1. 1:Ер нхий хэсэгө
Физиологийн шинжлэх ухаан
А215 М.Хашхорол

2. • Физиологи нь биологийн бие махбодийн функциональ үйл
ажиллагаа болон механизмыг судалдаг шинжлэх ухаан юм.
• Физиологи гэдэг нь биеийн тухай сургааль гэсэн үг юм.
• Физиологийн шинжлэх ухааны биеэ даасан нэгэн дэд салбар
нь хүний физиолои юм.
Физиологи гэж юу вэ

3. • Ажиглалтын арга
• Бичиж бүртгэх арга
• Цахилгаан физиологийн арга
• Туршин шинжлэх арга
• Цочроох арга
• Загварчлах арга
• Радиотелемерийн арга
Физиологийн шинжлэх ухааны арга

4. Х ний физиологийн шинжлэх ухааны салбаруудү
1. Өсөлтийн физиологи
2. Эмнэл зүйн физиологи
3. Сэтгэцийн физиологи
4. Сансарын физиологи
5. Спортын физиологи
6. Хөдөлмөрийн физиологи
7. Орчны физиологи

5. 2:Эсийн б тэц рэгү үү
Эсийн эрхтэнцэр д,Мембраны б тэц рэгүү ү үү

6. Эсийн рэг йл ажиллагааүү ү
1. Эс (cellula, жижиг өрөө гэсэн утгатай латин үгнээс гаралтай) нь
амьд организмыг бүрдүүлэгч үндсэн, хамгийн жижиг нэгж юм
2. Эсийг бүтэц үйл ажиллагааны нэгж болгон бусдаас
тусгаарлаж байдаг бүтэц бол эсийн мембран юм.
3. Эсийн дотор өвөрмөц үйл ажиллагаа үүрэг бүхий олон ооны
органелл байх бөгөөд тэдгээрийг бүтцийнх нь хувьд мембрант
ба мембрант бус гэж ангилна.

7. Плазман мембран
Плазман мембраны үүрэг:
* Плазман мембран эсийн дотоод орчныг гадаад
орчноос тусгаарлана.
*Бодисын солилцооны үүрэгтэй бөгөөд мембран
нь мэдээлэл нэвтрүүлэх буюу дамжуулах
үүрэгтэй.
Эсийн мембран нь Уураг нүүрс ус липидээс
тогтоно.
Олигосахарид Гликопротейн
Гликолипид
Фосфолипид
Холестрол
Интеграл
уураг
Захын
уураг
Мембрант б тц дү үү

8. Мембраны липид
Ханасан тосны
х чилү
Ханааг й тосны х чилү ү
Глицерол
Фосфат
ГидрофилтолгойГидрофобслүү
Мембраны липид хос давхарга
үүсгэх ба тэнд уураг ба нүүрс ус
шигтгээ мэт байрласан байдаг.
Эсийн мембраны 50 % г липид
эзлэх ба фосфолипид,
холестрол, гликолипид гэсэн
гурван төрлийн липидээс
тогтоно.
Гликолипид толгойн хэсэгтээ
олигосахарид агуулсан липидийг
гликолипид гэнэ.

9. Мемраны уураг
•Мембраны уураг нь мембраны жингийн
25-75 хүртэлх хувийг эзлэх ба липидийн
хос давхаргад 2 янзаар шигдэн байрладаг.
•Нэг хэсэг нь липидын хос давхаргыг сүлбэдэг
уургийг интеграл уураг гэнэ.
•Зарим нь липидын хос давхаргын гидрофоб
хэсэгтэй холбоо үүсгэхгүйгээр бусад
уурагтайгаа холбогдон мембраны
гадаргуудаа байрлах ба захын уураг гэнэ.
Интеграл
уураг
Захын
уураг

10. Мемраны уураг рэгүү
Интеграл
уураг
Эс хоорондын
холбоос
Зэргэлдээ
эсүүдийг
холбоно
Фермент
Биохимийн
урвалуудыг
түргэсгэх
каталазаторын
үүрэг гүйцэтгэнэ
Зөөвөрлөх
Молекулуудыг
мембраны 2
талруу
зөөвөрлөнө
Эс-эсээ таних
Гликопротейн
антигений
үүрэг
гүйцэтгэж
бусад эсэдтэй
үйлчлэлцэнэ.
Холбогч
Уургууд
болон эсийн
гаднах
бүтцүүдийг
мембранд
бэхэлж
холбох
үүрэгтэй
Рецептор
Зарим уураг эс
гаднах
дохиоллын
молекултай
нэгдэж эсийн
доторх үйл
ажиллагааг
идэвхжүүлнэ.

11. Мембраны н рс усүү
Мембраны нүүрс ус дараах 3 үүрэгтэй:
•Эсүүд хоорондын харилцан үйлчлэл (тухайн эсийг субстратад
холбох,эсүүдийг наалдуулах энэ процесст нүүрс ус оролцоно).
•Эсийг хамгаалах үүрэгтэй(салс, шүлсийг ялгаруулна)
•Стеройд гормон вирусын рецептор өөрөөр хэлбэл эдгээрийг
таньж холбодог.

12. Б м буюу карионөө
Цистерн
Б мх нөө ө
Б мийнөө
б рх лү үү
Хроматин
Б мийн н хөө ү
с вү
Б мх нөө ө
Бөөмийн бүрхүүл:
Бөөмийн бүрхүүл нь түүнийг цитоплазмаас тусгаарласан 2
давхар мембрантай. Хоёр мембраны хоорондох 20-60 нм
өргөн хөндийг “перинуклеарын хөндий” гэнэ.
Б мх н:өө ө
эсийн Ррнх г нийлэгжүүлэх мэдээлэл
ген агуулсан хромосомын хэсэг юм.Энд
рнх нийлэгжиж рибосом хэлбэрждэг
ДНХ:
ДНХ-ийн хос мушгиа нь гистон
уургуудтай нийлж нуклеопротейдыг
үүсгэнэ. Эдгээр утаслагууд тусгай
уургуудын тусламжтайгаар эрчлэгдэн
хроматиныг үүсгэнэ.
Мембрант б тц дү үү

13. Эндоплазмын тор
Г лг рө ө
эндоплазмын тор
Барзгар
эндопла
змын
тор
Рибосом
ууд
Б мөө
ийн
н хү
с вү
Эндоплазмын тор:
Эндоплазмын тор нь бие биедээрээ
давхарлаж тогтсон олон салаа, суваг хөндий
бүхий уутанцаруудаас тогтсон эрхтэнцэр юм.
Гөлгөр эндоплазмын тор:
Гөлгөр эндоплзамын тор нь рибосомгүй бөгөөд
нүүрс ус, өөх тос нийлэгжүүлэх буюу үйлдвэрлэх
үүрэгтэй..
Барзгар эндоплазмын тор:
Барзгар эндоплазмын тор нь рибосомтой учир
уураг нийлэгжүүлэх чадвартай
Мембрант б тц дү үү

14. Гольджийн
комплексЦистерн
Цис тал
Транс тал
Ш рлийн м хл г з гд н иржүү ө ө өө ө
байгаа нь
Шинээр сч буй ш рлийнүү үү
м хл гө ө /цэврүү/
Анхдагч цэврүү
Гольджийн аппарат:
Гольджийн аппарат нь олон давхарласан
уутанцар хэлбэрийн хөндийнүүдийг үүсгэсэн
байгууламж юм.Хэлбэржиж байгаа хэсэг буюу
цис гадаргуу гүйцэд хөгжсөн буюу транс
гадаргуутай.
Үүрэг:
Шим тэжээлийн бодисыг зөөвөрлөн ангилж,
бүтцийн өөрчлөлт хийж плазман мемранд
хүргэхээс гадна лизосом, шүүрлийн
мөхлөгүүдийг үүсгэнэ.
Мембрант б тц дү үү

15. Митохондри
Дотоод мембраны
х ндийө
АТФ нийлэгжих хэсэг
Матрикс
Рибосом Крист
Гранул
Дезоксирибоз
нуклейн х чилү
/ДНХ/
Митохондри:
Митохондри нь эсийг энергээр хангагч гол эх
үүсвэр гадаад, дотоод давхар бүрхүүлтэй.
Түүний гадаад мембран нь гөлгөр, дотоод
мембран нь хуниас нугачаа үүсгэсэн байдаг
бөгөөд түүнийг “крист” гэдэг. Мембраны дотоод
мембранаар хүрээлэгдсэн төв хөндийг “матрикс
” гэнэ
Үүрэг:
ГФА-г нийлэгжүүлдэг эрхтэнцэр. Өөрөөр бол
эсийн цитоплазмд глюкоз CO2, H2O болтлоо
задрах 4 шат бүхий урвал явагддагийн 3 нь
митохондрийн явагдах бөгөөд үүнийн завсрын
бүтээгдэхүүн болж ГФА үүсдэг. Үүссэн ГФА нь
ХФА болон НФА болон задрахад маш их энерги
ялгардаг тул түүнийг ийнхүү энергийн эх үүсвэр
гэж үздэг байна.
Мембрант б тц дү үү

16. Лизосом
Гадны эс эсвэл биет Аюултай
эрхтэнцэр
Молекулууд
устгагдах
болно
Эс
Лизосом
М хл гтэй нийлжө ө
хайлуулна
Лизосом нь 0,2-0,5 мкм хэмжээтэй мөхлөг
бөгөөд гольджийн аппаратаас үүсдэг 40 гаруй
ферментүүдийг агуулдаг. Гольджийн аппартаас
дөнгөж үүсч буй лизосом нь “анхдагч лизосом”
бөгөөд фагоцитоз, пиноцитоз, эндоцитозын үр
дүнд үүссэн цэврүүнүүдтэй нийлж “хоёрдогч
лизосом” болно.
Үүрэг:
Өөрт агуулагдах протеоза ферментийн
тусламжтайгаар уургийг, амилаза ферментийн
тусламжтайгаар нүүрс усыг, липаза
ферментээрээ өөх тосыг тус тус задалж энгийн
нэгдэл болгодог.
Мембрант б тц дү үү

17. Рибосом
30s дэд
нэгж
50s дэд
нэгж
70s
рибосом
/
Прокари
от/
Рибосом:
Рибосом нь рРНХ болон рибосомын олон
уургуудаас тогтсон 20 нм хэмжээтэй жижиг
эрхтэнцэр юм. Рибосом нь хэмжээний хувьд нэг нь
нөгөөгийнхөө хагастай дүйхэц том, жижиг 2
хэсэгээс тогтоно. Хэсэг тус бүр нь бөөмхөнд үүсээд
бөөмийн нүх сүвээр гадагшилж цитоплазмд ирээд
уураг нийлэгжихийн өмнө нийлнэ. Зарим
рибосомууд цитоплазмд дангаараа оршдог бөгөөд
тэднийг “чөлөөт рибосомууд” гэнэ.
Үүрэг:
Уураг нийлэгжүүлэх.
Жижиг
хэсэг
Том
хэсэг
Мембрант бус б тц дү үү

18. 3:Сэрэмтгий эсийн физиологи
Суваг , бодисын солилцоо , йлийнү
потенциал ,

19. Эсийн бодисын солилцоо
1. Эсийн мембранаар бодис тээвэрлэгдэх механизмыг идэвхтэй ба
идэвхигүй гэж ангилна.
Идэвхг й тээвэрлэлтү
Энгийн
нэвчилт
Х нг вчл гдс нө ө ө ө
нэвчилт
Мембраны
липидийн хос
давхаргаар суваг
ба зөөвөрлөгч
уургуудаар бодис
Тээвэрлэгдэх
Механизмыг
Идэвхигүй
тээвэрлэлт гэнэ
1. Харин аливаа
бодис эсийн
мембранаар хими
болон цахилгаан
градиентийн эсрэг
энерги зарцуулан
зөөвөрлөгдөхийг
идэвхитэй
тээвэрлэлт гэнэ.

20. Суваг ба т ний рэгүү үү
•Сонгон нэвтрүүлэх чадвар өндөр
•Тодорхой 1 ионыг л нэвтрүүлдэг
•Na Ca K CL Ионы суваг байдаг
•Ионы суваг ямар төдөв байдалд шилжихийг эсийн мембраны
потенциалын өөрчлөлт болон лигандын нөлөө зохицуулдаг. Энэ
шинж чанараар :
•Цахилгаан зохицуулгатай суваг
•Химийн зохицуулгатай суваг
•Ионы суваг нэгж хугацаанд хэр олон ион нэвтрүүлэх чавьартайгаар
нь түргэн удаан гэж ангилна.

21. Мембраны потенциал
Эс тайван байх үед түүний мембраны дотор талд байнгын
потенциалын ялгааг тайвны потенциал гэнэ. Ямар нэгэн
цочруулыг нөлөөгөөр /цахилгаан механик химийн/эсийн
тайвны потенциал өөрчлөгдөж
1.Бүрдүүлэгч хүчин зүйлс
•Мембраны сонгон нэвтрүүлэх чанар
•Ионы тэнцвэрт потенциал
•Цахилгаан болон химийн градиентийн хүч
•Мембраны Na K шахуургын үйл ажиллагаа

22. Мембраны сонгон нэвтр лэх чанарүү
Эс тайван байх үед эсийн мембраны калий болон хлорын суваг
нээлттэй байдаг.Эдгээр ион химийн градиентийн дагуу эсийн
мембранаар чөлөөтэй шилжих боломжтой байдаг боловч
цахилгаан градиентийн хүч саатуулж байдаг.
Органик анион /a-/ меибранаар нэвчих огт боломжтой эсийн дотор
ямагт их байна.
цахилгаан болон химийн градиентийн
хүч
Цахилгаан градиентийн хүч ионууд
мембраны эсрэг цэнэгтэй талруу
шилждэг химийн хүч ионыг их
концентрацтайгаас бага концентрацруу
түлхдэг.

23. йлийн потенциалҮ
•Физиологийн тайван байдалд байгаа зочруулаар үйлчлэхэд үүсэх мембраны
потенциалын хэлбэлзэл юм.
•Эсийг сэрэлд оруулж чадах хамгийн бага хүчийг зааг хүч гэнэ.
•Цочруулын хүч зааг хүчинд хүрсэн тохиолдолд үйлийн потенциал үүснэ.
е шатҮ
1
Цочруул
Деполярицаз
туйлг йшихү
Реполярицаз/
дахин
туйлшрах /
гиперполяризац

24. Хэсэг газрын хариу урвал
•ХГХУ нт эсэд үйлчилж буй цочруулын хүчинд таарсан мембраны
потенциалын хэлбэлзэл үүсгэдэг бөгөөд бүгд ба юу ч үгүй хуулинд
захирагддагүй.
•Деполяризаци ба реполяризаци гэсэн 2 хэлбэртэй.
•Хэсэг газрын хариу урвал нь нийлбэржих үйл явц орон зайн ба цаг
хугацааны нийлбэржилт гэсэн 2 хэлбэртэй.

25. Хэсэг газрын хариу урвал
Деполяризаци
натри болон
кальцийн ионы
Эсэд орох
урсгалаар
үүснэ.Эсийн
мембраны
дотор талд +
цэнэгтэй ион
орсноор
мембраны
туйлшрал
алдагдаж ХГХУ
ҮҮСНЭ.
Химийн
зохицуулгатай
хлорын ионы
сувгийг
идэвхжүүлж
зөрүүгээр
мембраны
туйлшрал
ихсэнэ.K ионы
суваг
идэвхжихэд
зөрүүгээр эсээс
гадагшлах K
урсгалаар эсийн
гаднах ионы +
цэнэ ихэсч
туйлшрал үүсэн
ХГХУ үүснэ.

26. 4:Мэдрэл булчингийн физиологи
Мэдрэлийн эд ,сэрэл дамжих

27. Мэдрэлийн эдийн физиологи
•Мэдрэлийн тогтолцоо нь нейрон ба неиролий гэсэн 2 төрлийн эсээс тогтоно.
•Мэдрэлийн тогтолцооны үйл ажиллагааг хангаж байдаг мэдрэлийн эсийн
хэлбэрийг нейрон гэж нэрэлнэ.
•Цахилгаан химийн цочруулын нөлөөгөөр сэрэл буюу мэдрэлийн импульс
үүсгэнэ

28. Нейрон
Олон тооны
богино
сэртэнг дүү
мэдээллийг
х лээн авах голү
хэсэг
Мэдээллийг х лээнү
авах нэгтгэн д гнэхү
рэгтэйүү
Урт сэртэн б г дө өө
мэдээллийг бусад эс дрүү үү
дамжуулна
Урт сэртэн б г дө өө
мэдээллийг бусад эс дрүү үү
дамжуулна
Бусад эс дтэйүү
холбогддог б г дө өө
нейрон эсийн
хоорондох холбоог
синапс гэнэ.
•Медиаторыг нийлэгжүүлж түүгээр бусад эсүүдэд мэдээллийг
дамжуулна
•Нөхөн төлжих чадвар муу
•Хүчилтөрөгч болон тэжээлийн дутагдалд ордог
•Их бие дендритын мембран дээр NA ионы цахилгаан суваг байдаггүй
иймээс ХГХУ үүсдэг.

29. Синапс
Цахилгаан синапс
Эс хоорондын холбоос
завсартай холбоос зэргэлдээ
эсүүдийг холбохоос гадна
мэдээлэл сэрлийг дамжуулна
2 мембраныг нэвт сүлбэсэн
сүвтэй уураг буюу коннексийн
холбоо гэнэ.ҮП маш хурдан
дамждаг учраас цахилгаан
синапс гэж нэрэлнэ.
Химийн синапс
Медиаторын оролцоотойгоор дамждаг.
Синапсын өмнөх мембран
Синапсын дараах мембран
Синапсын завсар бүтэцтэй.
Синапсын булцуунд олон тооны медиатор
агуулсан цэврүү байна
Мэдрэлийн
ширхэг
Мэдрэлийн
ширхэг
Митохондри
Синапсын
мн хө ө
мембран
Синапсын
мн хө ө
мембран
Синапсийн
дараах
мембран

30. Нейроглий
Нейроглий эс нь сэрэх чанараараа нейроныг бодвол муу байдаг 4 т рлийнө
нейроглий эс байдаг.
Астроцит
Хялгасан
судас
1. 1.Нейроны гадна
орчныг б рд лжү үү
йл ажиллааагү
хангах цусны
тархины хориг
б рд лнэү үү
Эпендимоцит
2.Тархины ховдлуудын ханыг
б рд лнэ.ү үү
3.Микроглий эс
Гадны биет гэмтсэн эсийн
лдэгдлийг фагацитоз хийгү
залгиж устах рэгтэй.үү
4.Олигодендроцит
Мэдрэлийн т вдө
байрлах хэд хэдэн
нейроны аксоныг
гадуур нь хучиж
миелин б рхэвчү
сгэнэүү

31. Мэдрэлийн ширхэгээр сэрэл дамжих
Нейроны урт сэртэн аксон мэдрэлийн ширхэгийг бүрдүүлнэ.Бүтцийн
онцлогоос хамаарч миелинтэй ба миелингүй мэдрэлийн ширхэг гэж
ангилдаг.
Мэдрэлийн ширхэгийг Шваннын эс гадуур нь ороож миелин бүрхэвч үүсгэнэ.
Миелин бүрхэвч нь цахилгаан тусгаарладаг .
Миелингүүдийн хооронд 0.5 мкм миелингээр хучигдаагүй хэсэг байдаг
бөгөөд Раньевгийн барим гэж нэрлэнэ энд цахилгаан сувгууд их байна.

32. Миелинг й мэдрэлийн ширхэгээр сэрэл дамжихү
•Аксоны суурь хэсэгт үүссэн анхдагч сэрэл нь мэдрэлийн
ширхэгийн төгсгөл хүртэл дамжина.
•Кабелийн чанартай учраас мембраны сэрэл үүссэн хэсэг нь
сэрэл үүсээгүй хэсэг рүү дамжүүлах замаар сэрлийг дамжүүлна.
•Сэрэл удаан энерги их зарцуулна.

33. Миелинтэй мэдрэлийн ширхэгээр сэрэл дамжих
•Миелин бүрхэвч нь цахилгаан тусгаарлагчийн болон тэнхимийн
үүрэгтэй.
•Миелингээр хучигдсан хэсэгт Na ийн ионы цахилгаан
зохицуулагатай түргэн суваг бараг байдаггүй учир сэрэл
дамждаггүй.
•Раньевгийн барим хэсэгт Na ийн цахилгаан зохицуулгатай түргэн
суваг хэдэн мянгаараа байдаг иймээс мэдрэлийн ширхэгийн
миелинтэй хэсгийг алгасаж раньевигийн баримаар үсрэх маягаар
дамжина.

34. Миелинтэй мэдрэлийн ширхэгээр сэрэл дамжих
•Миелин бүрхэвч нь цахилгаан тусгаарлагчийн болон тэнхимийн
үүрэгтэй.
•Миелингээр хучигдсан хэсэгт Na ийн ионы цахилгаан
зохицуулагатай түргэн суваг бараг байдаггүй учир сэрэл
дамждаггүй.
•Раньевгийн барим хэсэгт Na ийн цахилгаан зохицуулгатай түргэн
суваг хэдэн мянгаараа байдаг иймээс мэдрэлийн ширхэгийн
миелинтэй хэсгийг алгасаж раньевигийн баримаар үсрэх маягаар
дамжина.

35. Булчингийн эдийн физиологи
•Булчингийн эсүүд мэдрэлийн болон химийн цочруулын нөлөөнд
үйлийн потенциал үүсгэж хариу урвал үзүүлнэ.
•Булчинийн эс агших чанартай байдгаараа ялгаатай бөгөөд
агшилтын үндсэн нэгж нь миофибрилл юм.
•Булчинг бүтэц үйл ажиллагааны онцлогоор нь :
хөндлөн
З рхнийү
Г лг рө ө

36. Миофибриллын бичил б тэцү
Z
ялтас
Саркомер
M ялтас
Нарийн
филамент
рг нӨ ө
филамент
Z
ялтас
Миофибриллын үндсэн нэгж нь саркомер бөгөөд 2.2-2.5мкм урт хоёр Z
ялтасны хоорондохыг саркомер гэнэ.
Ялтаснууд 2 талдаа олон тооны филаментуудтай холбогдсон байна.
Z ялтас дээрх филаментийг нарийн филамент гэнэ.

37. Нарийн филамент
1.Актин 2.Тропонин 3.Тропомиозин
1. Актин уураг нь /G-актин хоорондоо нэгдэж хос актины/F актин/
утаслагийг үүсгэх бөгөөд эрчилж тогтсон гинэ хэлбэртэй байна.
2. Актин дээр 38-40нм зай болгонд тропонин байрлах бөгөөд
I –нарийн бүдүүн филамент холбоно
C- Са ионтой холбогддог
T-тропомиозин уурагтай холбогдоно.
3. Тропомиозин 41нм урттай миозины сүүл хэсэгтэй төстэй.

38. рг н филаментӨ ө
•Миозин агшилтын уургаас тогтдог бөгөөд сүүл олой хүзүүвч
хэсгээс бүрдэнэ.
•Миозины толгой актинд бэхлэгдээд гулсах хөдөлгөөн хийх нөхцөл
бүрдүүлнэ.
•Бөмбөлөг хэлбэрийн уургаас тогтох ба 5-10 хүртэл АТФ г задлах
чадвартай.
Миозин с лүү Миозин толгой

39. Х ндл н судалт булчингийн агшилтын механизмө ө
Мэдрэлийн
импульс
Цэврүү
Х ндл н судалтө ө
булчингийн эсийн
мембран дээр сэрэл
сэхэд х ндл нүү ө ө
хоолойгоор дамжин
эсийн цитоплазмын
г н р сэрэл тарна.ү үү
Дагуу хоолойнууд
Дагуу хоолойнуудын эндоплазмын
торын мембраны Ca ионы суваг
идэхж лж Са цитоплазмдүү
ч л л гд н .ө өө ө ө ө
Са ион тропонин С тэй нэгдэж хэлбэр рчл гд н тропонинөө ө ө I актинаас
салж актин дээрх миозин толгой бэхлэгддэг хэсэг ч л л гд нө өө ө ө ө
Ингэснээр миозины
толгой
актинд бэхлэгдэж актины
хоорондуур миозин гулсаж
Тропионоос
ч л л гдс н Са ионө өө ө ө
СТ-Д буцаж орно
Тропомиозин актинаас
миозыг салгана.

40. Х ндл н судалт булчингийн агшилтын механизмө ө
Химийн
зохицуулгатай
медиатор
Синапсийн мн хө ө
булцуу
Синапсын
завсар
Сэрэл буюу
мелиатор х лээнү
авагч рецепторт
орж Na ион
ч л л гд нө өө ө ө ө
Ингэснээр
Булчингийн
агшилт
ргэлжлэнэ.ү
Синапсын дараах
мембран
Медиатор задарч
рецепторт лахи
ионы суваг
хаагдана.

41. Х ндл н судалт булчингийн агшилт цочруулын давтамж хамааралө ө
•Хөндлөн судалт булчингийн эсийн мембран дээр ирэх сэрлийн
давтамжнаас булчингийн агшилтын хэлбэр хамаарна.Сэрлийн
үйлчлэлээр Са ион цитоплазмд чөлөөлөгдөн тропонин тромиозины
нөлөөнд булчин агшиж Са шахуургын хүчээр Са ионы хэмжээ
багасаж булчин суларна үүнийг нэгчилсэн агшилт гэнэ.
•Цочруулын давтамж олшроход үүсэх сэрэл болгонд чөлөөлөгдсөн
Са ион концентраци ихсэхэд Са шахуурга түүнийг гүйцэж
эндоплазм Са оруулж чаддаггүй иймээс тропионы бүрдэл үүсч
миозин актинд удаанаар бэхлэгдэн тетанус буюу нийлмэл агшилт
үүснэ.

42. Г лг р булчингийн агшилтын механизмө ө
•Цахилгаан болон химийн цочруулын аль алинаар агшдаг
•Эсийн мембран дээр үүсэх үп эсийн гаднаас ба эндоплазмын
торлогоос Са ион чөлөөлөгдөнө.
•Миозины толгойн нэг хөнгөн гинж нь са кальмодулины нөлөөгөөр
идэвхжихэд идэвхигүй миозин нь идэвхитэй миозин болж актинтай
холбогдон актины хоорондуур миозин гулсах хөдөлгөөн хийж гөлгөр
булчин агшина.

43. 4:Дасан зохицлын тохируулга
Механизм ,шалгуур

44. Дасан зохицлын тохируулга
Дасан зохицох гэдэг нь adaptatio хэмээх латин үг бөгөөд хүрээлэн буй
орчны өөрчлөлтөнд бие махбодь дасан зохицож амьдрах чадвар юм.
Дасан зохицол нь амьд байгалийн үндсэн шинжийг нэг бөгөөд 3
хэлбэрээр дасан зохицож болохыг эрдэмтэд ажигласан байна.үүнд:
•Тааламжгүй нөхцлөөс зугтан зайлах
•Тааламжгүй нөлөөнд идэвхигүй захирагдах
•Тааламжгүй нөлөөний эсрэг идэвхитэй тэмцэх
Эдгээр 3 хэлбэрээр дасан зохицлыг 1 ээр хэлбэрийг тэмцэл 2 хэлбэрийг
синтакс 3 хэлбэрийг катотакс гэнэ.

45. Механизм е шат шалгуурү
Дасан зохицлын ерөнхий хам шинжээр авч үзвэл
түгшүүрийн үе дайчлах үе дасах эсвэл үл дасах үеэр
дамжин амьд бие махбодийн дасан зохицол хэрэгждэг.
Шалгуур:
1.Хийн солилцоо явуулах физиолоийн тогтолцоо
тогтвортой ажиллана.
2.Хямраах болон нэмэлт хүчин зүйлүүдийн нөлөөнд бие
махбодь эсэргүүцэх болон ажиллах чадвараараа өндөр
түвшинд хадгалагдана. Г.м шалгууртай