Ang ponolohiya ay pag-aaral ng mga tunog, kasama ang mga ponema at ang kanilang pagbuo sa mga salita. Mayroong 25 ponema sa wikang Filipino, kung saan ang mga ito ay nahahati sa katinig at patinig, at may mga tiyak na tunog ang bawat ponema na nakakaapekto sa kahulugan. Tinalakay din ang mga proseso ng pagbabago ng tunog at ang mga epekto nito sa estruktura ng mga salita.

2. Ang ponolohiya o palatunugan ay pag-
aaral sa mga ponema (tunog), paghinto
(juncture), pagtaas-pagbaba ng mga pintig
(pitch), diin (stress) at pagpapahaba ng tunog
(prolonging/lengthening).

3. Ito ang pinakamaliit na yunit ng tunog.
ang segmental
ang suprasegmental.

4. Binubuo ng ponemang katinig at patinig.
Labing-lima ang orihinal na kasama sa
palabaybayan ngunit isinama ang impit na tunog o
glottal stop (?) sapagkat ito ay itinuturing na isang
ponemang katinig dahil napagbabago nito ang
kahulugan ng isang salita. Ang dating bigkas nito ay
malumi o maragsa.

5. /p, t, k, ?, b, d, g, m, n, ŋ, s, h , f, v, z, l, r, j, w, y/
ang bumubuo sa ponemang katinig
Halimbawa:
ba : tah – housedress tu : bo - pipe
ba : ta? – child tu : bo? – profit
Ang ponemang patinig ay lima: a, e, i, o, u.

6. Sa 28 na titik sa Bagong alpabetong
Filipino, walong (8) titik ang naidagdag
..(c,f,j,q,v,x,z,ῆ)
•Sa mga titik na (c,f,j,q,v,x,z,ῆ) ang mga
tiyak na fonemik ang istatus ay (f,j,v,z)
•Fonemik istatus- ito yaong may iisang
kinakatawang tunog ang mga letra.

7. Ang mga titik (c, ῆ, q, at x) ay mga
redundant dahil hindi kumakatawan
sa iisa at tiyak nay unit ng tunog
kundi sa nakakatunog na isa pang
letra o sunuran ng mga letra.
Hal: c-/s/ = cinco = singko
ῆ-/ny/=ba ῆo= banyo

8. Ang isa pang dagdag na
tunog ay ang impit
Kung magkagayun,
mayroong 25 ponema sa
Wikang Filipino.

9. Ang bawat ponema ay
may kaniya-kaniyang
envayronment na
kinabibilangan. Ano
nga ba ang
ENVAYRONMENT?

10. ENVAYRONMENT
ang tawag sa pusisyon
ng mga tunog

11. Walang tunog na Ponema –
(p,t,k)
May tunog na ponema – mga
ponemang binabanggit kapag
nakababa ang velum at
dinadaan sa ilong ang hangin.
NATURAL NA KLAS NA MGA TUNOG-
kung makabuluhang mga tunog ang
tinutukoy

12. Halimbawa:
Pit (hukay) – Bit ( Kinagat)
Cap ( sombrero) – Cab(taksi)
Kulay – gulay
May mga salitang binubuo ng mga pare-
parehong tunog liban sa isang tunog.

13. TANDAAN: Nagkakaiba ang kahulugan nito
dahil sa isang ponemang naiba sa isang
salita.Kayat iwasang pagpalitin
ang set ng bawat tunog upang
hindi maiba ang kahulugan
ng isang salita.

14. DESCRIPTIVE-STRUCTURALIST
APPROACH
Sa lapit na ito, tinutukoy ang
maaring maging posisyon ng
tunog sa bawat salita.

15. Identical Environment – nasa iisang
kapaligiran at may parehong posisyon sa
konteksto ng salita)
Contrastive Environment – kontras ang
mga tunog
Pares Minimal – mga pares na salita na
magkatulad ng bigkas maliban sa isang
ponema na siyang pinagkaiba ng
kahulugan.

16. Distribusyong Komplemetari
May kaniya-kaniyang puwesto ang
bawat ponema na hindi pwedeng
panghimasukan ng bawat isa.
Halimbawa: Pin at bin

17. Malayang Varyasyon
Napapalitan ang isang tunog sa isang
envayronment subalit hindi naiiba ang
kahulugan. Alinman sa dalawa ay maaring
gamitin.
Halimbawa: babae/babai
lalake/lalaki

18. MGA PROSESONG
PONOLOHIKAL

19. Dalawang rasong kung bakit
may varyasyon ang isang
ponema o may mga alofowm
ito.

20. 1. Dahil lagi tayong naghahanap ng mas
madaling paraan para magawa, mabuo,
o mangyari ang anumang bagay.
Halimbawa:
labingpito = labimpito
labingtatlo=labintatlo

21. Tandaan: ginagamit ang ponemang m
kung ang sinusundang ponema ay p at
b. at ginagamit naman ang ponemang n
kung ang sinusundang ponema ay
d,l,r,s,t.

22. 2. Upang mas maging malinaw sa pandinig
ang salitang di gaanong malinaw sa
ordinaryong pagsasalita.
Halimbawa:
pang tali (bigyan mo ako ng isa pang tali)
Humihingi ng isa pang piraso
Pantali (bigyan mo ako ng isang pantali)

23. MGA PROSESO SA
PAGBABAGO NG TUNOG

24. ASIMILASYON-
kapagmay binabagayanna katabing
tunog.
Halimbawa: manglaban = manlaban

25. ASIMILASYONG
GANAP- kapag nagiging parehong-
pareho ang dating magkaibang tunog.
Halimbawa: pamunas ( tama ang pagkakabuo
ng salita)
Pammunas ( mali ang pagkakabuo
ng salita dahil labag sa sistematik
fonetik na Tagalof ang
magkasunod na parehong
consonant .)

26. REGRESIV NA
ASIMILASYON – kapag ang
binabagay na tunog ay nauna
sa binabagayan na tunog

27. PROGRESIV NA
ASIMILASYON
kapag ang binabagayang tunog
ang nauuna sa bumabagay na
tunog

28. PALATALISASYO
N
nagiging palatal ang dila sa ngalangala
ang isang tunog sa hila ng isang palatal
na tunog gaya ng (y,I, at e)
Halimbawa: did you = didju

29. NEYSALISASYO
N
nagkakaroon ng katangiang
neysal ang isang di neysal na
tunog sa impluwensiya ng
katabing neysal.

30. VOYSING AT
DEVOYSING
nawawala o humihina ang
voys.

31. DISIMILASYO
N
di bumabagay ang isang
tunog sa silabol o salita.
Halimbawa: sixth = sikst

32. METATESI
S
nagbabago ang dating ayos ng mga
tunog ng mga salita.

33. PAGKAKALT
AS
nawawala o di binibigkas ang isa o higit pang
tunog.
Halimbawa:papano= pano
Bangkero=bangko

34. ADISYON O
PAGDADAGDAG NG
TUNOG
proseso ng pagdadagdag ng tunog sa
salita.
Halimbawa: skul = iskul
nars-narses

35. MGA
PONEMIKON
G