± |ü⁄düÔø±ìï #·<äee<äT›. ø±πøåbÕìøÏ #·<äe≥+
nH˚~ ôV’≤Hê´ìï ø£*–düTÔ+~. eTqdüT‡ ô|≥º≈£î+&Ü #·<äTeH˚e<äT›. |ü⁄düÔø±ìï
m¢|ü&ÉT dü«#·Ã¤‘·‘√qT, ñ‘ê‡Vü≤+‘√qT, @ø±Á>∑∫‘·Ô+‘√qT, ÁøÏj·÷‘·àø£yÓTÆq
eTqX¯ÙøÏÔ‘√qT #·<äTe⁄eTT. u≤<Ûä|ü&ÉT‘·÷ #·<äe≥+ nH˚~ ô|’ô|’q
#·<äe≥+ø£+fÒ m≈£îÿe n|üø±s¡+ #˚düTÔ+~. ˙e⁄ #·~y˚~ eTqdü÷Œ¤]Ô>±
<ëì˝À ìeT>∑ïyÓTÆ #·<äTe⁄eTT. #·<äe≥+ ø±>±H˚ n+‘·{Ï‘√ <ëìï
e<ä*y˚j·T≈£î+&Ü HÓeTs¡Ty˚dæ, eTqqeTT #˚dæ Ä uÛ≤yêqT ˙ dü«+‘·+
#˚dæø=qTeTT.
ªªdüÁ<äZ+<Ûëìï n<Ûä´j·Tq+ #Ój·T´≥+ ~e´yÓTÆq |üì. eT+∫ J$‘êìï
J$+#·≥+ ~e´‘·s¡eTT - n≥Te+{Ï J$‘êìï J$+#·≥+˝À -
ej·TdüT‡qT, Ä ej·TdüT‡ jÓTTø£ÿ ø°åD>∑‹ì m~]+#·T, ˇø£ n<äT“¤‘·X¯øÏÔ
ñ‘·ŒqïeTÚ‘·T+~.µµ

20. 18
Ábıô|òdüs¡T $*j·T+ e÷´<Ûä÷´dt #Ó|æŒq≥T¢ ªªeTqTwüß´&ÉT
y˚T<Ûë$ø±e≥+, ‘Ó*dæqyê&ÉT ø±e≥+ n‘·&ÉT #·~$q |ü⁄düÔø±qT ã{Ϻ
ø±<äT. ‘êqT #·ø£ÿ>± mqTïø=qï Á>∑+<ÛëqT ≈£åîDí+>± #·~$, #·~$q
yê{Ï˝Àì neT÷´yÓTÆq Á|ü‹uÛ≤eeTT ‘·q≈£î düT|ü]∫‘·yÓTÆq Væ≤‘·T&Ó’q|ü&˚
n‘·&ÉT ‘Ó*dæqyê&ÉT, y˚T<Ûë$ ø±e≥+ »s¡T>∑T‘·T+~.µµ
e÷qe⁄&ÉT ø£ìô|{Ϻq n‘·´+‘· Á|üjÓ÷»qø£s¡yÓTÆq $wüj·T+ ãVüQXÊ
Á>∑+<Ûädüú+ #˚j·T>∑*–q yê»àj·Ty˚T. ˝Òø£ nø£ås¡eTTT ø£qT>=qT≥,
(#ê˝≤ø±eTT) ‘·sê«‘· yêìì eTTÁ<äD #˚j·T>∑T>∑T≥qT ø£ìô|≥º≥+,
eTTÁ<äD #˚dæq Á>∑+<ÛäeTT eq @ eTVü‰ y˚T<Ûë$HÓ’Hê eTqeTT ns¡úsêÁ‹
|üP≥HÓ’Hê ø£Te>∑eTT. @ ø±eTT˝À J$+∫q, @ n‘·´+‘· Á|üU≤´‘·
|ü⁄s¡Twüß&ÉHÓ’Hê, eTT+<äT>± ìj·TeTeTT #˚düTø=q≈£î+&Ü <ä]Ù+#·>∑eTT.
$TºqTqT >±ì, ùwøχŒj·Ts¡TqT >±ì, meTs¡‡qTqT>±ì #Ó|üŒ≈£î+&Ü
@ø£åD+˝ÀHÓ’Hê düMT|æ+∫ yê]qT+&ç |òüTqkÕ«>∑‘·+ bı+<äe#·TÃ.
lsêeT#·+Á<äTì, lø£èwüí|üs¡e÷‘·àqT, ãT<ä∆uÛÑ>∑yêqTì, yê´düeTVü≤]¸ì,
|ü‘·+»* jÓ÷–ì, X¯+ø£s¡ uÛÑ>∑e‘êŒ<äTqT ˝Òø£ uÛÑ>∑yêHé lsêeTø£èwüí
|üs¡eTVü≤+dü yê]ì ˝Òø£ $y˚ø±q+<äkÕ«$Tì <ä]Ù+∫ yê]
Áù|e÷<äs¡eTTqT nqTuÛÑ$+#·e#·TÃqT.
ªªˇø£ n|ü]∫‘·T&Ó’qyê&ÉT ‘êHÓqï&ÉT #·÷&Éì yêìì >∑÷]Ã Ä e´øÏÔ
>∑T]+∫q Á>∑+<ÛëqT C≤Á>∑‘·Ô>± |ü]oq, $X‚¢wüD #˚dæ ˇø£ #·ø£ÿì
J$‘·#·]Á‘·qT s¡∫+|ü>∑&ÉT.
Á>∑+<ÛäeTTe¢ sTT≥Te+{Ï neø±X¯eTTqï|ü&ÉT, j·TTe≈£îT ‘·eT
ø±˝≤ìï ìj·÷eTø£eTT #˚düTø=ì, Á>∑+<ÛëqT mqTïø=qT≥≈£î ‘·eT
$y˚ø£eTTqT ñ|üjÓ÷>∑|üs¡∫, ‘·eT n_Ûeè~∆ì ≈£î+≥T|ü]#˚ e÷qdæø£
n+<Ûäø±sêìï bÕs¡Á<√*, J$‘· $ø±kÕìï ø£*–+#·Tø√yêH˚ ñ<˚›X¯´+‘√
#·<äe≥+ kÕ–+#ê*. <ëìe¢ yês¡T oìsêàD ˝≤uÛ≤ìï bı+<ä>∑s¡T.

21. 19
12345678901234567890
12345678901234567890
12345678901234567890
nH˚ø£ Á>∑+<ÛëqT #·<äTe˝Òø£b˛sTTHê, #·<äe{≤ìøÏ eT+∫
Á>∑+<ÛëqT mqTïø=q˝Òø£b˛sTTHê, yês¡T $y˚ø±q+<äkÕ«$T J$‘·
dü+<˚XÊqT >∑÷]Ãq Á>∑+<ÛëqT #·<äTee#·TÃqT. n$, n~Ûø£yÓTÆ b˛‘·Tqï
u≤<ÛäqT ‘=–+∫ Äs√>∑´ Á|ü<äyÓTÆq J$‘· ìsêàDeTTqT Á|ükÕ~+#·>∑
~yÍ´wü<ÛäeTT.
oeTT ˇø£ $˝≤düe÷?
á s√E˝À¢ J$‘·+˝À n&ÉT>∑Tô|≥º{≤ìøÏ eTT+<äT j·TTe≈£î˝Ò >±ø£
yê] dü+s¡ø£å≈£îT ≈£L&Ü ªªoìsêàD $wüj·T+˝ÀqTµµ ˝Òø£ eTìwæì eT˙wæì
#˚ùd $<ä´qT (Man-Making) H˚πsà $wüj·T+˝ÀqT #ê˝≤ ìs¡¢ø£å´+>±e⁄Hêïs¡T.
n˝≤ #˚ùd ìs¡¢øå±´ìøÏ ne÷j·Tø£+>± ø£ìŒ+#˚ ãe‘·Ôs¡yÓTÆq ø±s¡D≤ìï
eTT+<äT+#·T‘·THêïs¡T. J$‘· eTqT>∑&É≈£î dü+bÕ<äq #Ój·T´≥+ nH˚ $wüj·T+
j·TTe≈£î eTqdüT‡qT, yê] dü+s¡ø£å≈£î eTqdüT‡qT n~Ûø£ø±+
ø£es¡ô|&ÉT‘·Tqï H˚{Ï düe÷»+˝À oìsêàD+ >±ì ˝Òø£ eTìwæì eT˙wæì
#˚ùd $<ë´$<Ûëq+>±ì ˇø£ $˝≤dü+>± ø£ì|ædüTÔqï~. á $˝≤kÕìï
uÛÑ]+#·>∑*π> X¯øÏÔ yêfi¯fl≈£î ø£ìŒ+#·≥+ ˝Ò<äT.
ìs¡T<√´>∑ düeTdü´, <ë]Á<ä´ düeTdü´ uÛÑj·T+ø£s¡+>± ô|]–b˛sTTqeH˚
$wüj·÷ìï me«s¡÷ ø±<äq˝Òs¡T. á s√E˝À¢ j·TTe≈£î≈£î ñ<√´>∑
dü+bÕ<äq, yê] dü+s¡ø£å≈£î≈£î ‘·eT |æ¢≈£î ¬s+&ÉT|üP≥ ø£&ÉT|ü⁄ì+&Ü
uÛÀ»q+ ô|≥º≥+ #ê˝≤ ø£wüºyÓTÆb˛sTT+~. Ç≥Te+{Ï |ü]dæú‘·T˝À á
¬s+{Ï˝À ‘·ø£åD nedüsêqT rs¡TÃø√e≥+ eTT+<ë ˝Òø£ oìsêàD+
#˚düTø√e≥+ Á|ü<Ûëqe÷? nH˚ Á|üX¯ï ñ‘·ŒqïeTÚ‘·Tqï~. H˚{Ï yÓ’K]
#·÷ùdÔ e‹Ô&ç #˚j·TT ‘·ø£åD nedüsêqT rs¡TÃø√e≥eTH˚ <ëìπø yÓTT>∑TZZ
ø£ìŒdüTÔqï~.
H˚{Ï düe÷C≤ìøÏ oeTH˚~ u≤<Ûëø£s¡yÓTÆq ‘·ø£åD nedüs¡+ ø±<äH˚~
$düŒwüºy˚T. düVü≤»+>± ≈£åî<ë“<ÛäqT Ç‘·s¡ XÊØs¡ø£ sTTã“+<äTqT

22. 20
|ü{Ϻ+#·Tø√e≥ eTH˚~ ‘·ø£åD ø£s¡Ôe´eTì|ædüTÔqï~. á sTTã“+<äTT
rπses¡≈£î oìsêàD+ Ä|üe#·Ãì ≈£L&Ü nì|ædüTÔqï~. Ä]úø£ |ü<äC≤+˝À
#ÓbÕŒ+fÒ H˚&ÉT oeTT ˇø£ $˝≤dü edüTÔe⁄.
ø±ì, o+ ì»+>± ˇø£ $˝≤dü edüTÔyê? $˝≤dü edüTÔe⁄ ˝Ò≈£î+&Ü
e⁄+&É>∑*–q≥T¢ o+ ˝Ò≈£î+&Ü e⁄+&É>∑e÷? r]ø£ ∫πøÿ es¡≈£î eTqeTT
oìsêàD≤ìï yêsTT<ë y˚j·T>∑e÷? Ç≥Te+{Ï Á|üX¯ï≈£î
düe÷<Ûëq$Te«{≤ìøÏ Á|üj·T‹ï+#˚ eTT+<äT á Á|üX¯ïqT n$T‘·
C≤>∑s¡÷ø£‘·‘√ Ä˝À∫+#·edæ e⁄qï~.
J$‘· eTqT>∑&É˝À n~Ûø£ kÕeTsê∆´ìï bı+<ä{≤ìøÏ $˝≤düedüTÔe⁄
nedüs¡y˚T! ø±ì <ëì ndüT dü«uÛ≤eeTTqT ã{Ϻ $˝≤dü edüTÔe⁄ ˝Ò≈£î+&Ü
e⁄+&Éq÷ e#·TÃ ˝Òø£ ‘·–q neø±X¯+ ø£*π> es¡≈£L yêsTT<ë
yÓj·T´q÷e#·TÃ.
J$‘·eTqT>∑&É≈£î oeTT nedüs¡e÷ ˝Òø£ nqedüs¡e÷ nH˚~,
e´øÏÔ jÓTTø£ÿ <Ó’q+~q J$‘· dü+ã+<Ûëìï $#ê]+∫q ‘·sê«‘·H˚
rsêàì+#·>∑eTT. oeTT $˝≤dü edüTÔe⁄ ˝≤+{Ï~ ø±<äT. n~
Ä+‘·s¡+–ø£ $wüj·TeTT. n+<äTe¢ e´øÏÔ J$‘·eTT˝À o˝≤ìøÏ nqTø£åDeTT
n‘·ì eTqT>∑&É‘√ dü+ã+<ÛäeTTqï~.
ªªeTqeTT #˚ùd Á|ü‹|üì, Ä˝À∫+#˚ Á|ü‹ ‘·+|ü⁄ eTqdüT‡ô|’ ˇø£
eTTÁ<äy˚düTÔ+~. Ä eTTÁ<äqT dü+düÿè‘·eTT˝À ªdü+kÕÿs¡eTTµ n+{≤s¡T.
n≥Te+{Ï dü+kÕÿs¡eTTìïj·TT ø£*dæ ˇø£ eTVü≤‘·Ôs¡yÓTÆq X¯øÏÔ>±
s¡÷bı+<äTqT. <ëìH˚ ªoeTTµ n+{≤s¡T. ‘·q≈£î ‘êqT @~
düèwæº+#·T≈£îHêï&√ n<˚ e÷qe⁄ì oeTT. n~ ‘·eT J$‘·eTT˝À #˚dæq
e÷qdæø£, XÊØs¡ø£ #·s¡´ jÓTTø£ÿ |òü*‘·eTTµµ nì $y˚ø±q+<äkÕ«$T nHêïs¡T.
o˝≤ìï >∑÷]à kÕ«MTJ #˚dæq $X‚¢wüD Á|üø±s¡eTT e´øÏÔ jÓTTø£ÿ
J$‘·eTT qT+&ç o˝≤ìï y˚s¡T#˚j·T˝ÒeTqTq~ düŒwüºeTT. n~ n‘·&ÉT

23. 21
dü«j·TeTT>± ‘·q≈£î ‘êqT>± düèwæº#˚düT≈£îqï~. n~ n‘·ì e÷qdæø£,
XÊØs¡ø£ #·s¡´e¢ j˚Ts¡Œ&çq dü+kÕÿs¡eTTìï+{Ï jÓTTø£ÿ yÓTT‘·ÔeTT.
e´øÏÔ qT+&ç <˚ìì y˚s¡T#˚j·T˝ÒyÓ÷ n~ mqï{ÏøÏì nqedüs¡yÓTÆq
edüTÔe⁄ ø±H˚s¡<äT. ñ<ëVü≤s¡D≈£î eTqTwüß´ì X¯Øs¡eTT˝À qT+&ç n‘·ì
nej·TeeTTqT u≤<Ûäø£*–+#·≈£î+&Ü $&ÉBj·T˝ÒeTT ø£<ë! n‘·&ÉT
eTs¡DÏ+#·HÓ’qqT eTs¡DÏ+#·TqT ˝Òø£ kÕeTs¡∆´eTTHÓ’qqT >√˝ÀŒe⁄qT. ˇø£{Ï
¬s+&ÉT nej·TeeTTqT rdæy˚dæqqT n‘·ì X¯Øs¡eTT J$+∫e⁄+&Ée#·TÃqT.
ø±ì n‘·ì ndæú‘·«eTT qT+&ç n‘·ì oeTTqT rdæ y˚j·TT≥ nqT<ëìì
eTqeTT }Væ≤+#·C≤eTT. ø±e⁄q e´øÏÔ ndæú‘·«eTT qT+&ç n‘·ì oeTTqT
y˚s¡T#˚j·T˝ÒeTT. n+<äT#˚ n‘·ì eTqT>∑&É˝À oeTT n‘·´+‘· Á|ü<ÛëqyÓTÆq
ø£åDeTT.
eTqdüT‡ô|’ dü+kÕÿs¡eTTT ø£*–+#·≥eTT˝À |ü]dæú‘·T≈£î Á|ü‘˚´ø£yÓTÆq
bÕÁ‘·e⁄qï<äqT≥ j·T<ës¡∆eTT. |ü]dæú‘·TT eTq e÷qdæø£, XÊØs¡ø£ #·s¡´ô|’
m≈£îÿe Á|üuÛ≤eeTTqT ø£*–+#·TqT. eT+∫ yê‘êes¡DeTT˝À eT+∫
dü+kÕÿs¡eTT, #Ó&ɶ yê‘êes¡DeTT˝À #Ó&ÉT dü+kÕÿs¡eTTT eè~∆#Ó+<äTqT.
nsTTqqT eTq eTqdüT‡˝À dü+kÕÿsêT @s¡Œs¡#·Tø=qT≥≈£î eTTK´eTT>±
eTqy˚T u≤<ÛäT´eTT. |ü]dæú‘·TT eTq e÷qdæø£, XÊØs¡ø£ #·s¡´ô|’ ø=+‘·
es¡πø Á|üuÛ≤eeTTqT ø£*–+#·TqT. ø±ì, n$ eTq o˝≤ìøÏ s¡÷|üø£Œq
#˚j·TT≥˝À ‘·T~ ìs¡íj·TeTT ø±H˚s¡e⁄. n<˚ ì»yÓTÆq≥¢sTT‘˚ eT+∫
yê‘êes¡DeTT˝À e⁄qïyês¡T eT+∫o˝≤ìï, #Ó&ÉT yê‘êes¡DeTT˝À
e⁄qïyês¡T #Ó&ÉTo˝≤ìï eè~∆ |üs¡#·T≈£î+{≤s¡T.
o ìsêàD+˝À yê‘êes¡D≤ìøÏ |ü]$T‹ e⁄qï~, nH˚ $wüj·TeTT
- oeTT XÊØs¡ø£, e÷qdæø£ #·s¡´ |òü*‘·eTH˚ dü‘ê´ìï - ìsêús¡D
#˚düTÔqï~. eTTK´+>± e÷qdæø£, XÊØs¡ø£ #·s¡´T eTqdüT‡ jÓTTø£ÿ
Ä~Û|ü‘·´+˝ÀH˚ e⁄+&ÉTqT. #Ó&ÉTyê‘êes¡DeTT m≈£îÿe>± e⁄qïqT eTqTwüß´ì

24. 22
e÷qdæø£, XÊØs¡ø£ #·s¡´ dü$Twæº |òü*‘·eTT eT+∫ yÓ’|ü⁄q≈£î yÓTT–Zq#√
n‘·ì oeTT eT+∫øÏ nqT>∑TDeTT>± e⁄+&ÉTqT. eT+∫ $wüj·TeTT˝À
>±ì, eT+∫ kÕ+>∑‘·´eTT˝À >±ì m≈£îÿe>± e⁄qïqT eTqTwüß´ì e÷qdæø£
XÊØs¡ø£ #·s¡´ dü$Twæº |òü*‘·eTT #Ó&ÉTyÓ’|ü⁄qπø yÓTT–Zq#√, n‘·ì oeTT
#Ó&ÉT≈£î nqT>∑TD´eTT>± e⁄+&ÉTqT. n+‘˚ø±ø£ |ü]düsê Á|üuÛ≤eeTT
eTqdüT‡ô|’ e⁄qïqT, n~ ø±yêqT≈£î+fÒ ‘·|üŒ eTqdüT‡ Á|üuÛ≤yêìøÏ |üP]Ô>±
˝§+–b˛<äT. nìï |ü]dæú‘·T˝ÀqT, e´øÏÔjÓTTø£ÿ Á|ü‹ XÊØs¡ø£, e÷qdæø£
#·s¡´≈£î ‘·T~ u≤<Ûä´‘· n‘·ì eTH√ dü+ø£Œy˚T>±ì |ü]düsê Á|üuÛ≤eeTT
jÓT+‘· e÷Á‘·eTT ø±H˚ø±<äT. e÷qdæø£ dü+ø£ŒeTT, sTT#êä X¯øÏÔ, eTq
#·s¡´≈£î u≤<Ûä´‘· ø±ø£b˛sTTq≥¢sTT‘˚, eTè‘·T´eTTKeTT˝À e⁄+&ç ≈£åîBsêeTT,
_qjYT, u≤<äT, ~H˚wüß, u≤wüO »‹Hé, ìqï yÓTTqï{Ï sTT‘·s¡ $|ü¢eø±s¡T
|üs¡+|üs¡, ‘·eT ìs¡íj·T Á|üø±s¡y˚T Ç+^¢wüß yê]‘√ eTTU≤ eTTœ j·TT<ä∆eTT
#˚dæ #·∫Ãb˛e≥yÓ÷ ˝Òø£ ∫øÏÿb˛e≥yÓ÷ #˚XÊπs>±ì, ‘·eT dü+ø£˝≤ŒìøÏ
$s¡T<ä∆+>± Á|üe]Ô+∫ Ç+^¢wüßyê]øÏ ‘êeTT>± ˝§+– b˛˝Ò<äT.
á #·s¡ÃqT Ä<Ûës¡+ #˚düTø=ì sTT+‘·≈£î eTT+<äT ˝ÒeBdæq Á|üX¯ï≈£î
düe÷<ÛëHê*e«≥+kÕ<Ûä´y˚T. oeTT $˝≤dü edüTÔe⁄ ø±ø£b˛e≥y˚T
ø±≈£î+&Ü, n~ eTq˝À J]í+∫b˛sTT, eTq˝À ˇø£ uÛ≤>∑+>± ‘·j·÷¬s’
$&ÉBj·T{≤ìøÏ MT˝Òì<Ó’ bısTT+<äì ≈£L&Ü y˚TeTT >∑{Ϻ qeTàø£+‘√
#Ó|üŒ>∑eTT.
Bììã{Ϻ BìøÏ nqTã+<Ûä dü÷Á‘·eTT>± oeTT ˝Ò≈£î+&Ü eTqeTT
ˇø£ÿ ø£åDeTT ≈£L&Ü e⁄+&É˝ÒeTì <äè&ÛÉeTT>± #Ó|üŒ>∑eTT. eTq sTT#·Ã‘√
dü+ã+<ÛäeTT ˝Ò≈£î+&ÜH˚ eT+∫øÏ >±ì, #Ó&ÉT≈£î >±ì oeTT m¢|ü&É÷
eTq‘√H˚ e⁄+&ÉTqT.
eTqeTT eTq e÷qdæø£, XÊØs¡ø£ #·s¡´ yÓTT‘·ÔeTT |òü*‘·eTT
eT+∫yÓ’|ü⁄q≈£î yÓTT>∑Z≈£î+&Ü e⁄+&É<ä*ùdÔ, eTq oìsêàDeTTqT

25. 23
eTqø£qT≈£LyÓTÆq uÛÑ$wü´‘êÿ˝≤ìøÏ yêsTT<ë yÓj·T´e#·TÃqT.
@~ eTT+<äT nH˚ Á|üX¯ï≈£î ì‘ê´edüsê dü+bÕ<äq eTTK´y˚T
nsTTHê, oeTT ˇø£ $˝≤dü edüTÔe⁄ ø±<äì, eTq e´øÏÔ‘·«+˝À oeTT
J]í+∫ b˛sTT+<äì, eTq #·s¡Ã˝À ‘˚*q ‘·sê«‘· oìsêàD≤ìï
uÛÑ$wü´‘êÿ˝≤ìøÏ yêsTT<ë yÓj·T´e#·TÃHê! nH˚ $wüj·÷ìï Ä˝À∫<ë›eTT.
eTq e÷qdæø£ XÊØs¡ø£ #·s¡´T eTq o+ MT<ä Á|üuÛ≤yêìï
ø£*–kÕÔj·Tì, ˇø£kÕ] j˚Ts¡Œ&çq q&Ée&çø£qT düTuÛÑ+>± eT+∫ o+>±
s¡÷bı+~+#·≥+ ø£wüºeTì eTq+ ‘ÓTdüT≈£î+fÒ eTq+ uÛÑTøÏÔ¬ø’ düeTTbÕs¡®q
#˚ùd+‘·es¡≈£î oìsêàD≤ìï #˚düTø√e{≤ìï yêsTT<ë yÓj·T´≈£L&É<äT. ‘·ø£åD
J$‘êedüsêqT dü+bÕ~+#·≥y˚T ø±ø£, yêì düeTTbÕs¡®q¬ø’ nedüs¡yÓTÆq
kÕeTsê∆´ìï eè~∆#˚düTø√e≥y˚T ø±ø£, <ëì‘√ bÕ≥T eT+∫ oìsêàD≤ìøÏ
ñ|üj·TTø£ÔyÓTÆq $<ÛëHêqT ≈£L&Ü ˝…ø£ÿ˝ÀìøÏ rdüTø=qe˝…qT.
J$‘êedüsê dü+bÕ<äq m+‘· eTTK´yÓ÷, o ìsêàD≤ìøÏ
ñ|üj·TTø£ÔyÓTÆq $<ÛëHêT ≈£L&Ü n+‘· ‘·ø£åD e÷qe nedüsêT>±
>∑T]Ô+∫q≥¢sTT‘˚ J$‘·+˝À n&ÉT>∑Tô|≥º{≤ìøÏ eTT+<˚, nq>±
$<ë´]ú<äX¯˝À e⁄qï|ü&˚ yê{Ïì Ä#·s¡D˝ÀìøÏ rdüTø=ì sêe˝…qT. eTqdüT‡
$<ë´]ú <äX¯˝À eT+∫ì >±ì, #Ó&ÉTqT>±ì düTuÛÑ+>± Á>∑Væ≤+#˚ dæú‹˝ÀqT,
düTuÛÑ+>± eT#·ã&˚≥T¢ e÷s¡TŒ#Ó+<˚ dæú‹˝ÀqT e⁄+&ÉTqT. #Ó&ÉT
nyê≥¢˝≤>±H˚ eT+∫ nyê≥¢qT ≈£L&Ü ‘·sê«‘· J$‘·+˝À ø£+fÒ $<ë´]ú
J$‘·eTT˝À düTuÛÑ+>± @s¡Œs¡#·T ø=qe#·TÃqT.
Ä$<Ûä+>± j˚Ts¡Œ&çq eT+∫ nyê≥T¢, eT+∫ n_ÛÁbÕj·÷qT
ø£*–+#·TqT. J$‘· ÁbÕs¡+uÛ≤ìøÏ eTT+<˚ Ä$<ÛäeTT>± j˚Ts¡Œ&çq eT+∫
oeTT, »j·TÁ|ü<äyÓTÆq J$‘·eTT >∑&ÉT|ü⁄≥≈£î nedüs¡yÓTÆq eT+∫
ø£åDeTT‘√ eTq≈£î s¡ø£åD ø£*Z+#·TqT. oeTT πøeeTT ˇø£ n+ø±s¡

26. 24
uÛÑ÷wüDeTì, $˝≤düedüTÔeì ‘·∫ J$‘·eTT˝ÀìøÏ <ä÷øÏq≥¢sTT‘˚ n~
n&ÉT>∑&ÉT>∑Tq eTq≈£î n+‘·sêj·TeTT ø£*Z+#·T#·Tqï<äì n‹ ‘·«s¡˝ÀH˚
Á>∑Væ≤+‘·TeTT. oeTT ˝Ò≈£î+&Ü ìC≤sTTr, ãTTEes¡Ôq, dü‘·´dü+<Ûä‘·,
düeTj·TbÕq, |ü≥Tº<ä yÓTT<ä˝…’q ø£åDeTTT ˝Ò≈£î+&Ü eTqeTT
@|üìHÓ’qqT #˚|ü{Ϻq#√ Ä|üì˝À n|ü»j·TeTT ø£*– rs¡Tqì ‘ÓT|ü{≤ìøÏ
yê<äy˚TyÓTÆHê nedüs¡e÷? n+‘˚ø±<äT, oeTT jÓTTø£ÿ s¡ø£åD ˝Ò≈£î+&Ü,
Áã‘·T≈£î ‘Ós¡Te⁄q¬ø’ eTqeTT |ü&˚ ÁX¯eT, |üf…º&ÉT nHêïì¬ø’ eTqeTT |ü&˚
u≤<Ûäø£+fÒ, m≈£îÿe ø£wüº‘·s¡ dæú‹˝À eTqqT ~+#·e#·TÃqT.
Bìì ã{Ϻ, dü«uÛ≤edæ<ä∆+>±H˚ n‘·´edüs¡yÓTÆq sTT‘·s¡ ‘·ø£åD
nedüsêT rπses¡≈£î oeTT Ä>∑C≤<äT. ø±ã{Ϻ nìï dæú‘·T˝ÀqT
n+<äT˝À eTTK´+>± $<ë´]ú J$‘·eTT˝À e⁄qï|ü&˚ Á|ü‹e÷qdæø£, XÊØs¡ø£
#·s¡´qT n$ eT+∫yÓ’Hê düπs, #Ó&ÉTyÓ’Hêdüπs - Áø£eTã<ä∆+ #˚düTø=q{≤ìøÏ,
Á|üj·T‘·ïeTTqT #˚düTø=ì rs¡e˝…qT.
oìsêàDeTT
˙≈£î kÕ«s¡ú|üs¡T&ÉT>± e⁄+&˚ kÕeTs¡∆´eTT˝Ò<äT. Ç‘·s¡T≈£î eT+∫
#Ój·÷´H˚ ø√]ø£qT Á|ü‹|òüT{Ï+#˚ kÕeTs¡ú´eTT ˙≈£î ˝Ò<äT. n+<äTe¢H˚
˙e⁄ eT+∫yê&Ée⁄. ø±˙ j·÷ eT+∫ì #·÷#·Tø=ì ˙e⁄ >∑s¡«|ü&Ée<äT›. Ä
|òüTq‘· ˙~ ø±H˚ø±<äT. Ä |òüTq‘· oeTT jÓTTø£ÿ |òüTq‘·. m+<äTø£+f…
sTT‘·s¡T≈£î y˚TT #˚ùd≥≥Te+{Ï q&Ée&çø£ (oeTT) ˙≈£îqï~.
Ç+ø√s¡ø£+>± #ÓbÕŒ+fÒ, Á|üÁ|ü<ÛäeTT>±HÓ’Hê düπs ˙≈£î eT+∫ oeTTqï~.
<ëì Áb˛<ä“+e¢ ˙e⁄ dü‘êÿsê´T #˚XÊeì $X¯«dæ+#·TeTT.
˙≈£î sT÷ |òüTq‘· e⁄+&ÉH˚ e⁄qï~. m+<äTø£+fÒ eT+∫o˝≤ìï
bı+<ä{≤ìøÏ m+‘√ø±+, ìs¡+‘·sêj·T+>± ˙e⁄ bÕ≥T |ü&ܶe⁄. ÄbÕ≥T
|ü&É{≤ìøÏ |üPs¡«y˚T, á $wüj·÷ìï >∑÷]à jÓT+‘√ ø±+ Ä˝À∫+#êe⁄.

27. 25
eT+∫ o+ dü+bÕ~+#·{≤ìøÏ, ø£wüº|ü&ç rsêH˚ ìs¡íj·÷ìøÏ e#êÃe⁄.
n˝≤ #˚dæq ‘·sê«‘· <äè&ÛÉ ìX¯Ãj·T+‘√, eT+∫ o˝≤ìï ìs¡ísTT+#·T≈£îHêïe⁄.
n+<äTe¢ sT÷ |òüTq‘· ˙≈£î #Ó+~q<˚. $y˚ø£+‘√ eT+∫ |üqTT #˚dæ
rsêì |ü≥Tº|ü{Ϻ, eT+∫ nyê≥¢qT kÕ~Û+#·T≈£îHêïe⁄. n+<äTe¢ ˙e⁄,
dü‘êÿsê´T #˚düTÔqï|ü&ÉT ˙≈£î _Û+∫q »j·T»j·T <Ûë«Hê≈£î, ˙e⁄
bı+~q bı>∑&ÉÔ≈£î Ä ø£åD+˝À ˙y˚$T #˚dæj·TT+&É˝Ò<äT. ø±ì, eT+∫o˝≤ìï
dü+bÕ~+#·{≤ìøÏ m+‘√ Ä˝À∫+∫ ÁX¯eT|ü&çq+<äTe¢ ˙e⁄
XÊ¢|òüT˙j·TT&ÉTyÓ’Hêe⁄. n≥Te+{Ï ÁX¯eT eTq≈£î m¢|ü&ÉT nedüs¡y˚T.
eTq Ä˝À#·q düÁø£eT+>± e⁄+&Ü*. eT+∫ o+ ø±yêì
ìX¯ÃsTT+#·Tø√yê*. |ü≥Tº$&ÉTeì Bø£å‘√ dü+e‘·‡sê |üs¡´+‘·+
bÕ≥T|ü&Ü*. J$+∫e⁄qï+‘· es¡≈£î n_Ûeè~∆ #Ó+<äT‘·÷ e⁄+&É{≤ìøÏ
ÁX¯eT|ü&ÉT‘·÷, kÕ~Û+∫q eT+∫ø£åD≤T, eTq #·s¡´e¢ <Óã“‹q≈£î+&Ü
e⁄+&˚≥T¢ C≤Á>∑‘·Ô |ü&Ü*.
ªªdü‘êÿsê´#·s¡D eq ø£*π> yÓT|ü ˙~ø±<äT, <äTcÕÿsê´#·s¡D eq
ø£*π> ‘·|ü ˙~ø±<äT, Ä ‘·bıŒ|üT ˙ o˝≤ìøÏ #Ó+~qy˚µµ nì kÕ«$TJ
#ÓbÕŒs¡T. ‘·|ü|üqTT #Ój·T´&ÜìøÏ eT≥T≈£î sT÷ e÷≥qT kÕ≈£î>±
rdüTø=q≈£L&É<äT. Hê q&Ée&çø£ dü]>± ˝Òø£ b˛e≥+ e¢H˚ H˚qT ‘·|ü|üqTT
#˚j·TT#·T e⁄+&Ée#·TÃqT. ø±ì, n≥Te+{Ï oeTT ˙≈£î ø£>∑{≤ìøÏ mes¡T
uÛ≤<ÛäT´T? ˙e⁄ ø±<ë! Ç≥Te+{Ï dæú‹˝À, oìsêàD≤ìø£+fÒ, ˙e⁄
|ü&Éedæq ÁX¯eT eT]+‘· ø£wüº‘·s¡eTT, m+<äTe¢qq>±, #Ó&ÉTq&É‘·≈£î
dü+ã+~Û+∫q #Ó&ÉT nyê≥¢qT #Ó&ÉT dü«uÛ≤eeTTqT ˇø£ yÓ’|ü⁄ e~*+#·T
ø=qT#·T eTs=ø£yÓ’|ü⁄ eT+∫ oìsêàD≤ì¬ø’ bÕ≥T |ü&Ü*‡e⁄+~. ej·TdüT‡
ô|]π> ø=B› sT÷|üì #Ój·T´≥+ n‘·´+‘· ø£wüº‘·s¡yÓTÆb˛‘·T+~. ◊qqT sT÷
|üìì #˚dæ rs¡edæq<˚, ø£wüºeTTqT uÛÑ]+#·edæq<˚.
ej·TdüT‡ eTT~]q ‘·sê«‘· oìsêàDeTT ø£wüºeTT ø±ã{Ϻ,
∫qï‘·q+˝ÀH˚ oìsêàD≤ìøÏ ñ|üÁø£$T+#·≥+ eT+∫~. ej·TdüT‡

28. 26
ô|]π>ø=B›, #Ó&ÉT ø£åD≤T, #Ó&ÉT dü«uÛ≤yêT, #Ó&ÉT n_Ûs¡T#·TT >∑{Ϻ |ü&ç
eT]+‘· dæús¡|ü&çb˛e⁄qT. n+<äTe¢ yê{ÏqT+&ç ãj·T≥|ü&É≥+ ø£wüºkÕ<Ûä´+.
Ä #Ó&ÉT ø£åD≤qT oeTTqT+&ç düTuÛÑeTT>± ‘·T&ç∫y˚j·T˝ÒeTT. ø±e⁄q,
yê{Ïì ‘=–+#·T≥≈£î z|æø£‘√qT, n‘·´+‘· ÁX¯eT‘√qT, eT+∫ nyê≥¢qT,
eT+∫ ø£åD≤qT @s¡Œs¡#·Tø=ì, yê{Ï ÁbÕã´eTT#˚ <äTs¡¢ø£åD≤qT
m<äTs=ÿq≥+ ˇø£ÿfÒ e÷s¡ZeTT. n˝≤ m<äTs=ÿq≥+ e¢, eT+∫ ø£åD≤T
e¢ eT+∫ nyê≥¢ e¢ #Ó&ɶø£åD≤T ø£|æŒy˚j·Tã&ç, ˙≈£î n|üø±s¡+
ø£*–+#˚ ‘·eT kÕeTsêú´ìï Áø£eTÁø£eT+>± ø√˝ÀŒ‘êsTT.
oìsêàD+ m˝≤ #˚düTø√yê*, nH˚ <ëìì ‘ÓTdüTø√e{≤ìøÏ
eTT+<äT, oeT+fÒ @$T{À ‘ÓTdüTø√yê*. #Ó&ÉT o˝≤ìøÏ #Ó+~q
#Ó&ɶø£åD≤qT ‘·T&ç∫ y˚j·Tedæ e∫Ãq|ü&ÉT Ä |üìì ≈£L&Ü #˚j·T≥+
eTs=ø£ |üìì #˚j·TT≥eTe⁄‘·T+~. ø±ì Ä n<äq|ü⁄ |üìì ø£wüº|ü&ç,
ˇø£ÿkÕ] #˚dæq≥¢sTT‘˚ $T–*q |üqTT düTuÛÑeTÚ‘·$. Çø£ oeT+fÒ
@$T{À $#ê]<ë›eTT.
oeT+fÒ n_Ûs¡T#·T (sTTwüºeTT) sêdæ ˝Òø£ düeT÷Vü≤eTT.
n_Ûs¡T#·TT #Ó&ÉTyÓ’‘˚, eTq oeTT #Ó&ÉT>±e⁄+≥T+~. eT+∫<Ó’‘˚ oeTT
eT+∫ <Í‘·T+~. nsTT‘˚ n_Ûs¡T∫ n+fÒ @$T{Ï? ˇø£ Á|ü‘˚´ø£ dü+<äs¡“¤+˝À,
ì]∆wüºyÓTÆq, n+fÒ, Ä $wüj·÷ìï >∑÷]à Bs¡È+>± Ä˝À∫+#·≈£î+&Ü, ‘·q+‘·≥
‘êqT>± n+fÒ nÁ|üj·T‘·ï+>± »]π> ÁøÏj·T˝≤>± |üqTT #˚ùd eTq
dü«uÛ≤ey˚T ªn_Ûs¡T∫µ n+fÒ. ñ<ëVü≤s¡D #·÷<ë›eTT. eTq ø£fi¯fl <ä>∑Zs¡≈£î
@<√edüTÔ+≥T+~. eTq Á|üj·T‘·ï+ ˝Ò≈£î+&ÜH˚ ø£qT¬s|üŒT yê≥+‘·≥
ny˚ eT÷‘·|ü&ÉT‘êsTT. ªªø£fi¯¢MT~øÏ @<√edüTÔqï~, ø£qTï b˛‘·T+~,
n+<äTe¢ ø£fi¯ófl eT÷düTø√yê*µµ nì nqTø=ì ø£fi¯ófl eT÷düTø√e⁄.
kÕ<Ûës¡D+>± e⁄qï|ü&ÉT ø£fi¯ófl eT÷düTø√{≤ìøÏ eTT+<äT á ìs¡íj·T+
e∫à ˙ yÓT<ä&ÉT˝À ø£<ä*ø£ ø£*–+#˚Hê&ÉT<ë«s¡ ø£qT¬s|üŒ ø£+&Ésê≈£î
ªø£qTïb˛‘·T+~ eT÷düTø√µ nH˚ Ä»„ yÓT<ä&ÉTqT+&ç sêyê*. ø±ì ‘·ø£åD+

29. 27
#·s¡´ »s¡>±*‡q|ü&ÉT á $<ÛëqeTT>± »s¡>∑<äT. ø£+{Ï <ä>∑Zs¡≈£î
nø£kÕà‘·TÔ>± @<√ edüTÔe⁄ edüTÔqï|ü&ÉT, ø£fi¯fl≈£î <Óã“ ‘·>∑TT‘·T+<äì
ø£qT¬s|üŒ˝Ò nqTø√≈£î+&Ü yê≥+‘·≥ ny˚ eT÷‘·|ü&ç ø£fi¯¢qT s¡øÏåkÕÔsTT.
n<˚$<Ûä+>±, ‘êqT#˚j·Tedæq, ‘·ø£åD #·s¡´qT >∑÷]à ìs¡íj·TeTT ‘·ø£åDy˚T
rdüTø=qedæ e∫Ãq|ü&ÉT, eTqTwüß´&ÉT ‘·ø£åDy˚T #·s¡´rdüTø=qTqT. Á|ü‹
$wüj·÷ìï |ü]o*+∫, $y˚ø£+‘√ Bs¡È ø±+ Ä˝À∫+∫, ˇø£ ìs¡íj·÷ìøÏ
e∫Ãq ‘·sê«‘· #·s¡´ rdüTø√e≥eTH˚ düTBs¡È $<ÛëHêìï Ä düeTj·T+˝À
nqTdü]+#·&ÉT. n|ü&ÉT ‘·q düVü≤» dü«uÛ≤yêqT>∑TDeTT>±, |ü]DÏ‹
#Ó+~q ‘·q nyê≥¢ ÁbÕã´+ e¢, ˇø£ Á|ü‘˚´ø£ $<Ûëq+˝À ‘·ø£åD #·s¡´
rdüT≈£î+{≤&ÉT. eTqdüT‡˝Àì Ä˝À#·q‘√ dü+ã+<Ûä+˝Ò≈£î+&Ü, $y˚#·q
#Ój·T´≈£î+&Ü, <äè&ÛÉ|ü&çq nyê≥T¢#˚‘· #˚j·Tã&çq |üqTH˚ ªn_Ûs¡T#·TTµ
n+{≤s¡T. n_Ûs¡T#·TT y˚s¡T y˚s¡T XÊKqT q&ÉT|ü⁄ ôd’ìø±~Ûø±s¡¢
(ø£e÷+&És¡T¢) e+{Ïyês¡T. yês¡T ‘·ø£åD ìs¡íj·÷qT rdüT≈£î+{≤s¡T. ‘·eT
Á|ü<ÛëHê~Ûø±]jÓÆTq eTqTwüß´q≈£î Ms¡T u≤<ÛäT´T>± e⁄+{≤s¡T. ˇø£ Á|ü‘˚´ø£
n_Ûs¡T#·T e¢ eTqeTT #˚dæq |üì eT+∫<Ó’‘˚, Ä n_Ûs¡T∫ì eT+∫
n_Ûs¡T∫ n+{≤s¡T. ˇø£ n_Ûs¡T∫ Á|üuÛ≤yêìï ã{Ϻ eTqeTT #˚dæq |üì
#Ó&ÉT<Ó’‘˚ Ä n_Ûs¡T∫, #Ó&ÉT n_Ûs¡T∫ n+{≤s¡T.
oeT+fÒ eTq n_Ûs¡T#·T sêdæj˚T (düeT÷Vü≤y˚T). meì¬ø’‘˚ m≈£îÿe
eT+∫ n_Ûs¡T#·TT e⁄+{≤jÓ÷ yêìì eT+∫ oeTT>∑ yê&ÉT n+{≤s¡T.
#Ó&ÉT n_Ûs¡T#·TT m≈£îÿe>± e⁄qï yêìì #Ó&ÉToeTT >∑yê&ÉT n+{≤s¡T.
Ç~ #ê düTuÛÑ+>±qT, düŒwüº+>±qT, kÕe÷q´+>±qT ø£ìŒdüTÔ+~.
ø±ì, oìsêàD eTH˚~ n+‘· düTuÛÑyÓTÆq |üìø±<äT. ˇø£ <äèwæº˝À n~
düTuÛÑy˚T. ø±ì <ëìøÏ <äè&ÛÉìX¯Ãj·T+ ø±yê* Bs¡Èø±+ $&ÉTeì >∑{Ϻ
|ü≥Tº<ä ø±yê*. >∑{Ϻ |üìø±yê*. n<˚ Bì˝Àe⁄qï ø£wüºeTT. dü‘Y
o˝≤ìï ì]à+#·Tø√e{≤ìøÏ, ì]«sêeT+>± eTqdüT‡qT n<˚ |üìMT<ä,
ìs¡+‘·s¡+ ì*|æ e⁄+#·≥+ n‘ê´edü´ø£eTT. |ü]düsê dü«uÛ≤eeTH˚~,

30. 28
nH˚ø£ sTT‘·s¡ $wüj·÷T, eTqdüT‡qT eTuÛÑ´ô|≥º{≤ìøÏ m¢|ü&ÉT Á|üj·T‘·ï+
#˚düTÔHêïj·Tì, ‘·|ü&ÉT e÷sêZqT |ü{Ϻ+#·{≤ìøÏ, #Ó&ÉT n_Ûs¡T#·TqT
#˚|ü≥º{≤ìøÏ ÁbÕã´+ ø£*–düTÔHêïj·Tì MT≈£î ‘ÓTdüT ø±ã{Ϻ, n_Ûs¡T#·TT
m˝≤ ô|+bı+<äT‘êjÓ÷, sêouÛÑ÷‘·yÓTÆq sT÷ n_Ûs¡T#·TT o+>± m˝≤
s¡÷bı+<äT‘êjÓ÷ eTq+ sTT|ü&ÉT ‘ÓTdüTø√yê*‡ ñqï~.
nyê≥T¢e¢ n_Ûs¡T#·TT ô|s¡T>∑TqT. |üqTqT eTs¡ eTs¡
#Ój·T´≥+ e¢ n_Ûs¡T#·TT ô|s¡T>∑‘êj·Tì eTq≈£î ‘ÓTdüT. eT+∫ #Ó&ɶqT
>∑÷]Ã Ä˝À∫+∫q ‘·sê«‘·H˚ eTqyÓTTø£ |üìì #˚|ü≥Tº‘êeTT. Ä|üìì
#˚|ü≥º{≤ìøÏ nH˚ø£ ªÇ#·Ã¤Tµ (sTTcÕºT) e⁄+&ÉTqT. ñ<ëVü≤s¡D≈£î ˇø£
Á|ü‘˚´ø£ düeTj·T+˝À, ˇø£ Á|ü‘˚´ø£ düìïy˚X¯+˝À, nìïs¡ø±˝…’q neø±XÊqT
˝Òø£ ˇø£ neø±XÊìï >±ì ˝…Kÿ˝ÀøÏ rdüTø=ì, yêì eT+∫#Ó&ɶqT
$#ê]+∫ yêì˝À ˇø£ <ëìï mqTï≈£î+{≤eTT. @~ m≈£îÿe |òü*‘êìï
ø£*–düTÔ+<äì eTq≈£î ‘√düTÔ+<√, <ëìï Ä#·s¡D˝À ô|&É‘êeTT. Ä |üìì
eTs¡ eTs¡ nH˚ø£kÕs¡T¢ #˚düTÔ+&É≥+ e¢ n~ eTq≈£î nyêf…Æb˛‘·Tqï~.
Ä nyê≥T <äè&ÛÉ‘·s¡eTj˚T´ ø=B› n~ ˇø£ ªn_Ûs¡T∫>±µ s¡÷bı+<äT‘·T+~.
Ç˝≤π> sTT‘·s¡ n_Ûs¡T#·TT. Ä n_Ûs¡T∫ ‘·q ÁbÕã´+ e¢ ˇø£ Á|ü‘˚´ø£
düeTj·T+˝À, ˇø£ Á|ü‘˚´ø£yÓTÆq $<Ûëq+˝À |üì#Ój·T´{≤ìøÏ Áb˛<ä“+
ø£*–düTÔ+~. Ä $<Ûä+>± eTq+ |üì#˚düTÔqï|ü&ÉT eTq $y˚ø±ìï>±ì,
eTq n_ÛÁbÕj·÷ìï>±ì, ˝Òø£ Ä˝À#·qqT >±ì ñ|üjÓ÷–+#·eTT. πøeeTT
n_Ûs¡T#·T ÁbÕã˝≤´ìï nqTdü]+#˚ |üì#˚düTÔ+{≤eTT. ø±ã{Ϻ eTqeTT
@sêŒ≥T #˚düT≈£îH˚ ªnyê≥T¢µ $wüj·T+˝À C≤Á>∑‘·Ô eVæ≤+#ê*. eTq+
Ä˝À∫+∫q ‘·sê«‘· eTs¡ eTs¡#˚ùd |üqTµ <ë«sêH˚ eTq ªnyê≥T¢µ
@s¡Œ&ÉT‘êj·Tì ‘ÓTdüT≈£îHêïeTT ø±ã{Ϻ eTq+ #˚ùd eTq #·s¡´ e¢H˚
n$ eTq ªn_Ûs¡T#·Tµ ÁøÏ+<äe÷s¡T‘êj·Tì ≈£L&Ü ‘ÓTdüT≈£îHêïeTT ø±ã{Ϻ,
n˝≤ sêouÛÑ÷‘·yÓTÆq n_Ûs¡T#·TT Á|ü‘˚´ø£yÓTÆq o+>± s¡÷bı+<äT‘·T+~
>±ã{Ϻ eTq #·s¡´qT >∑÷]à n‘·´+‘· ÁX¯<ä∆ eVæ≤+#ê*‡ e⁄qï~.

31. 29
Ä˝À∫+∫q ‘·sê«‘·H˚ eTq+ ˇø£ Á|ü‘˚´ø£ düeTj·T+˝À ˇø£ s¡ø£+>±
(n_Ûs¡T∫ìã{Ϻ) |üì #˚kÕÔeTì sTT~es¡πø eTq+ ‘ÓTdüT≈£îHêïeTT ø±ã{Ϻ
nyê≥¢≈£î, n_Ûs¡T#·T≈£î, o˝≤ìøÏ ø±s¡D uÛÑ÷‘·yÓTÆq eTqeTT #˚j·TT
#·s¡´qT >∑÷]à $y˚ø£+‘√ Ä˝À∫+#·≥+ ‘Ó*yÓ’q|üì. ø±e⁄q $y˚ø£+‘√
jÓ÷∫+∫ |üì#˚j·TTq|ü&ÉT <ëìì >∑÷]Ã dü]jÓÆTq ìs¡íj·TeTTqT rdüTø=ì,
∫es¡≈£î eT+∫ oeTTqT ø£*Z+#·Tq{Ϻ |üìì #˚j·Tì#√, <ëìeq @s¡Œ&çq
oeTT eTq uÛ≤$ J$‘·eTT˝À eTq #·s¡´ìï+{Ïì ìs¡“¤+<ÛäeTT˝À
nHê˝À∫‘·eTT>± #˚sTT+#·TqT. n+<äTe¢ eTqeTT Hê{Ïq #Ó&ÉT
$‘·ÔqeTT (#·s¡´) |ü+≥qT eTqy˚T ø√düTø=qedæe#·TÃqT. nyê≥T
nj˚T´ ø=B› eTq q&Éø£ eT]+‘· oÁ|òüTeTT>± kÕ>∑TqT.
ªeTT+<äT≈£î b˛e{≤ìøÏ e´‹πsø£eTT yÓqTø£≈£î b˛e⁄≥µ, á $wüj·÷ìï
eTqeTT >∑Ts¡TÔ+#·Tø=qe˝…qT. eTq Ä˝À#·q $wüj·T+˝ÀqT, Ä#·s¡D
$wüj·T+˝ÀqT nÁX¯<ä∆ #˚dæq#√ eTqeTT ‘·|üŒ≥&ÉT>∑T y˚dæ ÁøÏ+~øÏ
C≤]b˛e⁄<äTeTT. n|ü&ÉT ø£*π> |ü‘·qeTT n‘·´+‘· y˚>∑+>± ≈£L&Ü
e⁄+&Ée#·TÃ. n<˚$<Ûä+>± ˙e⁄ <äè&ÛÉìX¯Ãj·÷ìï #˚düT≈£îqï≥¢sTT‘˚ ˙e⁄bı+<˚
n_Ûeè~∆ ≈£L&Ü ñs¡ø£T, |üs¡T>∑TT rj·TTqT. n+<äTe¢ eTqeTT
ÁbÕs¡+_Û+#˚|ü&ÉT #˚ùd|üì #ê˝≤ ø£]ƒq+>± e⁄qï|üŒ{ÏøÏì, ∫es¡˝À n~
n$T‘√‘ê‡Vü‰ìï ø£*–düTÔ+~. ñ<ëVü≤s¡D≈£î ø=+&É mø£ÿ≥+ rdüT≈£î+<ëeTT.
ø=+&É mø£ÿ≥+ ÁbÕs¡+_Û+∫ ø=+‘· m‘·TÔ møÏÿq ‘·sê«‘· yÓq≈£îÿ #·÷#·T≈£î+fÒ
eTqeTT #˚dæq |üìe¢ Äq+<ä+ eTq≈£î q÷‘·H√‘ê‡Vü‰ìï, n~Ûø£X¯øÏÔì
sTTdüTÔ+~. <ëìe¢ ô|’øÏ mø£ÿ≥+ düTuÛÑeTì|ædüTÔ+~. ø±ì ÁbÕs¡+uÛÑ+˝ÀH˚
uÛÑj·T|ü&çq≥¢sTT‘˚ ø=+‘· m‘·TÔ møÏÿq ‘·sê«‘· ìs¡T‘ê‡Vü≤+ ø£*– ô|’øÏ
mø£ÿ˝Ò≈£î+&Ü #˚düTÔ+~. o ìsêàD $wüj·T+ ≈£L&Ü n<˚ $<ÛäeTT. ø±ã{Ϻ
ÁbÕs¡+uÛÑ+˝À eTq+ y˚ùd Á|ü‹ n&ÉT>∑T Ä˝À∫+∫, Ä˝À∫+∫ y˚j·÷*‡
e⁄+≥T+~. yÓTT<äT ô|≥Tº≥ #ê˝≤ø£wüº+, n+‘˚ø±ø£ ˇø£ n&ÉT>∑T y˚dæq
‘·sê«‘· eT[fl y˚ùd n&ÉT>∑T mø£ÿ&ÉyÓj·÷´˝À nì Ä˝À∫+#·≥+,

32. 30
ìs¡ísTT+#·≥+ nH˚~ m≈£îÿe Ä˝À#·q‘√qT ÁX¯eT‘√qT ≈£L&çq |üì. Ç~
kÕe÷q´yÓTÆq $wüj·T+>±H˚ e⁄+≥T+~. ø±ì Bì˝À e⁄qï $<ÛëqeTT
e÷Á‘·eTT kÕe÷q´+ ø±<äT. n~ nkÕe÷q´yÓTÆq $wüj·T+. m+<äTø£+fÒ
nqTø£åDeTT n‘·´+‘· C≤>∑s¡÷ø£‘·eVæ≤+#·ì#√ ø±TC≤] ‘·«s¡˝ÀH˚ ÁøÏ+<ä
|ü&çb˛e#·TÃqT. ø±e⁄q ø£wæº+∫, C≤Á>∑‘·Ô eVæ≤+∫, <äè&ÛÉìX¯Ãj·T+‘√
bÕ≥T|ü&çq#√ ˙≈£î ø£T>∑T n_Ûeè~∆ ≈£L&Ü n‘·´+‘· oÁ|òüTeTT>± e⁄+&ÉTqT.
eTq≈£î eT+∫ oy˚Ts¡Œ&ÉT≥≈£î m≥Te+{Ï nyê≥T¢ ø±e˝…qT?
m≥Te+{Ï n_Ûs¡T#·TT @s¡Œ&Ée˝…qT? nqTq<˚ ‘·sê«‘· e#˚à Á|üX¯ï. á
$wüj·÷ìï >∑÷]à sTT|ü&Ü˝À∫<ë›eTT. Bì kÕ<Ûäq˝À ¬s+&ÉT nedüs¡yÓTÆq
$wüj·÷THêïsTT. yÓTT<ä{Ï~, ‘·q≈£î ‘êqT>± #˚düT≈£îqï Væ≤‘√|ü<˚X¯
dü÷Á‘·eTT (Ä{ÀdüC…wüHé bÕs¡Tà˝≤). eT+∫ o+ kÕ~Û+#·{≤ìøÏ eT+∫
ñ<˚›X¯´+‘√ <äè&ÛÉìX¯Ãj·T+ ø£*– ø£wüº|ü&É{≤ìøÏ Ä‘·à$XÊ«kÕìï
dü+bÕ~+#·Tø√e≥y˚T sT÷ô|’q ñ<äVü≤]+∫q dü÷Á‘·eTT. eT+∫ oeTT
ø£T>∑{≤ìøÏ Ä o˝≤ìøÏ ø£ ø£åD≤˝Ò$T{À ‘ÓTdüTø=ì, Ä ø£åD≤qT
kÕ~Û+#·{≤ìøÏ nyê≥¢qT @s¡Œs¡#·Tø√e≥+ ¬s+&√ nedüs¡yÓTÆq $wüj·T+.
ø±ã{Ϻ ìs¡íj·T+ #˚düTø√e≥+, oìsêàD≤ìøÏ ø±edæq ø£åD≤qT
‘ÓdüTø√e≥+, á ¬s+&ÉT >∑T]Ô+∫q ‘·sê«‘· yê{Ïì ˝…Kÿ˝ÀìøÏ rdüTø=ì,
düTdæús¡yÓTÆq Á|üj·T‘·ï+ #˚dæq≥¢sTT‘˚ eT+∫ o+ @s¡Œ&É≥+˝À dü+<˚Vü≤y˚TMT
˝Ò<äT. dü‘Y oeTT @s¡Œ&ç $sêeT+ H=+~ dü‘Y oeTT @s¡Œ&É≥y˚T sT÷
Á|üj·T‘êïìøÏ n+‹eT|òüeTT.
Ç|ü&ÉT eTq+ oeT+fÒ @$T{À <ëìì m˝≤ eè~∆ #˚düTø√yê˝À
‘ÓTdüT≈£îHêïeTT. eT+∫ o˝≤ìï eè~∆ |üs¡#·Tø√e{≤ìøÏ ¬s+&ÉT
$<ÛëHêTHêïsTT. <äè&ÛÉdü+ø£ŒeTT, <äè&ÛÉìX¯Ãj·TeTT ìs¡+‘·s¡
Á|üj·T‘êïedü´ø£‘·qT >∑T]Ô+#·T≥ nqTq~ yÓTT<ä{Ï $<ÛëqeTT. á
$<ÛëqeTTqT bÕ{Ï+#·T≥˝À ô|’q ñ<äVü≤]+∫q ‘·q≈£î ‘êqT>±
Væ≤‘√|ü<˚X¯eTT #˚düTø=qT dü÷Á‘·eTT m+‘√ ñ‘·ÔeTyÓTÆq |ü<ä∆‹. ñ<äj·TeTT

33. 31
ìÁ<ä ˝Ò#·T≥≈£î |üPs¡«eTT, sêÁ‹ ìÁ~+#·T≥≈£î eTT+<äT á $<ÛäeTT>± ˙e⁄
˙≈£î #Ó|üø=qe˝…qT. ªªH˚qT eT+∫ o e+‘·T&ÉqT ø±>√s¡T#·THêïqT.
HêeT+∫øÏì, dü+|òüTÁX‚j·TdüT‡ ø=i≈£î H˚qT oe+‘·T&Éq>∑T<äTqT. Hê˝À
Ä‘·à$XÊ«düeTTqï~. ø±e⁄q á ø±s¡´ kÕ|òü´‘·≈£î Hê XÊj·TX¯≈£îÔ˝≤
bÕ≥T|ü&ÉT<äTqTµµ. Çø£ oeTT jÓTTø£ÿ eT+∫ ø£åD≤qT nes¡#·Tø=qT≥≈£î
>∑÷]Ãq~ ¬s+&Ée$<ÛëqeTT. á ÁøÏ+~ ø£åDeTT˝À ˙e⁄ @ ø=ìï+{ÏHÓ’Hê
eè~∆ |üs¡#·Tø√yê*. <ëì¬ø’ <äè&ÛÉ ìX¯Ãj·T+ ø£*– e⁄+&ÉT dü‘·´dü+<Ûä‘·,
<ÛÓ’s¡´eTT, ãTTE‘·Ô«eTT, ÁX¯<ä∆, düVü≤qeTT, eTsê´<ä, <äj·T, Ä‘·à ìÁ>∑Vü≤eTT,
zs¡TŒ, ùdyêdüøÏÔ, ìkÕ«s¡∆eTT, Áø£eT•ø£åD, ìs¡à‘·«eTT nH˚ sT÷ ø£åD≤qT
nuÛ≤´dü+#˚ùdÔ, ˙≈£î dü‘Y oeTT @s¡Œ&ÉT‘·T+~. n˝≤ #˚ùdÔ ˙≈£î eT+∫
o+ @s¡Œ&ÉT‘·T+<äì Vü‰MT sTTe«>∑+. ˙≈£î eT+∫ o+ @s¡Œ&É≥+>±ì,
˝Òø£b˛‘˚ Äs¡THÓ˝À¢ ˙≈£î sTT|ü&ÉTqï q&Ée&çø£ø£+fÒ yÓTs¡T¬>’q q&Ée&çø£>±˙
@s£Œ&ÉT‘·Tqï≥T¢ ˙ n+‘·≥ ˙y˚ Á|ü‘·´ø£å+>± ‘ÓTdüT≈£î+{≤e⁄. Bì˝À
dü+<˚Vü≤y˚Te÷Á‘·+ ˝Ò<äT.
ªªH˚qT sT÷$<Ûä+>± ø±>∑qTµµ nì s√p≈£î ¬s+&ÉTkÕs¡T¢
#Ó|üø√e≥+ e¢ ˙ dü+ø£Œ+ <äè&ÛÉ‘·s¡+ ø±e≥+˝À n<äT“¤‘·y˚TMT ˝Ò<äT.
n<äT“¤‘êT me]ø° ˝§+>∑e⁄. ø±ì sTT~ e÷Á‘·eTT ˙≈£î ˝§+>∑T‘·T+~.
Ç~ Á|üø£è‹ìj·TeTeTT. n+<äTe¢ ˇπø |òü*‘êìï sTT∫à rs¡T‘·T+~.
˙MÁ|üø±s¡+ #˚ùdÔ sTT~ ˙ dü+ø£˝≤Œìï <äè&ÛÉ |üs¡TdüTÔ+~. ø±e⁄q ˙e⁄ @
ø£åD≤qT, @ nyê≥¢qT eè~∆ #˚düT≈£î+≥÷, ø=‘·Ô eT+∫ ø£åD≤qT
yê{ÏøÏ ‘√&ÉT H˚s¡TÃ≈£î+≥÷ b˛‘˚ >∑DÏ‘· XÊg |ü<ä∆‹ ‘·|üŒq≥T¢ ˙≈£î eT+∫
o+ @s¡Œ&Éø£‘·|üŒ<äT.
oe+‘·T&ÉqT ø±yêH˚ <äè&ÛÉrsêàq+ ˇø£ ø±–‘·+ô|’ Áyêdæ <ëì
ÁøÏ+<ä dü+‘·ø£+#˚dæ, ‘˚By˚j·TTeTT. á ìs¡íj·T+ Á|üø±s¡+ Ä#·s¡D
ÁbÕs¡+_Û+#·TeTT. Á|ü‹~qeTTqT, nH˚ø£kÕs¡T¢ <Ûë´q|üPs¡«ø£eTT>±, á
ìs¡íj·÷ìï >∑÷]à eTqq+ #˚j·TTeTT. ˙e⁄ #˚dæq yê>±∆qeTT Á|üø±s¡+

34. 32
ìC≤sTTr‘√ Ä#·]+#·TeTT. Äs¡Te÷kÕ˝À, ˙q&Ée&çø£ m˝≤ n_Ûeè~∆
#Ó+<äT‘·Tqï<√ >∑eTì+#·TeTT, ˙ Ä‘·à$XÊ«dü+ m˝≤ eè~∆ #Ó+~+<√
#·÷&ÉTeTT. Ç~ »]–rπs ìj·TeTeTT. ‘·÷s¡TŒq dü÷s¡T´&ÉT ñ<äsTT+#·T≥
m+‘· dü‘·´yÓ÷, sTT~ ≈£L&Ü n+‘· dü‘·´y˚T.
á ø£åD≤ n_Ûeè~∆¬ø’, nìï düeTj·÷˝ÀqT, eTH√yêø±ÿj·TeTT‘√
Ä#·s¡D≈£î |üPqTø=qTeTT. ˙ Ä#·s¡D á ø£åD≤˝À ˇø£{Ï>±ì,
nH˚ø£+>±ì eè~∆ #Ó+<ä{≤ìøÏ ñ|üø£]+#˚≥T¢ #·÷&ÉTeTT. oìsêàD
$<ÛëqeTT ì»+>± #ê˝≤ kÕe÷q´yÓTÆq<˚. ø±ì sTT~ nqTø£åDeTT,
yÓTfi¯≈£îeqT, ‘=Á≥TbÕ≥T˝Òì dü+ø£˝≤Œìï ø√s¡T‘·Tqï~. ˙ dü+ø£˝≤Œìï
j·T<Ûë‘·<Ûä+>± ìT|ü⁄ø=ì, <ëìï ãe‘·Ôs¡+ #˚düTø√e{≤ìøÏ nqTø£åD+
C≤Á>∑‘·Ô eVæ≤+#·TeTT. eTs=ø£ dü+ø£Œ+ #˚ùd≥|ü&ÉT>±ì, @ |üìHÓ’Hê
#˚j·TuÀj˚T≥|ü&ÉT>±ì - sTT$ n‹ dü«Œ $wüj·÷T>± ø£qT|æ+∫Hê
n≥Te+{Ï dü+ø£ŒeTT, yê≈£îÿ ÁøÏj·T ˙ eTqdüT‡ô|’ m≥Te+{Ï |òü*‘êìï
ø£*–kÕÔjÓ÷ eTT+<äT>± ‘ÓTdüTø=qTeTT. Ç~ ˙ o˝≤ìøÏ dü+ã+~Û+∫q
@ ˇø£ ø£åD+>±ì, nH˚ø£ ø£åD≤T >±ì, eè~∆ #Ó+<ä{≤ìøÏ <√Vü≤<ä
|ü&É‘·j·÷, ˝Ò<ë nH˚ $wüj·÷ìï |ü]o*+#·TeTT. n˝≤ #˚dæq|ü&˚ ˙
eTH√yêø±ÿsTT ø£s¡àqT ìÁ>∑Væ≤+#·>∑e⁄. n˝≤ |ü]o*+∫q ‘·sê«‘·
n$ oìsêàD≤_Ûeè~∆øÏ ñ|üjÓ÷>∑|ü&˚ ‘·+|ü⁄, yê≈£îÿ, ÁøÏj·T
nsTTq≥¢sTT‘˚H˚, ˙˝ÀìøÏ Á|üy˚•+|ü ì∫Ãq≥¢sTT‘˚, ˙≈£î eTH√Vü≤s¡yÓTÆq
o+ @s¡Œ&É≈£î+&Ü n&ÉT¶ô|≥º düeTs¡∆yÓTÆq X¯øÏÔ, ãVæ≤s¡+‘·s¡eTT˝À ˝ÒH˚
˝Ò<äT.
˙ d”«j·TÁX‚j·TeTTq≈£îqT, dü+|òüTÁX‚j·TeTTq≈£îqT, ˙ kÕeTs¡∆´eTTqT
$ìjÓ÷–+#·≥+˝À á oeTT ˙≈£î n‘·T´‘·ÔyÓTÆq HÓ’|ü⁄D≤´ìï ø£*–düTÔ+~.
eT+∫ o˝≤ìï dü+bÕ~+∫qyê&˚ J$‘êq+<ëìï #·$ #·÷&É>∑&ÉT. o˝≤ìï
|ü{Ϻ+#·Tø√≈£î+&Ü, J$‘êq+<ëìï nqTuÛÑ$+#·>∑eTì ‘·#˚yêfi¯ófl
mqï{Ïø° Ä e÷<ÛäTsê´ìï #=s¡>=qC≤s¡T.

35. 33
1234567890123456789
1234567890123456789
1234567890123456789
1234567890123456789oy˚Tdüe÷<ÛëqeTT
lsêeTø£èwüßí yês¡T eTVü‰ düe÷~Û #Ó+~q ‘·sê«‘· Äj·Tq •wüß´T
‘·eT +>∑s¡TqT >√˝ÀŒsTTHês¡T. n|üŒ{ÏøÏ yê]øÏ ˇø£ ø£å´eTqTq~ ˝Ò<äT.
Ç{Ϻ |ü]dæú‘·T˝À $y˚ø±q+<äkÕ«$T yê] q+<ä]ì ˇø£ #√≥#˚]Ã, ˇø£
dü+|òüT{Ï‘· dü+|òüTeTT>± H˚s¡Œs¡∫, ªªd”«j·TeTTøÏÔ, |üs¡Væ≤‘·eTTµµ nqT ˇø£
ñ<ë‘·ÔyÓTÆq ÄX¯j·TeTTqT yê] eTT+<äT+#ÓqT. ª‘ê´>∑eTT, ùdeµ nqT
düJeyÓTÆq eTVü≤‘·Ôs¡X¯øÏÔì yê] eTqdüT‡˝À C§|æŒ+#ÓqT. kÕ«MTJ
j·÷e<들s¡‘·<˚X¯eTT ˇ+≥]>± |üs¡´{Ï+∫, $$<Ûä ÁbÕ+‘·eTT˝Àì Á|ü»qT
<˚X¯eTT qTeT÷˝À e⁄qïyê]ì, $$<Ûä n+‘·düTú˝Àì yê]ì,
$<ë´e+‘·TqT, dü+|üqTïqT, ìs¡Tù|<äqT, BqTqT, ≈£åî<ës¡TÔqT,
nø£åsêdüT´qT, ‘·~‘·s¡TqT - dü«j·TeTT>± ø£*ôdqT. ñqï‘· es¡ZeTTyê]
<Ís¡®q´eTTq≈£î >∑T]jÓÆTq ù|<äÁ|ü» dæú‘·TqT ≈£L&É ≈£L+ø£wüeTT>±
Á>∑Væ≤+#ÓqT. á Á|ü»T <äTdæú‹øÏ, Ä]úø£, kÕ+|òæTø£ |ü]dæú‘·T≈£î >∑
eT÷ø±s¡DeTT nC≤„qy˚Tqì Äj·Tq ‘Ó*dæø=HÓqT. á Á|ü» ñ<ä∆s¡D≈£î
ÄVü‰s¡eTT, Ä<äs¡D, $<ä´ nedüs¡eTì Äj·Tq uÛ≤$+#ÓqT.
kÕ«‘·+Á‘·eTT e∫à sTT|üŒ{ÏøÏ 54 dü+e‘·‡s¡eTT˝…’q~. ◊qqT á
Hê{ÏøÏì Á|ü»≈£î ny˚ düeTdü´T ø£ìŒ+#·T#·Tqï$. ˇø£yÓ’|ü⁄ Á|üuÛÑT‘·«eTT,
eTs=ø£ yÓ’|ü⁄ sTT‘·s¡TT, ø√{≤q ø√≥¢ s¡÷bÕj·TT Ks¡Tà #˚j·TT#·THêïs¡T.
ø±ì kÕe÷q´ Á|ü» dæú‹ì #·÷∫q#√, yê] dæú‹>∑‘·T˝À #Ó|üø√<ä–q,
>=|üŒe÷πsŒ$Tj·TT ø£T>∑˝Ò<äT. ì‘·´eTT |üÁ‹ø£˝À sTTø£ÿ&É ˇø£ Á_&ç®
≈£L*b˛sTT+~. nø£ÿ&É eTπs<√ Á|üe÷<ä+ »]–q~, sTT+‘·eT+~ Ä
Á|üe÷<äeTT˝À #·ìb˛sTTHês¡T nì #·<äTe⁄‘·THêïeTT. á $<ÛäeTT>±
m+<äT≈£î »s¡T>∑T‘·Tqï~? #·ø£ÿì Á_&ç® ìsêàDeTT #˚j·TT≥≈£î eTqπøyÓTÆHê
k˛ÔeT‘·˝Ò<ë? kÕ+πø‹ø£ |ü]C≤„qeTT ø£s¡TyÓ’b˛sTT+<ë? ‘·–q ì|ü⁄DTT
˝Òsê? Ç$, ø±s¡D≤T ø±H˚ø±<äT. ñqï ˝À|üeTT ˇø£ÿfÒ. Ä˝À|üeTT |üqT˝À
ìeT>∑Tï˝…’q yê]˝ÀH˚ e⁄qï~. j·T<ës¡∆ <äèw溑√ eTqeTT |ü]o*+∫q≥¢sTT‘˚,

36. 34
ñqï˝À|üeT+‘ê, yê] oeTT˝ÀqT, yês¡T H˚]Ãq $<ë´$<ÛëqeTT˝ÀqT
e⁄qï~. n<˚ $<ÛäeTT>± yê´bÕs¡düTúì˝ÀqT, >∑Te÷kÕÔ˝ÀqT, &Üø£ºs¡T,
yê´bÕs¡y˚‘·Ô, ˝Òø£ eT¬se]˝À #·÷∫qqT Ç<˚ ˝À|üeTT ø£ì|ædüTÔqï~. eTq
düe÷»eTT˝À o˝À|üeTH˚~ düs¡«düVü≤»yÓTÆ b˛sTT+~. Ç~ nìï #√≥¢
#√≥T #˚düT≈£îqï~. <ëìe¢ düeTdü´T ô|]–b˛‘·Tqï$. u≤<Ûä´‘·˝Òì,
˙‹˝Òì, ‘êeTT #˚j·TT#·Tqï |üqT˝À, eè‘·TÔ˝À $XÊ«düeTT ˝Òì yê]‘√,
n_Ûeè~∆ kÕ~Û+#·≥ eTH˚~ <ë<ë|ü⁄ ndü+uÛÑeyÓTÆq ø±s¡´eTT>± ø£ìŒdüTÔqï~.
ø±e⁄q, Ç+õ˙s¡T>±ì, &Üø£ºs¡T>±ì, ñbÕ<Ûë´j·TT&ÉT>±ì, yê] yê]
eè‘·TÔ˝À, yÓ÷düy˚Te÷Á‘·eTT ˝Ò≈£î+&Ü ìC≤sTTr‘√ |üì#˚j·Te˝…qìq#√,
yês¡T u≤<Ûä´‘êj·TT‘·+>± |üì#˚j·Te˝…qT. n{Ϻ u≤<Ûä´‘· ø£T>∑T≥≈£î,
yês¡+<ä]øÏì, eT+∫ oeTT nedüs¡eTT. á s√E˝À, mø£ÿ&É #·÷∫Hê,
$<ë´e+‘·T&Ó’q ‘·sê«‘· eTìwæ >∑]«wæº n>∑T#·THêï&ÉT. <äj·T, <ëøÏåD´eTT,
eTsê´<ä, ùdyêX¯øÏÔ nH˚$ n‘·ì qT+&ç <ä÷s¡yÓTÆb˛e⁄#·Tqï$. m+‘·ùd|üP
$˝≤dü J$‘·eTT >∑&É|ü{≤ìøÏ &ÉãT“ @$<Ûä+>± dü+bÕ~+#·e˝…Hê? nH˚
Ä˝À#·q‘√H˚ eTTì–b˛‘·THêï&ÉT. Ç‘·s¡TqT |ü{Ϻ+#·Tø=qT≥≈£î>±ì, yê]ì
>∑÷]Ã Ä˝À∫+#·{≤ìøÏ>±ì n‘·ìøÏ r]ø£˝Ò<äT. Çø£ ù|<ädæú‹ì
>∑eTì+#·{≤ìøÏ n‘·&ÉT Á|üj·T‘·ïyÓTø£ÿ&É #˚j·T>∑&ÉT? me] ø£wüºeTTô|’
‘ê˙ dæú‹øÏ m~– b˛sTTHê&√, Ä Á|ü» jÓT&É ‘·q≈£î u≤<Ûä´‘· e⁄qï<äì,
ø£s¡Ôe´eTTqï<äì, nH˚ $wüj·÷ìï n‘·&ÉT |üP]Ô>± eTs¡∫ b˛sTTHê&ÉT.
<˚X¯ Á|ü» m&É ‘·q u≤<Ûä´‘·qT $düà]+∫, yê]|ü≥¢ ‘êqT #˚j·Tedæq
ø£s¡Ôe´eTTqT e<ä* y˚dæ, <˚X¯eTTq+<äT dü]>± ùde#˚j·Tø£, n$˙‹ e÷sêZ˝À¢,
‘·q kÕ«sêúì¬ø’, n~Ûø±~Ûø£+>± <Ûäqe÷]®+#·T≥ eTH˚~ n$˙‹, n<Ûäs¡àeTT,
ne÷qTwüeTT, kÕ«s¡∆eTT, u≤<Ûä´‘ê s¡Væ≤‘·+>± Á|üe]Ô+#·≥+ ø±e≥+ ˝Ò<ë?
eTq J$‘ê˝À ªn$˙‹ - ndüeTs¡∆‘·µµ nH˚ ªÄ≥ u§eTà - »+≥µ
m˝≤ $j·T‘ê+&Éee÷&ÉT#·Tqï<√ >∑<ë?
kÕ«‘·+Á‘·eTT sêø£eTT+<äT ªdü«sê»´eTTµ nH˚ ˇø£ ø£å´eTT eTq
n+<ä]øÏ ñqï~. @ø£ eTqdüTÿyÓTÆ eTqeT+<äs¡eTT |üì#˚dæHêeTT. Ä

37. 35
ñ<ä´eTeTT - oe+‘·T düeTs¡ŒD≤ uÛ≤eeTT ø£yê] ñ<ä´eTeTT. ø±ì
Á|ü»*|ü&ÉT ÁX¯<ë∆s¡Væ≤‘·T˝…’, nXÊ+‹‘√ |üì#˚düTÔHêïs¡T. oeTT˝À|æ+∫
b˛sTTq+<äTq, |ü]dæú‘·TqT #·ø£ÿ|üs¡∫, ‘êeTT Ä•+#·Tø£å´eTT kÕ~Û+#·T
<äè&ÛÉ dü+ø£ŒeTT yê]˝À ˝À|æ+∫q~.
düs¡« düeTdü´ |ü]cÕÿsêìøÏ oyÓTTø£ÿfÒ e÷s¡ZeTT. C≤rj·T Jeq
eT+‘·{Ï˝ÀqT ~e´yÓTÆq oeTT>∑ j·TTe≈£îqT Á|üy˚X¯ô|≥ºedæ ñqï~.
n|ü&ÉT e÷Á‘·y˚T düs¡«‘√eTTU≤_Ûeè~∆øÏì, e÷sêZH˚«wüD˝À Á|ü‹yê]øÏì,
Áù|s¡D ø£*–+#·≥eTT kÕ<Ûä´eT>∑TqT. kÕ«MTJ Ä•+∫q ªbÕeTs¡»q
düeTT<ä∆s¡Dµ nqT<ëìô|’ n≥Te+{Ï yê‘êes¡D+˝À n+<ä]øÏì Áù|s¡D
ø£T>∑TqT. nìï n+‘·düTú˝ÀqT, Ä |üìì #˚j·TTyês¡T ~e´yÓTÆq oeTT,
e´øÏÔ‘·«eTT‘√ ≈£L&çq yê¬s’ j·TT+&Ée˝…qT. Bìì kÕ~Û+#·T≥≈£î eTqy˚T$T
#˚j·Te˝…qT?
eTq $<ë´|ü<ä∆‘·TqT dü+|üPs¡íeTT>± e÷s¡TŒ#˚dæ <ëìøÏ q÷‘·q
s¡÷|üø£Œq #˚j·TT≥ yÓTT<ä{Ï|üì. oeTTqT, e´øÏÔ‘·«eTTqT ì]à+#·T
$<ÛëqeTT eTq≈£î nedüs¡eTT. ø±ì, eTqeTT eTq $<ë´ $<ÛëqeTTqT
e÷s¡TŒ #˚ùd yÓ’K]˝À ˝ÒeTT. dü«‘·+Á‘·uÛ≤s¡‘·<˚X¯eTT˝À sTT+‘· es¡≈£î
$<ë´$<ÛëqeTT˝À #Ó|üø√<ä–q e÷πsŒMT »s¡>∑˝Ò<äT. á $wüj·TeTTqT
|ü{Ϻ+#·Tø=qT≥≈£î ÄdüøÏÔjÓÆTqqT˝Ò<äT. ø±e⁄q j·TTe‘·qT, $<ë´s¡T∆qT
#˚s¡Bdæ sTT|ü&ÉT yês¡T H˚s¡TÃ#·Tqï $<ä´≈£î‘√&ÉT u…’{ÏqT+&ç ø=+‘·$<ä´
yês¡T H˚s¡«edæe⁄qï~. Ç~ yê]øÏ m+‘√ y˚TT #˚j·TTqT.
ø=+<äØ$<ÛäeTT>± ‘·#·T#·THêïs¡T. ªq÷‘·q Á|üuÛÑT‘·«eTT n~Ûø±s¡eTT
˝ÀìøÏ sêe˝…qT. Ç|ü&ÉTqï sê»˙‹˝À yês¡T e÷s¡TŒ rdüTø=ì sêe˝…qTµ.
Ç~ ì»y˚T. Ç|ü&ÉT n~Ûø±s¡eTT˝À e⁄qïyê]ì nø£kÕà‘·TÔ>± ˇø£ÿ~qeTT˝À
eTqeTT e÷]Ã y˚dæHêeTqTø=+<ëeTT. Ä ‘·sê«‘· »]π><˚$T{Ï?
Á|üuÛÑT‘·«eTTqT düeTs¡∆e+‘·eTT>± q&ç|æ, Á|üC≤edüs¡eTTqT dü+‘·è|æÔ>±

38. 36
rs¡Ã >∑*–q{Ϻ oe+‘·T˝…’q eTqTwüß´ e÷≥ j˚T$T{Ï? n≥Te+{Ï
yês¡T ˝Òq≥¢sTT‘˚, oeTT>±˙, <˚X¯uÛÑøÏÔ>±ì ˝Òì ªn~Ûø±s¡<ëVü≤eTTµ >∑yêπs
eTq≈£î eT∞fl <ë|ü⁄]+∫ eTqeTT sTT+‘·≈£î eTT+<äT nqTdü]düTÔqï bÕ‘·
$<ÛëHêH˚ nqTdü]kÕÔs¡T.
ø±e⁄q eT+∫ es¡Ôq>∑ eTqTwüß´qT dü+bÕ~+#·{≤ìøÏ, eTqeTT
o ìsêàDeTT #˚düTø=q{≤ìøÏ |üPqT ø=qe˝…qT. á $<ÛëHê˝À n_Ûeè~∆
j˚TyÓTÆHê »s¡T>∑T≥≈£î mìï dü+e‘·‡sêT |ü≥TºqT? nì MTs¡T n&É>∑e#·TÃqT.
n+‘·es¡≈£î eTqeTT y˚∫ e⁄+&Ü*‡+<˚Hê? nsTT‘˚ sTTø£ÿ&É ˇø£ $wüj·÷ìï
eTqeTT >∑T]Ô+#·T ø=qe˝…qT. yÓsTT´ dü+e‘·‡sêT eTqeTT <ëdü´+
nqTuÛÑ$+∫HêeTT. kÕ«‘·+Á‘·´+ e∫Ãq ‘·sê«‘· 54 dü+e‘·‡sêT
ìÁ<äb˛sTTHêeTT. Ç|ü&Ü e∫Ãq ‘=+<äs¡? nD∫y˚j·Tã&ç, ÇHêïfi¯¢qT+&ç
<äTs¡“¤s¡πø¢XÊqT nqTuÛÑ$+∫q eTq ‘√{Ï k˛<äs¡TT, j·T<ës¡∆yÓTÆq n_Ûeè~∆ì
#Ó+~, düTdü+|üqïyÓTÆq |ü<Ûä+˝ÀìøÏ ñ<ä∆]+#·ã&çq ‘·sê«‘· yês¡+<ä]‘√
≈£L&çq qe´uÛ≤s¡‘·<˚X¯eTT yÓTe&É{≤ìøÏ ‘·–q düeTj·TeTTqT (ÄkÕ´ìï)
eTqeTT n+^ø£]+#·edæ ñqï~. eTVü≤‘·Ôs¡yÓTÆq $»j·TeT+≥÷
ø£>∑{≤ìøÏ eTs√ <ä>∑Zs¡<ë] ˝Ò<äT.
d d d
$qï|üeTT
eTVü‰eT+&É*Ä+>∑¢Á|ü#·Ts¡DqT‘ÓT>∑T˝ÀìøÏ
nqTe~+∫,Á|ü#·T]+#˚ ø±s¡´Áø£eTeTT»s¡T>∑T#·Tqï~.
ñ<ës¡Vü≤è<äj·TTT$sêfi¯eTT<ë«sê
Áb˛‘·‡Væ≤+#·>∑s¡T.

39. 37
˙≈£î˝§+>∑Tn<äT“¤‘·eTT
ªªH˚qT oe+‘·T&É>∑T e÷qe⁄&ÉqT ø±uÀe⁄#·THêïqT.
m+<äTe¢qq>±, Á|ü|ü+#·eTTq≈£î n‘·´+‘· ñ|üjÓ÷>∑yÓTÆq ùde #˚j·TT≥≈£î
oeTT Hê≈£î X¯øÏÔì ø£T>∑CÒj·TTqT. uÛ≤s¡‘·<˚X¯eTTqT XÀuÛ≤j·Te÷qyÓTÆq
<ëìì>± #˚j·TT≥¬ø’ ˇø£ ñ‘·ÔeT dü+|òüT ìsêàDeTT˝À kÕj·T|ü&ÉT≥≈£î,
oeTT Hê≈£î düeTs¡∆‘·qT ø£T>∑CÒj·TTqT. n‘·T´‘·ÔeT ÁX‚j·TeTTqT oeTT
ˇø£ÿ{Ï e÷Á‘·y˚T Hê≈£î ø£T>∑CÒj·T>∑<äT. ø±s¡DeTT, oeTT jÓTTø£ÿ
ãeTT ˝Òì#√ e÷qe⁄&ÉT uÛÖ‹ø£ Á|ü|ü+#·eTT˝À >±ì, n+‘·s¡+–ø£
J$‘·eTT˝À >±ì, <˚ìì kÕ~Û+#·˝Ò&ÉT. n+<äTeq H˚qT oe+‘·T&Ó’q
e÷qe⁄&ÉqT ø±>√s¡T#·THêïqT.
ªªHê~>± H˚qT m+#·Tø=ìq, á ì•Ã‘·yÓTÆq Á|üjÓ÷»qeTTqT
kÕ~Û+#·T≥≈£î Hê≈£î kÕeTs¡∆´eTT ø£<äì Hê≈£î ‘Ó*j·TTqT. H˚qT
oe+‘·T&Ó’q e÷qe⁄&ÉqT ø±>∑qì Hê≈£î ‘Ó*j·TTqT. ø±e⁄q H˚qT Ä
$<ÛäeTT>± #˚j·TT≥˝À, <˚ìì >±ì CÀø£´eTT ø£T>∑CÒdüTø=qìe«qT. Ä
Á|üjÓ÷»qeTTqT kÕ~Û+#·T≥˝À |ü≥Tº$&Éì, <ÛÓ’s¡´eTT‘√ m<äT]+#·T ì]«sêeT
ø£èwæì K∫Ñ·eTT>± #˚j·TT<äTqT.
ªªá ø£å´eTTqT ì»yÓTÆq <ëìì>± #˚j·TT≥˝À, H˚H˚ $<ÛäeTT>±
eTT+<äTq≈£î kÕ>∑T#·THêïH√, ìs¡ísTT+#·Tø=qT≥¬ø’, Á|ü‹ ì‘·´eTTqT, sêÁ‹
ìÁ~+#·T≥≈£î dü]>± eTT+<äTqT, ñ<äj·TeTT y˚T˝§ÿìq ‘·ø£åDeTTqT á
Ç#·Ã¤ô|’ ◊<äT ì$TwüeTTT Hê eTqdüT‡qT @ø±Á>∑eTT #˚j·TT<äTqT.
ªªHêj·T+<äT Hê≈£î qeTàø£eTTqï~. Hê j·T+<äT nq+‘·yÓTÆq X¯øÏÔ
j·TTqï<äì Hê≈£î $XÊ«düeTTqï~. n+<äTeq H˚qT »sTT+∫ rs¡T<äTqT.
$y˚ø±q+<ä kÕ«$T s¡#·q˝À á Ä‘·à $XÊ«düeTTqT >∑÷]Ãq, Ä‘·à
ìÁ>∑Vü≤eTTqT >∑÷]Ãq, düŒwüºyÓTÆq Ä˝À#·qqT >∑÷]Ãq, <Ûäè&ÛÉ ìX¯Ãj·TeTTqT
>∑÷]Ãq, o ìsêàD $<ÛëqeTTqT >∑÷]Ãq, ;»eTTT Hê≈£î
ø£ìŒ+#·T#·Tqï$. n+<äTeq, H˚Hê s¡#·qqT |üsƒ¡qyÓTTqs¡TÔqT. á
ø£åDeTTìï+{ÏøÏì eT÷]Ô>±, ‘˚CÀe+‘·yÓTÆq s¡÷|üeTT˝À

40. 38
$y˚ø±q+<äkÕ«$T ì∫j·TTHêï&ÉT. Äj·Tq eT÷]Ô, Hê
n+‘·sê+‘·s¡eTT˝À düTdæús¡eTT>± ì∫ j·TT+&ÉT≥≈£î Á|ü‹ì‘·´eTTqT
Ä eT÷]Ôô|’ HêeTqdüT‡qT @ø±Á>∑eTT #˚j·TT<äTqT. <ëì eq Hê Jeq
kÕ|òü´‘·qT ø£*–+#·T ø£å´eTT yÓ’|ü⁄q≈£î n~ qHÓï¢|ü&ÉTqT q&ç|æ+#·TqT.
H˚qT bı+~q Hê J$‘· kÕ|òü´‘·qT e÷qe C≤‹ Væ≤‘·eTTq¬ø’
$ìjÓ÷–+‘·TqT.
ªªHê J$‘· >∑eT´eTTqT kÕø屑·ÿ]+#·T ø=qT≥≈£î Hê j·T+<äTqï
nq+‘· X¯øÏÔ Hê≈£î kÕj·TuÛÑ÷‘·eT>∑TqT >±ø£ !µµ
- Bìì yÓTT‘·ÔeTT ˇø£ ø±–‘·eTTô|’ Áyêj·TTeTT. dü+‘·ø£eTT #˚dæ
‘˚B y˚j·TTeTT. Á|ü‹ ì‘·´eTTqT nH˚ø£ kÕs¡T¢ <Ûë´q |üPs¡«ø£eTT>± Bìì
eTqqeTT #˚j·TTeTT. ˙ yê>±›qeTT Á|üø±s¡eTT ìC≤sTTr‘√ Ä#·]+|ü⁄eTT.
Äs¡T e÷düeTT˝À ˙e⁄ ˙ oeTTqT m˝≤ n_Ûeè~∆ #˚düTø=+{Ïy√
>∑eTì+#·TeTT. ˙ Ä‘·à$XÊ«düeTT m˝≤ n_Ûeè~∆ #Ó+~q<√ #·÷&ÉTeTT.
ì»eTT>± sTT~ n<äT“¤‘·y˚TMT ø±<äT. Ç~ ‘·|üŒø£ »s¡T>∑T ìj·TeTeTT.
Ç~ m¢|ü&ÉTqT, ìwüÿ|ü≥eTT>± ˙ Ä»„qT bÕ{Ï+#·TqT. dü÷s¡T´&ÉT
‘·÷s¡TŒ~≈£îÿq ñ<äsTT+#·T≥ m+‘· ì»yÓ÷, sTT~j·TTqT n+‘· ì»eTT.
me] q&Ée&çø£qT #·÷∫qqT, n~ n‘·ì dü+kÕÿs¡eTT sêdæ, n~
n‘·ì nìï n_Ûs¡T#·T düeT÷Vü≤eTT. o ìsêàDeTT˝À, düTK<äTíKeTTT
¬s+&ÉTqT düe÷q uÛ≤>∑eTTT. oeTT jÓTTø£ÿ s¡÷|ü ø£Œq˝À, eT+∫ #Ó&ɶ≈£î
düe÷q uÛ≤>∑eTTqï~. ø=ìï dü+<äs¡“¤eTT˝À, düTKeTT ø£+f… <äTíKy˚T >=|üŒ
n<Ûë´|ü≈£î&ÉT. Á|ü|ü+#·eTT˝À, ñ<䓤$+∫q, >=|üŒ oe+‘·TqT >∑÷]Ã
n<Ûä´j·TqeTT #˚dæq#√, düTKeTT ø£+f… <äTíKy˚T dü+|ü<äø£+f… <ë]Á<ä´y˚T m≈£îÿe
uÀ~Û+∫q<äì, ø°]Ô ø£+f… Ä|ü<ä˝Ò yê]˝Àe⁄qï n+‘·íX¯øÏÔì ãVæ≤s¡Z‘·eTT #˚dæq<äì
H˚qT <∏Ó’s¡´eTT>± #Ó|üŒ>∑qT.
- kÕ«$T $y˚ø±q+<ä

41. 39
d”«j·T jÓ÷>∑´‘·qT n+#·Hê y˚j·TT Á|üD≤[ø£
l ........................................................................
˙ J$‘· >∑eT´eTeTTqT #˚s¡T≥≈£î ˙ oeTT e÷Á‘·y˚T ˙≈£î
düVü‰j·T|ü&É>∑<äT. ì•Ã‘·yÓTÆq, $y˚ø£eTT>∑, e÷s¡TŒ #˚düTø=q <ä–q
˙J$‘· ø£å´ y˚TyÓ÷˙≈£î ‘Ó*j·TTHê? ‘Ó*j·Tì#√ ˇø£ <ëìì dæús¡
|üs¡#·Tø=ì, <ëìì á ÁøÏ+<ä Áyêdæ j·TT+#·TeTT. á ÁøÏ+~ ñ<äVü≤]+∫q
ø£åDeTTT ˙≈£îqï#√, ˙e⁄ ˇø£ oe+‘·T&Ó’q e÷qe⁄&ÉejÓT´<äe⁄.
Hê J$‘·ø£å´eTT :.......................................................
‘˚~
1. Ä‘·à >ös¡eeTT
2. Ä‘·à$XÊ«düeTT
3. dü‘·´ dü+<Ûä‘·
4. ‘˚≥ ‘Ó¢yÓTÆq Ä˝À#·q
5. <ÛÓ’s¡´eTT
6. <äè&ÛÉ dü+ø£ŒeTT
7. ìC≤sTTr
8. ìcÕÿ|ü≥´eTT
9. ÁX¯<ä∆
10. yÓTT<ä≥H˚ Äs¡+_Û+#·T≥
11. $<ÛëqeTTqT ø£qT>=qT≥˝À
‘Ó*$ - ‘˚≥T
12. düVü≤qeTT
13. k»q´eTT
14. ø£ìø£s¡eTT
15. qeTàø£eTT
16. Ä‘·à ìÁ>∑Vü≤eTT
17. ‘·qô|’ Ä<Ûës¡|ü&ÉT≥

42. 40
18. z]$T
19. ùdyêX¯øÏÔ
20. ìã“s¡eTT
21. ìkÕ«s¡∆ |üs¡«‘·eTT
22. Áø£eT •ø£åDqT >∑÷]Ãq $y˚ø£eTT
23. |ü]X¯óÁuÛÑ‘·
24. kÕe÷q´ ˝Àø£C≤„qeTT
˙≈£î ns¡Ω‘· >∑<äì ˙≈£î ‘√∫q Á|ü‹ ø£åDeTTq≈£î m<äTs¡T>± ˇø£ (es¡Tdü)
>∑Ts¡TÔqT ô|≥TºeTT. á ø£åDeTT˝À Á|ü‹ ø£åDeTTqT, <äè&ÛÉ
dü+ø£ŒeTT‘√qT, ‘Ó*$ ‘˚≥‘√ #˚j·TT Á|üj·T‘·ïeTT‘√qT, eè~∆ #˚düT
ø=qT≥ ˙≈£î nedüs¡eTì »„|æÔj·T+<äT+#·Tø=qTeTT. á ø£åDeTTqT
>∑÷]Ã Ä˝À∫+∫ Ä#·s¡D≈£î |üPqTø=qTeTT. Á|ü‹ dü+<äs¡“¤eTT˝ÀqT ˙
Ä#·s¡D á ø£åDeTT˝À ˇø£{Ï>±ì, nH˚ø£eTT>±ì, eè~∆ #Ó+<äT≥≈£î
ñ|üjÓ÷>∑|ü&ÉTq≥T¢ #·÷&ÉTeTT. ˙ Á|üj·T‘·ïeTTqT m¢|ü&ÉTqT
ø=qkÕ–+#·TeTT. ªd”«j·TjÓ÷>∑´‘·qTµ n+#·Hê ø£≥Tº|ü≥eTTqT, ~qeTTq
ø=ø£ kÕ]>±ì, yês¡eTTq ø=ø£kÕ]>±ì, |üø£åeTTq ø=ø£kÕ]>±ì, ˝Òø£
e÷düeTTq ø=ø£kÕ]>±ì, uÛÑØÔ #˚j·TTeTT. ˙ o ìsêàDeTT˝À m+‘·
n<äT“¤‘·eTT>± n_Ûeè~∆ ø£T>∑T#·Tqï<√ >∑eTì+#·TeTT. ˇø£
q÷‘·Hêq+<äeTTqT, Ä‘êà_Ûeè~∆¬ø’ ‘·ì$ rs¡ì n_Ûs¡T∫ì >∑eTì+‘·Te⁄.
q÷{ÏøÏ 80 e÷s¡TÿT n+‘·≈£î ô|’q e∫Ãq#√ ªmµ nì, 70 n+‘·≈£î ô|’q
e∫Ãq ª_µ nì, ª60µ n+‘·≈£î ô|’q e∫Ãq#√ ªdæµ nì, 50 n+‘·≈£î ô|’q
e∫Ãq#√ ª&çµ nì, 50, 50 ≈£î ‘·≈£îÿe e∫Ãq#√ ªÇµ nì >∑Ts¡TÔ ô|≥TºeTT.
Á|ü‹ ø£åDeTTqT eè~∆ #˚düTø=qT#·T bıeTTà. Ç+ø£qT e÷s¡Z <äs¡Ùø£‘·«eTT
ø±edæq#√, eTeTTàqT dü+Á|ü~+#·TeTT.
AKHIL BHARAT VIVEKANANADA YUVA MAHAMANDAL
Bhuban - Bhavan, Balaram Dharma Sopan, Kharda,
North 24 Paraganas, West Bengal-700 116.
email: abvymcityoffice@gmail.com web: www.abvym.org

43. $XÊK|ü≥ï+$y˚ø±q+<äj·TTe eTVü‰eT+&É*
kÕ«$T $y˚ø±q+<äTì dü+<˚X¯ dü÷Œ¤]Ô‘√ nœ uÛ≤s¡‘· $y˚ø±q+<ä
j·TTe eTVü‰eT+&É* e÷s¡Z<äs¡Ùø£‘·«+‘√ Ä+Á<Ûëj·T÷ìe]Ù{Ï
Ç+»˙]+>¥ ø±´+|üdt˝À 6`11`1988 q düº&û dü]ÿ˝Ÿ s¡÷|ü+˝À VVYM
Ä$s¡“¤$+∫+~. >∑‘· 25 dü+e‘·‡sêT>± j·TTe‘·sêìï
Á|üuÛ≤$‘·TqT#˚dü÷Ô yê] Jeq ìsêàD≤ìøÏ ñ|üø£]düTÔqï~.
ùdyêø±s¡´Áø£e÷T : düº&ûdü]ÿ˝Ÿ‡ (m.j·TT. Ç+»˙]+>¥ ø±´+|üdt,
>∑÷sêÿ˝…’Hé, mHé.m.&ç., eTTs¡∞q>∑sY Á|üXÊ+‹ bÕsYÿ, n&É$es¡+
>∑Ts¡T≈£î bÕsƒ¡XÊ, ÄHé˝…’Hé˝À Skype <ë«sê ìs¡«Vü≤D),
u≤u≤*ø£≈£î $y˚ø£yêVæ≤ì (u≤$Vü‰sY) ìs¡«Vü≤D, j·TTe»q •ø£åD≤
•_sêT, s¡ø£Ô<ëq •_sêT, esYÿcÕ|ü⁄T, oìsêàD Á>∑+<∏ë
Á|ü#·Ts¡D, $y˚ø±q+<äTì bò˛{À m–®_wüHé ìs¡«Vü≤D yÓTT<ä>∑Tq$.
eTVü‰eT+&É* ‘ÓT>∑T Á|ü#·Ts¡DT : • eTVü‰eT+&É* ø£å´eTT eT]j·TT
ø±s¡´Áø£eTeTTT • uÛ≤s¡rj·T j·TTe‘· - $y˚ø±q+<äT&ÉT
• C≤rj·T düyÓTÆø£´‘· ` kÕ«$T $y˚ø±q+<ä • $<ë´]ú˝Àø±ìøÏ #·Tø±ÿì
• oìsêàD $<ÛëqeTT • e÷qdæø£ @ø±Á>∑‘· m+<äT≈£î m˝≤?
• ‘ê´>∑eTT `ùde • kÕ«$T $y˚ø±q+<äTì e÷s¡ZeTT˝À düeTdü´
|ü]cÕÿs¡+ • eTVü‰eT+&É* uÛ≤eeTT eT]j·TT |ü<ä∆‹
• eTq yês¡dü‘·« yês¡<ÛäTT • MTs¡T Hêj·T≈£îT ø±<ä#·T≈£îHêïsê!
• j·TTe‘·s¡+ düeTdü´`<ëì |ü]cÕÿs¡+
$y˚ø£ uÛ≤s¡‹ : nœuÛ≤s¡‘· $y˚ø±q+<ä j·TTe eTVü‰eT+&É*,
Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ $uÛ≤>∑+ ‘·s¡|ü⁄q $y˚ø£uÛ≤s¡‹ nqT Á‘Ó’e÷dæø£ |üÁ‹ø£
VVYM yê]#˚ Á|ü#·T]+#·ã|ü&ÉT#·Tqï~.

44. Published by Sri N. Lakshmi Narayana (President, Visakhapatnam
Vivekananda Yuva Mahamandal) on behalf of Akhil Bharat
Vivekananda Yuva Mandamandal, Bhuban bhavan, Balaram Dharma
Sopan (P.O.), Khardaha, North 24 Parganas, West Bengal - 700 116.
Ph: 033-23506898, 23524714. www.abvym.org.
Printed at Sathyam Offset Imprints, # 49-28-5, Madhuranagar,
Visakhapatnam. Ph. 2735878
eTVü‰eT+&É* Á|ü<ÛëH√<˚›X¯´eTT
uÛ≤s¡rj·T dü+düÿè‹˝À düTdæÔs¡yÓTÆq $TeqT, eTTK´eTT>±
$y˚ø±q+<ä kÕ«$Tyê] ø£å´eTT˝À bı+<äT|üs¡T|üã&çq
- o ìsêàDeTT, eTqTwüß´ì eT˙wæ>± r]Ã~<äT›≥ -
nqT yêìì j·TTe‘·˝À Á|ü#ês¡eTT#˚dæ, Ä j·TTeX¯øÏÔì Áø£eT•ø£åD≤
$<ÛëqeTT˝ÀìøÏ eT[fl+∫, ìkÕ«s¡ú <˚X¯ùde <ë«sê,
ñ‘·ÔeT düe÷»eTTq≈£î ñ‘·ÔeT bÂs¡TqT ‘·j·÷s¡T #˚j·TTfÒ
eTVü‰eT+&É* Á|ü<ÛëH√<˚›X¯´eTT. eTVü‰eT+&É* ø±s¡´πøåÁ‘·eTT
j·÷e<들s¡‘·<˚X¯eTT.
HOW TO BUILD CHARACTER (TELUGU)
First Published Dec, 1998 (2000 Copies)
1st Reprint Feb, 2002 (2000 Copies)
2nd Reprint Nov, 2013 (2000 Copies)
Price : Rs. 10.00
$y˚ø˘-JeHé
‘·q Ä<äs¡ÙeTT jÓTTø£ÿ ø±s¡´Áø£eTeTT düe÷#ês¡eTTqT sTT‘·s¡T≈£î
n+~+#·T≥¬ø’ eTVü‰eT+&É* ª$y˚ø˘ JeHéµ nqT ªÄ+>∑¢ - u…+>±©µ ~«uÛ≤cÕ
e÷dü|üÁ‹ø£qT Á|ü#·T]+#·T#·Tqï~. yê]¸ø£ #·+<ë :s¡÷. 50/-
How to build Character (Telugu) ISBN 978-81-86974-81-0
Sathyam9849996538