Ang dokumento ay tungkol sa mga kaalamang-bayan tulad ng tugmang de gulong, tulang panudyo, bugtong, at palaisipan. Ito rin ay nagbibigay ng mga layunin para sa pag-unawa at pagbigkas ng mga salita gamit ang ponemang suprasegmental. Kasama sa mga gawain ang pagsasanay sa pagbibigay ng tamang salita sa mga pangungusap at pag-unawa sa mga pahayag.

1. Pagbabalik aral sa mga Kaalamang Bayan.
Ano-ano ang mga
kaalamang-bayan
na natalakay?

2. kaalamang-bayan
 Tugmang de gulong
 Tulang Panudyo
 Bugtong
 Palaisipan

3. Gawain 1:
Panuto: Basahin ang pahayag batay sa bantas na
gamit. Pagkatapos ay basahin muli ang pahayag
na walang damdamin o buhay.
Totoo? Mabilis
kumalat ang virus.
Totoo! Mabilis
kumalat ang virus.
Hindi ikaw ang may
sala?
Hindi, ikaw ang may
sala!

4. Pamprosesong Tanong:
1. Anong napansin ninyo
habang binibigkas ang mga
pahayag nang walang
anumang damdamin?
2. Ipaliwanag ang kahulugan
o saloobin ng mga pahayag.

5. Mga Layunin:
1.Napipili ang salitang pupuno sa diwa ng
pangungusap;
2. Napaliliwanag ang kahalagahan ng paggamit
ng ponemang suprasegmental at di berbal na
palatandaan; at
3.Naibibigkas nang may wastong ritmo ang ilang
halimbawa ng tula/ awiting panudyo, tugmang
de-gulong at palaisipan sa pamamagitan
ngpaglalapat ng ponemang suprasegmental.

6. Ponemang
Suprasegmental

7. Ponema - tumutukoy sa pinakamaliit na yunit ng
tunog na may kabuluhan. Sinisimbolo ito ng mga
titik natin sa ating alpabeto na mauuri sa dalawa,
ang patinig at katinig.
Morpema - tumutukoy sa pinagsama-samang tunog
upang makabuo ng salita. Ito ang pinakamaliit
na yunit ng salita.
Pagpapantig- ay ang paghahati ng bigkas ng isang
salita. Halimbawa, ang salitang KAIBIGAN ay
may apat (4) na pantig sapagkat apat na bahagi
ang pagbigkas nito. /KA-I-BI-GAN/= 4 na pantig

8. 1. Intonasyon, Tono, at Punto
Intonasyon – ay tumutukoy sa pagtaas at
pagbaba na iniuukol sa pagbigkas ng
pantig sa salita na maaaring magka-iba sa
kahulugan ng mga salita maging ang mga
ito man ay magkapareho ng baybay.
Tono – ay nagpapahayag ng tindi ng
damdamin.
Punto – ay rehiyonal na tunog o accent.

9. Halimbawa:
Ang ganda ng
tula?
Ang ganda ng tula.
Ang ganda ng tula!

10. 2. Diin at Haba
Haba – ay tumutukoy sa haba ng bigkas na
iniuukol ng nagsasalita sa patinig ng
pantig ng salita.
Diin – ay tumutukoy sa lakas ng bigkas sa
pantig ng salita.

11. Halimbawa ng haba:
/ba.la/, /bala/
/Tu.bo/, /tubo/
/bu.kas/, /bukas/
/su.ka/, /suka/

12. Uri ng Diin
 Malumay - binibigkas ng banayad at may diin o bigat sa
penultima o ikalawang pantig ng salita. Hindi
ito tinutuldikan at maaring magtapos sa pantig at katinig.
 Malumi - tulad ng malumay, ito ay binibigkas nang banayad
subalit may impit o glottal stop sa hulingpantig ng salita.
Nilalagyan ito ng tuldik na paiwa (`).
 Mabilis - binibigkas ito nang tuloy - tuloy at may diin
sa huling pantig. Tinutuldikan ito ng pahilis ( ).
′
 Maragsa - tulad ng mabilis, binibigkas ito nang tuloy-tuloy
subalit may impit sa huling pantig at tinutuldikanng
pakupya (^).

13. Halimbawa ng diin:
Malumay – dalaga, lalaki, nanay, kanluran
Malumi – batì, batà, dalamhatì, dambuhalà
Mabilis – takbó, bató, pamaypáy, alitaptáp
Maragsa – dukhâ, sampû, butikî, salitâ

14. 3. Hinto o antala
- Ito ay ang salita na pagtigil sa pagsasalita
upang higit na maging malinaw ang
mensaheng ipinahahayag. Ginagamit ang
kuwit, tuldok, semi-kolon, at kolon sa
pagsulat upang maipakita ito.

15. Halimbawa:
 Hindi maganda. (sinasabing hindi Maganda ang isang bagay)
 Hindi, maganda.
(pinasusubalian ang isang bagay at sinasabing Maganda ito.)

16. Gawain 2: (Isahang Gawain)
Panuto: Piliin sa kahon at isulat sa linya ang tamang salitang
pupuno sa diwa ng mga pangungusap.
1. _________ na tayo pumunta sa silid-aklatan upang
magbasa ng mga bagong tula.
2. _________ pa kaya ang silid aklatan hanggang mamayang
hapon.
/bu.kas/bukas/

17. Gawain 2: (Isahang Gawain)
Panuto: Piliin sa kahon at isulat sa linya ang
tamangsalitangpupuno sa diwa ng mga pangungusap.
3. ____________ ang diwa ng pagdadamayan dito kaya
karaniwan na lamang ang makakita ng mga taong
nagtutulungan kahit di magkakilala.
4. Ang ____________ ng tao ay nakasalalay sa sakripisyo at
pagsisikap nito.
/bu.hay/, /buhay/

18. Gawain 2: (Isahang Gawain)
Panuto: Piliin sa kahon at isulat sa linya ang
tamangsalitangpupuno sa diwa ng mga pangungusap.
5. Wala na akong nakikitang kababaihang nagsusuot ng
____________ dito sa aming lugar.
6. Hindi mapigilan ang kanyang ____________ nang makita
ang mahal niya.
/sa.yah/, /sayah/

19. Gawain 2: (Isahang Gawain)
Panuto: Piliin sa kahon at isulat sa linya ang
tamangsalitangpupuno sa diwa ng mga pangungusap.
7. Ginamot ni nanay ang ____________ niya sa binti.
8. Mahilig sa halaman ang aking ina kaya reregaluhan ko siya
ng ____________ sa kaarawan niya.
/pa.so?/, /paso?/

20. Gawain 2: (Isahang Gawain)
Panuto: Piliin sa kahon at isulat sa linya ang
tamangsalitangpupuno sa diwa ng mga pangungusap.
9. Abnormal ang ____________ ng saging tuwing tag-init.
10. Nangunguna ang Mindanao sa pag-aani ng palay at
produksiyon ng asukal mula sa ____________.
/tuboh/, /tu.bo?/

21. Gawain 3: (Isahang Gawain)
Panuto: Piliin sa hanay B ang tamang tugon o kahulugan ng
mga salita o pahayag sa Hanay A.
Hanay A Hanay B
1. Magandang gabi po. a,. Afternoon
2. /ha.pon/ b. Si Jose ang tinutukoy, hindi ang
ibang tao.
3. /hapon?/ c. Ang taong tinutukoy ay hindi si Jose
4. Hindi siya si Jose. d. Japanese
5. Hindi siya/ si Jose. e. Pagbati