Kanıta Dayalı Tıp,Evidence Based Medicine

2. Kanıta Dayalı Tıp Evidence Based Medicine GRUP KILÇIK Kanıtın var mı? Kanıtın nedir? En iyi kanıtı bul … ve KARAR ver…

3. Tarihçe Kanıta dayalı tıp felsefik temelleri 19.yy ortalarına dayanan fakat önemi, anlamı ve klinik uygulanabilirliği günümüzde dahi tartışmalara yol açan; değeri yeni yeni anlaşılmakta olan bir kavramdır. GRUP KILÇIK ® 2008

4. Kanıta Dayalı Tıbbın bugünkü önem ve popülaritesi ise 1990 ’lara uzanmaktadır. 90’lı yıllar beraberinde dönüm noktası sayılabilecek değişimleri de getirmiştir . Tarihçe GRUP KILÇIK ® 2008

5. Tarihçe 1980’de Klinik Öğrenme Yöntemi olarak Kanada Mc Master Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde eğitime girdi. 1990’ larda Gordon Guyatt ‘Kanıta Dayalı Tıp’ ismini koydu 1996: David Sackett tarafından; Yeni Bilgiye Ulaşma,Değerlendirme ve Uygulama Yöntemi olarak belirlendi. GRUP KILÇIK ® 2008

6. Neden? Kanıta Dayalı Tıbba Neden İhtiyaç Duyuldu? Tanı,prognoz,tedavi ve korumada hasta başında bilgi gereksiniminin artması. Klasik başvuru kitaplarının yetersiz kalması. Bir ilacın etkin olduğu saptandıktan sonra ders kitabına girişi yada ilacın etkin olmadığının saptanmasından sonra ders kitabından çıkarılışı 10yıl sürüyor GRUP KILÇIK ® 2008

7. Neden? Makalelerden karara varmanın zor olması . Günde 40 makalenin yayınlanması Yılda 15.000 makalenin yayınlanması Sadece birinci basamakta 90 derginin bulunması Yapılan çalışmaların geçerli,güvenilir ve uygulanabilir olmaması GRUP KILÇIK ® 2008

8. Neden? Yıllar geçtikçe klinik deneyim ve ustalık artarken bilgilerin azalması Örneğin; bazı hipertansif hastaların tedavi edilip bazılarının tedavi edilmemesini belirleyen nedir? Bu hastalarda verilecek klinik kararın belirleyicileri: Kan Basıncı düzeyi Hastanın yaşı Hedef organ hasarı Hekimin Tıp Fakültesinden mezun olduğu yıl   GRUP KILÇIK ® 2008

9. Neden? Okumaya zaman ayırmakta güçlük çekilmesi. Örneğin bir İç Hastalıkları uzmanının güncel kalabilmesi için günde 17 makale okuması gerekir. Hastaların bireysel gereksinimlerini ve tercihlerini göz önüne alan sistematik yaklaşımların olmaması. Bilimsel araştırmaların ve Endüstrinin çok iç içe olması. En iyi dergilerdeki makalelerin bile sadece % 13 ünün geçerlilik ölçütlerine uygun olduğu gösterilmiş GRUP KILÇIK ® 2008

10. Neden? Bilimsel araştırmaların ve Endüstrinin çok iç içe olması. En iyi dergilerdeki makalelerin bile sadece % 13 ünün geçerlilik ölçütlerine uygun olduğu gösterilmiş. Bilgilerin bir süzgeçten geçmesi gerekir. Çünkü bunların hepsi uygun ve yeterli değil. GRUP KILÇIK ® 2008

11. Kanıta Dayalı Tıp Nedir? Hekimlerin günlük kararlarını,mevcut en iyi kanıtın ışığında, kendi deneyimleri ve hastanın özellikleri ve seçimleriyle birleştirerek vermesi için belirlenen sistematik bir yaklaşımdır. GRUP KILÇIK ® 2008

12. Kanıta Dayalı Tıp Üçlüsü Kanıt Klinik Deneyimler Hastanın Değerleri KARAR GRUP KILÇIK ® 2008

13. KDT Uygulamasının Basamakları Sor: Klinikte karşılaşılan problemin çözümü için ihtiyaç duyulan bilgi nedir. Kanıt Araştır: Sorunun yanıtına yönelik uygun kaynakların seçilmesi için araştırma yapılması .Literatür taraması yap. Kanıtları Eleştir: Bulunan kanıtların doğruluğunun geçerliğinin ve klinik pratik içinde uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi . Geçerlilik (Doğruluk derecesi) Önemlilik (Etkinin Büyüklüğü,Derecesi) Yararlılık (Klinik Uygulanabilirlik) GRUP KILÇIK ® 2008

14. KDT Uygulamasının Basamakları Karar Ver ve Uygula: Sorunun kaynağı olan hastaya dönülerek ilgili kanıtın hekimin deneyimi ve hastanın tercihleri ile birleştirilmesi Değerlendir: Hastanın sorununa yönelik olarak hekimin yaptığı çalışmayı ve kendi performansını değerlendirmesi GRUP KILÇIK ® 2008

15. Doktor Hasta Soru Oluştur Kanıtları Araştır Tıp Kitapları Makaleler Rehberler Bültenler Kaynakları Eleştir !!! Geçerliliği var mı? Önemlilik düzeyi Uygulanabilirliği En İyi Kanıt Kanıta dayalı olarak hastayı bilgilendir ????? Klinik Deneyimler En İyi Kanıt Doktor Hasta KARAR

16. Kaynaklar Sorunun çözümü için uygun kanıt (kaynak) seçimi nerelerden yapılabilir? Temel Tıp Kitapları Bültenler Rehberler Makaleler GRUP KILÇIK ® 2008

17. Makale Kaynakları Kanıtla ilgili makale kaynakları; Önceden Derlenmiş İkincil Kaynaklar ACP Journal Best Evidence Sistematik Derlemeler Cochrane Kütüphanesi Veritabanları Ulakbim Pubmed Ovid Google Scholar www. bestevidence.com www.acpjc.org www. cochrane.org www. pubmed.gov www. scholar.google.com www. ovid.com www. ulakbim.gov.tr

18. Cochrane Kütüphanesi www.cochrane.org 1992 ’de Archie Cochrane ve Iain Chalmers tarafından kuruldu 80 den fazla ülkede 15.000 den fazla kişiyi kapsayan bir ağdır. Sağlık konusunda insanların bilgilendirilmiş kararlar almasına yardımcı olmayı hedefleyen uluslararası bir organizasyondur. Sağlık müdahalelerinin etkilerinin sistematik incelemelerini hazırlanmasını, düzenlenmesini ve kolay erişimin için yayılmasını sağlar. GRUP KILÇIK ® 2008

19. Pubmed www.pubmed.gov Amerikan Ulusal Sağlık Enstitüsü Veritabanıdır. Hedeflenen alandaki ve istenilen özellikteki makalelere rahatça ulaşılabilir. GRUP KILÇIK ® 2008

20. Makalelerin Değerlendirilme Kriterleri Nasıl bir dergide yayınlanmış? Dergi hakemli mi? İmpakt Faktörü kaç? İmpakt Faktörü: 1 yıl içinde o dergideki yayınlar kaynak gösterilerek yapılan atıfların o dergide önceki 2 yıl boyunca yayınlanan makale sayısına oranıdır. Science Citation İndex’de (SCI) yer alıyor mu? SCI: 5800 den fazla dergi içeriyor.Her yıl 2000 den fazla dergi SCI’ye kayıt için başvurur ancak bunların sadece %10’u kabul edilir. GRUP KILÇIK ® 2008

21. Makalelerin Değerlendirilme Kriterleri Hangi ülkeden geldiği. Hasta profili açısından önemli. Çalışma bir kuruluştan destek almış mı? Çalışmanın kalitesi nedir? Yayın Standartlarına uygunluk Belirtilen yayın periyoduna uyması Editör listesi Hakemlerin uluslararası niteliği Atıf Sayısı GRUP KILÇIK ® 2008

22. Kanıt Kanıta dayalı Tıpta İki Temel İlke: Klinikte karar vermede kanıt asla tek başına yeterli değildir. Yarar ve riskler,koşullar,alternatif tedavi stratejileri,maliyet ve hastanın değerleri dikkate alınmalıdır. Klinik kararı vermede kanıtlar önem sırasına göre sıralanmalıdır . GRUP KILÇIK ® 2008

23. Kanıtlar geçerlilik ve güvenlilik düzeylerine göre sırayla; A,B,C ve D olarak sınıflandırılır. A ve B grubu kanıtları genellikle metaanaliz, sistematik derleme ve randomize kontrollü çalışmalardan elde ediyoruz. GRUP KILÇIK ® 2008

24. Kanıt Düzeyleri SIGN Kriterleri (Scottish Intercollegiate Guidelines Network) 1a. Sistematik Derleme ve Randomize Kontrol Çalışmalarının Metaanalizi. (A) 1b. En az bir adet Randomize Kontrollü çalışma (A) 2a. En az bir adet Randomize olmayan kontrollü çalışma (B) 2b. İyi dizayn edilmiş yarı deneysel çalışmalar. (B) 3. İyi planlanmış deneysel olmayan çalışmalar (Kıyaslama, korelasyon, vaka-kontrol, kohort, izlem) (C) 4. Uzman komite raporları,Saygın otoritelerin görüşleri. (D) GRUP KILÇIK ® 2008

25. Kanıt Piramidi Metaanalizler Sistematik Derleme Randomize Kontrollü Çalışmalar Kohort Olgu-Kontrol Olgu-Serileri Olgu-Raporları Düşünceler Klinik Görüşler Editör yazıları Hayvan Çalışmaları İn-Vitro (Test Tüpü) Çalışmaları GRUP KILÇIK ® 2008

26. Kanıt Düzeyleri En Yüksek Olan Araştırmalar Sistematik Derlemeler Metaanalizler Randomize Kontrollü Çalışmalar Kohort Araştırmaları Olgu Serileri Tek Olgu Sunumları GRUP KILÇIK ® 2008

27. Sistematik Derlemeler Bulunan en uygun ve geçerli verinin toplanması, analiz edilmesi ile sonuçların en yüksek kesinlikte elde edilmesidir. Uygulama kılavuzları/rehberleri, ekonomik değerlendirmeler, teknolojik değerlendirme raporları sistematik derlemelerin bulgularını entegre ederler. GRUP KILÇIK ® 2008

28. Meta analizler Tanısal doğruluk çalışma sonuçlarının istatistiksel olarak verildiği sistematik derlemelerdir. Çok sayıda birincil çalışmanın sadece kalitatif olarak değil aynı zamanda istatistiksel olarak birleştirilmesidir. Meta-analizlerde, incelenen tanısal ölçüler birleştirilerek toplu olarak sunulur. GRUP KILÇIK ® 2008

29. Meta analizler Tanısal girişimlerin sistematik derlemeleri şu alanlarda kullanılmakta ve yararlı olmaktadır: Klinik kararlarda destek Politika kararlarında destek Uygulama kılavuzlarının oluşturulması Klinik denetlemeler Teknoloji değerlendirmeleri Öğretim ve eğitim Gelecek araştırma tasarlamaları için açıkların görülmesi Birincil çalışmaların daha dikkatli yapılmasını teşvik GRUP KILÇIK ® 2008

30. Randomize Kontrollü Çalışma En az bir kontrol grubu olmalı. Kontrol Grubu: Deneysel gözlemlerin değerlendirildiği standart. Örneğin;birçok klinik çalışmada bir hasta gönüllü grubuna deneysel bir ilaç ya da tedavi verilirken, kontrol grubuna hastalık için bir standart tedavi ya da bir plasebo verilir Kontrol ve çalışma grubu eş zamanlıdır. Randomize (rastgele) sayılar tablosu kullanılır Çift kör çalışmadır. Çift Kör: Gönüllü kişilerin ne aldıklarını bilmedikleri ve çalışma personelinin hangi gönüllülerin çalışma ilacını ya da hangilerinin plasebo (yada tedavi) aldığını bilmediği bir klinik çalışmadır . Tabakalandırılmıştır. GRUP KILÇIK ® 2008

31. Tanısal Testler Tanısal testlerin tanısal yeterliliğinin derecesi, kanıta dayalı tıp yaklaşımında hekimin günlük kararının doğruluğunu etkiler. Laboratuvar testleri Görüntüleme teknikleri Fizyolojik fonksiyon ve patoloji testleri Hasta öyküsünden elde edilen bilgiler Hasta fizik bakısından elde edilen bilgiler GRUP KILÇIK ® 2008