Downloaded 22 times
Uploaded byPattie Pattie
G health system.pdf
ข้อเขียน ระบบสุขภาพปฐมภูมิอัจฉริยะ โดย ศ. นพ. ประเวศ วะสี
G health system.pdf
- 1. 1 โครงเรื่อง บทนำ ระบบสุขภาพในอุดมคติ ตอน ๑ ระบบบริการสุขภาพในอุดมคติ ตอน ๒ ระบบการพัฒนาอยางบูรณาการ ตอน๓ ระบบนโยบายสาธารณะ บทสรุป ระบบสุขภาพองครวม
- 2. 2 โครงการสงเสริมระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิอัจฉริยะ (Smart Primary HealthCare System) จุดคานงัดสูระบบสุขภาพองครวม (ยกรางจากการปรึกษาหารือ) โดย ประเวศ วะสี เมื่อ ๒๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕
- 3. 3 บทนำ ๑ ระบบสุขภาพในอุดมคติ สุขภาพ หมายถึง สุขภาวะที่สมบูรณทั้งทางกาย ทางจิต ทางสังคม และทางปญญา สุขภาพจึงไมได หมายถึง มดหมอ หยูกยา และโรงพยาบาลเทานั้น แตบูรณาการอยูในการพัฒนาทั้งหมด ดังมีคำกลาววา "สุขภาพคือทั้งหมด" (Health is the whole) ระบบสุขภาพจึงกินความถึง ๓ ระบบ ที่คลายกันอยู คือ ๑. ระบบบริการสุขภาพ ๒. ระบบการพัฒนาอยางบูรณาการ ๓. ระบบนโยบายสาธารณะ ระบบบริการสุขภาพมี ๓ ระดับ คือ ปฐมภูมิ ทุติยภูมิ และตติยภูมิ การพัฒนาอยางบูรณาการทำใหเกิดความสมดุล ความสมดุล คือ ความเปนปรกติ ความสุข หรือสุขภาวะของคนทั้งมวล นโยบายสาธารณที่ดีทำใหเกิดประโยชนสุขตอมหาชน หรือสุขภาวะของคนทั้งมวล ระบบสุขภาพจึงประกอบดวย ทั้ง ๓ ระบบ ที่ซอนทับ หรือคลองกันอยู ระบบบริการปฐมภูมิ มีอาณาบริเวณตั้งแตในบานของประชาชน คือ การดูแลรักษาตัวเองและ ครอบครัว ไปจนถึงใกลบานและชุมชน ระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิซอนทับกันอยูกับ ระบบสุขภาพชุมชน
- 4. 4 ตอน ๑ ระบบบริการสุขภาพในอุดมคติ ๑. วัตถุประสงคคนไทยทุกคน ไมวาจะจนอยางไร ไดรับบริการที่สะดวก ทั่วถึง เปนธรรม และคุณภาพดีที่สุด ๒. องคประกอบของระบบ ๑. โครงสรางของระบบบริการ ๒. จิต หรือการทำหนาที่ ซึ่งอาจเรียกวา ปญญา ๓. การสนับสนุนทางการเงิน ๔. การสนับสนุนทางนโยบาย ๓. องคกรที่รับผิดชอบ ๑. องคกรหลัก-กระทรวงสาธารณสุข องคกรชุมชน องคกรทองถิ่น ๒. องคกรสนับสนุน องคกรตระกูลส. ทั้งหลาย และอื่น ๆ ๔. จุดคานงัด คือ ระบบบริการปฐมภูมิ ระบบบริการปฐมภูมิ ที่ทั่วถึง เปนธรรม และมีคุณภาพสูง นอกจากเปนปจจัยใหเกิดสุขภาพถวนหนาแลว ยังมีผลกระทบทำใหระบบบริการ ระดับอื่น ๆ ทั้งหมดดีขึ้น ทำใหคาใชจายทั้งหมดลดลง เรียกวาเปน Good HeaIth at Low Cost หรือระบบสุขภาพดีที่มีคุณลักษณะ ๓ ประการ คือ EQE E = Equity Q = Quality E = Efficiency ๕. ยุทธศาสตร ระดมสรรพกำลังสนับสนุนระบบบริการปฐมภูมิ ๖. จุดยุทธศาสตร โรงพยาบาลชุมชน ๗. โครงสรางระบบบริการปฐมภูมิ ประกอบดวย ๗ หนวย คือ
- 5. 5 (๑) ประชาชนทุกคนสามารถดูแลตนเอง และครอบครัว (๒)รานขายยาในชุมชน (๓) หนวยสุขภาพในชุมชน ๑ หนวยตอประชากรประมาณ ๑,๐๐๐ เรียกวา หนวย ๑ : ๑,๐๐๐ (๔) ศูนยการแพทยแผนไทยและทางเลือก ตำบลละ ๑ แหง (๕) คลินิคเอกชนที่ตั้งอยูใกลชิดชุมชน (๖) สถานีอนามัยตำบล หรือ รพ.สต. ซึ่งมีครบทุกตำบล (๗) โรงพยาบาลชุมชนระดับอำเภอ ............................................................................................................................................................................................. ระบบสุขภาพปฐมภูมิ เชื่อมโยงกับ (๘) โรงพยาบาลทั่วไป ซึ่งมีทุกจังหวัด ซึ่งเปนทุติยฦมิ (๙) โรงพยาบาลศูนย โรงพยาบาลมหาวิทยาลัย โรงพยาบาลเอกชน ซึ่งมีผูเชี่ยวชาญเฉพาะ ทาง ซึ่งเปนตติยภูมิ ทั้ง ๙ หนวย เชื่อมโยงกันดวยเทคโนโลยีการสื่อสารดิจิทัลที่ทันสมัย ทำใหขอมูล ความรู การ ปรึกษาหารือ และเรียนรูรวมกันในการปฏิบัติ ไหลเวียนติดตอถึงกันอยางทั่วถึง ขอมูลประสบการณและความรูที่เกิดจากการเชื่อมโยงหนวยทั้ง ๙ จะมีปริมาณมหาศาล สามารถนำมาสังเคราะหเปนนโยบาย และทำ AI ที่เหมาะแกการใชงานทุกระดับ เพิ่มคุณภาพและ ประสิทธิภาพขึ้นไปเรื่อย ๆ ไมมีที่สั้นสุด
- 6. 6 ๘. การวิจัยและพัฒนาระบบบริการปฐมภูมิ ตองมีการวิจัยและพัฒนาในแตละหนวยบริการทั้ง ๙หนวย และการทำงานรวมกันถึง ปญหาที่พบ การทำหนาที่ ความเหมาะสมของบุคลากร เทคโนโลยีที่ใช การคลอบคลุมประชากร ครบถวน การประเมินผล และการปรับปรุง นี่คือการวิจัยระบบที่สำคัญที่สุด ๙. โรงพยาบาลชุมชนทำหนาที่วิจัย และพัฒนาระบบบริการปฐมภูมิ ในพื้นที่แตละอำเภอ ทั่ว ประเทศประมาณ ๘๐๐ อำเภอ โรงพยาบาลชุมชนจะกลายเปนสถาบันทางวิชาการ (District Hospital Academy) ที่ทำหนาที่ทั้งใหบริการ วิจัย และพัฒนาระบบ และสถาบันพัฒนากำลังคนทางดาน สุขภาพที่เหมาะสมที่สุด ตามแนว 21st century Health Professions Education รพ.สต. ๖. ร้านขายยา ๒. คลินิคเอกชน ๕. ศูนย์การแพทย์แผนไทย ๔. ๗. โรงพยาบาลชุมชน ๘. โรงพยาบาลทั�วไป ๙. โรงพยาบาลศูนย์ โรงพยาบาลมหาวิทยาลัย โรงพยาบาลเอกชน ภาพโครงสร้างระบบบริการสุขภาพ ๑ – ๗ = หน่วยบริการปฐมภูมิ ประชาชน ดูแลตนเอง ๑. และครอบครัว ศูนย์สุขภาพในชุมชน ๓. ๙ หน่วย ๑ : ๑,๐๐๐
- 7. 7 โรงพยาบาลชุมชนมีถึง ๘๐๐ แหงจะเชื่อมโยงกันเปนเครือขายสถาบันวิชาการที่มีพลัง มหาศาล ในการพัฒนาแผนดินไทยใหเปนแผนดินศานติสุข ผูอำนวยการและบุคลากรในโรงพยาบาลชุมชนที่เกง ๆ และกัมมันตะมีจำนวนมาก สามารถทำไดอยางรวดเร็วและกวาง ๑๐. การสนับสนุนโรงพยาบาลชุมชน โรงพยาบาลชุมชนควรไดรับการสนับสนุนอยางเต็มที่ ทั้ง ดานความรู เทคโนโลยี และงบประมาณ เปนตน จากทั้งภาครัฐ สถาบันวิจัย เชน สวรส. มหาวิทยาลัย ภาคธุรกิจ องคกรตระกูลส. ทั้งหมด มูลนิธิโรงพยาบาลรามาธิบดีไดตั้งกองทุน สนับสนุนโรงพยาบาลชุมชนถือเปนตัวอยางที่ดี มหาวิทยาลัยทั้งหมดควรสนับสนุนโรงพยาบาล ชุมชน และชุมชน ๑๑. การสนับสนุนดวยเทคโนโลยีดิจิทัลใหเปนระบบอัจฉริยะ ควรมีศูนยนวัตกรรมดิจิทัลทาง สุขภาพ เพื่อนำเทคโนโลยีที่กาวหนาที่สุดมาใชในระบบสุขภาพ เพื่อคุณภาพชีวิตหรือมีความ เปนอัจฉริยะ ศูนยนวัตกรรมดิจิทัลทางสุขภาพ ควรทำงานวิจัยและพัฒนาควบคูไปกับโรงพยาบาล ชุมชน ๘๐๐ แหง โรงพยาบาลชุมชนซึ่งจะเปนสถาบันวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ เมื่อทำงาน ควบคูกันกับศูนยนวัตกรรมดิจิทัลทางสุขภาพ จะทำใหสะดวกและเพิ่มศักยภาพซึ่งกันและกัน ศูนยนวัตกรรมดิจิทัลทางสุขภาพ ประกอบไปดวยผูเชี่ยวชาญทางเทคโนโลยีดิจิทัลที่ กาวหนาทันสมัยระดับโลก และผูเชี่ยวชาญในการบูรณาการขอมูลสุขภาพ ควรเปนอิสระ อยู ภายใตความเปนเจาของรวมของสำนักบริการสุขภาพปฐมภูมิ กระทรวงสาธารณสุข คณะ แพทยศาสตรโรงพยาบาลรามาธิบดี มูลนิธิสาธารณสุขแหงชาติ และกสทช. ๑๒. ระบบการเงินสนับสนุนระบบบริการปฐมภูมิอัจฉริยะ สปสช. ควรมีบทบาทในการพัฒนาระบบบริการปฐมภูมิใหมีแรงจูงใจที่จะทำหนาที่ บริบาล ประชาชนอยางสมบูรณ และมีคุณภาพ ทั้ง ๔ ดาน คือ ปองกันโรค เสริมสรางสุขภาพดี รักษา โรค และฟนฟูสุขภาพ ซึ่งควรรวมถึงสามารถดูแลปญหาการแพทยฉุกเฉินไดอยางทันทวงที รวมทั้งบริบาล ผูสูงอายุทั้งหมดดวยคุณภาพสูง
- 8. 8 ๑๓. การพัฒนาและรับรองคุณภาพของระบบบริการปฐมภูมิ สรพ. (สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล)ทำงานมากวา ๒๐ ป ไดผลดีมากและมี ความเขมแข็ง ควรขยายความหมายของคำวา สถานพยาบาล ใหครอบคลุมโครงสรางของ ระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิทั้งหมดดวย การมีสรพ.มาชวยพัฒนาและรับรองคุณภาพระบบบริการปฐมภูมิ จะทำใหระบบ บริการปฐมภูมิมีคุณภาพสูงขึ้นเรื่อย ๆ และทำใหวงจรการพัฒนาครบรอบ คือ ผลการประเมิน คุณภาพจะเปนขอมูลปอนกลับ ทำใหระบบปรับตัวใหดีขึ้นอยางตอเนื่อง อนึ่ง กระบวนการพัฒนาคุณภาพสถานพยาบาล คือ การสงเสริมการเรียนรูรวมกันใน การปฏิบัติหรือ PILA (Participatory Interaction Learning through Action) ซึ่งเปน กระบวนการที่ทรงพลังยิ่งในการกอใหเกิดการเปลี่ยนแปลงขั้นพื้นฐาน (Transformation) ใน ทุกมิติ อีกชื่อหนึ่งของ PILA คือ CBL (Context - Based Learning) ในเวลากวา ๒๐ ป แหงการทำงานของสรพ. ไดสรางบุคลากรสุขภาพที่มีประสบการณ PILA หลายหมื่นคน เชนเดียวกับโครงการ R2R (Routine to Research) ที่คณะแพทย ศาสตรศิริราชไดกำลังดำเนินการอยู กำลังบุคลากรสุขภาพหลายหมื่นคนที่มีประสบการณ PILA จะเปนพลังพัฒนาคุณภาพของระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิ ๑๔. การเริ่มตนโครงการ เพื่อใหเริ่มตนได ควรเริ่มดวยองคกรจำนวนนอยกอน แลวคอยขยายความ รวมมือไปสูทั้งหมด ๓ องคกรที่ปรึกษาหารือกันในเรื่องนี้ คือ (๑) สำนักบริการสุขภาพปฐมภูมิ กระทรวงสาธารณสุข ซึ่งมีหนาที่โดยตรง (๒) คณะแพทยศาสตรโรงพยาบาลรามาธิบดี ซึ่งมีความสนใจมากถึงกับตั้งกองทุนสนับสนุน โรงพยาบาลชุมชน เพียงเริ่มตนกองทุนนี้ก็มี ๑๐๐ ลานบาทแลว มีศักยภาพที่จะเติบโต กวานี้มาก อีกประการหนึ่ง คณบดีกำลังมีดำริที่จะจัดตั้งสถาบันสนับสนุนการขับเคลื่อน นโยบายสาธารณะ ในมูลนิธิโรงพยาบาลรามาธิบดี โดยที่คนของรามาธิบดีหลายคนมี ประสบการณขับเคลื่อนนโยบายที่สำคัญ ๆ ไปสูความสำเร็จ ระบบนโยบายสาธารณะใน อุดมคติเปน ๑ ใน ๓ ของระบบสุขภาพในอุดมคติ ตามที่กลาวในขอ ๑ ตอนที่ ๑ อีกประการหนึ่งรามาธิบดีมีผูเชี่ยวชาญ Health Informatics (นายแพทยบุญชัย) ที่มีความมุงมั่นจะสรางระบบขอมูลสุขภาพบูรณาการ ซึ่งเปนเรื่องใหญและสำคัญมาก โครงการสงเสริมระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิอัจฉริยะที่กำลังกลาวอยูนี้ จะเปนหนาตาง แหงโอกาสที่จะพัฒนาระบบขอมูลสุขภาพบูรณาการ ซึ่งมีความหมายใหญมากหลายดาน
- 9. 9 (๓) มูลนิธิสาธารณสุขแหงชาติ (มสช.)ในฐานะผูริเริ่มและมีความสนใจเรื่องนี้มาก มสช. ทำงานรวมกับผูอำนวยการโรงพยาบาลกลุมหนึ่ง ซึ่งรวมตัวกันเปน “สถาบันพัฒนา สุขภาพองครวม” ระบบบริการสุขภาพในอุดมคติตามที่ออกแบบไวและกลาวมาขางตน นั่นแหละคือระบบสุขภาพองครวม ฉะนั้น สถาบันพัฒนาสุขภาพองครวมในมสช. ที่ ผูอำนวยการโรงพยาบาลชุมชนรวมตัวกันกอตัวขึ้นมานี่แหละ นาจะเปนจุดเริ่มตนของ การที่วาโรงพยาบาลชุมชน คือ สถาบันวิจัยและพัฒนาระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิ หรือ ระบบสุขภาพชุมชนนั่นเอง สปสช. และ สสส. ความมุงมั่นรวมกันของทั้ง ๒ องคกร นี้คือการมีระบบ สุขภาพในอุดมคติ ฉะนั้น จึงควรมีสวนรวมและสนับสนุนการขับเคลื่อนระบบบริการ สุขภาพปฐมภูมิอัจฉริยะอยางเต็มที่ เพราะเปนจุดยุทธศาสตรหรือจุดคานงัด ที่จะทำให ระบบสุขภาพทั้งหมดดีขึ้น
- 10. 10 ตอน ๒ ระบบการพัฒนาอยางบูรณาการในอุดมคติ ถามีการพัฒนาอยางบูรณาการเต็มพื้นที่ จะเกิดแผนดินศานติสุขหรือสุขภาวะเต็มแผนดิน ฉะนั้น จึงถือวาการพัฒนาอยางบูรณาการก็อยูในระบบสุขภาพ ตามคำที่วา “สุขภาพคือทั้งหมด” (Health is the whole) การพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) กับการพัฒนาอำเภออยางบูรณาการคือเรื่องเดียวกัน มีระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี วาดวยการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) กำหนดให มีคณะกรรมการพชอ. ในแตละอำเภอ ที่มีนายอำเภอเปนประธาน มีสาธารณสุขอำเภอ (สสอ.) เปน เลขานุการ คุณภาพชีวิตระดับอำเภอก็คือ คนทั้งอำเภอมีสุขภาวะ เปนสุขภาวะเกิดจากความสมดุล ความ สมดุลเกิดจากการพัฒนาอยางบูรณาการ ระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิหรือระบบสุขภาพชุมชน เปน สวนหนึ่งของระบบสุขภาวะอำเภอ พชอ. ระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิในอำเภอ และการพัฒนาอำเภออยางบูรณาการ จึงเปน เรื่องทับซอนกัน และควรบูรณาการอยูในกันและกัน ไดออกแบบการพัฒนาอำเภออยางบูรณาการสูแผนดินศานติสุข0 * โดยแตละอำเภอมีจุด บริหารจัดการ ๑๑๑ จุด คือ อำเภอ ๑ ตำบล ๑๐ หมูบาน ๑๐๐ = ๑๑๑ * คูมือพัฒนาอำเภออยางบูรณาการสูแผนดินศานติสุข โดย ศาสตราจารยนายแพทยประเวศ วะสี
- 11. 11 แตละจุดบริหารจัดการการพัฒนาอยางบูรณาการให ๘ มิติเชื่อมโยงอยูในกันและกัน ไดแก เศรษฐกิจ – จิตใจ – สังคม – สิ่งแวดลอม – วัฒนธรรม – สุขภาพ – การศึกษา – ประชาธิปไตย โดยมี สัมมาชีพเต็มพื้นที่ เปนจุดคานงัด เมื่อทุกหมูบาน ทุกตำบล ทุกอำเภอ มีการพัฒนาอยางบูรณาการทั้ง ๘ มิติ โดยมีสัมมาชีพเปน จุดคานงัด หมายถึงงัดไปสูทุกเรื่อง ก็จะเกิดความรมเย็นเปนสุขทั้งอำเภอ จึงเรียกวาแผนดินศานติสุข หรือแผนดินสุขภาวะ สังเกตวาสุขภาพไมใชเรื่องแยกสวนแตบูรณาการอยูกับอีก ๗ มิติ เพราะสุขภาพคือทั้งหมด ระบบบริการสุขภาพเปนสวนหนึ่งของสุขภาพองครวม ดังมีรายละเอียดอยูใน คูมือพัฒนาอำเภออยางบูรณาการสูแผนดินศานติสุข เครื่องมือที่ใชใน การพัฒนาพื้นที่อยางบูรณาการ คือการเรียนรูรวมกันในการปฏิบัติของคนทั้งอำเภอ และคนจาก ภายนอกที่เขามาเกี่ยวของ ซึ่งเปนการเรียนรูที่ใหญที่สุด อำเภอทั้งอำเภอจึงกลายเปนมหาวิทยาลัยใน รูปใหม ซึ่งดีกวา อาจเรียกวา “มหาวิชชาลัยอำเภอ” ทั้งประเทศจะมีถึง ๘๐๐ มหาวิชชาลัยอำเภอ เปนเครื่องเรียนรูรวมกันของคนทั้งประเทศ เปนเรื่องยิ่งใหญมากและสามารถแกปญหาไดทุกเรื่อง อาจ เรียกวา “การศึกษารักษาทุกโรค” ทั้งหมดเปน Education for All All for Education Education Cure All การพัฒนาพื้นที่อยางบูรณาการ จึงถือเปน ๑ ใน ๓ ของระบบสุขภาพ ดวยประการฉะนี้ อนึ่ง ในพื้นที่มีผูเกษียณอายุจากอาชีพตาง ๆ ที่ยังมีไฟอยูจำนวนมาก แตไมรูจะมีบทบาท อยางไรดีจึงจะมีความหมาย แตเมื่อออกแบบการพัฒนาพื้นที่อยางบูรณาการอยางนี้ ทุกคนมีบทบาท ไดหมดอยางมีประโยชนยิ่ง โครงการคลังสมองนาจะทำความเขาใจเรื่องนี้ และนี่ก็คือการรวมจัดการ พัฒนาพื้นที่อยางบูรณาการ ตามความใฝฝนของสภาพัฒนฯ นั่นเอง อนึ่ง ควรนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใชสงเสริมการพัฒนาพื้นที่อยางเต็มที่ เพื่อเพิ่มศักยภาพและลด ความเหลื่อมล้ำ
- 12. 12 ตอน ๓ ระบบการพัฒนานโยบายสาธารณะในอุดมคติ นโยบายสาธารณะที่ดี เปนปจจัยหนึ่งที่สำคัญของการมีสุขภาพดีนโยบายสาธารณะที่ดีจะทำ ใหเกิดสังคมสุขภาวะตามคำนิยามของคำวา สุขภาพ คือสุขภาวะที่สมบูรณ ทางกาย ทางจิต ทางสังคม และทางปญญา สช. ถูกสรางขึ้นมาเพื่อเปนเครื่องมือขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ ๑๕ ปผานมา ไดจัดสมัชชา สุขภาพแหงชาติขึ้นเปนประจำป ซึ่งเปนกระบวนการนโยบายสาธารณะแบบมีสวนรวม สสส. ไดลงทุน สนับสนุนแผนงานวิจัยนโยบายสาธารณะอยู ๒ สมัย สมัยละ ๕ ป ดวยงบประมาณหลายรอยลานบาท นอกจากนั้นยังสนับสนุนโครงการเครือขายพัฒนาศักยภาพผูนำสาธารณสุขแนวใหม (คศน.) เปนเวลา กวา ๑๐ ป สรางผูนำรุนใหมจากอาชีพตาง ๆ ขึ้นมากวา ๑๖๐ คน และตั้งเปนมูลนิธิคศน. ผูนำรุนใหม เหลานี้เหมาะที่จะเปนผูนำขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ และอื่น ๆ ขณะนี้เราเขาใจวิธีขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะไปสูความสำเร็จ* ที่เรียกวาสัมฤทธิศาสตรแลว รอเวลาจัดทัพการขับเคลื่อนไปสูชัยชนะเทานั้น “กระบวนการนโยบายสาธารณะแบบมีสวนรวม” หรือ P4 (Participatory Public Policy Process) นี้ เมื่อทำอยางครบวงจร จะนำคนจากทุกภาคสวนเขามาเชื่อมโยงกันอยางครบวงจร ๑๒ ขั้นตอน สูความสำเร็จ เปนทั้งกระบวนการทางสังคม กระบวนการทางปญญา กระบวนการทางการเมืองและ ประชาธิปไตย จะนำประเทศไทยไปสูการลงตัวหมดทุกดาน ทั้ง เศรษฐกิจ – จิตใจ – สังคม – สิ่งแวดลอม – วัฒนธรรม – สุขภาพ – การศึกษา และประชาธิปไตย พรรคการเมืองจะกลายเปนสถาบันพัฒนานโยบายสาธารณะ นักการเมืองจะกลายเปน ผูเชี่ยวชาญในการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ คนไทยจะกลายเปนคนเกงและคนดี เพราะระบบดี อุปมาเหมือนระบบนาิกา ที่มีฟนเฟองเล็กใหญประกอบกันเขาอยางถูกตอง แตละสวนทำหนาที่ของ ตนเองอยางถูกตองและสัมพันธกับสวนอื่น ๆ สงใหองครวม คือ นาิกาเดินตรงเวลา ไมมีชิ้นสวนใด เกะกะเกเร เพราะตางเชื่อมโยงสัมพันธกันอยางแนบแนน
- 13. 13 ระบบของประเทศที่ดีทำใหเกิดความเปนองครวม ประเทศไทยที่มีคุณสมบัติใหมอันมหัศจรรย คนไทยทุกคนจะเปนคนเกง คนดีไมแตกแถวเกะกะเกเร ที่คนไทยเหมือนคนไมดีไมเกงนั้น เพราะเรา ขาดการคิดเชิงระบบ รวมทั้งมหาวิทยาลัยทั้งหลายดวย ที่เราพยายามปฏิรูปตาง ๆ แลวไมสำเร็จ เพราะไมมีใครปฏิรูปใครได แต P4 จะเปน กระบวนการที่คนไทยทั้งหมดเรียนรูรวมกันในการปฏิบัติ อันนำไปสูการเปลี่ยนแปลงขั้นพื้นฐานอยาง ลึกซึ้ง (Transformation) ในทุกมิติ อยางที่ทุกคนยินดีและมีความสุขรวมกัน เรียกวาเปน Transformative Force ก็ได อันนำไปสู Transform Thailand P4 จะนำไปสูสังคมศานติสุข หรือ สังคมสุขภาวะขนาดใหญ จึงถือวากระบวนการนโยบายสาธารณะเปนสวนหนึ่งของ ระบบสุขภาพใน อุดมคติ จึงเห็นไดวา ระบบสุขภาพในอุดมคติประกอบดวย ๑. ระบบบริการสุขภาพในอุดมคติ ๒. ระบบการพัฒนาอยางบูรณาการในอุดมคติ ๓. ระบบนโยบายสาธารณะในอุดมคติ รวมเปน ระบบสุขภาพองครวม เมื่อมีความเปนองครวม จะมีคุณสมบัติใหมอันมหัศจรรย ผุดบังเกิดขึ้น คุณสมบัติใหมอันมหัศจรรยของสุขภาพองครวมเปนอยางไร ทุกทานสามารถจินตนาการเอาได เพื่อใหเห็นภาพเปรียบเทียบ เมื่อเครื่องบินที่ประกอบชิ้นสวนครบเปนองครวม มันมีคุณสมบัติ ใหม คือ บินได ในขณะที่ชิ้นสวนตาง ๆ ไมมีชิ้นใดบินไดเลย
- 14. 14 บทสรุป ระบบสุขภาพในอุดมคติ หรือระบบสุขภาพองครวมนั้น เปนทุกสิ่งทุกอยางสุดแตจะหาคำพูด มานิยาม เชน Health Equity หรือ Health Justice เปนสันติภาพ (Peace is Health / Health is Peace) เปนสิ่งสูงสุด (Summum Bonum) เปนจุดมุงมั่นรวมกันของมนุษยชาติ ฯลฯ ที่วาเปนทุกสิ่งทุกอยาง เพราะ “สุขภาพคือทั้งหมด” (Health is the whole) เรามีทรัพยากรและเครื่องมือมาก แตขาดการออกแบบ วัตถุประสงคกำหนดระบบและโครงสราง เชน ถาวัตถุประสงคคือตองการอะไรที่บินได ก็ตองออกแบบระบบและโครงสรางเครื่องบิน แลวเอาชิ้นสวนมาประกอบตามโครงสราง พอครบเปนองครวมเครื่องบินก็เกิดคุณสมบัติใหมอัน มหัศจรรย การออกแบบระบบและโครงสรางระบบสุขภาพองครวม ดำเนินตามหลักการที่วานี้ ขอใหผูที่ อยากทำเรื่องดี ๆ ซึ่งมีมากมาย ลองพิจารณาถึงวิธีคิดเชิงระบบและการจัดการ นอกเหนือไปจากการ คิดเชิงเทคนิคและพฤติกรรมสวนบุคคลแตเพียงอยางเดียว จากประสบการณในชีวิตอันยาวนานของผม ที่ฝนใฝอยากใหประเทศไทยดีขึ้น แตไมมีความรู อะไรเลย ผมสรุปวา คนไทยมีความดีหลายอยาง บางอยางก็เดนมาก แตขาดสมรรถนะในการคิดเชิง ระบบและการจัดการ คงคิดแตทางเทคนิคและพฤติกรรมสวนบุคคลเทานั้น ระบบการศึกษาก็คิดเชนนี้ จึงติดอยูในสภาวะวิกฤตเรื้อรัง ไมสามารถออกจากสภาวะวิกฤตได การรวมพัฒนาระบบสุขภาพในอุดมคติ นาจะเปนยุทธศาสตรที่ดีที่สุด สันติที่สุด ใชปญญามาก ที่สุด ที่ทำใหประเทศไทยเปลี่ยนผาน (Transform) ทุกมิติ ไปสูการเปนประเทศสุขภาวะ หรือแผนดิน ศานติสุข
- 15. 15 ถาองคกรตระกูลส. ทั้งหมด มีความมุงมั่นรวมกันที่ระบบสุขภาพองครวมนาจะมีแรงโนมถวง (gravity) ที่จะดึงทุกภาคสวนเขามารวม เปนมวลใหญมากขึ้นเรื่อย ๆ จนครอบคลุมหมดทั้งประเทศ และทั้งโลก สมกับเปนความฝนใหญขององคกรสุขภาพ ที่วา “Health and well - being of mandkind around the world” ขอฝากประเทศไทยไวกับคนรุนใหมทุกคน คือ คนไทยที่อายุนอยกวาผมทุกคน ประเวศ วะสี ๓๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕