1. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• Ìîíãîë÷óóä òóñãààð òîãòíîëîî
àëäàæ, õàðèéí ýðõøýýëä îðñîí
õýäèé ÷ õºãæëèéí æàì ¸ñîîð íèéãýìä
ººð÷ëºëò øèíý÷ëýëòèéã ýðìýëçýã÷
õ¿÷í¿¿ä áóé áîëæ, ¿íäýñíèé
àðä÷èëñàí ¿çýë äýëãýð÷ áàéâ.

2. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• ÕÕ çóóíû äóíä ¿åýñ ýõýëñýí òàâààð-ìºíãºíèé
õàðèëöààíû õºãæèë íü ôåîäàëèçìûí çàäðàëûã
ò¿ðãýòãýæ, íèéãýì-ýäèéí çàñãèéí øèíý
õàðèëöààíû òºëººëºã÷äèéã òºð¿¿ëýâ.

3. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• Òýä Ìîíãîë îðíû õîöðîãäëûí øàëòãààíûã îðøèí áóé
íèéãìèéí áàéãóóëàëòàé õîëáîí îéëãîæ:
–
–
–
–
õóó÷èí õàðãèñ áóðàíãóé ¸ñûã õàëæ
óëñ íèéãìýý äýëõèé äàõèíû æèøãýýð øèíý÷ëýí õºãæ¿¿ëýõ
¿íäýñíèé òóñãààð òîãòíîëîî ñýðãýýæ áýõæ¿¿ëýõ
íèéãìèéã àðä÷èëàõ ¿íäñýí àðãà çàìûã òóõàéí ¿åèéí íèéãìèéã
¿íäñýýð íü ººð÷ëºõºä îðøèíî õýìýýí ¿çýæ áàéâ.

4. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• 1917 онд орос оронд хаант засгийг түлхэн
унагаж шинэ тариачний засгийн газар
бүрэлдэн тогтов.
• Үүнээс үлгэрлэн монголын бүхий л
давхрага харийн дарлал мөлжлөгөөс гарах
зорилго өвөртлөх болов.
• 1919 онд хүрээнд хоѐр улс төрийн нууц
бүлгэмүүд үүсэн бий болжээ.

5. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• Хүрээний консулын дэнжид Д. Бодоо
тэргүүтэй Консулын дэнжиин бүлгэм:
•
•
•
•
•
•
•
Ä.×àãäàðæàâ,
Õ.×îéáàëñàí,
Ä.Ëîñîë,
Ñ.Æàìüÿí,
Æèãìèääîðæ,
Íàìñðàé,
Àëòàíãýðýë,
• Áàâóó, Áàÿð, Âà÷èðîâ íàðûí
õ¿ì¿¿ñ íýãäýæ áàéâ.

6. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• Нөгөө нэг бүлгэм нь ой модны түрээсийн
газрын түшмэл байсан С. Данзангын
удирдсан зүүн хүрээний бүлгэм
• Ä. Äîãñîì,
• ª. Äýíäýâ,
• Ì.Äóãàðæàâ,
• Ä.Ñ¿õáààòàð нар багтаж байв.

7. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• 1920 оны 1-р сар баруун хүрээний орчим
цуглан хоѐр бүлгэм нийлж үйл
ажиллагаагаа нэгтэгжээ.
• 1920 оны 6 сарын 25 нд бүлгэмүүд
хуралдан Монгол Ардын Намыг
байгуулсан.
• Намын гишүүдийн дагаж мөрдөх тангаргын
бичгийг үйлджээ.

8. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• Ñ.Äàíçàí, Õ. ×îéáàëñàí íàð 1920 îíû YII ñàðä
Õ¿ðýýíýýñ ìîðäñîíû äàðààãààð ÇÎÓ-ä ÌÀÍ-ûí
òºëººëºã÷äèéã íýìýí ÿâóóëàõààð
øèéäâýðëýæ, Ä. Áîäîî, Ä. ×àãäàðæàâ íàð ýõëýí
ÿâæ, äàðàà íü Ä.Ñ¿õáààòàð, Ä.Äîãñîì, Ä.Ëîñîë
íàð Áîãäûí òàìãàòàé áè÷ãèéã àâ÷ ÿàðàâ÷ëàí
ìîðäæýý.

9. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• 1920 оны сүүл хүртэл МАН-н гишүүд
хувьсгалын хэрэгийг эхлүүлэх бэлтгэл ажилыг
яаравчлан хийж байжээ.
• 1920 оны 10 сарын 2-нд Барон Унгерн болон
атаман Семёновын удирдсан цагаан цэргийн
үлдэгдэл монголд нэвтэрч “монголын
автономийг сэргээнэ” гэж монголчуудыг
цэрэгтээ элсүүлж байжээ.
• 1921 îíû II ñàðûí 3-íä Íèéñëýë Хүрээг гамин
цэргээс чөлөөлж Монголын автономит эрхийг
сэргээн Богдыг хаан ширээнд залсан бөгөөд
Барон өөрөө бүх цэргийн жанжин болжээ.

10. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• Урьд очсон Монгол Ардын Намын нөхдийг
ЗОУ ямар нэгэн байдлаар хүлээж авахгүй
удаасаар байв. Энэ нь монголыг “ДИУ-н харъя
улс мөн” гэсэн аман хэлэлцээрийг ЗОУ хийсэн
байсантай шууд холбоотой юм.
• Хэдийгээр ДИУ-тай хийсэн хэлэлцээр байсан ч
оросын больщевикуудад хөөдсөн хаант
оросын үлдэгдэл хүч монголд цөмрөн хүчээ
хуримтлуулж байсан нь ЗОУ-н засгийн газарт
таалагдаагүй юм.

11. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• 1921 оны 1 сарын үед ЗОУ-н засгийн газар
МАН-н төлөөлөгчдийг хүлээн авч цэрэг
болон зэвсэгээр туслана гэдгээ амалсан
байна.
• 1921 оны хавар буюу 3 сар гэхэд хувьсгал
хийх бүх тохироо бүрэлдэж МАНам үйл
ажиллагаагаа эрчимжүүлжээ.

12. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• 1921 оны 3н сарын 18-нд Монгол Ардын
Намын дэргэд байгуулсан Ардын журамт
цэрэг Хиагт хотыг ЗОУ-н тусламжтай
гамин цэргээс чөлөөлжээ.
• 1921 онд Хиагт хотноо Ардын түр засгийн
газар байгуулагдаж Ерөнхий сайдаар
Чагдаржавыг томилжээ.

13. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• 1921 оны 6н сараас МАЖЦ ЗОУ-н улаан
армитай хамтран том бага олон тулааныг
Барон Унгерний эсрэг хийсээр 8 сарын 8нд
Хүрээг бүрэн чөлөөлсөн байна.
• 1921 оны 10 сард С. Данзан тэргүүтэй
Ардын Засгийн газар байгуулагдав.
• АЗГ-н шийдвэрээр хэмжээт эрхт Богд хаант
Монгол улс байгуулах шийдвэр гаргажээ.

14. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• 1911 онд олж авсан тусгаар тогтнолоо ноёд
язгууртнууд өөрсдийн гараар устгаж байгаа нь
энгийн ард ирэгдэд таалаагдаагүй бөгөөд үе нь
улирч буй эзэн боолын харилцаат нийгэм
цаашид оршин тогтноход садаа болно гэдгийг
ухаарч 1921 оны үндэсний ардчилсан хувьсгал
эхлэх үндэс тавигджээ.
• Хятад болон Оросын дунд хуваагдахдаа тулаад
байсан монголын хувь заяаг Барон Унгерн
тэргүүтэй Хаант оросын үлдэгдэл аварчээ.

15. Үндэсний ардчилсан хувьсгал ба
шинэ Монгол улсын төлөөх тэмцэл
• 1921 оны хувьсгал нь монголчуудыг анхнаасаа
комуннизм руу хөтөлсөн зүйл огтоос биш
бөгөөд Монгол угсаатны цаашдын оршин
тогтнолын төлөө нэгдэн тэмцсэн ард түмний
тэмцэл байв.
• Түүх ямар ч байлаа гэсэн 1921 оны хувьсгал нь
хожмоо дэлхий дахинд Монгол хэмээх улс бий
болж Монгол хэмээх үндэстэн оршин тогтнох
үндэс суурь болсон үйл явдал юм.