:D

1. សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញា សាស្រ្តកម្ពុជា
លោកស្ររូ : ្ំបូរ មាណ្ណា រ៉ា
ម្ុខវិជាា : លខម្រវិទ្យាថា្នក់បរិញ្ញា បស្ររ
ល្ៀវលៅ : លខម្រវិទ្យា
និ្សិរ : ម្ូលស្ម្ចម្វីរៈ
ឆ្ន ំ្ិកា ២០១៣-២០១៣

2. ទ្យំព័រទ្យី៤-៥
-ដូចលម្ដចលៅថា្ លខម្រវិទ្យា?
ខ្ុំបានអានល ើយ ក៏យល់ថា្ លខម្រវិទ្យា រឹចង់្ំលៅលលើម្ុខវិជាា ទំងអ្់ សដលទក់ទ្យងនឹងសខមរ ។ អវីសដលទក់ទ្យងនឹងសខមរ រឺ ទក់ទ្យងនឹង លខម្វិទ្យា ទំងអ្់។
ទ្យំព័រទ្យី៦
-ការ្ិកា វបបធម្៌ និងអរិយធម្៌សខមរ
ខ្ុំយល់ថា្ ការ្ិកា វបបធម្៌ និងអរិយធម្៌សខមរ រឺមានអរតស្របលោជន៍លស្រចើនដល់កូនសខមរទំងអ្់ រឺសដលបានដា្កូនសខមរលអាយសាា ល់លៅខលួនឯង
និងចំលនេះដឹងអំពី វបបធម្៌សខមរ អរិយធម្៌សខមរ និង្ងាម្សខមរ ។ល។
ទ្យំព័រទ្យី៧-១០
-ទ្យិដឋភាពស្រសាវស្រជាវវបបធម្៌-អរិយធម្៌សខមរ
កនុងល្ៀវលៅចង់លរៀបរប់អំពីការស្រសាវស្រជាវ ការអភិវឌ្ឍ និងការវិរត វបបធម្៌-អរិយធម្៌សខមរជាលស្រចើនដំណ្ណក់កាល
សដលបានស្រសាវស្រជាវលដាយបណ្ណដ អនកស្រសាវស្រជាវជនជារិ បារំង និងសខមរ ជាលស្រចើនអនក ។
ទ្យំព័រទ្យី១០-១៣
-ទ្យ្សនៈលសសងៗ្ដីពីវបបធម្៌
ខ្ុំយល់ថា្អនកនិពនធចង់លរៀបរប់ពនយល់អំពីនិយម្ន័យននវបបធម្៌ ជាទ្យូលៅ ម្ិនថា្ស្របលទ្យ្ណ្ណក៏លទ្យ រឺមាននិយម្ន័យដូចគ្នន ។ វបបធម្៌
រឹជា្កម្មភាពទំងឡាយណ្ណសដលស្រទ្យស្រទ្យង់នូវការសាបលស្ររេះនូវការបណដុ េះបណ្ណដ លលអាយឲលលចលចញជាសសលផ្កា និងការរីកចលស្រម្ើន ។ ល ើយនិយម្ន័យម្ួយលទ្យៀរនន វបបធម្៌
សដលជាមានន័យស្ររប់ស្រគ្នន់ រឺ វបបធម្៌ ជា្ញ្ញា ណដ៏ទ្យូលំទ្យូោយម្ួយ លកាដ បកាដ ប់ស្ររប់រនម្លនចនស្របឌ្ិររប្់ម្នុ្ស លទេះបីតាម្រយៈបញ្ញា ពលកម្មកដី ឫ កាយពលកម្មកដី
លៅលលើបារុភូរលសសងៗននធម្មជារិ ។
-សម្កធាងននវបបធម្៌
កនុងល្ៀវលៅបាន្រល្ សម្កធាងរប្់វបបធម្៌ មាន ៣រឺៈ
១.ចំលណេះដឹង
-ជំលនឿ
-្ីលធម្៌
-សា្នា
-វិទ្យាសាស្រ្ត
២.ការសសពវសាយ
-អកសរ្ិលប៍
-អកសរសាស្រ្ត
-ព័រ៌មាន
៣.ការអនុវរត
-ការ្ិកា
-ការអប់រំ
-ចាប់

3. ខ្ុំបានយល់ថា្សម្កធាងទំងអ្់លនេះល ើយសដលរួម្បញ្ចូលគ្នន លធវើឲវបបធម្៌ មានការគ្នំស្រទ្យ លពញចិរត និងរីកចលស្រម្ើន ។
ទ្យំព័រទ្យី១៣-១៥
-ដូចលម្ដចសដលលៅថា្ អរិយធម្៌
តាម្វចនានុស្រកម្ ្លម្ដច ជួន ណ្ណរ អរិយធម្៌ រឺ អវីសដលនាំឲលកើរល្ចកដី្ុខចលស្រម្ើន ។ ឫ អរិយធម្៌ សបបបទ្យ្ណ្ណដ ប់ធាន ប់លរៀបរយលួស្ររឹម្ស្ររូវ។
ខ្ុំម្ិន្ូវយល់ពី អរិយធម្៌ បុនាន នសទ្យ បុសនដកនុងល្ៀវលៅបាន ឲនិយម្ន័យម្ួយលទ្យៀរ សដលអរិយធម្៌ រឺជាធម្៌ភាពទំងឡាយ
្មាា ល់លលើការរីកចលស្រម្ើនស្ររប់វិ្័យទំងសសនកសាម ររី្ំភារៈ និងការស្ររប់ស្ររងរប្់្ងាម្នីម្ួយៗ ។
-សម្កធាងអរិយធម្៌
លៅកនុងល្ៀវលៅបាន្រល្រថា្ សម្កធាងរប្់អរិយធម្៌ មាន២រឺ
១.វបបធម្៌
សដលខ្ុំបាន្រល្រលរៀបរប់លៅខាងលលើ
២.្ងាម្ធម្៌
-្ងាម្្មាា រៈ
-្ងាម្វិធី
-ទ្យំរង្ងាម្
សដលខ្ុំបានល ើញកនុងល្ៀវលៅ បានឲនិយម្ន័យថា្ ្ងាម្ធម្៌ រឺជាធម្៌ភាពទំងឡាយសដលជាធារុ វិធីលរៀបចំ្ងាម្ម្នុ្សឲមាន្ភាព និងលកខណៈ
លូរោ្់ បានល្ចកដីថា្ លរៀបចំ្ងាម្ម្នុ្សឲរ្់លៅបានស្រ្ួលស្របកបលដាយលស្ររឿង្មាា រៈ ការស្ររប់ស្ររង និង្ភាពលកខណៈស្របល្ើរសែម្លទ្យៀរ ។
តាម្រំនិរខ្ុំយល់ថា្ ្ងាម្ធម្៌ រឺចង់និោយលផ្កដ រអំពី ម្នុ្ស ។
ទ្យំព័រពី១៦-២០
-ទ្យំនាក់ទ្យំនង រវាងវបបធម្៌ និង ្ងាម្ធម្៌
ខ្ុំបានយល់ដូចតាម្កនុងល្ៀវលៅបាន្រល្ររួចល ើយ រឺថា្ លដើម្បីឲអរិយធម្៌ស្របលទ្យ្ ១ ឫ ្ងាម្១ រីកចលស្រម្ើន និងលូរោ្់ រឺ ស្ររូវការវិ្័យទំងពីរ រឺ
វបបធម្៌ និង ្ងាម្ធម្៌ ។ លបើម្ិនមានវិ្័យទំងពីរ ឫ មានម្ួយ អរ់ ម្ួយ រឺ ស្របលទ្យ្ ឫ ្ងាម្ លនាេះម្ិនមានការរីកចលស្រម្ើន និងលូរោ្់ ។
-ធារុ្ំខាន់ៗសដលឥទ្យធិពលដល់ការបលងាើរវបបធម្៌-អរិយធម្៌រប្់ជារិនីម្ួយៗ
កនុងល្ៀវលៅបានឲខ្ុំល ើញថា្ ធារុ្ំខាន់ៗលដើម្បីបលងាើរវបបធម្៌-អរិយធម្៌រប្់ជារិនីម្ួយៗ មាន៤ដូចជា៖
១.កតាត ការងារពលកម្ម
២.កតាត ភូម្ិសាស្រ្ត
៣.កតាត សា្នា
៤.កតាត របប្ងាម្
ខ្ុំបានយល់ល ើញថា្ ធារុទំង៤លនេះរឺ មានសារៈ្ំខាន់ណ្ណ្់្ំរប់ស្ររប់វិ្័យ ។

4. ទ្យំព័រទ្យី២១-២២
-លកខណៈភូម្ិសាស្រ្តននស្របលទ្យ្កម្ពុជា
កនុងទ្យំព័រលនេះសដល កនុងល្ៀវលៅចង់លរៀបរប់អំពី ្នាា នដី អាកា្ធារុ រងរូវ រប្់ស្របលទ្យ្សខមរលយើង និងការសុ្សុលល ើងនន
ទ្យឹកដីសខមរលយើងតាំងពី្ម្័យបុលរស្របវរតិ ។
លពលខ្ុំអានល ើយ ខ្ុំយល់ថា្ស្របលទ្យ្សខមរលយើង រឺអំលណ្ណយសល បានលអស្របល្ើរ ដល់ស្របជាពលរដឋសខមរលយើងកនុងការរ្់លៅ និងស្របកបម្ុខរបរស្របចំនែៃ ។
ល ើយម្ាងវិញលទ្យៀរវាជួយ ឲអរិយធម្៌ និង វបបធម្៌ សខមរងាយស្រ្ួយកនុងការអភិវឌ្ឍ ឲលបីរ្លពញ ភូម្ិភារអា្ុីអលរនយ៍លនេះឯង ។
ទ្យំព័រទ្យី២៣-៣៤
-លដើម្កំលណើរននម្នុ្សសខមរ
ខ្ុំយល់ថា្ កនុងទ្យំព័រលនេះ អនកនិពនធចង់ឲកូនសខមរសាា ល់លៅជីវស្របវរតិម្នុ្សសខមរ ។ លទេះបីជាមានទ្យ្សនៈ និងម្រិជាលស្រចើន បានឲលោបល់ខុ្ៗគ្នន ក៏លដាយ
ក៏ខ្ុំយល់ថា្ សខមររឺមានតាំងពីយូរោរណ្ណ្់ម្កល ើយ លដាយ្ំអាងលលើសាា នីយ៍បុលរស្របវរតិសាស្រ្ត ភាសា អកសរ្ិលប៍ ម្ួយចំនួនលៅស្របលទ្យ្សខមរ
សដលសដល់លៅវរាុធារុសដលបានបញ្ញា ក់ ។ ម្ាងវិញលទ្យៀរ ខ្ុំយល់ថា្កនុងល្ៀវលៅសដល់លៅ ម្រិម្ួយចំនួនោងចា្់ោ្់ និងលអ សដលលធវើឲខ្ុំយល់ និងសាា ល់ អំពីសខមរ ។
ជាចុងលស្រកាយ ខ្ុំក៏បានល ើញថា្កនុងល្ៀវលៅបានលរៀបរប់អំពី ជនជារិសខមរ និងបណ្ណដ ជនជារិបរលទ្យ្ម្ួយចំនួនសដលរ្់លៅលលើទ្យឹកដីសខមរ ល ើយលភលចថា្ខលួនថា្ខលួនជានរណ្ណ
ល ើយម្ិនបានឲរនម្លឲជនជារិមាច ្់ស្រ្ុកសដលជាសខមរ លនាេះលទ្យ ។
ទ្យំព័រទ្យី៣៤-៤៩
-អរិយធម្៌លដើម្រប្់ម្នុ្សសខមរ
ខ្ុំបានយល់ល ើញកនុងល្ៀវលៅបានលរៀបរប់ថា្ ម្នុ្សសខមរមានអរិយធម្៌រប្់ខលួនតាំងសរ ឥណ្ណា ម្ិនទន់ចូលម្កលម្លេះ ។ សដល្ំអាងលលើសាា នីយ៍បុលរស្របវរតិជាលស្រចើន
សដលលរជីរកល ើញវរាុលស្របើស្របា្់សដលស្របជាពលរដឋសខមរ លៅលស្របើស្របា្់ដល់ឥលូវ ។

5. -ដូចលម្តចលៅថា្ វបបធម្៌-អរិយធម្៌អូស្រ្តូអា្ុី
្ំរប់ខលួនខ្ុំផ្កា ល់រឺ ខ្ុំ្ូវយល់លៅលលើចំនុចលនេះបុនាន នលទ្យ។ សដលនិយម្ន័យននរកយអូស្រ្តូអា្ុី បានបញ្ញា ក់កនុងល្ៀវលៅរួចលៅល ើយ ។
លបើតាម្ខ្ុំបានអានកនុងល្ៀវលៅ រឺ ជនជារិសដលរ្់លៅរំបន់អូស្រ្តូអា្ុី រឺមានវបបធម្៌ និង អរិយធម្៌ ស្របហាក់ស្របស លគ្នន លស្រចើន ល ើយមានជំលនឿលៅលលើអនកតាទំងអ្់គ្នន
សរម្ដង ។
-លរើអនកតាជាអវី?
លបើតាម្ខ្ុំយល់អនកតា រឺជាអនកសដលលយើមានជំលនឿលជឿ លគ្នរព លដើម្បី្ុំលៅស្របថា្ន អវីម្ួយ ។ សដលខ្ុំបានអានស្ររួ្ៗ រឺថា្លដាយសារសរជំលនឿ លលើអនកតាលនេះល ើយ
លទ្យើបលធវើឲម្នុ្សសខមរអាចចប់យកវបបធម្៌បរលទ្យ្ លដាយងាយ ។
-ទ្យំនាក់ទ្យំនងវបបធម្៌សខមរ និងវបបធម្៌បរលទ្យ្
និោយលអាយខលី សខមរលយើមានវបបធម្៌រប្់ខលួន រួចលស្រ្ចលៅល ើយ ។ ម្ាងវិញលទ្យៀរ សខមរលយើងក៏បានទ្យទ្យួលលៅវបបធម្៌បរលទ្យ្ដូចជា វបបធម្៌ ឥណ្ណា ចិន ជាវ
នែ លវៀរណ្ណម្ អឺរ៉ាុប សដលខ្ុំបានដកស្រ្ងលចញពីកនុងល្ៀវលៅទំងដុល ។
១.ទ្យំនាក់ទ្យំនងជាម្ួយជនជារិឥណ្ណា
ដូចសដលខ្ុំបានអាន វបបធម្៌សដលបានជេះឥទ្យិធពលខាល ំងជាងលរលនាេះរឺ វបបធម្៌ ស្របលទ្យ្ ឥណ្ណា លស្ររេះថា្ ឥណ្ណា បានម្កកាន់ស្របលទ្យ្សខមរ បានម្ុនលរ
ល ើយបាននាំម្កនូវសា្នា ស្របនពណី ភាសា ្ិលបៈ ។ល។ ដូលចនេះ ក៏ខ្ុំយល់សបបលនេះ ។
២.ទ្យំនាក់ទ្យំនងជាម្ួយជនជារិចិន
ចំសនក ចិនវិញ ខ្ុំយល់ថា្ ម្ិន្ូវជេះឥទ្យធិពល វបបធម្៌ម្កលលើសខមរបុនាន នលទ្យ បុសនដចិនលនេះសបរជា ម្កនាំគ្នន ម្ករ្់លៅលលើទ្យឹកដីសខមរោងលស្រចើនកុេះករ
ល ើយបងាា រ់ពូជជាម្ួយនឹងមាច ្់ស្រ្ុកសដលជាសខមរ ដូលចនេះសខមរក៏ម្ិន្ូវស្របកាន់ ក៏ទ្យទ្យួលយកទ្យំលនៀម្ទ្យមាល ប់ខលេះ យកម្កអនុវរតោយ ំជានឹងវបបធម្៌សខមរលយើងសង ។

6. ៣.ទ្យំនាក់ទ្យំនងជាម្ួយជនជារិជាវ
តាម្រំនិររប្់ខ្ុំ ្ម្័យលនាេះសខមរ និងជាវ រឺមានទ្យំនាក់ទ្យំនង ជា្ស្ររូវនឹងគ្នន ។ ដូចលនេះសខមរម្ិនបានទ្យទ្យូលវបបធម្៌រប្់ជាវ លទ្យ ោងណ្ណម្ិញ វបបធម្៌សដល
ខ្ុំបានអានកនុងល្ៀវលៅលនាេះ រឺ សខមរមានវបបធម្៌ជាវ សដលជាឥទ្យធិពលរប្់ឥណ្ណា សដលជាវ បានទ្យទ្យួលលនាេះឯង ។
៤.ទ្យំនាក់ទ្យំនងជាម្ួយនែ
កាលពី្ម្័យម្ុន ទ្យំនាក់ទ្យំនងនែ ជាម្ួយសខមរ រឺជា ទ្យំនាក់ទ្យំនង ្ស្ររូវ្ុីសាច់ ុរ ។ ចំសនកឯបចចុបបនន រឺ ម្ិរតភូម្ិសងរបងជាម្ួយ
សដលមានទ្យំនាក់ទ្យំនងគ្នន លលើវិ្័យ ល្ដឋកិចច រណិជាកម្ម និងវបបធម្៌ ។ រីឯឥទ្យធិពលវបបធម្៌វិញ រឺសខមរបានជេះឥទ្យធិពលលៅលលើនែ ្ឹងសរទំងអ្់ ។
បុសនដនែម្ិនបានជេះឥទ្យធិពល ម្កលលើសខមរលទ្យ ។
៥.ទ្យំនាក់ទ្យំនងជាម្ួយលរៀរណ្ណម្
្ំរប់រំនិរខ្ុំសដលបានអាន អំពីចំនុចលនេះ រឺថា្ទ្យំនាក់ទ្យំនងសខមរ និងលវៀរណ្ណម្ លៅ្ម្័យលនាេះ មានភាពម្ិន្ូវ្ុីជំលៅ្្់សរម្ដង ។ ចំសនកសសនកវបបធម្៌
វិញពុំមានទ្យំនាក់ទ្យំនងគ្នន លទ្យ លស្ររេះថា្ជនជារិសខមរ និងលវៀរណ្ណម្ បានទ្យទ្យួលឥទ្យធិពលវបបធម្៌ខុ្ៗគ្នន ។
៦.ទ្យំនាក់ទ្យំនងជាម្ួយចម្
ខ្ុំយល់ថា្ទ្យំនាក់ទ្យំនងជាម្ួយចម្ រឺមានលកខណៈលអ ្ំរប់បចចុបបនន ។ លដាយពួកចម្បានម្ករ្់លៅកនុងស្របលទ្យ្សខមរលយើងតាំងពីយូរោរណ្ណ្់ម្កល ើយ
ដូចលនេះពួកលរក៏មានអនកខលេះក៏បានចូលជា្ញ្ារិសខមរអុីសាល ម្សងសដរ ល ើយពួកលរក៏បាន លចេះភាសា និងអកសរសខមរ និងមាន្ិទ្យធិកនុងការចូលរួម្្កម្មភាពស្ររប់អងាការ
សាា ប័នរប្់្ងាម្ និងកនុងការលបាេះលឆ្ន រសងសដរ ។
ចំសនកឯទ្យំនាក់ទ្យំនងរវាងជនជារិលសសងលទ្យៀរ មានដូចជា បារំង អាលម្រិចកាំង ជបុន កូលរ៉ា……។ល។ ល ើយខ្ុំល ើញថា្ សខមរបានទ្យទ្យួលវបបធម្៌ពី
ស្របលទ្យ្ បារំង ខាល ំងជាងលរ លស្ររេះថា្ បារំង ធាល ប់បានដាក់នឹម្ស្ររួរស្រតាលៅលលើជារិសខមរលយើង ដូចលនេះ សខមរលយើងងាយនឹងទ្យទ្យួលវបបធម្៌ និង វិទ្យាសាស្រ្ត រប្់ពួកលនេះណ្ណ្់
។

7. ទ្យំព័រ៤៩-៦២
-វបបធម្៌សខមរតាម្្ម្័យនីម្ួយៗ
១.វបបធម្៌សខមរ្ម្័យនររភនំ
ខ្ុំយល់ថា្ វបបធម្៌ និង អរិយធម្៌ លៅ្ម្័យនររភនំ រឺទ្យទ្យួលបានម្កពីជនជារិឥណ្ណា សដលលៅកនុងល្ៀវលៅបានលរៀបរប់ស្របាប់ល ើយ ។ ម្ាងវិញលទ្យៀរ
វិ្័យនលោបាយ និង រដឋបាល ក៏បានលរៀបចំតាម្សបបឥណ្ណា សដលមានស្រពេះរជាជាលម្ដឹកនាំស្របលទ្យ្ ។ លយើងសបរលៅនិោយ អំពីជីវភាព្ងាម្ លកខណៈម្នុ្ស ការរ្់លៅ
ទ្យំលនៀម្ទ្យមាល ប់ រឺសខមរលយើង ម្ិនបានទ្យទ្យួលវបបធម្៌ពី ជនបរលទ្យ្ល ើយ ។ លដាយកនុងល្ៀវលៅបានលរៀបរប់ថា្ ម្នុ្សលៅ្ម្័យលនាេះមាន្ម្បុរលមម ្ក់រួញអងាា ដី
មាឌ្ម្ិន្ូវធំ ។ កនុង្ងាម្ លរចរ់ទ្យុកស្រ្តីជាធំ កនុងស្ររួសារ និងកនុង្ងាម្ជារិ ។
ចំសណកទ្យំលនៀម្ទ្យមាល ប់កនុងការរំោយ្ព លរមានវិធីបួនោងរឺ ៖
-លដាយដុរលភលើង
-លដាយឲ្រវ្ុី
-លដាយលចលកនុងទ្យឹកទ្យលនល
-លដាយកប់
-្កម្មភាពល្ដឋកិចចនន្ម្័យនររភនំ
ខ្ុំបានល ើញកនុងល្ៀវលៅថា្ ល្ដឋកិចចសដលអំលណ្ណយសលលនាេះ រឺ ក្ិកម្ម និង រណិជាកម្ម ។ លដាយក្ិកម្មលូរោ្់ខាល ំងលដាយសារនលោបាយទ្យឹក ។
ឯរណិជាកម្មវិញក៏ម្ិនចញ់ក្ិកម្មបុនាម នសដរ លដាយសារសរមានកំពង់សស្ម្ុស្រទ្យម្ួយោងធំ រឺ កំពង់សសអូរសកវ ។
ចំសនកឯវិ្័យវបបធម្៌្ម្័យនររភនំវិញ រឺមានភាពរីកចំលរីនសដលនាំចូលម្កពីឥណ្ណា រឺស្រព មញ្ាសា្នា និង ស្រពេះពុទ្យធសា្នា ។
ខ្ុំយល់ល ើញថា្ស្រព មញ្ាសា្នា មានភាពរីកចំលរីនលស្រចើនជាងស្រពេះពុទ្យធសា្នា ។

8. ២.វបបធម្៌លចនឡា
ខ្ុំយល់ថា្វបបធម្៌្ម្័យលចនឡា ម្ិន្ូវមានភាពរីកចលស្រម្ើនបុនាម នលទ្យ លដាយសារសរមានការសបកលចញជាពីរ រឹ លចនឡាលិចទ្យឹក និង លចនឡាដីលគ្នក ។
កតាត លនេះសដលលធវើឲវបបធម្៌្ម្័យលចនឡា មានការពិបាក ។
ចំនុចសដលខ្ុំល ើញថា្មានភាពរីកចំលរីនលនាេះ រឺ្កម្មភាពល្ដឋកិចច សដលបានលូរោ្់ជាលំដាប់ ។
៣.វបបធម្៌-អរិយធម្៌្ម្័យអងារ
ខ្ុំយល់ថា្វបបធម្៌-អរិយធម្៌្ម្័យអងារ រឺបានល ើងដល់កស្រម្ិរកំពូលកប់ពពក សដលលយើងល ើញថា្ មានទ្យឹកដីធំទ្យូោយោរ្នធឹង ល្ាើរអ្់សសនដី ។
ចំសនកខាងវិ្័យនលោបាយ និង រដឋបាល វិញ រឺមានភាពរីកចលស្រម្ើននស្រកសលង ។ ឯអំណ្ណចស្រពេះរជាលៅ្ម្័យលនាេះរឺ មានអំណ្ណចខាល ំងកាល ណ្ណ្់
សដលស្រពេះរជាលចេះ្ឹងអ្់អវីៗ លដើម្បីស្ររប់ស្ររងស្របលទ្យ្ជារិ ។
្ំរប់វិ្័យល្ដឋកិចច រឺថា្មានការរីកចំលរីនលដាយសារសរស្រពេះរជាផ្កា ល់ សដលមាន្ម្បរតិភាពអាចពស្រងឹង និង ពស្រងីកឲបានរីកចលស្រម្ើន ។
្រុបម្កលដើម្បីឲស្របលទ្យ្ជារិម្ួយរីកចំលរីនខាល ំង លុេះស្រតាសរវិ្័យទំងអ្់លៅកនុងស្របលទ្យ្ជារិលនាេះលូរោ្់ខាល ំងសដរ ។
ទ្យំព័រ៦៣-១០៣
-ស្រព មញ្ាសា្នា និង ្ងាម្សខមរ
តាម្ការបានអានរប្់ខ្ុំ រឺថា្ ស្រព មញ្ាសា្នា រឺជាសា្នារប្់សខមរសដលធាល ប់បានលគ្នរពតាំងពីបុរណកាលម្ក ។
១.ស្របភពននលទ្យាិស្រព មញ្ាសា្នា
តាម្ការយល់ល ើញរប្់ខ្ុំ ស្របភពននលទ្យាិស្រព មញ្ាសា្នារឺមានស្របភពលៅស្របលទ្យ្ឥណ្ណា សដលម្កពីពួកអារិោង សដលជាពួកស្បក្លៅស្របលទ្យ្ឥណ្ណា ។
២.បំសណកសចក្ម្័យកាលននលទ្យធិស្រព មញ្ាសា្នា
តាម្ល្ៀវលៅបាន្រល្រថា្ លទ្យធិស្រព មញ្ាសា្នា ស្ររូវបានសបងសចកជា្ម្័យ ៣ធំៗ រឺៈ
-្ម្័យលវទ្យនិយម្ សដលជាល្ម េះលទ្យធិបុរណម្ួយននលទ្យធិសា្នាស្ររ មណ៍ពីឆ្ន ំ១៥០០ ដល់ ឆ្ន ំ៥៥០ ម្ុនរ.្ ។ លវទ្យ មានន័យថា្ ពុទ្យធិដ៏ពិ្ិដឋ ។
-្ម្័យស្ររ មណ៍និយម្ សដលជាលទ្យធិស្រព មញ្ាសា្នា បនតពី្ម្័យលវទ្យនិយម្ ពី្.វទ្យី៥ ម្ុនរ.្ ដល់ ្.វទ្យី១០ ននរ.្ ។ ស្ររ មនិយម្ មានន័យថា្ ទ្យ្សនៈ ឫ
ស្រទ្យឹ្ដីននការនិយម្លគ្នរពរប្់ពួកស្ររ មណ៍ លៅលលើអាទ្យិលទ្យព។
ចំលរេះសា្នាលនេះសងសដរ ខ្ុំលម្ើលល ើញថា្មានអាទ្យិលទ្យពជាលស្រចើនសដលស្របជាជនឥណ្ណា លគ្នរពបូជា ។ ល ើយម្ាងវិញលទ្យៀរ ខ្ុំយល់ថា្
្ម្័យលនេះរឺជា្ម្័យម្ួយសដលមានភាពលលចលធាល ជាងលរ ។
-្ម្័យ ិណាូ រឺជា្ម្័យសដលមានលទ្យធិនិយម្លស្រចើនលសសងៗលស្រចើនណ្ណ្់ សដលលកើរល ើងបនតពី្ម្័យស្ររ មណ៍និយម្ រ ូរម្កដល់បចចុបបនន ។
្ម្័យលនេះរឺស្របជាជនឥណ្ណា លគ្នរព សា្នា ិណាូ សដលសខមរធាល ប់កាន់ បុសនដ ្ឹងសរបារ់បង់លៅល ើយលៅស្របលទ្យ្សខមរ ។ និោយឲខលីសា្នា ិណាូ លនេះ
រឺជាសា្នាសដលបានវិវរតពីសា្នាស្ររ មណ៍ ។
៣.វរតមាន នន ការវិវរតននលទ្យធិស្រព មសា្នាលៅកម្ពុជា

9. ដូចសដលខ្ុំបានអានការវិវរតននលទ្យធិស្រព មសា្នាលៅកម្ពុជា រឺមានលកខណៈ រីកចលស្រម្ើននិងលូរោ្់ខាល ំងចប់លដើម្្ម្័យនររភនំ
រ ូរម្កដល់្ម្័យអងាររក់កណ្ណដ លទ្យី ២ នន្.វទ្យី ១២ លរល ើញថា្មានលកខណៈចុេះអនុភាព្នលៅដល់ការរលុបរោយសាប្ូនយ ្ឹងសរគ្នម ន ។
ពីលស្ររេះស្រពេះរជាមានអំណ្ណចខាល ំងលពក សដលតាំងនាម្ខលួនជាអាទ្យិលទ្យព ដូលចនេះស្របជាពលរដឋក៏សបបលៅកាន់សា្នាស្រពេះពុទ្យធសដលជាសា្នាបចចុបបននរប្់សខមរ ។

10. ៤.ឥទ្យធិពលននលទ្យធិសា្នាស្ររ មណ៍ចំលរេះ្ងាម្សខមរ
ចំលរេះចំនុចទំងអ្់សដល លៅកនុងចំនុចឥទ្យធិពលននលទ្យធិសា្នាស្ររ មណ៍ចំលរេះ្ងាម្សខមរ លនេះខ្ុំយល់ល ើញថា្
ចំនុចនីម្ួយៗរឺចង់លផ្កដ រលៅលលើលទ្យធិសា្នាស្ររ មណ៍សដលមានឥទ្យធិពលខាល ំងម្កលលើ្ងាម្សខមរ ។
សបរលៅនិោយអំពីស្ររប់វិ្័យសដលមានតាំងពី្ម្័យនររ រ ូរម្កដល់្ម្័យអងារ លយើងល ើញថា្លរកាន់សា្នាស្ររ មណ៍
សដលលធវើឲវិ្័យទំងអ្់អាច្នលៅរកការរីកចំលរីន ។ ម្ាងវិញលទ្យៀរលផ្កា បសសំនឹងកតាត លសសងៗលទ្យៀរសដលលធវើឲស្របព័នធស្ររប់វិ្័យ មានការលូរោ្់ ។
ចំលរេះលរឿងទ្យំលនៀម្ទ្យមាល ប់វិញ លយើងល ើញថា្លទេះបីជាសា្នាស្ររ មណ៍មានការរលុបរោយ្ឹងសរទំងអ្់លៅល ើយ បុសនដជំលនឿទ្យំលនៀម្ទ្យមាល ប់វិញ
ស្របលទ្យ្សខមរលយើងលៅសរមានជំលនឿលៅលលើសា្នាស្ររ មណ៍ ។
្រុបម្កលទេះបីជាសា្នាស្ររ មណ៍ រោយបង់លៅស្របលទ្យ្សខមរល ើយ ក៏លៅមានចំហាយ និងវរាុតាងលសសងៗសដលឲកូនសខមរដឹងចា្់ថា្
សា្នាស្ររ មណ៍រឺមានឥទ្យធិពលខាល ំង កនុងស្ររប់វិ្័យ ទំងចិរតរំនិរសខមរ សសនក្ិលបៈ-្ាបរយកម្ម ភាសា អកសរ អកសរសាស្រ្ត អកសរ្ិលប៍ ។ល។

11. ទ្យំព័រ១០៤-១២២
សសនកទ្យី៤
ស្រពេះពុទ្យធសា្នា និង ្ងាម្សខមរ
ម្នុ្សលៅលលើពិភព មាន ក់ៗលកើរម្ក មាន្ិទ្យធិលស្រជើ្លរី្ ស្របកាន់លៅនឹងសា្នាសដលលយើង ចូលចិរត ។ ល ើយសា្នានីម្ួយៗ រឺសរងសរអប់រំម្នុ្ស
ឲស្របស្រពឹរតសរអំលពើលអ ។
គ្នម នសា្នាណ្ណ ឲម្នុ្សអំលពើអាស្រកក់លនាេះលទ្យ ។ ម្ាងវិញលទ្យៀរ ស្របលទ្យ្នីម្ួយៗ សរងសរមានសា្នា ,បុសនដលយើងម្ិនដឹងថា្ លរើសា្នាម្ួយណ្ណ
សដលស្របជាជនលៅស្របលទ្យ្លនាេះ ស្របកាន់យក លស្រចើនជាងលរ ។
ស្រពេះពុទ្យធសា្នាជាសា្នាដ៏ចំណ្ណ្់ម្ួយ សដលបានចក់ឬ្លៅលលើទ្យឹកដីកម្ពុជាតាំងពីយូណ្ណ្់ម្កល ើយ ។ រ ូរដល់្ពវនែៃលនេះពុទ្យធសា្នា
រឺបានកាល យជាសា្នារប្់រដឋ និងមានស្របជាជនសខមរជាង ៩០% ជាពុទ្យធសា្និកជន ។ សា្នាលនេះបានជេះឥទ្យធិពលលលើស្ររប់រចនា្ម្ព័ន្ងាម្ ទំងវិ្័យនលោបាយ
ស្ររប់ស្ររង ល្ដឋកិចច និង វបបធ៌ម្រប្់សខមរ។
ការ្ិកាពីស្រពេះពុទ្យធសា្នា និង្ងាម្សខមរ រឺជាការ្ិកាពីជនជារិសខមរសដលចំបាច់្ស្រមាប់ស្របជាពលរដឋសខមរស្ររប់រូប ជាពិល្្រឺ និ្ិរសថា្ន ក់ឧរតម្្ិកា
សាស្រ្ត និងវិទ្យាសាស្រ្ត្ងាម្ដនទ្យលទ្យៀរ ។ អនក្ងាម្វិទ្យូ និងអនកស្របវរតវិទ្យូបរលទ្យ្ក៏បាននិោយសដលថា្ លដើម្បី្ិកាពីម្នុ្សសខមរ ស្របវរតិសាស្រ្តសខមរ និងវបបធម្៌ អរិយធម្៌
សខមរចំបាច់ស្ររូវសរ្ិកានិងសាា ល់ពីស្រពេះពុទ្យធសា្នា ជាពិល្្ស្ររូវសរសាា ល់ពីរួនាទ្យីននវរតអារម្ជាម្ុន្ិន ។ ម្ាងលទ្យៀរលយើងស្ររូវដឹងជាម្ុននូវអរតន័យននស្រពេះពុទ្យធសា្នា
ពុទ្យធស្របវរត វរតមាន និងការរីកចំលរីនននសា្នាលនេះលៅកម្ពុជា និងឥទ្យធិពលម្កលលើ្ងាម្សខមរ។
បុសនដតាម្ការ្ិកា រប្់ខ្ុំសដល ខ្ុំបានលកើរលៅលលើទ្យឹកដីសខមរ ខ្ុំដឹងថា្ លៅកនុងស្របលទ្យ្រប្់ខ្ុំ សា្នាសដលស្របជាជនសខមរ ស្របកាន់លស្រចើនជាងលរ លនាេះរឺ
ស្រពេះពុទ្យធសា្នា ។
ខ្ុំយល់ល ើញថា្ ស្រពេះពុទ្យធសា្នា លៅកនុង្ងាម្សខមរ រឺមានតាំងពីយូរោរណ្ណ្់ល ើយ ។ ម្ាងវិញលទ្យៀរ ស្របជាជនសខមរទំងអ្់ក៏នាំគ្នន លគ្នរពសា្នាលនេះ
ររ ូរម្កដល់បចចុបបនន ។
ស្រពេះពុទ្យធសា្នាបានអប់រំ ម្នុ្សសខមរ ឲសាា ល់លៅរំនលកនុងការរ្់លៅ , បុណយបាប , ឲស្របស្រពឹរតសរអំលពើលអ សដល ្ងាម្ចូលចិរត រប់រក
,មាន្ីលធម្៌កនុងការរ្់លៅ, និោយរួម្រឺ អំលពើវិជាា មាន ។ ្ំរប់ខ្ុំ ស្រពេះពុទ្យធសា្នា រឺជាសា្នាម្ួយសដលលអ ,
ទ្យំព័រ ១២៣ -១៤០
សសនកទ្យី៥
វរតមាន និងការវិវរតននស្រពេះពុទ្យធសា្នាលៅកម្ពុជា
ខ្ុំយល់ល ើញថា្ វរតមាន ស្រពេះពុទ្យធសា្នាលៅកម្ពុជា មានតាំងពីយូរអសងវងណ្ណ្់ម្កល ើយ ។ តាម្ការអានរប្់ខ្ុំ ស្រពេះពុទ្យធសា្នា មានការរីកចលស្រម្ើន
្ឹងសរស្ររប់្ម្័យកាល រ ូរម្កដល់ បចចុបបនន ។
តាម្ការ្លងារល ើញ ខ្ុំយល់ថា្ តាម្្ម្័យកាលនីម្ួយៗ រ ូរម្កដល់បចចុបបនន ស្រពេះពុទ្យធសា្នា មានការវិវរត លដាយមានការរីកចលស្រម្ើនស្រ្បគ្នន និង
ការអន់ែយ លដាយសារសរ្ងាម្សខមរ ។
លយើងល ើញថា្ លពលខលេះស្រពេះពុទ្យធសា្នា រីកចលស្រម្ើនជាងស្រព មញ្ាសា្នា ល ើយលពលខលេះលទ្យៀរ ស្រព មញ្ាសា្នា រីកចលស្រម្ើនជាស្រពេះពុទ្យធសា្នា ។

12. លទេះបីោងណ្ណ ក៏លដាយ ខ្ុំល ើញថា្ សា្នា ទំងពីរ មានសលស្របលោជន៍ោងខាល ំងកនុងការអភិវឌ្ឍន៍ស្របលទ្យ្សខមរ តាម្្ម្័យកាលនីម្ួយៗ
លលើកសលងសរ្ម្័យ របបកម្ពុជាស្របជាធិបលរយយ ។
សាុយលៅវិញ បចចុបបនន លទេះបីជា ស្របជាជនសខមរ ឈប់លគ្នរព ស្រព មញ្ាសា្នាក៏លដាយ ក៏ស្រពេះពុទ្យធសា្នា អាចមានលទ្យធភាព ្ំរប់អប់រំស្របជាជនសខមរឲបានលអ
ល ើយ្នដល់ការអភិវឌ្ឍសងលទ្យៀរ ។
្រុបម្កលយើងជាជនជារិសខមរ លយើងស្ររូវសររកា ការររ ស្រទ្យស្រទ្យង់ អភិវឌ្ឍន៍នូវសា្នាម្ួយលនេះ លដាយ ស្របរិបរតិឲបានលអ លដើម្បីជាលករតិ៍ដំសនល ឲលកមងជំនាន់លស្រកាយ
។
ទ្យំព័រ១៤១-១៤៣
សសនកទ្យី៦
ឥទ្យិធពលននលទ្យធិស្រពេះពុទ្យធសា្នាចំលរេះ្ងាម្សខមរ
-ឥទ្យធិពលលលើវិ្័យនលោបាយការស្ររប់ស្ររង និង ការដឹកនាំស្របលទ្យ្
ខ្ុំយល់ថា្ស្រពេះពុទ្យធសា្នាមានឥទ្យធិពលលលើនលោបាយ ការស្ររប់ស្ររង និង ការដឹកនាំស្របលទ្យ្ខាល ំងណ្ណ្់ រឺស្ររប់្ម្័យកាល សដលស្របកាន់ស្រពេះពុទ្យធសា្នា ។
កនុង្ម្័យកាលនីម្ួយៗ ្ុទ្យធ្ឹងសររក់ព័នធជាម្ួយនឹង ស្រពេះពុទ្យធសា្នា សដលនាំឲ្ម្័យកាលទំងអ្់លនាេះមានភាពរីកចំលរីន ។
ល ើយខ្ុំយល់សែម្លទ្យៀរថា្ របបណ្ណសដលបានសារភាា ប់ខលូនជាម្ួយនឹងស្រពេះពុទ្យធសា្នា រឺសរងសរមានជ័យជំនេះកនុងការអភិវឌ្ឍន៍ស្របលទ្យ្ជារិ និង
ការកសាងជារិឲមាន្នតិភាព ជូនស្របជាពលរដឋ។
ទ្យំព័រ១៤៣-១៦៤
-ឥទ្យធិពលលលើវិ្័យវបបធម្៌
ស្រពេះពុទ្យធសា្នា បានជេះឥទ្យិធពលោងធំលធងលៅលលើបណ្ណត វិ្័យនានា សដលស្រទ្យស្រទ្យង់្ងាម្ និង លធើវឱ្យ្ងាម្មានការរីកចលស្រម្ើន ស្រពម្ទំងបានកសាងវបបធម្៌រប្់
ជារិម្ួយមានលកខណេះចា្់ោ្់។
ស្រពេះពុទ្យធសា្នា មានឥទ្យធិពលលៅលលើនលោបាយការស្ររប់ស្ររង និង ការដឹកនាំស្របលទ្យ្ជារិ លៅស្ររប់របប្ងាម្ សដលលគ្នរពស្រពេះពុទ្យធសាសានា។ អនកដឹកនាំ
ស្របលទ្យ្ជារិជាពិល្្ស្រពេះម្ហាកសស្ររសខមរ្ុទ្យធ្ឹងសរសារភាា ប់ខលួនលៅនឹងស្រពេះពុទ្យធសា្នា។
ខ្ុំយល់ថា្ មានសរសា្នាលទ្យសដលអាចជេះឥទ្យធិពលបានខាល ំងធំលធងលលើសសនកវបបធម្៌ ដូចជា ៖
_សសនកអប់រំចិរតរំនិរ លដាយអប់រំម្នុ្សសខមរឲមានចិរត្លូរបូរ ្ុភាពរបសារ ស្របកាន់នូវាកបបកិរិោម្ួយ្ម្្ួនជាអនកស្រ្ោញ់្នដិភាព ។
-សសនកភាសា អកសរ អកសរសាស្រ្ត អកសរ្ិលប៍ សដលមានបាននាំភាសា្ំស្ក្ាឹរ និង ផ្កសាបាលីបញ្ចូលកនុងភាសាសខមរ
សដលបានស្ររូវជនជារិសខមរបានសក្ស្រម្ួលនចនស្របឌ្ិរការ់កង្ូរ្័ពាខលេះ លដើម្បីឲរកយបាលី្ំស្រ្កឹរទំងអ្់លនាេះ កាល យលៅជាភាសាសខមរសដលសខមរនិយម្ និងកំពុងលស្របើ្ពវនែៃលនេះ
។
-សសនកអប់រំបណដុ េះចំលណេះដឹង លដាយបណដុ េះចំលណេះដល់កុមារ និង យុវជនកម្ពុជាលដើម្បីឲលពញលកខណៈ ជាស្របជាពលរដឋមាន្ម្រាភាពម្ួយ្ម្ស្រ្ប
ល្លើយរបលៅនឹងរស្រម្ូវការននការកសាងស្របលទ្យ្កនុងដំណ្ណក់កាលនីម្ួយៗ ។

13. -សសនក្ិលបៈ រឺថា្លរលផ្កដ រលៅលលើវរតអារម្សដលជា ម្ជឈម្ណា លរកាការររ និង សសពវសាយ្ិលបៈ រូរយរស្កនដី ។
-សសនកជំលនឿ ទ្យំលនៀម្ទ្យមាល ប់ ស្របនពណី រឺ ស្រពេះពុទ្យធសា្នា បានអប់រំម្នុ្សសខមរឲមានជំលនឿលៅលលើបុណយ បាប លរលរឺ មានជំលនឿលៅលលើទ្យ្សនៈកម្មសលលនេះឯង ។
ទ្យ្សនៈកម្មសលបានបងាា ញស្របាប់ថា្ អនកលធវើកម្មស្ររូវទ្យទ្យួលសលជានិចច ។កម្ម និងសល សរងអលនាា លលៅជាប់គ្នន រ ូរ ។ អនកលធវើអំលពើលអសរងទ្យទ្យួលសលលអ
អនកលធវើអំលពើអាស្រកក់សរងទ្យទ្យួលសលអាស្រកក់ ។ អំលពើអាស្រកក់សដលអនកណ្ណបានស្របស្រពឹរតល ើយ ពុំអាចទ្យូទរ់្ងគ្នន នឹងអំលពើលអបានល ើយ ។
កនុងលនាេះសងសដរ រឺមានដូចជា៖
 ទ្យំលនៀម្ទ្យមាល ប់ ស្របនពណី
 អំពីបុណយពិសាខបូជា
 អំពីបុណយមាឈបូជា
 បុណយចូលឆ្ន ំែមី
 បុណយភាុំបិណា
 បុណយចូលវ្ា
 បុណយលចញវ្ា
 បុណយកឋិន
្រុបម្កសសនកទំងអ្់លនេះល ើយសដលស្រពេះពុទ្យធសា្នាបានសារភាា ប់ លទ្យើបលធវើឲមានវបបធម្៌សខមរលយើងរីកចំលរីន ម្កដល់្ពវនែៃលនេះ ។
ដូចលនេះលយើងអាច្និនដាឋ នបានថា្ ស្រពេះពុទ្យធរឺជាស្ររឹេះម្ួយននការអភិវឌ្ឍន៍ វបបធម្៌ជារិលយើងឲបានរីកចំលរីនលអស្របល្ើរ ។
ទ្យំព័រ១៦៤-១៦៥
ឥទ្យធិពលលលើវិ្័យល្ដឋកិចច
ខ្ុំយល់ថា្ លទេះបីជាស្រពេះពុទ្យធសា្នាពុំមានឥទ្យធិពលអវីសដលរក់ព័នធកនុងការកសាងជារិក៏លដាយ ក៏ស្រពេះពុទ្យធសា្នាសដលមានស្រពេះ្ងឈជារំណ្ណង
បានរួម្ចំសណកដល់ ការកសាងល្ដឋកិចចតាម្រយៈការជួយទ្យំនុកបស្រម្ុងជំរុញវិ្័យក្ិកម្ម ្ិបបកម្ម ឧ្ា កម្ម សដលមានទ្យំនាក់ទ្យំនងគ្នន លៅវិញលៅម្ក ។
លស្រៅពីលនេះស្រពេះ្ងឈក៏បានចូលរួម្រួបសសំកមាល ំងរប្់ស្របជាពលរដឋលៅតាម្ភូម្ិនីម្ួយៗ បានកសាងទ្យំនប់ស្របឡាយទ្យឹក លលើកសលូវែនល់
លដើម្បី្ស្រម្ួលការលធវើដំលណើរស្ររប់ស្របលភទ្យកនុងទ្យំនាក់ទ្យំនងននវិ្័យ ក្ិកម្ម រណិជាកម្ម លរល រឺ ជំរុញវិ្័យល្ដឋកិចចឲបានរីកចលស្រម្ើន ។
ដូចលនេះលទេះបីស្រពេះពុទ្យធសា្នាបានជួយ រិច ឫ លស្រចើន ក៏បានរួម្ចំសណកកនុងការកសាងល្ដឋកិចចសខមរមានការរីកចំលរីនសដរ ។
សសនកទ្យី៧
ទ្យំព័រទ្យី១៦៦-១៦៩
អំពីវរតអារម្ និង ្ងាម្កម្ពុជា
ស្របលទ្យ្សខមរលយើង ជាស្របលទ្យ្សដលកាន់លទ្យធិស្របជាធិបលរយយព ុបកស មានបាវចនា ជារិ សា្នា ស្រពេះម្ហាកសស្ររ
ល ើយរដឋធម្មនុញ្ាននស្រពេះរជាណ្ណចស្រកកម្ពុជាបានសចងថា្ ស្របជាពលរដឋសខមរ ទំងពីរលភទ្យ រឺ ស្របុ្ និង ស្រ្ី មាន្ិទ្យិធល្មើរគ្នន លពញទ្យីខាងជំលនឿ ។

14. -វរត រឺជាភាសាបាលីស្ររូវបានសខមរលស្របើ្ស្រមាប់លៅទ្យីកសនលងសដលពួក្ម្ណៈកនុងពុទ្យធសា្នាសាន ក់លៅល ើយជួនកាលស្ររូវបានលរលស្របើរកយ អារម្ ជំនួ្វិញ ។
-វរត ម្ិនសម្នលចេះ សរលធវើឲសររួចលនាេះល ើយ រឺស្ររូវមានស្រកិរយស្រកម្ស្ររឹម្ស្ររូវសបបបទ្យវិន័យ ។ លយើង្លងារល ើញថា្ វរតស្ររូវលរៀបចំល ើងឲមានបលង់ស្ររឹម្ស្ររូវ ល ើយស្ររូវមាន្ួនចារ
លដើម្លឈើ និង ស្រ្េះទ្យឹកជាចំបាច់ ។ លលើ្ពីលនេះលៅលទ្យៀរ ទ្យីធាល វរតនីម្ួយៗ ស្ររូវមានរបងព័ទ្យធជុំវិញ ស្រពម្ទំងមានលកាល ងទវ រលទ្យៀរសង ។ ចំសណកខាងកនុងទ្យីធាល វរតលរសរង្លងារ
ល ើញមាន ៖
-ស្រពេះវិហារ ជាកសនលង្ំខាន់បំសុរកនុងវរត
-សាោធម្ម្ភា ឫ សាោឆ្ន់ លរលធវើឲធំទ្យូោយជាងស្រពេះវិហារ
-លហានស្ររ កសនលង្ស្រមាប់រម្ាល់រម្ពីរ
-កុដិ កសនលង្ស្រមាប់ស្រពេះ្ងឈរង់
-ស្រពេះលចរិយ ជា្ំណង់ដ៏្ំខាន់
ទ្យំព័រទ្យី១៦៩-១៨០
ចំលរេះការស្ររប់ស្ររងវរតអារម្ រឺស្រពេះលៅអធិការវរត មានរួនាទ្យី្ំខាន់កនុងការលម្ើលការខុ្ស្ររូវកនុងវរត ។ លស្រៅពីស្រពេះលៅអធិការវរត រឺមាន ស្រពេះស្ររូល្វង និង សាដ ំ
្ស្រមាប់លម្ើលការខុ្ស្ររូវជំនួ្ ។
វរតអារម្ រឺជាលខឿម្វបបធម្៌ជារិ និង ្ងាម្កិចច លស្ររេះថា្ តាម្ការ្ិកា និង សាា នភាពជាជាក់ស្ដង វរតកនុង្ងាម្សខមរ មានរនម្លអលនកម្ិនអាចការ់នែលបាន ។
លដាយរល់្ម្បរតិវបបធម្៌ជារិ ល្ាើទំងអ្់ ស្ររូវបានសែរកា ការររ ទ្យុកកនុងវរតអារម្ លដាយរប់ចប់តាំងពីរម្ពីរកបូនចាប់សាស្រសាា នានា សាស្រសាត ្លឹករិទ្យធ កាច់ចមាល ក់
អកសរសាស្រ្ត និង រស្រនតីស្របនពណីជារិជាលដើម្ ។ លយើងអាចសបងសចកនូវ រូនាទ្យីរប្់វរតកនុងការសែរកា្ម្បរតិវបបធម្៌ទំងលនាេះបានលអ ។
វរតអារម្ និង ្ងាម្កម្ពុជា រឺមានការទ្យំនាក់ទ្យំនងគ្នន ជាយូរលង់ណ្ណ្់ល ើយ ការសដលមានវរតអារម្លៅកនុង្ងាម្កម្ពុជា រឺ
បានម្កពីការលគ្នរពស្រពេះពុទ្យធសា្នា រប្់ស្របជាជនកម្ពុជា សដលនាំឲមានការអភិវឌ្ឍន៍ និង ការរីកចំលរីនលៅកនុង្ងាម្ និង ស្របលទ្យ្ជារិ ។
ការយល់ដឹងអំពីវរត រឺ ស្ររូវយល់ដឹងអំពីស្រពេះពុទ្យធសា្នាសងសដរ លស្ររេះថា្វរត និង ស្រពេះពុទ្យធសា្នា មានទ្យំនាក់ទ្យំនងគ្នន ោងជិរ្ិនរ ។ដូចលនេះល ើយ
វរតអារម្មានរួនាទ្យីដ៏្ំខាន់កនុងការរួម្ចំសណកកនុងការអភិវឌ្ឍន៍ស្របលទ្យ្ជារិ សខមរលយើង ។
លដាយបានដឹងពីការអានរប្់ខ្ុំ រឺថា្វរតមានសារៈ្ំខាន់ខាល ំងណ្ណ្់ ្ំរប់ស្ររប់វិ្័យសដលលៅកនុងស្របលទ្យ្កម្ពុជា រឺជួយកនុងការអភិវឌ្ឍន៍ អប់រំ បណដុ េះបណ្ណដ ល
វិជាា ជីវៈ ឲមានការរីកចំលរីនលៅកនុងស្ររប់្ម្័យកាល។
ខ្ុំយល់លទ្យៀរថា្ លដាយលយើងជាស្របជាជនសខមរសដលលគ្នរពស្រពេះពុទ្យធសា្នា លយើងស្ររូវជួយខិរខំការររវរតអារម្សដលជាស្ររឹេះននវបបធម្៌ និង ជួយទ្យំនុកបំរង
កនុងកសាងវរតអារម្ឲបានលស្រចើន ឫ គ្នំស្រទ្យ ជាែវិកា ្មាា រៈ លស្ររឿងឧបករណ៍លសសងៗ ។ល។
សសនកទ្យី៨
ទ្យំព័រទ្យី១៨១-២២៣
្ញ្ញា ណននសាា បរយកម្ម និង ្ិលប៏្ំណង់ស្របាសាទ្យ
លយើងដឹងល ើយថា្ ជនជារិសខមរលយើងរឺ ជាជនជារិម្ួយសដលខាល ំង អាចកសាងស្របាសាទ្យសដលមានទ្យំ ំធំៗ លលើ្ពីការរិរ ។ ដូចលនេះកនុងសសនករឺ និោយអំពី
ស្របាសាទ្យលៅស្របលទ្យ្សខមរលយើងសដលបុពវបុរ្សខមរ លយើងបានកសាងទ្យុកឲកូនលៅជំនាន់លស្រកាយជួយសែរកាការររបនត ។

15. ស្របាសាទ្យបុរណ សខមរទំងអ្់្ុទ្យធសរស្ររូវបានកសាងល ើងលៅ្ម្័យខុ្ៗគ្នន ។ ល ើយ្មាា រៈ្ស្រមាប់លស្របើស្របា្់ក៏ខុ្គ្នន លៅតាម្្ម្័យកាល និង
ការរីកចលស្រម្ើនរប្់្ងាម្ជារិនា្ម្័យកាលនីម្ួយៗសដរ ។
្ំរប់សសនករចនា្ម្ព័ន រឺស្របាសាទ្យនីម្ួយៗ ស្ររូវបានសចកលចញជាសសនកលសសងៗ សដល្ាិរលៅកនុងរចនា្ម្ព័ន ននសាា បរយកម្មនន្ំណង់ស្របាសាទ្យសខមរ ។
ជាទ្យូលៅលរ្ង់ស្របាសាទ្យ សបរម្ុខលៅទ្យិ្ខាងលកើរ លដាយមានជំលនឿថា្ទ្យិ្ខាងលកើរជាទ្យិ្សដលមានពនលឺនែៃម្ុនលរបងអ្់ ឫ ជាទ្យិ្នាំម្កនូវ្ិរី្ួ្ដី
ជាទ្យិ្សដលលកើរមាននូវល្ចកដីចលស្រម្ើនរុងលរឿង លលើកសលងសរស្របាសាទ្យអងាវរតម្ួយររ់ សដលលរបាន្ង់សបរម្ុខលៅទ្យិ្ខាងលិច ។
លគ្នលបំណងននការសាង្ង់ស្របាសាទ្យ រឺលដើម្បីឧទ្យិា្ថា្វ យអាទ្យិលទ្យព ឫ លទ្យវៈ សដលកនុងសា្នាស្ររ មណ៍ ។ ម្ួយលសសងលទ្យៀរ រឺ លដើម្បីឧទ្យិា្ថា្វ យស្រពេះលរធិ្រវ
, ស្រពេះឥ្ូរ , បុពវបុរ្ , ស្រពេះរជា , មាតាបិតា ។ល។
ចំសណកសាា បរយកម្ម នន្ិលប៍្ំណង់ស្របាសាទ្យសខមរ មានការរីកចំលរីនឥរឈប់ឈរ តាំងពី្ម្័យនររភនំរ ូរដល់្ម្័យអងារ ។
្រុបម្កលយើង្លងារល ើញថា្ ស្របាសាទ្យបុរណ សខមរ ទំងអ្់្ុទ្យធសរមានការនចនស្របឌ្ិរ លដាយសាន នដបុពវបុរ្សខមរលយើង ។
សដលនាំឲមានការរីកចលស្រម្ើនខាងវិ្័យវបបធម្៌ ឥរឈប់ឈរ ។
្ំរប់ខ្ុំជាកូនសខមរ ខ្ុំយល់ថា្ ស្របាសាទ្យទំ ងអ្់លៅស្របលទ្យ្សខមរ សដលបានបនសល់ទ្យុកពីបុពវបុរ្សខមរ រឺ មានភាពអសាច រយណ្ណ្់ លស្ររេះថា្ ស្របាសាទ្យទំងអ្់
លធវើល ើងខព្់ពីដី មានលស្រចើនជាន់ ហាក់ដូចជា ភនំដល់ខព្់ម្ួយ ។
ខ្ុំយល់លទ្យៀរថា្ ការកសាងស្របាសាទ្យទំងអ្់លនេះ រឺ បុពវបុរ្ សខមរ ចង់បងាា ញពីភាពខាល ំងខាល ននសាន នដដ៏បិនស្រប្ប់ សដលអាច្ង់ស្របាសាទ្យ ដ៏ធំ្ាឹម្ន្ា
បានជាោងលស្រចើនលដើម្បីឲកូនលៅជំនាន់លស្រកាយបានល ើញ ។
ការ្ង់ស្របាសាទ្យទំងលនេះរឺ មានអរតស្របលោជន៍ោង្ំរប់កូនលៅជំនាន់លស្រកាយ រឺ អាចទញចំណូ លពីការលទ្យ្ចរណ៍រប្់លភ្ៀវបរលទ្យ្
សដលម្កទ្យ្សនាស្របាសាទ្យទំងអ្់លនាេះ ឲសាា ល់លៅសាន នដវបបធម្៌សខមរ សដលមានភាពខាល ំងខាល ។
តាម្យល់បល់ខ្ុំ លយើងជាកូនសខមរស្ររូវលចេះការររវបបធម្៌ជារិលយើងឲបានរុងលរឿង ។ លចេះការររសែរកា ទ្យប់សាា រ់វបបធម្៌អន់ែយ ។
ស្ររូវលចេះឲរនម្លវបបធម្៌រប្់លយើង ។