Narrativa medieval

1. NARRATIVA MEDIEVAL
A IDADE MEDIA.CONTEXTO
ÉPOCA:
Abrangue o período comprendido entre o ano 476 (data da caída do
Imperio Romano de Occidente) e o 1453 (ano da caída de Constantinopla en mans
dos turcos).
NOME:
O nome de Idade Media déronllo, no século xv, os humanistas do
Renacemento, por considerala como unha época intermedia (ignorante e escura)
entre a Antigüidade e o movemento renacentista (que arranca xa nese mesmo
século xv).

2. FEITOS HISTÓRICO-CULTURAIS:
 Triúnfo do cristianismo.
(coa conseguinte influencia da Igrexa na esfera cultural).
 Invasións dos pobos bárbaros.
 Xurdimento do feudalismo como sistema económico
e social:
Base do feudalismo: relacións de dependencia entre señores e
vasalos
Señores feudais Ricos e poderosos
(privilexiados)
Obrigados a protexer
os vasalos
Vasalos Pobres
(non privilexiados)
Obrigados a
obedecer en todo e a
someterse á vontade
dos señores A pertenza a un estamento ou outro determinábaa o nacemento: nacíase nobre ou
nacíase plebeo, isto é, do pobo chan.
 A maioría da xente era iletrada, o cal explica, entre outras cousas, que boa parte da
literatura medieval sexa de tradición oral.

3. SOCIEDADE ESTAMENTAL:
IGREXA
(clérigos e monxes)
NOBREZA POBO CHAN
(campesiños e artesáns)
Enorme importancia na
conservación da cultura:
• Gran influencia en todos
os ámbitos da vida.
• Conservación do latín.
• Uniformidade das
manifestacións artísticas:
 Visión teocéntrica do
Universo (deus no centro
de todo).
 Sentido transcendente da
existencia humana.
 Tendencia didáctica ao
pensamento moralizante.
Esencialmente guerreira, vivía
nos castelos e dedicábase ás
armas ou estaba ao servizo do
rei.
As súas fazañas e valores (por
exemplo, o sentido da honra)
aparecen reflectidos na
literatura épica e cabaleiresca
da época.
Son os que traballaban coas
súas mans para poder vivir.
Habitaban en núcleos rurais,
en torno a un castelo ou un
mosteiro.

4. FACTORES DE CAMBIO:
Século Xll: comezan os cambios a causa de
As Cruzadas Ao abriren as rutas que levaban a Oriente,
favoreceron os intercambios comerciais e a difusión
de novas ideas.
O desenvolvemento do comercio e
dunha primitiva industria fai que
aparezan os burgos ou cidades e unha
nova clase social, a burguesía
(habitantes dos burgos).
Esta burguesía, de mentalidade e costumes máis
mundanos, está máis preocupada polo benestar
material e a prosperidade económica que polas
cuestións espirituais.

5. Séculos XII e XIII:
Xorden as primeiras universidades, co que
a cultura deixa de ser patrimonio exclusivo
da Igrexa e dos mosteiros.
Nacen as linguas románicas ou romances,
derivadas do latín.
 Esta lingua, o latín, continúa sendo a
lingua cultural e de prestixio en Europa,
pero pouco a pouco as linguas
vulgares van desprazándoo no uso
escrito e literario nun proceso que
culminará no Renacemento.
Nacen tamén, na Idade Media, as linguas
xermánicas.

6. 1. ÉPICA MEDIEVAL
• A épica medieval fórmana sobre todo os cantares de xesta,
poemas narrativos que relatan as xestas ou fazañas de heroes
históricos ou lendarios.
• Estes poemas eran cantados polos xograres
e transmitíanse oralmente.
Centrada no chamado ciclo carolinxio.
• Os poemas do ciclo carolinxio refírense ao emperador Carlomagno e aos seus
cabaleiros.
• O máis famoso de todos é a Chanson de Roland (Cantar de Roldán):
 De autor anónimo.
 Escrita no século XI, tres séculos despois dos feitos nos que se
inspira:
 A derrota de Carlomagno no enclave pirenaico de
Roncesvalles a mans dun exército árabe.
 A morte do cabaleiro Roldán, traizoado por Ganelón.

7. Estendida por:
 Inglaterra: Beowwulf.
 Islandia e península escandinava:
A súa épica comeza coas narracións chamadas edda
e continúa coas sagas, recitadas por uns xograres
chamados escaldas.
Relacionado con esta poesía nórdica atópase o
célebre poema de Os Nibelungos, epopea
escrita en alemán cara ao ano 1200.
1. Nárranse as fazañas e a morte de Sigfrido,
invulnerable en todo o seu corpo por bañarse no
sangue dun dragón (coa única excepción dunha
parte das costas en que unha folla caída dunha
árbore impedira que o sangue lle tocase a pel).
3. Anos despois, Krimilda descobre a Brunilda o
engano de que foi obxecto e esta víngase
facendo que un guerreiro mate a Sigfrido
feríndoo no seu único punto vulnerable.
2. Sigfrido namórase da princesa Krimilda e,
para conseguir a súa man, ten que axudar ao rei
a conquistar o amor de Brunilda, a raíña de
Islandia, que somete aos seus pretendentes a
duras probas. Sigfrido conségueo volvéndose
invisible.
4. Krimilda, casada logo con Atila, rei dos
hunos, vingará posteriormente a morte de
Sigfrido.

8. 2. NOVELA DE CABALERÍA
 Serie de narracións cultas en verso cuxo protagonista adoita ser un cabaleiro que se enfronta
a grandes perigos e aventuras cos seguintes propósitos:
 Supoñen, de feito, o comezo da novela, que vén a ocupar o lugar da epopea clásica (Ilíada,
Odisea, Eneida,...).
 Dá como resultado que a acción se complique e se manteña en suspenso a atención do
lector.
Literatura para ler Vai destinada a selectas
minorías
Está ben caligrafiada Represéntanse as
escenas con viñetas
coloreadas
Alcanzar a
fama,
a perfección moral e o amor dunha dama.

9. 2.1. A MATERIA DE BRETAÑA
 As primeiras mostras da novela teñen como protagonista o cabaleiro. Estas novelas
pertencen a un tipo de narracións denominados romans de Materia de Bretaña (porque
a acción transcorre en Gran Bretaña ou na Bretaña francesa) ou do chamado ciclo
artúrico (porque a corte do mítico rei Artús é a que constitúe o centro destas aventuras
cabaleirescas).
 De forma máis xenérica, utilizouse tamén para referirse a este xénero a
expresión roman courtois (''novela cortés ou cortesá'').
 Antes da aparición das narracións sobre personaxes da Materia de Bretaña, xurdiron
obras que se presentaron como traducións (roman) doutras escritas en latín sobre o
ciclo tebano e o da Eneida: Roman de Tebas e Roman de Eneas.
 Decenios máis tarde a voz “roman” designa toda narración,
traducida ou orixinal, escrita en versos franceses.

10. 2.2. O CICLO ARTÚRICO
1. HISTORIA REGUM BRITANNIAE
2. ROMAN DE BRUT
 En 1155 o poeta Robert Wace traduciu a obra de
Godofredo de Monmouth ao francés en pareados octosílabos,
tradución coñecida co nome de (Novela de Bruto).
 Nela faise referencia á table ronde ou 'mesa redonda'
en que sentaban os cabaleiros da corte do rei.
 Aínda que disfrazada de historia (o público tomou
como históricos e non como criaturas de ficción a personaxes
como Lancelot ou Perceval), a tradución de Wace pode ser considerada
a máis antiga novela artúrica ou da Materia de Bretaña.
PUNTO DE PARTIDA DESCRIBE
Á parte da posible existencia anterior
de tradicións e lendas célticas,
constitúeo unha obra en latín de
Godofredo de Monmouth, a Historia
Regum Britanniae (Historia dos reis de
Bretaña), escrita en 1136.
O boato da corte, a guerra contra os
romanos e a campaña contra o seu
sobriño.
O libro foi presentado como tradución
dun antiquísimo libro en bretón.
Nela xa aparece Arturo ou Artús, fillo
de Uther (nome procedente da historia
dos bretóns).
Menciona a Ambrosio Merlín, neno de
orixe diabólica ao que se lle atribúen
unha serie de profecías.

11. ...
CARACTERÍSTICAS:
O tema central das obras do ciclo artúrico é a
busca do Saint Graal (ou “San Grial”), o cáliz no
que se supoñía que bebera Xesucristo na última
cea e ao que se atribuían poderes máxicos e
curativos.
1. Cabaleiros de toda Inglaterra intentan infrutuosamente
arrancar esa espada da bigornia, incrustada á súa vez
nun anaco de mármore.
2. Quen o conseguise, segundo a lenda, unificaría os
diferentes reinos da illa e converteríase en rei de
Inglaterra.
3. O mozo Arturo, que aínda non é nin sequera cabaleiro,
logra extraela e é inmediatamente proclamado rei.
Este cáliz sería levado, segundo a lenda, a
Inglaterra, e o rei Arturo, a instancias do sabio
Merlín, mandaría os seus cabaleiros a buscalo.
4. No seu castelo de Camelot rodéase dos cabaleiros
máis valerosos e honrados, entre os que destacan
Lanzarote (ou Lancelot) e Perceval (ou Parsifal). Estes
cabaleiros forman a Orde da Táboa (ou Mesa) Redonda,
chamada así pola forma da mesa na que se reunían.
Como personaxe mítico, o rei Arturo pasou á
iconografía popular como símbolo de intelixencia,
honra e lealdade; e o seu castelo de Camelot,
como un lugar idílico no que reinan a xustiza e a
paz.
5. Arturo casa cunha fermosa doncela, Xenebra, da que
tamén se namora Lanzarote. Decatado Arturo deses
amores ilexítimos, condena á fogueira á súa esposa.
Lanzarote, non obstante, sálvaa e foxe con ela a Francia.
A lenda do rei Arturo ten o seu punto culminante no
episodio de Excalibur, a milagrosa espada cravada
nunha bigornia:
6. Arturo persegue os amantes e, na súa ausencia, o seu
fillo Mordred apodérase do trono. Ao regresar, pai e fillo
enfróntanse; Arturo atravésao coa súa lanza, pero
Mordred, antes de morrer, fere o seu pai, que morre
tamén.

12.  3. TRISTÁN E ISOLDA
 Lenda por excelencia do ciclo artúrico: os amores de Tristán e Iseo. Obra de colaboración de
varios poetas.
 Céntrase nos amores adúlteros de Tristán e a fermosa Iseo a loira, esposa do rei Marc de
Cornualles, tío de Tristán.
 Non é novela de aventuras como as de Chrétien de Troyes, senón unha humanísima e
torturada historia de amor de grandeza mitolóxica.
 Inspírase en motivos tomados da mitoloxía clásica: combate co xigante Morholt (Enone e
Helena, Teseo e o Minotauro; regreso das naves,…).

13. 4. Culminación do ciclo artúrico, levada a cabo por Chrétien de Troyes
O Estilo:
O cabaleiro do león: O cabaleiro da carreta:
Contén abundantes elementos marabillosos
procedentes da Antigüidade clásica (aneis que fan
invisibles, tema literario do león, encarceramento das
trescentas doncelas, reflexións sobre o amor,…).
Escrito simultanamente con O cabaleiro do león.
As accións transcorren nos mesmos días e de forma
imbricada. O protagonista é Lancelot, enamorado de
Xenebra, a cal o desdeña e somete a crueis e
degradantes probas.
O conto do Graal:
O protagonista é Percival, personaxe rústico e inxenuo que acabará
sendo armado cabaleiro.
Chrétien conduce sen tropezos a narración e sabe
interrompela cando alcanza o interese e pasar a outro
tema.
Son notables os atisbos
psicolóxicos.
Detense na descrición dos combates e nos adornos e
vestidos femininos, concesión ás damas e cabaleiros.

14. 5. COMPILACIÓN FINAL:
 Cara a 1225 compílase en prosa francesa todo o material do ciclo artúrico en torno a tres
novelas: Lancelot, Demanda do Grial e Morte de Artús.
 Son novelas longas, de trama múltiple e
complicada, auténtica innovación que se
produciu grazas á difusión do papel.