તરુણાવસ્થામાાં નૈતતક તવકાસ
ડૉ. કેવલ અંધારિયા
નૈતતક તવકાસ
- ડૉ. એ. ફૂચ્સ અનુસાિ, મૂલ્યોની સાંપ્રાપ્તત તવષયક તત્પિતા વ્યક્તતના ૦૬થી ૨૫ વષષના
ગાળામાાં સવાષતધક હોય છે.
- નૈતતકતાનો સાંબાંધ મન અને આત્મા બાંને સાથે છે.
- બધાાં જ હેતુઓના પાયામાાં નૈતતકતાનો તવકાસ.
નૈતતક તવકાસનો તબક્કા ઉંમિ લક્ષણો
૧.શાિીરિક ચેષ્ટા જન્મથી ૨ વષષ નૈતતકતાની તવભાવના સમજવા અસમથષ
૨. અહાંકેન્રી અવસ્થા ૨ થી ૬ વષષ નીતત-તનયમોનો શાબ્દિક અથષ કિે પણ સમજ ન હોય
૩. સહકાિમૂલક વતષન ૭ થી ૧૦ વષષ સમાજના તનયમો માટે આિશષ, ક્યાિેક આક્રોશ
૪. ‘હુાં – તમે’નો સ્વીકાિ ૧૧ થી ૧૨ વષષ
અમૂતષ ચચિંતન વધતા સ્વનાાં તનયમોમાાં િસ પડે, મોટા સાથે
આંતિરક્રયાઓ કિી નૈતતક વતષનના તનયમો ઘડે, નૈતતક તશક્ષણ માટે
ફળદ્ર ૂપ તબક્કો
૫. તુલનાત્મક તનષ્કષષ કોઈ પણ વય
નૈતતકતાનો તવકાસ મૂલ્યધતમિતામાાં પાાંગિી શકે, શાિીરિક વય સાથે
તેને અતનવાયષ પણે તનસ્બત નથી.
નૈતતક તવકાસ : જ્યા તપયાજેનો તસદ્ાાંત
નૈતતક તવકાસ : કોલ્હબગષનો તસદ્ાાંત
- સ્વકેન્રી તબક્કો
- રૂરિગત
- રૂિીમુતત
- પિકેન્રી તબક્કો
- આત્માનો અવાજ
- બહુજન રહતાય
નૈતતક તવકાસનાાં શૈક્ષચણક ફચલતાથો
- તશક્ષકોએ નૈતતકતાનો આિશષ પૂિો પાડવો જોઈએ.
- રકશોિાવસ્થા નૈતતક સાંઘષષનો ગાળો છે તે બાબત ધ્યાન પિ લેવી.
- નૈતતકતા સાંબાંધી નાની કે મોટી ઘટનાની ઉપેક્ષા ન કિવી, તશક્ષકે માગષિશષક બનવુાં.
- ઘટનાઓ બને નરહ તો કાલ્પતનક પ્રસાંગો ઊભા કિી નૈતતક તશક્ષણ આપવુાં.
- નૈતતક તકષ તવકસે તેવી ચચાષ કિાવવી.
- તવદ્યાથીઓ સાથે મૈત્રીપૂણષ વ્યવહાિ કિી નૈતતક તશક્ષણ આપવુાં.
- તવદ્યાથીઓની ઉંમિ અનુસાિ તેમની નૈતતક અવસ્થા ધ્યાન પિ િાખી ચચાષ કિવી.
- નૈતતકતા સાંબાંધી દૃબ્ષ્ટકોણનુાં સામાન્યીકિણ તશક્ષકે કિતા િહેવુાં જોઈએ.

Moral development in adolescence

  • 1.
  • 2.
    નૈતતક તવકાસ - ડૉ.એ. ફૂચ્સ અનુસાિ, મૂલ્યોની સાંપ્રાપ્તત તવષયક તત્પિતા વ્યક્તતના ૦૬થી ૨૫ વષષના ગાળામાાં સવાષતધક હોય છે. - નૈતતકતાનો સાંબાંધ મન અને આત્મા બાંને સાથે છે. - બધાાં જ હેતુઓના પાયામાાં નૈતતકતાનો તવકાસ.
  • 3.
    નૈતતક તવકાસનો તબક્કાઉંમિ લક્ષણો ૧.શાિીરિક ચેષ્ટા જન્મથી ૨ વષષ નૈતતકતાની તવભાવના સમજવા અસમથષ ૨. અહાંકેન્રી અવસ્થા ૨ થી ૬ વષષ નીતત-તનયમોનો શાબ્દિક અથષ કિે પણ સમજ ન હોય ૩. સહકાિમૂલક વતષન ૭ થી ૧૦ વષષ સમાજના તનયમો માટે આિશષ, ક્યાિેક આક્રોશ ૪. ‘હુાં – તમે’નો સ્વીકાિ ૧૧ થી ૧૨ વષષ અમૂતષ ચચિંતન વધતા સ્વનાાં તનયમોમાાં િસ પડે, મોટા સાથે આંતિરક્રયાઓ કિી નૈતતક વતષનના તનયમો ઘડે, નૈતતક તશક્ષણ માટે ફળદ્ર ૂપ તબક્કો ૫. તુલનાત્મક તનષ્કષષ કોઈ પણ વય નૈતતકતાનો તવકાસ મૂલ્યધતમિતામાાં પાાંગિી શકે, શાિીરિક વય સાથે તેને અતનવાયષ પણે તનસ્બત નથી. નૈતતક તવકાસ : જ્યા તપયાજેનો તસદ્ાાંત
  • 4.
    નૈતતક તવકાસ :કોલ્હબગષનો તસદ્ાાંત - સ્વકેન્રી તબક્કો - રૂરિગત - રૂિીમુતત - પિકેન્રી તબક્કો - આત્માનો અવાજ - બહુજન રહતાય
  • 5.
    નૈતતક તવકાસનાાં શૈક્ષચણકફચલતાથો - તશક્ષકોએ નૈતતકતાનો આિશષ પૂિો પાડવો જોઈએ. - રકશોિાવસ્થા નૈતતક સાંઘષષનો ગાળો છે તે બાબત ધ્યાન પિ લેવી. - નૈતતકતા સાંબાંધી નાની કે મોટી ઘટનાની ઉપેક્ષા ન કિવી, તશક્ષકે માગષિશષક બનવુાં. - ઘટનાઓ બને નરહ તો કાલ્પતનક પ્રસાંગો ઊભા કિી નૈતતક તશક્ષણ આપવુાં. - નૈતતક તકષ તવકસે તેવી ચચાષ કિાવવી. - તવદ્યાથીઓ સાથે મૈત્રીપૂણષ વ્યવહાિ કિી નૈતતક તશક્ષણ આપવુાં. - તવદ્યાથીઓની ઉંમિ અનુસાિ તેમની નૈતતક અવસ્થા ધ્યાન પિ િાખી ચચાષ કિવી. - નૈતતકતા સાંબાંધી દૃબ્ષ્ટકોણનુાં સામાન્યીકિણ તશક્ષકે કિતા િહેવુાં જોઈએ.