1. OTİZM: nedir, ne değildir? Dr Yankı Yazgan Marmara Üniv Tıp Fakültesi Yale Child Study Center Dr Ayşegül S Güler’in katkısı ile Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sağlık Okulu Konferansları

3. İşaretler Konuşmuyor (bir şey söylemiyor) Bakmıyor (ismine) Dinlemiyor (kulak vermiyor) Göstermiyor (parmakla ya da el ile) Anlamıyor (komutları) Durmuyor (yerinde) Hep aynı şeyleri yapıyor

4. Özdeki 3 problem alanı : Toplumsal karşılıklılıkta ve etkileşimde bozulma Sözel ve sözel olmayan iletişimde bozulma Sınırlı ilgi alanı ve tekrarlayıcı davranışlar “ Hiperaktivite” %40 Kendine zarar verici davranışlar %24-43 hx Uyku problemleri %11 duygudurum labilitesi ajitasyon depresyon % 44 İlişkili sorunlar ve özellikler Anormal duysal tepkiler % 57

5. Otizm bir yelpaze midir? Karşılıklı iletişim/etkileşim başlatma ve sürdürme zorluğu Hayal gücünün sınırlılığı; kalıplarla sınırlı öğrenme Toplumsal ilişkileri anlamakta pragmatik zorlanma

6. Bu kısıtlılıkları nasıl fark ederiz?

7. Örneğin, göz teması ... Azlığı Kısıtlılığı Yokluğu Çokluğu

8. 2-year-olds with autism and typically developing Group Data Klin, Jones, Schultz, & Volkmar (2003). Philosophical Transactions of the Royal Society. Toddler at risk of having autism Typically-developing toddler

9. Yüze bakma Yeni doğan bir bebek annesinin yüzünün daha ziyade şekline bakar. Belli bir yere bakmaz, rastgele göz gezdirir. 4 aylıkken bebeğin annesinin gözlerine ve ağzına net biçimde bakıyor olması gerekir (Yüzün “hareket” merkezleri) Otistik bebeklerde de gelişim böyle mi?

10. tanı Genellikle konuşma gecikmesi nedeniyle İlk paylaşım çocuk hekimiyle Başvuru genellikle çocuk psikiyatrisi/psikiyatri uzmanına (epilepsi ile beraberse, ya da başka gelişim engeli var ise, genellikle nöroloji(çocuk nörolojisi uzmanına)

11. Otizm tanısını koyan doktorun ikilemi “ Yanlış pozitif” olmamak: gereksiz korku, umutsuzluk ve kaygı uyandırmamak. “ Yanlış negatif” olmamak: tanıyı kaçırmamak

12. Otizm tanısı alan ailenin ikilemi Otizm olmasın: “çünkü iyileşme yok” Otizm olsun: “ne yapacağımızı bilelim” Temel soru: “ne olacağız biz ?”

13. Tanıda artış mı var? Tanıda artış mı var? Bu soru sadece otizm için sorulmuyor. Hem psikiyatrik (DEHB) hem solunumsal (asthma) hem endokrinolojik (diyabet) sendromlarda artış. Hizmetlerin artması, kaynakların tercihli yönelimi (MR vs otizm); konuya ilginin artışı Otizmin tanı ölçütlerinin değişmesi

14. Otizm bir zeka azlığı ya da fazlası problemi mi? herkes Rain Man değil herkes mental retarde değil herkes harika çocuk değil %40 ağır MR %30 hafif-orta MR %30 normal zekada Fombonne, 2003 Asperger ve PDDnos dahil Klasik otizmde %75 ağır MR

15. OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUKLARI OSB sıklık: 1/166 (Fombonne, 2003); 1/110 (CDC 2009) Doğumdan öncesinde ve sonrasındaki beyin gelişiminde tipik olmayan yapısal özellikleri

16. Tedavi önerileri Özel eğitim uygulamaları (süre ve yoğunluk önemli) Destekleyici terapiler (konuşma/dil, fizyoterapi) Ailenin eğitimi ve terapilere destekçi olması Davranış problemlerinin izlemi

17. Erken tanı önemli, tanıyı kabul zor Dedeler, büyükanneler, çocuk hekimleri, yuva öğretmenleri Ailenin kabullenme sorunları “ Çok küçük”, “babası da böyleymiş” “ yeterince ilgilenemedik” Yaşıtlarıyla kıyaslama olanağı verin Yanlış temelli, aşırı korkulara fırsat vermeyin Her ailede en az 1 bilge kişi vardır. onu işe katın.

18. Sonunda ne oluyor? 1956-1974: % 68.5 düşük işlevsellik % 21.8 orta işlevsellik % 9.6 yüksek işlevsellik 1989-2003 % 53 düşük işlevsellik % 22.1 orta işlevsellik % 24.8 yüksek işlevsellik (Howlin 2005)

19. Epileptik nöbet Otizm’de yakl. % 20 (yaşam boyu, %0-26) En yüksek risk ilk 3 yıl ve ergenlikte PDDNOS ve Asperger’de risk daha düşük EEG=normal, nöbet çıkmayacak, anlamına gelmez. EEG anormallikleri ile klinik durum arasında bir zamansal ilişki kurulabiliyor mu ?

20. Davranış problemi: 5N1K Ne (olayın tanımı) Nerede (hangi ortamlarda: mekan) Ne zaman (haftanın hangi günü, günün hangi saati) Nasıl (ne yaparken: eylem) Neden (hangi olayla eş zamanlı, tetikçi) Kim (kişiler)

21. İlaç kullanalım mı? İlaç dışı davranışsal ya da eğitsel alternatifler denendi mi? Hayat tarzındaki bir değişiklik ile ilişkili mi? Problem çocuğun eğitimini ya da sağlığını riske sokuyor mu?

22. Hangi davranış problemleri? Taşkınlık, gerginlik, öfke kontrolsuzluğu Risperidone vb ilaçlar Uyku sorunları antihistaminikler Dikkat ve öğrenme sorunları Stimülan ve nonstimlar Her ilaç için protokolüne uygun değerlendirme

23. Diğer tedavi yöntemleri Steroid ve antiepileptik kullanımı (epilepsi olmaksızın) Diyetler (GK, “caveman”) Yüksek basınçlı oksijen Ve bir çok başka yöntem Otizmde işe yarıyor mu? Kanıtları nerede?

24. Genetik testler Frajil X en bilinen Bir çok buluş yapılmakta, ancak bunların tanı koydurucu ve tedaviyi yönlendirici etkileri henüz bilinmiyor.

25. Bir ailede diğer çocuğun da otistik olma riski… toplumdaki yeni otizm vakası görülme sıklığı % 0.2 Ailede otizm tanılı bir çocuk varken, bir diğerinde otizm spektrumunda bir sorun görülme risk yaklaşık % 2-10 oranındadır (Szatmari ve ark, 1993).

26. Otizm ile en çok karıştırılanlar Zihinsel gerilik Dil bozuklukları İşitme bozuklukları OKB, RBB, Sel mutizm

27. Otizm tanısı koyabilmek için Tanı koydurucu bir laboratuvar testi yok tur. Otizmle beraber görülme olasılığı olan bozuklukları saptamak için (nöbetler gibi) veya otizmle karıştırılabilen durumları ayırdedebilmek için (işitme kaybı) incelemeler yapılabilir.

28. Öğrenme için önkoşullar? Oturmak Odaklanmak Davranışsal yaklaşımları olan bir eğitimci daha etkin olabilir Motivasyonun genellikle, en azından başlangıçta düşük olmasına şaşırmayın.

29. hastalıklar Ani davranış değişiklikleri Bazı ağrıları yeterince hissetmeyebilirler Vücut bölgelerine ilişkin belirtiler (kafa vurma, ağrılı bölgeyi kullanmama gibi) Diş ağrısı, kulak ağrısı, sinüs ağrısı

30. Görsel uyaranlar dili geciktirir mi? İletişim ihtiyacını hissettiren her araç işe yarar. Görsel uyaranlar ile derdini anlatmak, dil kullanımını arttırıcı etki gösterir.

31. Tuvalet eğitimi Otizmi olmayan çocuklar için: Motor beceriler: 2-3 y’dan önce söz konusu değil. Kendisinden istenileni anlama: yakl. 3 y İstenileni yapma arzusu: yakl. 3 y

32. Tuvalet eğitimine geçmek için önkoşullar Çocuğun tuvalet ihtiyacı olduğunu hissedebiliyor musunuz? Bezini kirlettiğini farkedebiliyor mu? Bundan rahatsızlık hissediyor, size yansıtıyor mu? Kabızlık ?

33. Harflere ilgi, gördüğünü okuma? Okuma: deşifre etme (harfleri sese çevirme) Anlama (kelime ya da cümlenin anlamını) Anlama var ise, bu bir etkileşim biçimi olabilir.

34. AVM’ler Net bir zamanlama programı Odaklanabileceği bir aktivite Tenha saatler Sessiz ve sakin olanlar

35. Yüksek işlevsellik Espri anlayışı Veriye dayalı olmayan dersler, mecazi anlatımlar Becerilerin başka ortamlara yaygınlaştırılması

36. İşler iyiye gittikçe, yeni meseleler Özel eğitimden uygun bir okula geçiş Başkalarıyla uyum Sosyal incelikleri anlama Dikkat/öğrenme zorlukları

37. İlgisi çok gelişti, ama çevre rahatsız oluyor Aşırı yakınlık gösterileri, mesafe ayarlayamam sorunlar Pasif olmaktan çıkan, ancak garipsenen bir çocuk (göz teması, vücut dili gibi konularda)

38. Kaynaştırma şart mı? Sosyal hayatın içinde olmak sosyalleşme için önemli Becerilerine uygun öğrenme ortamı ve programı sağlanabiliyor mu? “Vakit geçirme ve oyalama”ya dönüşmemesi için ne yapılabilir?

39. Mastürbasyon Evde mast’a tahsisli bir alan, “özel” bir faaliyet olduğunun vurgusu Sınıfta hareket olanağı, el meşguliyeti sağlayacak malzeme

40. Sorularınız ve katkılarınız