 Хүний биеийн эрхтэн тогтолцоо, түүний эд эсүүдд

гадны аливаа цочрол үйлчлэхэд дасан зохицох
чадвар бүхий нарийн зүй тогтолтой.
 Дасан зохицох чадвараас хэтэрсэн хүчээр
үйлчлэхэд эсийн гэмтэл үүсдэг.
 Эс гэмтэх гэдэг нь түүний үндсэн бүрдэл
хэсгүүдийн өөрчлөлтөөр нөхцөлдсөн эсийн өөрийн
бүрэн бүтэн байдал алдагдаж гэмтэхийг хэлнэ.
 Эргэх гэмтэл
 Үл эргэх гэмтэл
1.
2.

3.

4.
5.
6.

7.

Хүчилтөрөгчийн дутагдал-гипокси /цусны, амьсгалын,
эргэлтийн, эдийн гэх мэт/
Физик хүчин зүйлүүд /гэмтэл, түлэгдэл, хөлдөлт, туяа,
цахилгаан гүйдэл, агаарын даралтын цочмог өөрчлөлт
гэх мэт/
Химийн хүчин зүйлүүд /хүнд металлын давснууд, хорууд,
агаар болон орчныг бохирдуулагчид, зарим эмийн
хэтэрсэн тун гэх мэт/
Халдварууд /бактер, вирус, мөөгөнцөр, шимэгчид гэх мэт/
Дархлалын урвал /аутоиммуний өвчин, харь бодист хэт
мэдрэгших/
Удамшлын эмгэгүүд /төрөл бүрийн ферментүүдийн
дуталтай байдал, төрөлхийн цус задралын анеми гэх
мэт/
Тэжээлийн бодисын тэнцвэрийн алдагдал /витамины
дутал, ус эрдэсийн солилцоо, судас хатуурал гэх мэт/
 Эдийн цусан хангамжын дутагдлын улмаас эсэд







гипокси үүсч эс гэмтэнэ.
Митохондрийд исэлдэн фосфоржих үйл явц
суларснаар АТФ-ийн үүсэлт багасана
Эсэд АМФ-ийн хэмжээ ихссэнээр эсийн энергийн
хангамжийг сайжруулахад чиглэсэн дасан зохицох
урвалууд өрнөдөг. /фосфофруктокиназа,
фосфорилаза/
Нүүрс усны задрал идэвхижинэ.
Гликогеноо эмх замбраагүй зарцуулж шавхагддаг.
рН өөрчлөгддөг.
 Энергийн дутагдалаас эсийн ус, эрдэсийн солилцоо

алдагдалд орж эс эмэрхан хавагнаж хөөдөг.
- АТФ дутал
- Натрийн ионы шахуургын үйл ажиллагаа алдагдана
- Дотоод онкос даралт ихсэнэ
- Дотоод бүтцүүд хөөнө: - Рибосомууд гэмтэнэ
- Мембран дээр цэврүүнүүд үүснэ
- Цэврүүнүүд хагарч мембраны бүрэн бүтэн байдал
алдагдана
 Эсийн хүчилшил ихсэн рН багассанаар

лизосомууд хөөж мембран гэмтсэнээр түүнд
агуулагддаг ферментүүд эс дотор чөлөөлөгдөн
гарч идэвхижсэнээр эс өөрийгөө хайлуулан
задлаж эхэлдэг.
 Өөрийгөө залгих урвал буюу аутопаги /autophagy/
гэдэг.
 Хэвийн нөхцөлд тодорхой хэмжээгээр явагдаж

эсүүд гэмтэн мөхөж /апоптоз/ шинэ залуу эсүүд
төлжин үүсэж эд шинэчлэгдэн сэлбэгдэх үйл чвц
тасралтгүй явагдаж байдаг.
 Прооксидант /исэлдүүлэгч/
 Антиоксидант /үл исэлдүүлэгчид/
 Эс гэмтэх төрөл бүрийн хүчин зүйлийн улмаас эсэд

прооксидантууд давамгайлж чөлөөт радикалын
урвал өрнөснөөс эсийн гэмтэл үүсдэг.
 Нэг электрон нь дутуу атомуудыг чөлөөт радикал
гэдэг.
 Чөлөөт радикалууд нь эсийн мембраны липидүүд

болон эсийн уургууд , ДНХ-г исэлдүүлж задлан
эсийн бөөмийг гэмтээнэ.
 Энэ нь исэлдэлтийн урвалыг хамгаалах
антиоксидантын идэвх суларсантай холбоотой.
 Үүнийг үндэслэн хүний хөгшөлийн жам зүйг
тайлбарласан липидийн хэт исэлдэлтийн онол
гарсан.
Химийн хортой бодисууд:
 Эс болон эсийн бүтцийн элементүүдтэй шүүд
холбогдож гэмтээх үйлчилгээ үзүүлдэг.
 Эсийн хэвийн үйл ажиллагаанд зайлшгүй
оролцдог ферментийн тогтолцоог гэмтээж,
ферментийн идэвхийг саатүүлах ажм зүйгээр
эсийг гэмтээдэг.
 Зарим тохиолдолд эсийн бүтэц, түүний бүрдэл
бодисуудтай нь холбогдож химийн бат эмгэг
нэгдэл үүсгэж эргэшгүй хэлбэрийн гэмтэл үүсгэдэг
/хордлогын үед/
Биологийн хүчин зүйлийн үндсэн төрөл
болох нян, вирус, шимэгчид нь тус бүрийн
өвөрмөц жам зүйгээр эсийн гэмтэл үүсгэнэ.
 Зарим нянгууд эндо, экзо токсин ялгаруулж
химийн хүчин зүйлтэй ижил үйлчилгээ үзүүлж
эсийг гэмтээнэ.
 Вирус нь цитопатик буюу эсэд шүүд үйлчилж
эсийн гүн, бөөмд нэвтрэн эс болон вирусийн уураг
холилдон мутаген канцерген нөлөө үзүүлж эс
гэмтээдэг.
 Полимиелит аденовирус, томуугийн вирус зэрэг
өндөр ялгаран хөгжсөн вирусууд эсийг шууд
гэмтээдэг.
 Мөн вирус нь дархлалын урвал өрнүүлэх
механизмаар эсийг бас гэмтээж болно.
Хэсгийн цусны эргэлтийн хямрал нь хэв шинжит
эмгэг үйл явц юм. /аль ч эрхтэн, эдэд тохиолдож
болно/
 Гипереми
 Ишеми
 Цусны эргэлийн зогсонгишил
 Тромбоз
 Эмболи
Тухайн судасны хана тэлж өргөсөн, түүнд
агуулагдах цусны хэмжээ нэмэгдсэний улмаас үүсэх
эмгэг үйл явцыг гипереми буюу цус дүүрэлт гэнэ.
 Тараагуурын буюу артерийн
 Физиологийн
 Эмгэгийн

 Хураагуурын буюу венийн
 Физиологийн артерийн гипереми
 Ичих
 Биеийн хөдөлмөр /булчингийн эдэд хүчилтөрөгчийн

хэрэгцээ ихсэх/
 Хооол идэсний дараа /нойр булчирхайн/
 Тахикарди /титэм судас өргөсөх/
 Оюуны ачаалал /тархины судас/
 Эмгэгийн артерийн гипереми /эмгэг хүчин зүйлс,

патоген хүчин зүйлс үйлчилсэнээр/
 Хими /хүчтэй хүчил шүлт, спирт зэрэг органик ба

органик бус химийн бодисууд/
 Физик /механик хүчин зүйл үйлчилж бэртэл
гэмтэл үүсгэх, орчины хэт өндөр, бага дулааны
нөлөө, цахилгаан энерги, туяа/
 Биологи /нян, вирус, мөөгөнцөр, шимэгчид/
 Сэтгэл санааны /ичих, санаа зовох, сандрах/
 Нейротоник /мэдрэл цочирдолын/
 Нейропаралитик /мэдрэл сульдалын/
 Нейромиопаралитик /мэдрэл булчингын/
 судас өргөсгөгч парасимпатик мэдрэлийн

цочролоос болж артерийн судас тэлж өргөсдөг
 Туршилтын амьтаны n.facialis салаа болох chorda
tympani-г цочроосноор үүсгэсэн. /Клод Бернар
1813-1878/
 Гиперемийн шинж
 Шүлс ялгаралт ихсэх
 1842 онд А.П.Вальтер Мэлхийн сарвуун дээр

суудлын мэдрэлийг гэмтээн артерийн гипереми
үүсгэсэн.
 1851 Клод Бернар, хүзүүний мэдрэлийн зангилааг
гэмтээн туулайн чихэн дээр гипереми үүсгэсэн
 РО2 багасах, РСО2 ихсэх
 Сүүний хүчил, АТФ, АДФ, аденозин, К+ ион ихсэх
 Биологийн идэвхит бодис /брадикинин, гистамин,

ПГЕ, ПГА, ПГ12, γ-амино тосны хүчил/
 Даавар /атрианатрийуретический гормон/
 Үлайх
 Даралт ихсэх
 Цусны урсгалын хурд ихсэх
 Бдоисын солилцоо эрчимжих
 Дулаан үүсэлт ихсэн халуу оргих
 Харагдах капляр судас олшрох
 Эрхтэн, эдийн үйл ажиллагаа сайжрах
 Лимф үүсэлт ихсэх
 Ямар нэг эхтэн эдийн венийн тогтолцоо, түүний

судсаар буцах цусны урсгал саатсанаас венийн
судсууд тэлж өргөссөн, эрхтэн эдэд цус дүүрэлт
болохыг хураагуурын буюу венийн цус ихдэл гэнэ.
 Венийн судасны сүвний нарийсал /эндофлебит/
 Венийн судасны бөглөрөл /тромб, эмболи/
 Аль нэг эрхтэн эдийн вений судас дарагдах /хавдар,

томрол болсон эрхтэн, хаван/
 Венийн судасны хавхлагын дутагдал
 Их эргэлтийн /баруун ховдлын дутагдал/
 Бага эргэлтийн /зүүн ховдолын дутагдал/
 Үүдэн вений /хаалган венийн эмгэг/
 Даралтын зөрөө бага
 Хүндийн хүчний эсрэг чиглалтэй урсдаг
 Вений судасны булчинт давхар харьцангуй сул

хөгжсөн
 Цээжний хөндийн сөрөг даралт
 Венийн судасны хавхлага
 Хөндлөн судалт булчингийн агшилт
 Хөхрөх /карбооксигемоглобин/
 Хаван /гидростатик даралт ихсэх/
 Даралт ихсэх
 Цус зогсонгиших /венийн буцах урсгал саатах/
 Хүчилтөрөгчийн дутагдал
 Бодисын солилцооны эрчим буурах
 Дулаан үүсэлт багасах
 Үйл ажиллагааны алдагдал
 Stasis – цус зогсонгшил
 Цусны эргэлт болон түүний реологи шинж

өөрчлөгдсөнөөс бичил судсанд цусны урсгал
саатаж, хэсгийн цус зогсонгшил болохыг стаз гэнэ.
 Ишемийн стаз – тараагуурын
 Цусны төвлөрөл
 Шок

 Венийн стаз - хураагуурын
 Жинхэнэ стаз – бичил эргэлтийн
 Венийн цусны буцах урсгал саатах
 Урсах хурд нь удааширна
 Судасны ханын нэвчилт ихсэнэ
 Цусны шингэн гадагш шүүрнэ
 Цус өтгөрөн зуурамтгай чанар нь нэмэгдсэнээр

үүснэ.
 Эмгэг жамын хүчин зүйл нь:
 Цусны реологи шинж төлөвийн өөрчлөлт
 Серотонин, брадикинин, гистамин
 Орчны эд хүчиллэг болох – Ацидоз
 Гиперосми

 Бие махбодид усгүйжилт болох /дегидротаци/
 Ццусны эсийн хэт олшрол /полицитеми/
 Цусны эсүүд адгези, агрегаци /хадуур эст анеми/
 Тараагуур судас, түүгээр цусны ирц ба урсалт

саатаж аль нэг эрхтэн эдийн хэсэгт артерийн цусны
хомсдол болохыг хэсгийн цус тасалдал ишеми гэнэ.
 Isch – хомсдол багасах
 Haema - цус
 Артери бөглөрөлийн /обтурационый/
 Судас агшилтын /ангиа – сдазмын/
 Артери дарагдалын /компрессионый/
 Цусны хувиарлал, тараалт өөрчлөлтийн

/коллатеральный/
 Судасны дотор ханын үрэвсэл /эндоартерит,
Рейногийн өвчин/
 Ишеми
 Цусны урсах хурд удааширна
 Эдийн шингэн ба лимф үүсэлт багасана
 Капиллярын тоо цөөрнө
 Эрхтэн эд цайж, цонхийх
 Хөрнө
 Хэмжээ багасана
 Бадайрах, эрвэгнэх, өвдөлт
 Бодисын солилцооны эрчим буурна
 Гипокси, гиперкапни, ацидоз
 Эрхтэн эдийн үүрэг ажиллагаа нь суларна
 Судасны дотор хананд бүлэн үүсэж түүнийг хөндий

сүвийг нарийсгах болон бөглөж эрхтэн эдэд цусны
эргэлтийн хямрал үүсгэдэг эмгэг үйл явцыг
тромбоз гэнэ.
 Физик хүчин зүйлс /механик гэмтэл, цахилгаан/
 Химийн хүчин зйүлс /NaCl, FeCl3, HgCl2/
 Биологийн хүчин зүйлс /эндотоксин






микроорганизм/
Буруу хоололт
Атеросклероз
Даралт ихсэх өвчин
Харшил
 Прокоагулянтын хэмжээ ихсэх /тромбин,







тромбоплостин/
Антикоагулянт багасах
Гэмтлийн шок
Их хэмжээний эритроцитын задрал
ДВС хам шинж
Гипергипокоагуляционный синдром
 Судасны цулхэн үүсэх
 Венийн гипереми
 Хэсгийн цус хомсдол
 Хөдөлгөөний дутагдал
 Хөдөлгөөнгүй удаан хугацаанд байх
 Эсийн /ялтсын бүлэн/
 Судас агших /рефлексээр/
 Аргези /Виллибрандын хүчин зүйл, VIII хүчин зүйл/
 Агрегаци /АДФ, АМФ, серотонин, адреналин,

норадреналин, кальцын ион/
 Ялтсын бүлэн нягтарч ирэх үе
 Шингэний /коагуляцийн бүлэн/
 Артерийн судсанд цусны урсах хурд түргэн учир

тромбын үндсэн бүрдэл фибринжсэн уураг дээр
зонхилон ялтас эсээс тромб бүрдэл болж цагаан
тромб үүсгэнэ.
 Венийн цусны урсах хурд удаан учир цусны
эсүүдээс, ялангуяа улаан эс зонхилож, ялтас эсүүд
бага хэмжээтэй оролцож улаан тромб үүсгэх бөгөөд
холимог хэлбэр ч бас байдаг.
 1848 онд Германы эмч, судлаач Rudolph Carl

Virchow эмболи хэмээх нэр томъёог анх ашигласан.
 Цус болон лимфийн судсаар цусанд байдаггүй
жижиг биетүүд судас бөглөн цусны эргэлийн
хямрал үүсгэхийг эмболи гэнэ.
 Гадаад /агаар, нян, гадны биет гм/
 Дотоод /тромбоэмболи, өөхны дусал, эдийн хэсэг,

ураг орчмын шингэн, хийн – кессоны өвчин гм/
 Их эргэлтийн

 Бага эргэлтийн
 Хаалган венийн
 Антероград эмболи
 Ретроград эмболи
 Парапоксал эмболи
Анхаарал хандуулсан
та бүхэнд баярлалаа

Lecture 5

  • 2.
     Хүний биеийнэрхтэн тогтолцоо, түүний эд эсүүдд гадны аливаа цочрол үйлчлэхэд дасан зохицох чадвар бүхий нарийн зүй тогтолтой.  Дасан зохицох чадвараас хэтэрсэн хүчээр үйлчлэхэд эсийн гэмтэл үүсдэг.  Эс гэмтэх гэдэг нь түүний үндсэн бүрдэл хэсгүүдийн өөрчлөлтөөр нөхцөлдсөн эсийн өөрийн бүрэн бүтэн байдал алдагдаж гэмтэхийг хэлнэ.
  • 3.
     Эргэх гэмтэл Үл эргэх гэмтэл
  • 4.
    1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Хүчилтөрөгчийн дутагдал-гипокси /цусны,амьсгалын, эргэлтийн, эдийн гэх мэт/ Физик хүчин зүйлүүд /гэмтэл, түлэгдэл, хөлдөлт, туяа, цахилгаан гүйдэл, агаарын даралтын цочмог өөрчлөлт гэх мэт/ Химийн хүчин зүйлүүд /хүнд металлын давснууд, хорууд, агаар болон орчныг бохирдуулагчид, зарим эмийн хэтэрсэн тун гэх мэт/ Халдварууд /бактер, вирус, мөөгөнцөр, шимэгчид гэх мэт/ Дархлалын урвал /аутоиммуний өвчин, харь бодист хэт мэдрэгших/ Удамшлын эмгэгүүд /төрөл бүрийн ферментүүдийн дуталтай байдал, төрөлхийн цус задралын анеми гэх мэт/ Тэжээлийн бодисын тэнцвэрийн алдагдал /витамины дутал, ус эрдэсийн солилцоо, судас хатуурал гэх мэт/
  • 5.
     Эдийн цусанхангамжын дутагдлын улмаас эсэд      гипокси үүсч эс гэмтэнэ. Митохондрийд исэлдэн фосфоржих үйл явц суларснаар АТФ-ийн үүсэлт багасана Эсэд АМФ-ийн хэмжээ ихссэнээр эсийн энергийн хангамжийг сайжруулахад чиглэсэн дасан зохицох урвалууд өрнөдөг. /фосфофруктокиназа, фосфорилаза/ Нүүрс усны задрал идэвхижинэ. Гликогеноо эмх замбраагүй зарцуулж шавхагддаг. рН өөрчлөгддөг.
  • 6.
     Энергийн дутагдалаасэсийн ус, эрдэсийн солилцоо алдагдалд орж эс эмэрхан хавагнаж хөөдөг. - АТФ дутал - Натрийн ионы шахуургын үйл ажиллагаа алдагдана - Дотоод онкос даралт ихсэнэ - Дотоод бүтцүүд хөөнө: - Рибосомууд гэмтэнэ - Мембран дээр цэврүүнүүд үүснэ - Цэврүүнүүд хагарч мембраны бүрэн бүтэн байдал алдагдана
  • 7.
     Эсийн хүчилшилихсэн рН багассанаар лизосомууд хөөж мембран гэмтсэнээр түүнд агуулагддаг ферментүүд эс дотор чөлөөлөгдөн гарч идэвхижсэнээр эс өөрийгөө хайлуулан задлаж эхэлдэг.  Өөрийгөө залгих урвал буюу аутопаги /autophagy/ гэдэг.
  • 8.
     Хэвийн нөхцөлдтодорхой хэмжээгээр явагдаж эсүүд гэмтэн мөхөж /апоптоз/ шинэ залуу эсүүд төлжин үүсэж эд шинэчлэгдэн сэлбэгдэх үйл чвц тасралтгүй явагдаж байдаг.  Прооксидант /исэлдүүлэгч/  Антиоксидант /үл исэлдүүлэгчид/
  • 9.
     Эс гэмтэхтөрөл бүрийн хүчин зүйлийн улмаас эсэд прооксидантууд давамгайлж чөлөөт радикалын урвал өрнөснөөс эсийн гэмтэл үүсдэг.  Нэг электрон нь дутуу атомуудыг чөлөөт радикал гэдэг.
  • 11.
     Чөлөөт радикалууднь эсийн мембраны липидүүд болон эсийн уургууд , ДНХ-г исэлдүүлж задлан эсийн бөөмийг гэмтээнэ.  Энэ нь исэлдэлтийн урвалыг хамгаалах антиоксидантын идэвх суларсантай холбоотой.  Үүнийг үндэслэн хүний хөгшөлийн жам зүйг тайлбарласан липидийн хэт исэлдэлтийн онол гарсан.
  • 12.
    Химийн хортой бодисууд: Эс болон эсийн бүтцийн элементүүдтэй шүүд холбогдож гэмтээх үйлчилгээ үзүүлдэг.  Эсийн хэвийн үйл ажиллагаанд зайлшгүй оролцдог ферментийн тогтолцоог гэмтээж, ферментийн идэвхийг саатүүлах ажм зүйгээр эсийг гэмтээдэг.  Зарим тохиолдолд эсийн бүтэц, түүний бүрдэл бодисуудтай нь холбогдож химийн бат эмгэг нэгдэл үүсгэж эргэшгүй хэлбэрийн гэмтэл үүсгэдэг /хордлогын үед/
  • 13.
    Биологийн хүчин зүйлийнүндсэн төрөл болох нян, вирус, шимэгчид нь тус бүрийн өвөрмөц жам зүйгээр эсийн гэмтэл үүсгэнэ.  Зарим нянгууд эндо, экзо токсин ялгаруулж химийн хүчин зүйлтэй ижил үйлчилгээ үзүүлж эсийг гэмтээнэ.  Вирус нь цитопатик буюу эсэд шүүд үйлчилж эсийн гүн, бөөмд нэвтрэн эс болон вирусийн уураг холилдон мутаген канцерген нөлөө үзүүлж эс гэмтээдэг.  Полимиелит аденовирус, томуугийн вирус зэрэг өндөр ялгаран хөгжсөн вирусууд эсийг шууд гэмтээдэг.  Мөн вирус нь дархлалын урвал өрнүүлэх механизмаар эсийг бас гэмтээж болно.
  • 15.
    Хэсгийн цусны эргэлтийнхямрал нь хэв шинжит эмгэг үйл явц юм. /аль ч эрхтэн, эдэд тохиолдож болно/  Гипереми  Ишеми  Цусны эргэлийн зогсонгишил  Тромбоз  Эмболи
  • 16.
    Тухайн судасны ханатэлж өргөсөн, түүнд агуулагдах цусны хэмжээ нэмэгдсэний улмаас үүсэх эмгэг үйл явцыг гипереми буюу цус дүүрэлт гэнэ.  Тараагуурын буюу артерийн  Физиологийн  Эмгэгийн  Хураагуурын буюу венийн
  • 18.
     Физиологийн артерийнгипереми  Ичих  Биеийн хөдөлмөр /булчингийн эдэд хүчилтөрөгчийн хэрэгцээ ихсэх/  Хооол идэсний дараа /нойр булчирхайн/  Тахикарди /титэм судас өргөсөх/  Оюуны ачаалал /тархины судас/  Эмгэгийн артерийн гипереми /эмгэг хүчин зүйлс, патоген хүчин зүйлс үйлчилсэнээр/
  • 19.
     Хими /хүчтэйхүчил шүлт, спирт зэрэг органик ба органик бус химийн бодисууд/  Физик /механик хүчин зүйл үйлчилж бэртэл гэмтэл үүсгэх, орчины хэт өндөр, бага дулааны нөлөө, цахилгаан энерги, туяа/  Биологи /нян, вирус, мөөгөнцөр, шимэгчид/  Сэтгэл санааны /ичих, санаа зовох, сандрах/
  • 20.
     Нейротоник /мэдрэлцочирдолын/  Нейропаралитик /мэдрэл сульдалын/  Нейромиопаралитик /мэдрэл булчингын/
  • 21.
     судас өргөсгөгчпарасимпатик мэдрэлийн цочролоос болж артерийн судас тэлж өргөсдөг  Туршилтын амьтаны n.facialis салаа болох chorda tympani-г цочроосноор үүсгэсэн. /Клод Бернар 1813-1878/  Гиперемийн шинж  Шүлс ялгаралт ихсэх
  • 22.
     1842 ондА.П.Вальтер Мэлхийн сарвуун дээр суудлын мэдрэлийг гэмтээн артерийн гипереми үүсгэсэн.  1851 Клод Бернар, хүзүүний мэдрэлийн зангилааг гэмтээн туулайн чихэн дээр гипереми үүсгэсэн
  • 23.
     РО2 багасах,РСО2 ихсэх  Сүүний хүчил, АТФ, АДФ, аденозин, К+ ион ихсэх  Биологийн идэвхит бодис /брадикинин, гистамин, ПГЕ, ПГА, ПГ12, γ-амино тосны хүчил/  Даавар /атрианатрийуретический гормон/
  • 24.
     Үлайх  Даралтихсэх  Цусны урсгалын хурд ихсэх  Бдоисын солилцоо эрчимжих  Дулаан үүсэлт ихсэн халуу оргих  Харагдах капляр судас олшрох  Эрхтэн, эдийн үйл ажиллагаа сайжрах  Лимф үүсэлт ихсэх
  • 25.
     Ямар нэгэхтэн эдийн венийн тогтолцоо, түүний судсаар буцах цусны урсгал саатсанаас венийн судсууд тэлж өргөссөн, эрхтэн эдэд цус дүүрэлт болохыг хураагуурын буюу венийн цус ихдэл гэнэ.
  • 26.
     Венийн судаснысүвний нарийсал /эндофлебит/  Венийн судасны бөглөрөл /тромб, эмболи/  Аль нэг эрхтэн эдийн вений судас дарагдах /хавдар, томрол болсон эрхтэн, хаван/  Венийн судасны хавхлагын дутагдал
  • 27.
     Их эргэлтийн/баруун ховдлын дутагдал/  Бага эргэлтийн /зүүн ховдолын дутагдал/  Үүдэн вений /хаалган венийн эмгэг/
  • 28.
     Даралтын зөрөөбага  Хүндийн хүчний эсрэг чиглалтэй урсдаг  Вений судасны булчинт давхар харьцангуй сул хөгжсөн  Цээжний хөндийн сөрөг даралт  Венийн судасны хавхлага  Хөндлөн судалт булчингийн агшилт
  • 31.
     Хөхрөх /карбооксигемоглобин/ Хаван /гидростатик даралт ихсэх/  Даралт ихсэх  Цус зогсонгиших /венийн буцах урсгал саатах/  Хүчилтөрөгчийн дутагдал  Бодисын солилцооны эрчим буурах  Дулаан үүсэлт багасах  Үйл ажиллагааны алдагдал
  • 32.
     Stasis –цус зогсонгшил  Цусны эргэлт болон түүний реологи шинж өөрчлөгдсөнөөс бичил судсанд цусны урсгал саатаж, хэсгийн цус зогсонгшил болохыг стаз гэнэ.
  • 33.
     Ишемийн стаз– тараагуурын  Цусны төвлөрөл  Шок  Венийн стаз - хураагуурын  Жинхэнэ стаз – бичил эргэлтийн
  • 34.
     Венийн цусныбуцах урсгал саатах  Урсах хурд нь удааширна  Судасны ханын нэвчилт ихсэнэ  Цусны шингэн гадагш шүүрнэ  Цус өтгөрөн зуурамтгай чанар нь нэмэгдсэнээр үүснэ.
  • 35.
     Эмгэг жамынхүчин зүйл нь:  Цусны реологи шинж төлөвийн өөрчлөлт  Серотонин, брадикинин, гистамин  Орчны эд хүчиллэг болох – Ацидоз  Гиперосми  Бие махбодид усгүйжилт болох /дегидротаци/  Ццусны эсийн хэт олшрол /полицитеми/  Цусны эсүүд адгези, агрегаци /хадуур эст анеми/
  • 36.
     Тараагуур судас,түүгээр цусны ирц ба урсалт саатаж аль нэг эрхтэн эдийн хэсэгт артерийн цусны хомсдол болохыг хэсгийн цус тасалдал ишеми гэнэ.  Isch – хомсдол багасах  Haema - цус
  • 37.
     Артери бөглөрөлийн/обтурационый/  Судас агшилтын /ангиа – сдазмын/  Артери дарагдалын /компрессионый/  Цусны хувиарлал, тараалт өөрчлөлтийн /коллатеральный/  Судасны дотор ханын үрэвсэл /эндоартерит, Рейногийн өвчин/
  • 38.
     Ишеми  Цусныурсах хурд удааширна  Эдийн шингэн ба лимф үүсэлт багасана  Капиллярын тоо цөөрнө  Эрхтэн эд цайж, цонхийх  Хөрнө  Хэмжээ багасана  Бадайрах, эрвэгнэх, өвдөлт  Бодисын солилцооны эрчим буурна  Гипокси, гиперкапни, ацидоз  Эрхтэн эдийн үүрэг ажиллагаа нь суларна
  • 39.
     Судасны доторхананд бүлэн үүсэж түүнийг хөндий сүвийг нарийсгах болон бөглөж эрхтэн эдэд цусны эргэлтийн хямрал үүсгэдэг эмгэг үйл явцыг тромбоз гэнэ.
  • 40.
     Физик хүчинзүйлс /механик гэмтэл, цахилгаан/  Химийн хүчин зйүлс /NaCl, FeCl3, HgCl2/  Биологийн хүчин зүйлс /эндотоксин     микроорганизм/ Буруу хоололт Атеросклероз Даралт ихсэх өвчин Харшил
  • 41.
     Прокоагулянтын хэмжээихсэх /тромбин,      тромбоплостин/ Антикоагулянт багасах Гэмтлийн шок Их хэмжээний эритроцитын задрал ДВС хам шинж Гипергипокоагуляционный синдром
  • 42.
     Судасны цулхэнүүсэх  Венийн гипереми  Хэсгийн цус хомсдол  Хөдөлгөөний дутагдал  Хөдөлгөөнгүй удаан хугацаанд байх
  • 43.
     Эсийн /ялтсынбүлэн/  Судас агших /рефлексээр/  Аргези /Виллибрандын хүчин зүйл, VIII хүчин зүйл/  Агрегаци /АДФ, АМФ, серотонин, адреналин, норадреналин, кальцын ион/  Ялтсын бүлэн нягтарч ирэх үе  Шингэний /коагуляцийн бүлэн/
  • 45.
     Артерийн судсандцусны урсах хурд түргэн учир тромбын үндсэн бүрдэл фибринжсэн уураг дээр зонхилон ялтас эсээс тромб бүрдэл болж цагаан тромб үүсгэнэ.  Венийн цусны урсах хурд удаан учир цусны эсүүдээс, ялангуяа улаан эс зонхилож, ялтас эсүүд бага хэмжээтэй оролцож улаан тромб үүсгэх бөгөөд холимог хэлбэр ч бас байдаг.
  • 46.
     1848 ондГерманы эмч, судлаач Rudolph Carl Virchow эмболи хэмээх нэр томъёог анх ашигласан.  Цус болон лимфийн судсаар цусанд байдаггүй жижиг биетүүд судас бөглөн цусны эргэлийн хямрал үүсгэхийг эмболи гэнэ.
  • 47.
     Гадаад /агаар,нян, гадны биет гм/  Дотоод /тромбоэмболи, өөхны дусал, эдийн хэсэг, ураг орчмын шингэн, хийн – кессоны өвчин гм/  Их эргэлтийн  Бага эргэлтийн  Хаалган венийн
  • 48.
     Антероград эмболи Ретроград эмболи  Парапоксал эмболи
  • 49.