Элэгний дутагдлын ангилал

1. Реферат
Сэдэв: Элэгний дутагдал
Гүйцэтгэсэн: 621-р хэсгийн оюутан А. Анхбаяр
Шалгасан багш: АУ-ны доктор, профессор Д.Даваадорж/...................................../
Улаанбаатар хот
2024 он

2. Тодорхойлолт
Элэгний дутагдал гэдэг нь гадны болон дотны шалтгааны улмаас элэгний эс
эргэшгүй өөрчлөлтөнд орж гэмтэснээр элэгний үндсэн үйл ажиллагаанууд
алдагдаж цус бүлэгнүүлэх тогтолцооны хямрал цаашлаад төв мэдрэлийн
тогтолцооны гэмтэл , олон эрхтний дутагдлаар илэрдэг эмнэлзүйн хүнд явцтай
эмгэг юм.
Шалтгаан :
Элэгний цочмог дутагдал Элэгний архаг
дутагдал
Шалтгаан Элэгний цирроз эсвэл урьд нь
өвчилж байсан элэгний
эмгэгийн суурь
шалтгаангүйгээр элэгний
дутагдал үүсэх .
Голлох шалтгаанууд нь :
 Эмийн бодисын хордлго
o Парацетамолын
хордлого
o Хор
 Цочмог вируст гепатит
 Хорт хавдар
 Аутоиммун гепатит
 Үжил
 Хүнд хэлбэрийн гипотензи
 Архины шалтгаантай
элэгний цирроз
 Элэгний B,C,D,E
вируст гепатит
 Архины бус
шалтгаантай элэг
өөхлөх эмгэг
Эмгэг жам :
Элэгний цочмог болон архаг үрэвсэл, өөхөн хувирал, хордлого, элэгний
хатуурлууд, хавдар зэрэг эмгэгүүд элэгний дутагдалд хүргэдэг нийтлэг
шалтгаанууд юм. Элэгний дутагдлын үед бодисын солилцооны алдагдал тод
илэрнэ.
Нүүрс усны солилцоо : Элгэнд нүүрс усны завсрын солилцоо хямарч гипогликеми
болно. Элэгний эсийн эвдрэл, гэмтлийн улмаас ферментийн тогтолцоо хямарч
гликогенийн нийлэгжилт багасан задрал нь ихсэж улмаар гликогненогенез
багассанаар гипогликеми үүсдэг.
Өөх тосны солилцоо : Элэгний эсэд өөхний чөлөөт хүчлээс холестерин,
фосфолипид, триглицеридын нийлэгжилт сулардаг. Холестерины дутагдалаас
стероид даавруудын болон цөсний хүчлийн нийлэгжилт алдагдана. Триглицеридын
дутагдалаас липопротейны үүсэл алдагдаж харьцаа нь өөрчлөгддөг. Элэгний
ферментийн тогтолцооны дутагдалаас болж өөхөн хүчлүүдийн исэлдэлт ихсэн
элгэнд кетоны бие их хэмжээгээр үүсдэг.

3. Уургийн солилцоо : Элэгний уураг нийлэгжүүлэх чадвар алдагдаж цусны
сийвэнгийн уургууд ,зөөвөрлөгч уургууд, цус бүлэгнэлтийн хүчин зүйлүүдийн
дутагдал болно. Цусны сийвэнгийн уураг багасч гипопротейнеми болдог. Ингэснээр
цусны коллоид-осмос даралт багасч эдийн хаван үүсэх нөхцлийг бүрдүүлдэг.
Цус бүлэгнүүлэх хүчин зүйлүүдийн 1, П. III, V, VII, IX, X, XI/ дутагдалын улмаас
цусархагшилийн шинжүүд илэрнэ. Түүнчлэн бодисын солилцооны явцад уургийн
задралаас үүссэн аммиакыг мочевин болгон хоргүйжүүлэх чадвар алдагддаг. Бие
махбодод аммиак ихэссэнээр төв мэдрэлийн тогтолцоог шууд хордуулахаас гадна
трикарбон хүчлийн тойрог урвалыг тасалдуулж ацетил КоА-ийн илүүдэл үүсгэж
улмаар кетоны бие их хэмжээгээр үүсч мэдрэлийн тогтолцоог хордуулдаг.
Ус, эрдэсийн солилцоо : Элэгний альдостероныг задлах фермент нийлэгжүүлэх
чадвар алдагдсанаар хоёрдогчоор гиперальдостеронизм болж, шээсээр калийн
ион их алдаж /гипокалиеми/ биед натрийн ион хуримтлагдана. Гипокалиеми
болсноор зүрх судасны үйл ажиллагаа хямралд ордог.
Элэгний эмгэгийн үед элгэн дэх витамин В12, фолийн хүчил, төмөр зэрэг
бодисуудын нөөц багасч эритропоэз удааширч анеми үүснэ. Элэгний дутагдалын
үед гарах нэг ноцтой өөрчлөлт бол энцефалопати юм. Энэ нь бодисын солилцооны
хортой бүтээгдэхүүнүүд төв мэдрэлийн тогтолцоог хордуулан мудрэлийн эсийн
бодисын солилцоо алдагдан үйл ажиллагаа нь хямралд орсон эмгэг байдлыг
хэлнэ. Аммиакын хоргүйжилтын дутагдал, кетоны бие ихсэлт, гипокалиеми,
артерийн гипоксеми, гипокси өөрчлөлтүүд нь энцефалопатид хүргэдэг
Ангилал :
Элэгний дутагдлыг хугацаагаар нь :
 >26 долоо хоног үргэлжилсэн бол архаг дутагдал
 <26 долоо хоног үргэлжилсэн бол цочмог дутагдал
i. 21-26 долоо хоног үргэлжилсэн бол цочмогдуу
ii. 7—21 долоо хоног үргэлжилсэн бол цочмог
iii. <7 долоо хоног үргэлжилсэн бол хэт цочмог
Эмнэлзүйн илрэлээр нь :
Элэгний цочмог болон архаг
дутагдалгүй
Бөөрний дутагдал болон бусад эрхтний
дутагдал илрээгүй
Креатинин <1.5 мг/дл
Элэгний энцефалопати илрээгүй

4. Элэгний цочмог болон архаг дутагдал
1а зэрэг
Бөөрний дутагдал илэрсэн
Элэгний цочмог болон архаг дутагдал
1б зэрэг
Эрхтний дутагдал болон бөөрний
дутагдал илэрсэн
Креатинин 1.5-1.9 мг/дл
Элэгний энцефалопати 1-2
Элэгний цочмог болон архаг дутагдал
2 зэрэг
2 эрхтний дутагдал илэрсэн
Элэгний цочмог болон архаг дутагдал
3 зэрэг
3 болон түүнээс дээш эрхтний дутагдал
илэрсэн
Эмнэлзүй
Шинж тэмдэг : Элэгний дутагдал эхэн үедээ ерөнхий шинжүүдээр илэрдэг .
Өвчний явц хүндрэх тусам өвөрмөц шинжүүд илэрч эхэлдэг.
Ерөнхий шинжүүд  Ерөнхий хордлогын хам шинж
 Мэдрэл сульдлийн хам шинж
 Биж хам шинж
Өвөрмөц шинжүүд  Элэгний бага шинж
 Элэгний их шинж
 Цусархаг хам шинж
 Хэвлий устах буюу асцит
 Гепаторенал хам шинж
 Мэдрэл сэтгэцийн нам шинж
Оношилгоо
Асуумж :
Одоогийн зовуурь : Илэрч буй шинж тэмдийн эрчим , явцыг толруулах
Өвчний түүхээс : Элэгний болон бусад эрхтэн тогтолцооний суурь эмгэгүүд, байнга
хэрэглэдэг эмийн бодисууд , урьд нь хийлгэж байсан эмчилгээ шинжилгээг
тодруулан асуух
Амиьдралын түүх : Хорт зуршил тэр дундаа архи , тамхи. мансууруулах бодисийн
хэрэглээ , ажил мэргэжил, нөхцөл , бэлгийн чиг хандлага , удамшлийн асуумж,
харшил, осол гэмтэл, мэс засал болон тархварзйүн асуумжуудыг тодруулан асууна.

5. Бодит үзлэг : Амин үзүүлэлтүүдийг хэмжиж үнэлнэ .Биеийн ерөнхий болон эрхтэн
тогтолцооны үзлэгээр элэгний дутагдлын эмнэлзүйн шинжүүдийг илрүүлнэ
Лабораторийн шинжилгээнд :
ЦДШ  Тромбоцитопени :
150 x103 /л -ээс бага болох
 Цус задралын цус багадалтын шинж
БИОХИМИ  Алат ихсэх
 Асат ихсэх
 Гипербилирубинеми
 Креатинин ихсэх
 Азот ихсэх
 Амилаза ихсэх
 Липаза ихсэх
 Гипогликеми
 Гипокалеми
 ЛДГ ихсэх
 Аммон ихсэх
Цус бүлэгнэлтийн
шинжилгээ
 PT хугацаа уртсах
 INR> 1.5
ШЕШ  Бөөрний дутагдлын шинжүүд илрэх
 Аммон ихсэх
Тимол, Сулемын
сорил
 Тимол ихсэж, сулемын сорилийн үзүүлэлт
буурна (элэгний хатуурлийн үед )
Мөн өвчтөний зовуурь , өвчний түүх , эмнэлзүйн илрэлд тулгуурлан өвөрмөц
шинжилгээнүүдийг төлөвлөнө .
 Иммунологийн шинжилгээ
 Вирүсийн маркер илрүүлэх шинжилгээ
Багажийн шижилгээ :
Рентген шинжилгээ : Үүдэн венийн даралт ихэссэн үед улаан хоолойн судас
өргөссөн эсэх, элэгний хил хязгаар, элгэнд шохойжилт байгаа эсэхийг
тодорхойлно.

6. Компьютерийн томограф (КТ) : Элэгний байрлал, хэлбэр, хэмжээ, бүтэц болон
бусад эрхтэнтэй харьцах харьцааг хавтгай зүсэлтээр тодорхойлно. Мөн тодосгогч
бодисын тусламжтайгаар элэгний артери, үүдэн венийг шинжилнэ.
Радиоизотопийн шинжилгээ : Цацраг идэвхит бодис элгэнд цугларах, ялгарах
байдлаар элэгний бүтцийн өөрчлөлт болон үл ажиллагааг тодорхойлно.
Соронзон резонанст томограф : Цөмийн соронзон резонансын аргаар эрхтний
дүрсийг дурын хавтгайгаар зүсч шинжлэх бөгөөд элэгний доторх судас, цесний
сувгийг илүү тодорхой харуулдгаараа хэт авиа, Кт шинжилгээнээс давуу талтай.
Хэт авиан шинжилгээ : Эд эрхтэн хэт авиан долгионыт харилцан адилгүй хүлээн
авч ойлгодог зарчим дээр үндэслэсэн энэ аргаар элэгний тархмал болон голомтот
эмгэгийг оношлохоос гадна өвчний явцыг хянах боломжтой байдаг.
Элгэний эдийн шижилгээ :(биопси) Баримжаалан болон хэт авиа, КТ-ын
тусламжтайгаар элэгний эдийг аван бүтэц зүйн шинжилгээ хийж эмгэгийг оношлох,
шалтгаан, өвчний идэвхжлийн зэрэглэл, явцыг тодорхойлж, эмчилгээний үр дүнг
хянана.
Уян дурангийн шинжилгээ : Эзофагогастроскопоор улаан хоолой, ходоодны
венийн өргөсөлтийг тодорхойлохоос гадна цус тогтоох эмчилгээ хийнэ.
Лапароскоп шинжилгээ : Хэвлийг цоолон дуран оруулж, элэгний өнгө, хэмжээ,
бүтэц, голомтот өөрчлөлтийг харан биопсийн шинжилгээ авна.
Эмчилгээ:
Элэгний цочмог болон архаг дутагдлын үед өвөрмөц эмчилгээ байхгүй бөгөөд
өвчтнийг сэхээн амьдруулах тасагт эмчилнэ.
Эмчилгээний зорилго нь эмнэлзүйд илэрч буй үйл ажиллагааны дутагдлыг нөхөх,
амин эрхтнүүдйиг дэмжих , бичил элементийн дутагдлыг нөхөх юм .
Мөн дутагдалд хүргэж буй шалтгааны эмчилгээг хийнэ .
Хяналт :
Цочмог болон архаг элэгний дутагдлын үед өвчтөний амин үзүүлэлтүүдийг байнга
хянаж байх хэрэгтэй . Мөн амин эрхтнүүдийн үйл ажиллагааг тогмол хянаж байх нь
чухал . Энэ нь бидэнд өвчний динамикийг тогтоож шаардлагатай үед тохиромжтой
арга хэмжээ авах , болзошгүй хүндрэлээс сэргийлэх боломжийг олгоно .
Хүндрэл :
Элэгний гаралтай энцефалопати, тархины хаван , олон эрхтний дутагдал, цусны
бүлэгнэлтийн хямрал гүнзгийрэх зэрэг хүндрэлүүд илэрнэ .
Элэгний энцефалопати
Элэгний дутагдлын улмаас төв мэдрэлийн үйл ажиллагаа доголдохыг элэгний
энцефалопати гэнэ. Энэ үед илрэх мэдрэл-сэтгэцийн ихэнх шинж тэмдэг эмийн

7. эмчилгээний дүнд арилдаг учир элэгний энцефалопатийг эргэх өөрчлөлтөд
хамааруулдаг. Элэгний архаг болон хурц дутагдлын улмаас элэгний энцефалопати
үүсэх бөгөөд циррозтой нийт өвчтний 50-70 хувьд нь энцефалопати үүссэн байдаг
Эмчилгээ :
Нэн тэргүүнд энцефалопатид хүргэж буй Шалтгааныг арилгах :
 Цус алдалтыг зогсоох
 Халдварыг арилгах
 Электролитийн дисбалансыг тогтворжуулах
 Сэтгэц нөлөөт, диуретик болон бусад эмийн хэрэглээг зогсоох
 Өтгөн хаталтыг эмчлэх
 Хүнсээр илүүдэл хэмжээтэй уураг орж буй эсэхийг нягтлах
Гэдэсний азот агуулсан нэгдлүүдийн хэмжээг багасгах:
 Цэвэрлэх клизм : Бүдүүн гэдэсний хөндийн агуулагдахууныг
гадагшлуулах замаар хоол боловсруулах замын доод хэсгийн
аммиакийн агууламжийг бууруулах .Шимэгддэггүй дисахарид болон
магнийн сульфат ашиглаж болно.
 Шимэгддэггүй дисахаридүүд - Эмчилгээнд лактулозаг (галактозидо-
фруктоз) нэн түрүүнд авна . Лактулозаг амаар (уух, эсвэл зондоор),
эсвэл бургуй хэлбэрээр хэрэглэж болно.
o Уухаар хэрэглэж буй тохиолдолд гүйлгэлт үүстэл цаг тутам 30 мл-
ийг өгч улмаар 6-12 цаг тутамд 15-30 мл байхаар барих тунд
шилжүүлнэ.
o Бургуйгаар хэрэглэхэд өвчтнийг Трендленбургийн байрлалд
хэвтүүлэн 1л усанд 300 мл Лактулозаг найруулж 1 цаг хүртэл
хугацаанд байлгана.
 Лактулоза хэрэглэх боломжгүй эсвэл зохимжгүй тохиолдолд антибиотик
эмчилгээ хийнэ:
o Метронидазол (250мг-аар 8-12 цаг тутамд; хоногийн дээд тун
750мг)
o Неомицин (1000мг-аар 6-8 цаг тутамд; хоногийн дээд тун цочмог:
3-6г; архаг: 1-2г) аль болох богино хугацаагаар авах
шаардлагатай. хэрэглээг
 Бусад эмчилгээ:
o Орнитин аспартат - элгэнд аммиак холбогдон хувирах явцыг
идэвхижүүлнэ; (Тун: 5-10 мг-аар 6-8 цагаар)
o Флумазенил Бензодиазепин хэрэглэсэн тохиолдолд (тук: 1мг
дуслаар),
o Бромокриптин бусад эмчилгээнд үр дүн өгөөгүй тохиолдолд; (тун:
30 мг-аар хоногт 3 удаа)

8. Ном зүй
 "Хоол боловсруулах эрхтний эмгэг" 2015 он
 “ Хүний эмгэг үйл судлал “ Ц.Лхагвасүрэн , 2020 он
 ЭМС-ын А/694 тоот тушаал
 https://www.uptodate.com/contents/acute-liver-failure-in-adults-management-
and-
prognosis?search=liver%20failure&source=search_result&selectedTitle=1~150&
usage_type=default&display_rank=1#H233807110
 https://www.uptodate.com/contents/acute-liver-failure-in-adults-etiology-clinical-
manifestations-and-
diagnosis?search=liver%20failure&source=search_result&selectedTitle=2~150&
usage_type=default&display_rank=2