Ang sesyon ay nakatuon sa responsableng pagba-budget at pag-iimpok upang mapaghandaan ang hinaharap. Itinatampok ang kahalagahan ng pag-unawa sa mga pangangailangan at kagustuhan, pagkakaiba ng kita at gastusin, at mga sistematikong hakbang sa pagbuo ng personal na budget. Sa pamamagitan ng mga aktibidad, nais matutunan ng participants ang tamang paraan ng pagba-budget at ang pag-iipon bilang bahagi ng mas organikong pamumuhay.

1. RESPONSABLENG
PAGBA-BUDGET
AT
PAG-IIMPOK
Family Development Session
for the month of

2. PANIMULA
Ang pagtutok natin ngayon sa pagba-budget ay naglalayong
matulungan tayo na mapaghandaan ang hinaharap ng may
kaalaman at plano. Ang budget ay hindi lamang simpleng listahan ng
gastusin, ito ay isang hakbang sa pagtahak ng mas matibay at mas
maginhawang buhay.
Kasabay nito, tuklasin din natin ang kahalagahan ng pag-iimpok o pag-
iipon. Hindi sapat na maglaan tayo ng pera para lamang sa
kasalukuyang pangangailangan; dapat din nating isipin ang
kinabukasan. Paano nga ba natin isinasagawa ang isang maayos na
pagbubudget at tamang pag-iimpok? Ito'y isa sa mga tanong na ating
sasagutin sa sesyon na ito.

3. LAYUNIN NG SESYON
1 2
MAUNAWAAN ANG KONSEPTO,
KATEGORYA AT PAMAMARAAN NG
PAGBA-BUDGET AT PAG-IIMPOK;
MALAMAN ANG PAGKAKAIBA SA
PAGITAN NG PANGANGAILANGAN O
NEEDS AT NAIS O WANTS;

4. LAYUNIN NG SESYON
3 4
MASURI ANG MGA KONSEPTO NG KITA
AT GASTUSIN SA KAUGNAYAN SA
PAGBA-BUDGET;
GUMAWA NG ISANG PLANO SA
BUDGET AT PAG-IIMPOK;

5. CHECK-UP

6. CHECK-UP
SAGUTIN ANG SUMUSUNOD NA
PAHAYAG NG "OO" O "HINDI".
SAGUTIN NG "OO" KUNG TOTOO
ANG PAHAYAG PARA SA IYO AT
"HINDI" KUNG HINDI.

7. CHECK-UP
1. SA IYONG TAHANAN, IKAW ANG
NANGUNGUNA SA PAGBA-BUDGET
NG IYONG ARAW-ARAW NA KITA.

8. CHECK-UP
2. ANG BUDGET AY ANG HALAGA NG
INILAAN PARA SA ISANG TIYAK NA
LAYUNIN AT KABUUAN NG INAASAHANG
GASTUSIN.

9. CHECK-UP
3. ANG PAGHAHANDA NG BUDGET AY
MAAARING GAWIN LAMANG NG MGA
MAY REGULAR NA KITA.

10. CHECK-UP
4. ANG MGA NAGDAANG GASTUSIN AT
PERSONAL NA UTANG AY INIISIP KAPAG
LUMILIKHA NG PERSONAL NA BUDGET.

11. CHECK-UP
5. ANG CASH FLOW AY ISANG BUOD
NG CASH RECEIPTS AT GASTUSIN PARA
SA ISANG TIYAK NA PANAHON.

12. CHECK-UP
6. ANG PERSONAL NA BUDGET AY
NAKATUON SA GASTUSIN PARA SA
SARILI O SA BAHAY; KARANIWANG
KASAMA ANG KITA SA BUDGET.

13. CHECK-UP
7. ANG PAGBA-BUDGET NG KITA NG
PAMILYA AY TUNGKULIN LAMANG NG
INA.

14. GAWAIN 1
“ILISTA MO – BUWANANG
BUDGET”

15. ANG KALAHOK AY TUTUKLASIN
ANG KITA, GASTUSIN, AT IPON
NG KANILANG PAMILYA GAMIT
ANG CASH FLOW TEMPLATE

16. GAWAIN 1
PAGKATAPOS NG PAGTATALA AT
PAGSUSURI, ANG KALAHOK AY
MAGHAHANAP NG KASAMA O
KAPAREHANG KALAHOK PARA PAG-
USAPAN ANG KANILANG OUTPUT.

17. GAWAIN 1
PAGKATAPOS NG PAGBABAHAGI SA
KAPAREHA AY MAGKAKAROON NG PAG-
UUSAP TUNGKOL SA GAWAIN SA ISANG
PLENARYO.

18. GABAY NA KATANUNGAN
Ano ang nararamdaman mo matapos ang gawain?
Paano mo inilarawan ang iyong output? May
pareho ba kayong gastusin ng iyong kasama? Sa
ibang mga kalahok?
Ano ang mga naiisip mo habang ginagawa ang
gawain?

19. GABAY NA KATANUNGAN
Mahirap bang tuklasin ang mga gastusin? Bakit?
Ano ang mga karaniwang gastusin mo? Alin sa
mga gastusin na ito ang may pinakamataas na
halaga?

20. TALAKAYAN

21. "KAPAG MAIKLI ANG
KUMOT, MATUTONG
MAMALUKTOT"

22. "KAPAG MAIKLI ANG KUMOT,
MATUTONG MAMALUKTOT"
Nagbibigay-diin sa kahalagahan
ng pag-aadjust at pagiging
praktikal sa harap ng mga
limitasyon o krisis.

23. KONSEPTO
SA
BUDGETING

24. Ang Budgeting ay paglikha ng
plano sa paggastos ng iyong
pera. Ito ay isang proseso ng
paglilista ng mga
pangangailangan ng pamilya at
paglalaan ng pera para sa bawat
pangangailangan batay sa
makatarungan o aktwal na mga
tantiya.

25. MGA
PANGUNAHING
KONSEPTO

26. NEEDS
“PANGANGAILANGAN”

27. Ang mga pangunahing
pangangailangan na
kinakailangan para mabuhay
tulad ng pagkain, damit, tirahan,
at iba pang mga pangunahing
kailangan.
NEEDS “PANGANGAILANGAN”

28. WANTS
“KAGUSTUHAN/NAIS”

29. Mga hindi kinakailangang
produkto o serbisyo na ninanais.
Mga bagay na maaari din
munang ipagpaliban o hindi
bilhin.
Halimbawa nito ay mga luho,
pagbibisyo, pagpili sa mas
mamahaling produkto o serbisyo
WANTS “KAGUSTUHAN”

30. EXPENSES
“GASTUSIN”

31. Ito ay mga gastusin na kinakailangang
paglaanan.
Halimbawa nito ay pagkain, renta (kung
nagrerenta o may nirerentahan), kuryente,
tubig, transportasyon, atbp.
EXPENSES “GASTUSIN”

32. Tatlong (3) klasipikasyon ng
“Gastusin”
• Fixed
• Recurring
• One-time
EXPENSES “GASTUSIN”

33. Tatlong (3) klasipikasyon ng
“Gastusin”
1. Fixed-hindi nagbabago,
halimbawa renta sa bahay,
insurance atbp.
EXPENSES “GASTUSIN”

34. Tatlong (3) klasipikasyon ng
“Gastusin”
2. Recurring-Paulit-ulit o gastusin na
kinakailangang bayaran kada buwan, tulad
ng kuryente, tubig, pagkain, atbp. ngunit
maaaring magkaiba-iba ang presyo sa
bawat buwan o pagkakataon.
EXPENSES “GASTUSIN”

35. Tatlong (3) klasipikasyon ng
“Gastusin”
3. One-time - Gastusing hindi paulit-ulit
tulad ng pagbili ng kagamitan.
EXPENSES “GASTUSIN”

36. INCOME
“KITA O SALAPI”

37. INCOME
“KITA O SALAPI”
Kita mula sa pagbebenta ng produkto,
pagbibigay ng serbisyo, o sahod at sweldo
mula sa trabaho.
Kasama rin dito ang cash grants na natanggap
mula sa gobyerno (halimbawa, 4Ps cash
grants), remittance mula sa mga kamag-anak
na nagtatrabaho sa ibang bansa o ibang lugar,
at iba pang suporta mula sa ibang tao o

38. Ang budgeting ay isang responsibilidad na
dapat isinusulong ng buong pamilya. Ang
bawat miyembro ng pamilya ay dapat na
marunong magbudget, maganalisa at
maisagawa ang pagba-budget.
Bawat miyembro ay dapat magtulungan
upang mapanatili ang isang maayos na
budget para sa buong sambahayan.

39. PRAKTIKAL NA
HAKBANG SA
PAGBA-BUDGET

40. PRAKTIKAL NA HAKBANG SA
PAGBA-BUDGET
1. ALAMIN KUNG MAGKANO
ANG PUMAPASOK O
DUMARATING

41. PRAKTIKAL NA HAKBANG SA
PAGBA-BUDGET
2. ITALA ANG MGA
RESPONSIBILIDAD

42. PRAKTIKAL NA HAKBANG SA
PAGBA-BUDGET
3. ALAMIN KUNG
MAGKANO ANG
LUMALABAS NA PERA O
GASTUSIN

43. PRAKTIKAL NA HAKBANG SA
PAGBA-BUDGET
4. ITAKDA ANG MGA
KATEGORYA

44. PRAKTIKAL NA HAKBANG SA
PAGBA-BUDGET
5. GAWIN ANG
KALKULASYON

45. PROBLEMANG PINANSYAL
AT ANG
EPEKTO NITO
SA PAMILYANG PILIPINO

46. PROBLEMANG PINANSYAL
AT ANG EPEKTO NITO SA PAMILYANG
PILIPINO
Ayon sa mga pag-aaral, ang mga
problemang pinansiyal ay maaaring
magtamo ng tensiyon sa mga relasyon sa
pamilya. Maaari itong magresulta sa mga
problema sa pag-aaral ng mga bata, isyu
sa galit, mga problemang sikolohikal at
behavioral, at iba pa (World Vision, Mayo
2020).

47. MAHALAGANG PUNTO NG
SESYON

48. MAHALAGANG PUNTO
Isama ang
pag-iipon
sa iyong
budget.
Panatilihin ang
balanse sa
pagitan ng kita at
gastusin upang
magkaroon ng
maayos na
budget.
Ang pagba-budget ay
isang proseso ng
pagtuklas sa iyong
magiging
pamamaraan,
pagsasaayos ng mga
naging paniniwala at
gawi sa pera

49. GAWAIN 2
SINO ANG MAY MALAKING
IPON?

50. GAWAIN 2
SINO ANG MAY MALAKING IPON?
ILABAS ANG PLANO SA
BUDGET NA GINAWA SA
ACTIVITY 1

51. GAWAIN 2
SINO ANG MAY MALAKING IPON?
SURIIN ANG INYONG BUDGET,
TINGNAN KUNG NAISAALANG-
ALANG BA ANG IPON, KUNG
SAKALING WALA AY SUBUKANG
AYUSIN ANG IYONG BUDGET.

52. GAWAIN 2
SINO ANG MAY MALAKING IPON?
PAGKATAPOS NG INDIBIDWAL NA
AKTIBIDAD, BUMUO NG TATLONG (3)
GRUPO. IBIGAY SA BAWAT GRUPO ANG
ISANG MANILA PAPER AT ISANG MARKER.
HILINGIN SA MGA GRUPO NA MAGTUKOY
NG ISANG TAGAPAGPADALOY SA
PAGBABAHAGI NG BAWAT MIYEMBRO.

53. GAWAIN 2
SINO ANG MAY MALAKING IPON?
ANG BAWAT GRUPO AY TUMUKOY NG ISANG
TAGAPAG-ULAT NA MAGBIBIGAY NG
PRESENTASYON NG KANILANG MGA NAITALANG
IDEYA NG KANILANG GRUPO, NA GAGABAYAN NG
MGA SUMUSUNOD NA TANONG:

54. GAWAIN 2
SINO ANG MAY MALAKING IPON?
a. Ilan sa mga miyembro ng
grupo ang naglaan ng ipon?
b. Ano ang average na halaga
ang ipon ng bawat miyembro
ng grupo?

55. GAWAIN 2
SINO ANG MAY MALAKING IPON?
c. Ano ang mga salik na
itinuturing sa pagtakda ng
halaga para sa ipon ng
pamilya?
d. Makatwiran ba ang halaga?
Kaya bang panindigan ng
pamilya ang halagang ito?

56. GAWAIN 2
SINO ANG MAY MALAKING IPON?
PAGPROSESO
NG
GAWAIN

57. PAGPROSESO NG GAWAIN
1. Ano ang nararamdaman mo
habang ginagawa ang aktibidad?
Madali bang maglaan ng halaga para
sa ipon ng pamilya?
2. Paano mo inayos ang budget ng
iyong pamilya upang magkaroon ng
ipon para sa mga hinaharap na
pangangailangan? Anong mga
gastusin ang iyong tinipid?

58. PAGPROSESO NG GAWAIN
3. Ano ang iyong mga iniisip sa
pagtapyas, pagsusumikap, o
pagpapaliban ng mga gastusin
upang magkaroon ng puwang para
sa ipon?
4. Bakit mahalaga ang mag-ipon?

59. TALAKAYAN

60. 'KUNG MAY ISINUKSOK,
MAY MADUDUKOT.'

61. 'KUNG MAY ISINUKSOK,
MAY MADUDUKOT.'
Ang kasabihan ay nagpapaalala sa atin ng halaga ng
pag-iipon para sa hinaharap. Ito ay nagsasaad ng
kahalagahan ng malayang paglalaan ng sobrang pera,
upang sa oras ng pangangailangan o kailangan mo ito,
ang pera ay magiging handa.

62. PAG-IIPON VERSUS IPON

63. Ang "pag-iipon" ay nangangahulugang hindi paggastos ng
kita o pagpapaliban ng konsumo. Ito ang aktong
pagbawas sa mga gastusin o pagsasaayos ng prioridad.
Ito ay isang proseso at asal ng pagsasaayos ng pera para
sa hinaharap.
PAG-IIPON VERSUS IPON

64. Ang "ipon" ay tumutukoy sa halaga na natitira
pagkatapos bawasan ang gastusin (paggastos)
mula sa kita (Kagan, 2019).
PAG-IIPON VERSUS IPON

65. ANO ANG
KAHALAGAHAN NG
PAG-IIPON?

66. ANO ANG MGA
KARANIWANG DAHILAN
PARA SA PAG-IIPON?

67. PAG-UNAWA SA
HAMON
NG PAG-IIPON

68. AYON SA BANGKO SENTRAL NG
PILIPINAS, APAT LAMANG SA BAWAT
SAMPUNG PILIPINO ANG
MAYROONG IPON.

69. MALAKI ANG PAPEL NG ATING KULTURA
AT MGA GAWI SA GANITONG ASPETO.
ILAN SA MGA ITO AY:

70. MAÑANA HABIT
Ang pagsasakripisyo at pagpapaliban
ng gawain na pwede ng gawin.

71. UTAK-PIYESTA O UBOS-
UBOS BIYAYA
Kapag mayroon, may pagkakataon na
magkaroon ng walang katapusang
pagdiriwang at paggastos nang hindi
pinag-iisipan ang mga
pangangailangan na maaaring lumitaw
bukas.

72. BUKAS NA AT BAHALA NA
Ang pag-iisip na iiwan na lang sa
kapalaran o sa bukas ang pagresolba
ng mga problema at hamon.

73. IBA'T IBANG PARAAN
NG PAG-IIPON

74. IBA'T IBANG PARAAN NG PAG-IIPON
SA LOOB NG UNAN O ALKANSYA SA HAYOP (PATABAING BABOY)

75. IBA'T IBANG PARAAN NG PAG-IIPON
FORMAL/INFORMAL NA MGA SAMAHAN SA PAG-IIPON
KASAMA DITO ANG MGA INFORMAL NA "PALUWAGAN" PATI NA RIN ANG MGA PORMAL NA KOOPERATIBA O
ORGANISASYON /SAMAHAN NA MAYROONG ASPETONG PARA SA PAG-IIPON AT PAUTANG

76. MAHALAGANG
PUNTO SA
PAG-AARAL

77. 1. Ang pag-iipon para sa hinaharap
o planadong gastusin tulad ng
edukasyon, pagnenegosyo, isang
bagong tahanan, atbp. ay
tumutulong sa pag-abot ng iyong
mga pangarap sa buhay

78. 2. Ang pag-iipon para sa mga
panahon ng pangangailangan o
emergencies ay makakatulong sa
pag-aalis ng mga pangamba kapag
kinakailangan ito.

79. 3. Itigil ang masamang gawi—
'mañana' habit, 'utak piyesta' o
'ubos-ubos biyaya', 'bukas na' at
'bahala na'. Ang mga gawi na ito ay
sagabal sa pangkalahatang
kasarinlan pampinansiyal.

80. 4. Magbuo ng gawing pag-iipon
at simulan ito ngayon. Tandaan,
hindi ito kinakailangang malaki
basta't patuloy kang
nagpapabuti.

81. 5. Bawat miyembro ng pamilya
ay maaaring mag-ambag sa
proseso ng pag-iipon na
maaaring magdala ng
pangmatagalang kakayahan sa
pinansya at kasarinlan
pinansiyal.

82. PAGLALAGOM

83. PAGBABAHAGI
NG MAIKLING
KWENTO

84. PAGNINILAY AT
PANAPOS

85. “Ang Langgam at Ang Tipaklong” ni Aesop
(Lloyd, 2018)
Maganda ang panahon. Mainit ang sikat ng araw.
Maaga pa lamang ay gising na gising na si
Langgam. Nagluto siya at kumain. Ilang sandali
pa, lumakad na siya. Gaya ng dati, naghanap siya
ng pagkain. Isang butil ng bigas ang nakita niya.
Pinasan niya ito at dinala sa kanyang bahay.
Nakita siya ni Tipaklong.
“Magandang umaga kaibigang Langgam,” bati ni
Tipaklong. “Kay bigat ng iyong dala. Bakit ba wala
kanang ginawa kundi maghanap at mag-ipon ng
pagkain?”

86. “Ang Langgam at Ang Tipaklong” ni Aesop
(Lloyd, 2018)
“Oo nga, nag-iipon ako ng pagkain habang
maganda ang panahon,” sagot ni Langgam.
“Tumulad ka sa akin, kaibigang Langgam,” wika ni
Tipaklong. “Habang maganda ang panahon, tayo
ay magsaya. Halika, tayo ay lumukso. Tayo ay
kumanta.”
“Ikaw na lang kaibigang Tipaklong,” sagot ni
Langgam. “Gaya ng sinabi ko sa iyo, habang
maganda ang panahon ako ay naghahanap ng
pagkain. Ito’y aking iipunin para ako ay may
makain pag sumama ang panahon.”

87. “Ang Langgam at Ang Tipaklong” ni Aesop
(Lloyd, 2018)
“Oo nga, nag-iipon ako ng pagkain habang
maganda ang panahon,” sagot ni Langgam.
“Tumulad ka sa akin, kaibigang Langgam,” wika ni
Tipaklong. “Habang maganda ang panahon, tayo
ay magsaya. Halika, tayo ay lumukso. Tayo ay
kumanta.”
“Ikaw na lang kaibigang Tipaklong,” sagot ni
Langgam. “Gaya ng sinabi ko sa iyo, habang
maganda ang panahon ako ay naghahanap ng
pagkain. Ito’y aking iipunin para ako ay may
makain pag sumama ang panahon.”

88. “Ang Langgam at Ang Tipaklong” ni Aesop
(Lloyd, 2018)
Lumipas pa ang maraming araw, dumating na ang
tag-ulan. Ulan sa umaga, ulan sa hapon at sa gabi
umuulan pa rin. At dumating ang panahong
kumidlat, kumulog at lumakas ang hangin
kasabay ang pagbuhos ng malakas na ulan. Ginaw
na ginaw at gutom na gutom ang kaawa-awang
Tipaklong. Naalala niyang puntahanang kaibigang
si Langgam. Paglipas ng bagyo, pinilit ni Tipaklong
na marating ang bahay ni Langgam. Bahagya na
siyang makalukso. Wala na ang dating sigla ng
masayahing si Tipaklong.
“Tok! Tok! Tok!”

89. “Ang Langgam at Ang Tipaklong” ni Aesop
(Lloyd, 2018)
Nang buksan ni Langgam ang pinto nagulat
siya.”Aba! Ang aking kaibigan,” wika ni Langgam.
“Tuloy ka Tipaklong.” Binigyan ni Langgam ng
tuyong damit si Tipaklong. Mabilis na naghanda
siya ng pagkain. Ilan pang sandali at magkasalong
kumain ng mainit na pagkain ang magkaibigan.
“Salamat, kaibigang Langgam,” wika ni Tipaklong.
“Ngayon ako naniniwala sa iyo. Kailangan nga
palang mag-ipon habang maganda ang panahon at
nang may makain pagdating ng tag-gutom.” Mula
noon, nagbago si Tipaklong. Pagdating ng tag-init
at habang maganda ang panahon ay kasama na
siya ng kanyang kaibigang si Langgam. Natuto
siyang gumawa at higit sa lahat natuto siyang mag-
impok.

90. “Ang Langgam at Ang Tipaklong” ni Aesop
(Lloyd, 2018)
Aral ng Kwento: Mag-impok
habang maganda ang sitwasyon
upang maging handa sa
anumang suliranin sa hinaharap.

91. GAWAIN NG
SAMBAHAYAN

92. MARAMING
SALAMAT
TUNGO SA MAS
MAUNLAD NA
SAMBAHAYANG
PANTAWID

93. RESPONSABLENG
PAGBA-BUDGET
AT
PAG-IIMPOK
Family Development Session
for the month of
January 2024