SlideShare a Scribd company logo
Topic Maps modelleren

   Morpheus Kennistechnologie
Quintin Siebers en Gabriel Hopmans
       http://www.mssm.nl




         © Morpheus Kennistechnologie 1999 - 2010
Doelstellingen
• Een procedure leren om topic map
  ontologies te ontwikkelen
• Modelleerbeslissingen begrijpen over:
  –   Wanneer een topic maken
  –   Hoe topics een naam te geven
  –   Wanneer een associatie te gebruiken
  –   Hoe identiteit vast te stellen
  –   Class hiërarchieën
  –   etc.
                 © Morpheus Kennistechnologie 1999 - 2010
Agenda
• Modelleeromgevingen
• Een klein stukje uit de
  Modelleertraining
  – maar hands-on enkel Ontopoly
• Tips om zelf aan de slag te gaan
  – Zoals met eigen LTM
  – Ontopoly


               © Morpheus Kennistechnologie 1999 - 2010
Modelleeromgevingen
    • Er zijn maar een aantal editors om te
      modelleren
    • Ontologie wordt vaak op meta niveau
      uitgewerkt zonder visualisatie
    • Schemas en constraints vaak in ontologie
      (ook zonder visualisatie)




4
Modelleeromgevingen
    • Onotoa, TMLab
      – met schema/TMCL en visualisatie
    • Ontopoly, Bouvet
      – met meta-ontologie
    • Kamala, Morpheus
      – met meta-ontologie




5
Onotoa – TopicMapslab.de
    • Eclipse based editor




6
Ontopoly - Ontopia
    • Ontologie
      editor en
      een
      instantie
      editor
    • In Ontopia
      wordt een
      schema
      gegeneerd
      als er geen
7
      bestaat
Morphology
    •   Meta-ontologie in de topic map
    •   Ontologie gedreven
    •   Zelf configurerend
    •   Geavanceerde data constraining




8                 © Morpheus Kennistechnologie 1999 - 2010
Kamala




9   © Morpheus Kennistechnologie 1999 - 2010
Training Topic Maps
           Modelleren
     • Cyclus, Theorie, terminologie,
       regels
     • De 7 hoofdstappen
     • Ontopoly
     • LTM

10
Topic Maps Ontologie
     • topic types
       – stad, kamerlid, politieke partij
     • association types
       – geboren-in, lid-van
     • association role types
       – werknemer, werkgever
     • occurrence types
       – rapport, website, datum
     • type hierarchy
       – kamerlid ISA persoon
       – stad ISA plaats
12
Topic map terminologie
• Ontologie
   – topic types, association types, occurrence types, etc.
   – Soms behoren enkele topic instanties hier ook toe

• Constraints
   – Regels die de beperkingen op klasse van objecten opleggen

• Schema
   – de combinatie van een ontologie en constraints

• Schema language
   – Een taal om schemas te schrijven
   – Voorbeelden zijn: Ontopia Schema Language en TMCL
   – Morpheus gebruikt dit implicitiet in een eigen meta-
     ontologie
                      © Morpheus Kennistechnologie 1999 - 2010
Ontologie uitdrukken
•   Ontologie is                 Commissie   Lid van      Commissie-
                                                             lid
    deel van de
    topic map(s)    ontologie



•   De types zijn   instanties


    ook topics
                                                       A.C. Kant



                                                            A. Pechtold
                    Financiële
                    Commissie
Semantiek ?
• Als topics worden verbonden dan wordt
  het meer betekenisvol
• Beweringen maken over topics
  (bijvoorbeeld over de duur)      Contract



                 Employee       Employment      Employer

                 role type   association type   role type




   role player     role        association        role      role player
     Quintin                                                 Morpheus
     Siebers
2 regels voor modelleren
1.Er zijn veel foute manieren om te
  modelleren,
  maar er is niet maar 1 correcte manier
  – Er zijn vaak aannemelijke alternatieven
  – De beste oplossing hangt af van de
    applicatie
2 regels voor modelleren
• Ontologie ontwikkeling is vaak een
  iteratief proces
  • Tijdens ontwikkeling wil je vaak
    beslissingen herzien
  • Gelukkig is het topic map model zo
    flexibel dat het geen grote impact heeft
    op je applicatie
  • Prototyping is altijd goed
Topic map ontologie
            ontwerp
• Een vorm van knowledge engineering
• Start is vaak vanuit bestaande informatie
  bronnen
  – Een eerste set omzetten naar Topic Maps
    Noodzakelijk:
  – domein expertise
  – Begrip van topic map paradigma
  – data modellering vaardigheden
• Vaak een team inzet
1. Bepaal domein en scope
Bepaal domein                   Ontsluit en                  Belangrijkste items
  en scope                      Hergebruik                      identificeren


                       Initiele definitie van classes
            Topic               Association             Occurrence
            types                 types                   types



                      Stapsgewijs verfijnen van types
            Topic               Association             Occurrence
            types                 types                   types



                    Review                     Documentatie
Bepaal domein en scope
• Limiteer de reikwijdte
  – Welke onderwerpen in/uit scope?
  – Welke informatie bronnen?
• Overwegingen eindgebruikers
  – Doelgroep en hoofd navigatie paden?
• Bewerkingsmogelijkheden
  – Terugschrijven naar brondata? Bewerking
    en verrijkingsmogelijkheden?
2. Ontsluit en hergebruik
Bepaal domein                   Ontsluit en                  Belangrijkste items
  en scope                      Hergebruik                      identificeren


                       Initiele definitie van classes
            Topic               Association             Occurrence
            types                 types                   types



                      Stapsgewijs verfijnen van types
            Topic               Association             Occurrence
            types                 types                   types



                    Review                     Documentatie
2. Ontsluit en hergebruik
• Don’t reinvent the wheel!
• Delen zijn vaak al beschikbaar (semi-
  automatisch ontsluiten)
• ...binnen de organisatie
  – gebruik db schemas, converteer databases
    informatie analyses,
• .. buiten organisatie
  – Hergebruik bestaande ontologieen, rdf
3. Belangrijkste items
         identificeren
Bepaal domein                   Ontsluit en                  Belangrijkste items
  en scope                      Hergebruik                      identificeren


                       Initiele definitie van classes
            Topic               Association             Occurrence
            types                 types                   types



                      Stapsgewijs verfijnen van types
            Topic               Association             Occurrence
            types                 types                   types



                    Review                     Documentatie
4. Initiële classes
Bepaal domein                   Ontsluit en                  Belangrijkste items
  en scope                      Hergebruik                      identificeren


                       Initiele definitie van classes
            Topic               Association             Occurrence
            types                 types                   types



                      Stapsgewijs verfijnen van types
            Topic               Association             Occurrence
            types                 types                   types



                    Review                     Documentatie
Initiële definitie van classes
1. Definieer topic types
  – Details later uitwerken
2. Definieer association types
  – association role types pas later
3. Definieer occurrence types
Wat is een type?
• De definitie van type is afhankelijk van
  wie je het vraagt
  – Verzameling van dingen die iets
    gemeenschappelijk hebben
  – Een categorie, die een verzameling van
    dingen heeft waarvan je kan zeggen dat
    er instanties zijn van die categorie
                       ?
Identifeer topic types
• Een type is een bepaalde categorie dat
  instanties heeft
  – "persoon" is een type, iemand is een
    persoon of niet
• Als het geen instanties heeft dan is
  het misschien geen type
  – “advocaat" is een slecht type, omdat ze
    hooguit zo zijn te identificeren op werk,
    ze zien er gewoon uit als mensen 
Identifeer types van
          associaties
• Alles wat een relatie is tussen topics is
  een assocatie
  – Bij het verfijnen in stap 5 filteren we
Defineer occurrence types
• Informatie bronnen in de topic map zijn
  verbonden met externe occurrences
• Informatie bronnen
  – documenten, plaatjes, web sites/pages,
Kenmerken zijn occurrence
         types
• Kenmerken zijn interne occurrences
  – start datum / eind datum
  – hoogte / breedte / lengte
  – telefoonnummer / geboortedatum
5. Stapsgewijs verfijnen
Bepaal domein                   Ontsluit en                  Belangrijkste items
  en scope                      Hergebruik                      identificeren


                       Initiele definitie van classes
            Topic               Association             Occurrence
            types                 types                   types



                      Stapsgewijs verfijnen van types
            Topic               Association             Occurrence
            types                 types                   types



                    Review                     Documentatie
Verfijnen
•   Verfijn topic types
•   Modelleer namen van topics
•   Verfijn association types
•   Verfijn occurrence types
Representatie van type
         hierarchie
• Gebruik associaties tussen getypeerde
  topics
  – superclass-subclass(person : superclass,
    man : subclass)
  – superclass-subclass(person : superclass,
    woman : subclass)
• Gebruik XTM 1.0 PSIs
  – http://www.topicmaps.org/xtm/1.0/core
    .xtm#superclass-subclass
Waarom een type hierarchie?
• Als je de types al in de hierarchie hebt
  dan wordt door het toevoegen van de
  supertype/subtype associaties de
  relaties duidelijker
• Idem voor Broader en Narrower Terms
  in thesaurus
• Het is ook heel handig bij constraints
Association role types
• Doel is om aan te geven wat iedere
  topic in de associatie doet
• Alle associatie types moeten een rol
  type hebben              Employee       Employment      Employer

                           role type   association type   role type




             role player     role        association        role      role player
               Quintin                                                 Morpheus
               Siebers
Symmetrische associaties
• Sommige associaties zijn hetzelfde in
  beide richtingen

                     acquaintance   knows   acquaintance




       lars-marius                                         kal-ahmed
Hoeveel rollen?
• Associaties kan vele aantallen rollen hebben
• Binaire komen het meest voor
• Maar soms heb je er meer nodig
               child   parenthood      father




         Sem                                    Peter-Paul

                                       mother




                              Mirjam
Kan je ook 1 role hebben?
• Ja, er zijn ook unary associations
• Deze representeren vaak Ja/Nee
  condities

                            living   is-alive




              lars-marius
Vuistregels voor association
            roles
• Hou het aantal rollen zo laag mogelijk
• Vermijd herhalende rollen
  – Als een van de rollen meerdere keren
    voorkomt in de associatie dan zou dit
    kunnen betekenen dat de associatie een
    verzameling of groep representeert
    • In zo’n geval heb je misschien een topic nodig
      voor die verzameling of groep
Verzinnen van role types
• Veel associations komen veel voor:
  –   employment(employee, employer)
  –   part-whole(part, whole)
  –   containment(container, containee)
  –   parent-child(parent, child)
  –   located-in(located, location)
  –   is-about/has-subject(subject, work)
Namen van association types
• Intuïtieve labels
• Zelfstandige naamwoorden
  – Drukt de aard van de relatie uit
• Werkwoorden :
  – Erg natuurlijk, maar ze drukken een
    richting uit (subject-werkwoord-object)
  – Overweeg meerdere namen in
    verschillende scopes
6. Documentatie van de
          ontologie
• Ontologie is noodzakelijk maar is niet altijd
  genoeg
  – Als meer personen gebruik gaan maken van de
    ontologie dan is documentatie noodzakelijk
  – Enkele personen toon je de ontologie niet
• Voordelen van documentatie
  – Lifesaver in toekomst
  – Garandeert overeenstemming met team
• Documentatie in verschillende vormen
  – Ook als published subject indicators
Identificatie
• Published subject identifiers
• Dit betekent URIs voor de topics
  – Aanbevolgen omdat het applicatie
    ontwikkelling verbetert
  – Versimpelt merging (en integratie)
• Betekent ook 1 of meer web pages die
  helpen in documentatie:
  – http://psi.oasis-open.org/iso/3166/ (Countries)
  – Datum (date) van Dublin Core:
    http://purl.org/dc/elements/1.1/date
Conclusie
• Ontologie Modelleren is een kunst, niet
  een wetenschap
  – Het perfect antwoord bestaat niet
• Veel van de beslissingen hangen af van
  externe factoren
  – Het gebruik van de ontologie
  – Systemen die worden verbonden aan de
    topic map applicatie
• Bij twijfel : go for beauty !
Meer zaken om te
         verbeteren
• Ga voor meer n-ary associaties (versus
  binary)
• Werk met meer constraints en meta-
  ontologieen
• Meer PSIs

More Related Content

Viewers also liked

Fraser valley event planning masquerade slide show
Fraser valley event planning masquerade slide showFraser valley event planning masquerade slide show
Fraser valley event planning masquerade slide show
Anyssa Jane
 
F0306601 Davaakhuu Erdenekhuu
F0306601 Davaakhuu Erdenekhuu F0306601 Davaakhuu Erdenekhuu
F0306601 Davaakhuu Erdenekhuu
Sasha Da
 
Шлях ад пачатку стагоддзя: да 115-годдзя з дня нараджэння Міхаіла Ганчарыка
Шлях ад пачатку стагоддзя: да 115-годдзя з дня нараджэння Міхаіла ГанчарыкаШлях ад пачатку стагоддзя: да 115-годдзя з дня нараджэння Міхаіла Ганчарыка
Шлях ад пачатку стагоддзя: да 115-годдзя з дня нараджэння Міхаіла Ганчарыка
Центральная научная библиотека имени Якуба Коласа Национальной академии наук Беларуси
 
Marketing sociale e comunicare salute. App & Game. Citizens included.
Marketing sociale e comunicare salute. App & Game. Citizens included.Marketing sociale e comunicare salute. App & Game. Citizens included.
Marketing sociale e comunicare salute. App & Game. Citizens included.
Giuseppe Fattori
 
Disruptive digital boutique - EN
Disruptive digital boutique - ENDisruptive digital boutique - EN
Disruptive digital boutique - EN
Audacy
 
Arthur conan doyle2
Arthur conan doyle2Arthur conan doyle2
Arthur conan doyle2
ian11644
 
Pertemuan tiga
Pertemuan tigaPertemuan tiga
Pertemuan tiga
mutmainnamaruru
 
Word Chapter 03
Word Chapter 03Word Chapter 03
Word Chapter 03
jgardne4
 
Arthur conan doyle2
Arthur conan doyle2Arthur conan doyle2
Arthur conan doyle2
ian11644
 
2010 DFC Taiwan-Chi 056 「愛」入資源班
2010 DFC Taiwan-Chi 056 「愛」入資源班2010 DFC Taiwan-Chi 056 「愛」入資源班
2010 DFC Taiwan-Chi 056 「愛」入資源班
dfctaiwan2010
 
Startup Institute - Sales Track
Startup Institute - Sales TrackStartup Institute - Sales Track
Startup Institute - Sales Track
Joe Nigro
 
Ragged school
Ragged schoolRagged school
Ragged school
michaelao5
 
Lect10 handout
Lect10 handoutLect10 handout
Lect10 handout
nomio0703
 
технология стрекозы
технология стрекозытехнология стрекозы
технология стрекозы
МКОУ СОШ № 1 г. Сим
 

Viewers also liked (16)

Fraser valley event planning masquerade slide show
Fraser valley event planning masquerade slide showFraser valley event planning masquerade slide show
Fraser valley event planning masquerade slide show
 
F0306601 Davaakhuu Erdenekhuu
F0306601 Davaakhuu Erdenekhuu F0306601 Davaakhuu Erdenekhuu
F0306601 Davaakhuu Erdenekhuu
 
Шлях ад пачатку стагоддзя: да 115-годдзя з дня нараджэння Міхаіла Ганчарыка
Шлях ад пачатку стагоддзя: да 115-годдзя з дня нараджэння Міхаіла ГанчарыкаШлях ад пачатку стагоддзя: да 115-годдзя з дня нараджэння Міхаіла Ганчарыка
Шлях ад пачатку стагоддзя: да 115-годдзя з дня нараджэння Міхаіла Ганчарыка
 
14. Опасные места
14. Опасные места14. Опасные места
14. Опасные места
 
Marketing sociale e comunicare salute. App & Game. Citizens included.
Marketing sociale e comunicare salute. App & Game. Citizens included.Marketing sociale e comunicare salute. App & Game. Citizens included.
Marketing sociale e comunicare salute. App & Game. Citizens included.
 
Disruptive digital boutique - EN
Disruptive digital boutique - ENDisruptive digital boutique - EN
Disruptive digital boutique - EN
 
Arthur conan doyle2
Arthur conan doyle2Arthur conan doyle2
Arthur conan doyle2
 
Pertemuan tiga
Pertemuan tigaPertemuan tiga
Pertemuan tiga
 
Word Chapter 03
Word Chapter 03Word Chapter 03
Word Chapter 03
 
Pertemuan 7
Pertemuan 7Pertemuan 7
Pertemuan 7
 
Arthur conan doyle2
Arthur conan doyle2Arthur conan doyle2
Arthur conan doyle2
 
2010 DFC Taiwan-Chi 056 「愛」入資源班
2010 DFC Taiwan-Chi 056 「愛」入資源班2010 DFC Taiwan-Chi 056 「愛」入資源班
2010 DFC Taiwan-Chi 056 「愛」入資源班
 
Startup Institute - Sales Track
Startup Institute - Sales TrackStartup Institute - Sales Track
Startup Institute - Sales Track
 
Ragged school
Ragged schoolRagged school
Ragged school
 
Lect10 handout
Lect10 handoutLect10 handout
Lect10 handout
 
технология стрекозы
технология стрекозытехнология стрекозы
технология стрекозы
 

Similar to Introductie Modelleren

Introductie Topic Maps
Introductie Topic MapsIntroductie Topic Maps
Introductie Topic Maps
Gabriel Hopmans
 
Grote hoeveelheden tekst analyseren als data
Grote hoeveelheden tekst analyseren als dataGrote hoeveelheden tekst analyseren als data
Grote hoeveelheden tekst analyseren als data
voginip
 
Named entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen nl
Named entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen nlNamed entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen nl
Named entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen nl
Smals
 
Metadata, een overzicht. wageningen 17 12-2012
Metadata, een overzicht. wageningen 17 12-2012Metadata, een overzicht. wageningen 17 12-2012
Metadata, een overzicht. wageningen 17 12-2012
Robert Schuwer
 
Workshop Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën
Workshop Informatie vindbaar met metadata en taxonomieënWorkshop Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën
Workshop Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën
Joyce van Aalten
 
Digitale Praktijken 2011, week 2
Digitale Praktijken 2011, week 2Digitale Praktijken 2011, week 2
Digitale Praktijken 2011, week 2
annehelmond
 
2014 laptops in_les
2014 laptops in_les2014 laptops in_les
2014 laptops in_les
Luc Vandeput
 
Automatische classificatie van teksten
Automatische classificatie van tekstenAutomatische classificatie van teksten
Automatische classificatie van teksten
Leiden University
 
190412 (wr) v1 presentatie workshop elevate innovaties e learning
190412 (wr) v1 presentatie workshop elevate innovaties e learning190412 (wr) v1 presentatie workshop elevate innovaties e learning
190412 (wr) v1 presentatie workshop elevate innovaties e learning
WilfredRubens.com
 
Named entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen
Named entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doenNamed entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen
Named entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen
Smals
 
Pres idbb hoofdstuk2
Pres idbb hoofdstuk2Pres idbb hoofdstuk2
Pres idbb hoofdstuk2
CVO_De_Nobel
 
240404 (WR) v1 Aeres De kracht van generatieve AI voor en in het onderwijs!.pdf
240404 (WR) v1  Aeres De kracht van generatieve AI voor en in het onderwijs!.pdf240404 (WR) v1  Aeres De kracht van generatieve AI voor en in het onderwijs!.pdf
240404 (WR) v1 Aeres De kracht van generatieve AI voor en in het onderwijs!.pdf
WilfredRubens.com
 
240603 (WR) v1 Criminologie Leiden generatieve AI en onderwijs.pdf
240603 (WR) v1  Criminologie Leiden generatieve AI en onderwijs.pdf240603 (WR) v1  Criminologie Leiden generatieve AI en onderwijs.pdf
240603 (WR) v1 Criminologie Leiden generatieve AI en onderwijs.pdf
WilfredRubens.com
 
Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën vogin ip workshop 2017 joyce...
Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën vogin ip workshop 2017 joyce...Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën vogin ip workshop 2017 joyce...
Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën vogin ip workshop 2017 joyce...
Joyce van Aalten
 
Pres idbb hoofdstuk7
Pres idbb hoofdstuk7Pres idbb hoofdstuk7
Pres idbb hoofdstuk7
CVO_De_Nobel
 
Pres idbb hoofdstuk7
Pres idbb hoofdstuk7Pres idbb hoofdstuk7
Pres idbb hoofdstuk7
CVO_De_Nobel
 
Workshop Literatuur Zoeken Ortopedische Technologie
Workshop Literatuur Zoeken Ortopedische TechnologieWorkshop Literatuur Zoeken Ortopedische Technologie
Workshop Literatuur Zoeken Ortopedische Technologie
Jeroen van Beijnen
 
Casestudy Max Planck Instituut - Jacquelijn Ringersma
Casestudy Max Planck Instituut - Jacquelijn RingersmaCasestudy Max Planck Instituut - Jacquelijn Ringersma
Casestudy Max Planck Instituut - Jacquelijn Ringersma
Four Digits
 
Presentatie live sessie weblogs mooc blended learning ontwikkelen deel 4
Presentatie live sessie weblogs mooc blended learning ontwikkelen deel 4Presentatie live sessie weblogs mooc blended learning ontwikkelen deel 4
Presentatie live sessie weblogs mooc blended learning ontwikkelen deel 4
WilfredRubens.com
 
Presentatie Sensire Yunio Intranet Klantcase En Techniek
Presentatie Sensire Yunio Intranet Klantcase En TechniekPresentatie Sensire Yunio Intranet Klantcase En Techniek
Presentatie Sensire Yunio Intranet Klantcase En Techniek
Ralph Jacobs
 

Similar to Introductie Modelleren (20)

Introductie Topic Maps
Introductie Topic MapsIntroductie Topic Maps
Introductie Topic Maps
 
Grote hoeveelheden tekst analyseren als data
Grote hoeveelheden tekst analyseren als dataGrote hoeveelheden tekst analyseren als data
Grote hoeveelheden tekst analyseren als data
 
Named entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen nl
Named entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen nlNamed entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen nl
Named entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen nl
 
Metadata, een overzicht. wageningen 17 12-2012
Metadata, een overzicht. wageningen 17 12-2012Metadata, een overzicht. wageningen 17 12-2012
Metadata, een overzicht. wageningen 17 12-2012
 
Workshop Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën
Workshop Informatie vindbaar met metadata en taxonomieënWorkshop Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën
Workshop Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën
 
Digitale Praktijken 2011, week 2
Digitale Praktijken 2011, week 2Digitale Praktijken 2011, week 2
Digitale Praktijken 2011, week 2
 
2014 laptops in_les
2014 laptops in_les2014 laptops in_les
2014 laptops in_les
 
Automatische classificatie van teksten
Automatische classificatie van tekstenAutomatische classificatie van teksten
Automatische classificatie van teksten
 
190412 (wr) v1 presentatie workshop elevate innovaties e learning
190412 (wr) v1 presentatie workshop elevate innovaties e learning190412 (wr) v1 presentatie workshop elevate innovaties e learning
190412 (wr) v1 presentatie workshop elevate innovaties e learning
 
Named entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen
Named entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doenNamed entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen
Named entity recognition hoe werkt het wat kunnen we er mee doen
 
Pres idbb hoofdstuk2
Pres idbb hoofdstuk2Pres idbb hoofdstuk2
Pres idbb hoofdstuk2
 
240404 (WR) v1 Aeres De kracht van generatieve AI voor en in het onderwijs!.pdf
240404 (WR) v1  Aeres De kracht van generatieve AI voor en in het onderwijs!.pdf240404 (WR) v1  Aeres De kracht van generatieve AI voor en in het onderwijs!.pdf
240404 (WR) v1 Aeres De kracht van generatieve AI voor en in het onderwijs!.pdf
 
240603 (WR) v1 Criminologie Leiden generatieve AI en onderwijs.pdf
240603 (WR) v1  Criminologie Leiden generatieve AI en onderwijs.pdf240603 (WR) v1  Criminologie Leiden generatieve AI en onderwijs.pdf
240603 (WR) v1 Criminologie Leiden generatieve AI en onderwijs.pdf
 
Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën vogin ip workshop 2017 joyce...
Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën vogin ip workshop 2017 joyce...Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën vogin ip workshop 2017 joyce...
Informatie vindbaar met metadata en taxonomieën vogin ip workshop 2017 joyce...
 
Pres idbb hoofdstuk7
Pres idbb hoofdstuk7Pres idbb hoofdstuk7
Pres idbb hoofdstuk7
 
Pres idbb hoofdstuk7
Pres idbb hoofdstuk7Pres idbb hoofdstuk7
Pres idbb hoofdstuk7
 
Workshop Literatuur Zoeken Ortopedische Technologie
Workshop Literatuur Zoeken Ortopedische TechnologieWorkshop Literatuur Zoeken Ortopedische Technologie
Workshop Literatuur Zoeken Ortopedische Technologie
 
Casestudy Max Planck Instituut - Jacquelijn Ringersma
Casestudy Max Planck Instituut - Jacquelijn RingersmaCasestudy Max Planck Instituut - Jacquelijn Ringersma
Casestudy Max Planck Instituut - Jacquelijn Ringersma
 
Presentatie live sessie weblogs mooc blended learning ontwikkelen deel 4
Presentatie live sessie weblogs mooc blended learning ontwikkelen deel 4Presentatie live sessie weblogs mooc blended learning ontwikkelen deel 4
Presentatie live sessie weblogs mooc blended learning ontwikkelen deel 4
 
Presentatie Sensire Yunio Intranet Klantcase En Techniek
Presentatie Sensire Yunio Intranet Klantcase En TechniekPresentatie Sensire Yunio Intranet Klantcase En Techniek
Presentatie Sensire Yunio Intranet Klantcase En Techniek
 

Introductie Modelleren

  • 1. Topic Maps modelleren Morpheus Kennistechnologie Quintin Siebers en Gabriel Hopmans http://www.mssm.nl © Morpheus Kennistechnologie 1999 - 2010
  • 2. Doelstellingen • Een procedure leren om topic map ontologies te ontwikkelen • Modelleerbeslissingen begrijpen over: – Wanneer een topic maken – Hoe topics een naam te geven – Wanneer een associatie te gebruiken – Hoe identiteit vast te stellen – Class hiërarchieën – etc. © Morpheus Kennistechnologie 1999 - 2010
  • 3. Agenda • Modelleeromgevingen • Een klein stukje uit de Modelleertraining – maar hands-on enkel Ontopoly • Tips om zelf aan de slag te gaan – Zoals met eigen LTM – Ontopoly © Morpheus Kennistechnologie 1999 - 2010
  • 4. Modelleeromgevingen • Er zijn maar een aantal editors om te modelleren • Ontologie wordt vaak op meta niveau uitgewerkt zonder visualisatie • Schemas en constraints vaak in ontologie (ook zonder visualisatie) 4
  • 5. Modelleeromgevingen • Onotoa, TMLab – met schema/TMCL en visualisatie • Ontopoly, Bouvet – met meta-ontologie • Kamala, Morpheus – met meta-ontologie 5
  • 6. Onotoa – TopicMapslab.de • Eclipse based editor 6
  • 7. Ontopoly - Ontopia • Ontologie editor en een instantie editor • In Ontopia wordt een schema gegeneerd als er geen 7 bestaat
  • 8. Morphology • Meta-ontologie in de topic map • Ontologie gedreven • Zelf configurerend • Geavanceerde data constraining 8 © Morpheus Kennistechnologie 1999 - 2010
  • 9. Kamala 9 © Morpheus Kennistechnologie 1999 - 2010
  • 10. Training Topic Maps Modelleren • Cyclus, Theorie, terminologie, regels • De 7 hoofdstappen • Ontopoly • LTM 10
  • 11. Topic Maps Ontologie • topic types – stad, kamerlid, politieke partij • association types – geboren-in, lid-van • association role types – werknemer, werkgever • occurrence types – rapport, website, datum • type hierarchy – kamerlid ISA persoon – stad ISA plaats 12
  • 12. Topic map terminologie • Ontologie – topic types, association types, occurrence types, etc. – Soms behoren enkele topic instanties hier ook toe • Constraints – Regels die de beperkingen op klasse van objecten opleggen • Schema – de combinatie van een ontologie en constraints • Schema language – Een taal om schemas te schrijven – Voorbeelden zijn: Ontopia Schema Language en TMCL – Morpheus gebruikt dit implicitiet in een eigen meta- ontologie © Morpheus Kennistechnologie 1999 - 2010
  • 13. Ontologie uitdrukken • Ontologie is Commissie Lid van Commissie- lid deel van de topic map(s) ontologie • De types zijn instanties ook topics A.C. Kant A. Pechtold Financiële Commissie
  • 14. Semantiek ? • Als topics worden verbonden dan wordt het meer betekenisvol • Beweringen maken over topics (bijvoorbeeld over de duur) Contract Employee Employment Employer role type association type role type role player role association role role player Quintin Morpheus Siebers
  • 15. 2 regels voor modelleren 1.Er zijn veel foute manieren om te modelleren, maar er is niet maar 1 correcte manier – Er zijn vaak aannemelijke alternatieven – De beste oplossing hangt af van de applicatie
  • 16. 2 regels voor modelleren • Ontologie ontwikkeling is vaak een iteratief proces • Tijdens ontwikkeling wil je vaak beslissingen herzien • Gelukkig is het topic map model zo flexibel dat het geen grote impact heeft op je applicatie • Prototyping is altijd goed
  • 17. Topic map ontologie ontwerp • Een vorm van knowledge engineering • Start is vaak vanuit bestaande informatie bronnen – Een eerste set omzetten naar Topic Maps Noodzakelijk: – domein expertise – Begrip van topic map paradigma – data modellering vaardigheden • Vaak een team inzet
  • 18. 1. Bepaal domein en scope Bepaal domein Ontsluit en Belangrijkste items en scope Hergebruik identificeren Initiele definitie van classes Topic Association Occurrence types types types Stapsgewijs verfijnen van types Topic Association Occurrence types types types Review Documentatie
  • 19. Bepaal domein en scope • Limiteer de reikwijdte – Welke onderwerpen in/uit scope? – Welke informatie bronnen? • Overwegingen eindgebruikers – Doelgroep en hoofd navigatie paden? • Bewerkingsmogelijkheden – Terugschrijven naar brondata? Bewerking en verrijkingsmogelijkheden?
  • 20. 2. Ontsluit en hergebruik Bepaal domein Ontsluit en Belangrijkste items en scope Hergebruik identificeren Initiele definitie van classes Topic Association Occurrence types types types Stapsgewijs verfijnen van types Topic Association Occurrence types types types Review Documentatie
  • 21. 2. Ontsluit en hergebruik • Don’t reinvent the wheel! • Delen zijn vaak al beschikbaar (semi- automatisch ontsluiten) • ...binnen de organisatie – gebruik db schemas, converteer databases informatie analyses, • .. buiten organisatie – Hergebruik bestaande ontologieen, rdf
  • 22. 3. Belangrijkste items identificeren Bepaal domein Ontsluit en Belangrijkste items en scope Hergebruik identificeren Initiele definitie van classes Topic Association Occurrence types types types Stapsgewijs verfijnen van types Topic Association Occurrence types types types Review Documentatie
  • 23. 4. Initiële classes Bepaal domein Ontsluit en Belangrijkste items en scope Hergebruik identificeren Initiele definitie van classes Topic Association Occurrence types types types Stapsgewijs verfijnen van types Topic Association Occurrence types types types Review Documentatie
  • 24. Initiële definitie van classes 1. Definieer topic types – Details later uitwerken 2. Definieer association types – association role types pas later 3. Definieer occurrence types
  • 25. Wat is een type? • De definitie van type is afhankelijk van wie je het vraagt – Verzameling van dingen die iets gemeenschappelijk hebben – Een categorie, die een verzameling van dingen heeft waarvan je kan zeggen dat er instanties zijn van die categorie ?
  • 26. Identifeer topic types • Een type is een bepaalde categorie dat instanties heeft – "persoon" is een type, iemand is een persoon of niet • Als het geen instanties heeft dan is het misschien geen type – “advocaat" is een slecht type, omdat ze hooguit zo zijn te identificeren op werk, ze zien er gewoon uit als mensen 
  • 27. Identifeer types van associaties • Alles wat een relatie is tussen topics is een assocatie – Bij het verfijnen in stap 5 filteren we
  • 28. Defineer occurrence types • Informatie bronnen in de topic map zijn verbonden met externe occurrences • Informatie bronnen – documenten, plaatjes, web sites/pages,
  • 29. Kenmerken zijn occurrence types • Kenmerken zijn interne occurrences – start datum / eind datum – hoogte / breedte / lengte – telefoonnummer / geboortedatum
  • 30. 5. Stapsgewijs verfijnen Bepaal domein Ontsluit en Belangrijkste items en scope Hergebruik identificeren Initiele definitie van classes Topic Association Occurrence types types types Stapsgewijs verfijnen van types Topic Association Occurrence types types types Review Documentatie
  • 31. Verfijnen • Verfijn topic types • Modelleer namen van topics • Verfijn association types • Verfijn occurrence types
  • 32. Representatie van type hierarchie • Gebruik associaties tussen getypeerde topics – superclass-subclass(person : superclass, man : subclass) – superclass-subclass(person : superclass, woman : subclass) • Gebruik XTM 1.0 PSIs – http://www.topicmaps.org/xtm/1.0/core .xtm#superclass-subclass
  • 33. Waarom een type hierarchie? • Als je de types al in de hierarchie hebt dan wordt door het toevoegen van de supertype/subtype associaties de relaties duidelijker • Idem voor Broader en Narrower Terms in thesaurus • Het is ook heel handig bij constraints
  • 34. Association role types • Doel is om aan te geven wat iedere topic in de associatie doet • Alle associatie types moeten een rol type hebben Employee Employment Employer role type association type role type role player role association role role player Quintin Morpheus Siebers
  • 35. Symmetrische associaties • Sommige associaties zijn hetzelfde in beide richtingen acquaintance knows acquaintance lars-marius kal-ahmed
  • 36. Hoeveel rollen? • Associaties kan vele aantallen rollen hebben • Binaire komen het meest voor • Maar soms heb je er meer nodig child parenthood father Sem Peter-Paul mother Mirjam
  • 37. Kan je ook 1 role hebben? • Ja, er zijn ook unary associations • Deze representeren vaak Ja/Nee condities living is-alive lars-marius
  • 38. Vuistregels voor association roles • Hou het aantal rollen zo laag mogelijk • Vermijd herhalende rollen – Als een van de rollen meerdere keren voorkomt in de associatie dan zou dit kunnen betekenen dat de associatie een verzameling of groep representeert • In zo’n geval heb je misschien een topic nodig voor die verzameling of groep
  • 39. Verzinnen van role types • Veel associations komen veel voor: – employment(employee, employer) – part-whole(part, whole) – containment(container, containee) – parent-child(parent, child) – located-in(located, location) – is-about/has-subject(subject, work)
  • 40. Namen van association types • Intuïtieve labels • Zelfstandige naamwoorden – Drukt de aard van de relatie uit • Werkwoorden : – Erg natuurlijk, maar ze drukken een richting uit (subject-werkwoord-object) – Overweeg meerdere namen in verschillende scopes
  • 41. 6. Documentatie van de ontologie • Ontologie is noodzakelijk maar is niet altijd genoeg – Als meer personen gebruik gaan maken van de ontologie dan is documentatie noodzakelijk – Enkele personen toon je de ontologie niet • Voordelen van documentatie – Lifesaver in toekomst – Garandeert overeenstemming met team • Documentatie in verschillende vormen – Ook als published subject indicators
  • 42. Identificatie • Published subject identifiers • Dit betekent URIs voor de topics – Aanbevolgen omdat het applicatie ontwikkelling verbetert – Versimpelt merging (en integratie) • Betekent ook 1 of meer web pages die helpen in documentatie: – http://psi.oasis-open.org/iso/3166/ (Countries) – Datum (date) van Dublin Core: http://purl.org/dc/elements/1.1/date
  • 43. Conclusie • Ontologie Modelleren is een kunst, niet een wetenschap – Het perfect antwoord bestaat niet • Veel van de beslissingen hangen af van externe factoren – Het gebruik van de ontologie – Systemen die worden verbonden aan de topic map applicatie • Bij twijfel : go for beauty !
  • 44. Meer zaken om te verbeteren • Ga voor meer n-ary associaties (versus binary) • Werk met meer constraints en meta- ontologieen • Meer PSIs