Edukacja społeczna
i uspołeczniająca
Socjalizacja ( B. Szacka)
„Złożony, wielostronny proces uczenia się dzięki
któremu człowiek, istota biologiczna, staje się istotą
społeczną, członkiem określonego społeczeństwa i
reprezentantem określonej kultury”.
Socjalizacja pierwotna
Składowa procesu socjalizacji, zachodząca w grupie pierwotnej,
najczęściej na obszarze rodziny. W socjalizacji pierwotnej na jednostkę
mają wpływ znaczący inni, przeważnie rodzice. Charakteryzuje się ona
silnym emocjonalnym oddziaływaniem znaczących innych na
jednostkę. Reguły działania przyswaja ona na zasadzie naśladownictwa
oraz w mniejszym stopniu poprzez werbalny przekaz symboliczny.
Socjalizacja pierwotna kończy się w momencie pojawienia się
uogólnionego innego. W tym momencie rozpoczyna się etap socjalizacji
wtórnej
Socjalizacja wtórna
Składowa procesu socjalizacji
obejmująca proces profesjonalizacji
lub etatyzacji, kiedy w toku
wzrastania jednostki do życia
społecznego wchodzi ona do
kolejnych wtórnych grup
społecznych (instytucje religijne,
zakłady pracy, partie polityczne
itd.). Socjalizacja wtórna
rozpoczyna się od momentu
pojawienia się w socjalizacji
uogólnionego innego.
Socjolodzy wychowania, a zwłaszcza
pedagodzy społeczni wprowadzili do
szkoły obok zasady indywidualizmu
jeszcze zasadę uspołeczniania
uczniów oraz wiązania ich ze
środowiskiem.
Uspołecznienie jest procesem dynamicznym,
polegającym na wchodzeniu w coraz to nowsze grupy
i role społeczne, na nauczeniu się ich, a także na
przechodzeniu od pełnienia ról wyuczonych do
pełnienia ról nowych.
Rolą wychowawców jest czuwanie nad
prawidłowością relacji interpersonalnych oraz
przeciwdziałanie ewentualnym negatywnym
wpływom grupy na jednostkę.
Znaczenie rodziny dla procesu socjalizacji
Przebieg procesu socjalizacji
dokonującej się w rodzinie
zależy od stopnia
przygotowania, stosowanych
metod i walorów osobowych,
jakimi odznaczają się
wychowujący rodzice. Jest
też uwarunkowany
konkretną sytuacją, w jakiej
żyje rodzina.
Rodzina i proces uspołecznienia
 Uspołecznienie jest ważnym elementem życia osoby
ludzkiej w społeczności, ponieważ człowiek ze swej
natury jest istotą społeczną, nie żyje w izolacji, lecz w
grupie. Jednostka niedostosowana do życia
społecznego napotyka nieustannie wiele trudności i
popada w konflikty z porządkiem społecznym. Osoby
społecznie niedostosowane często wyrządzają szkody
społeczności i niszczą dobro społeczne.
Jako grupa społeczna, rodzina ze swej natury jest
środowiskiem uspołeczniającym człowieka. Stanowi
ona grupę, której członkiem człowiek staje się w
momencie urodzenia, w której żyje i rozwija się w
ścisłej więzi rodzinnej. W owej grupie wdraża się do
działania dla dobra wspólnego. W rodzinie dziecko
zdobywa umiejętność współżycia, nawiązuje
pierwsze interakcje, a jeśli posiada rodzeństwo,
kontakty interpersonalne są zróżnicowane i dobrze
przygotowują je do wejścia w szersze
społeczeństwo.
Zachowania prospołeczne
jako efekt uspołecznienia
 Efektem procesu uspołecznienia są postawy prospołeczne.
 Można wskazać kilka źródeł zachowań prospołecznych:
 stan emocjonalny wywołany przez sytuację innej osoby
(empatia);
 uwewnętrznienie (przyswojenie sobie) norm nakazujących
działanie na rzecz innych (np. norma miłości bliźniego, norma
wzajemności, norma społ. odpowiedzialności);
 wytworzenie więzi osobistych (przyjaźń, sympatia) oraz
traktowanie innej osoby jako autonomicznej wartości;
 poczucie więzi z innymi ludźmi może mieć zgeneralizowany
charakter, tzn. może być odczuwane wobec bardzo szerokiego
kręgu osób lub wobec ludzi w ogóle.
Ćwiczenia uspołeczniające
Program „Ćwiczeń uspołeczniających” wynika z
zadań zawartych w programie wychowawczym
szkoły. Służy wspomaganiu rozwoju osobowości
uczniów w aspekcie relacji z otoczeniem. Inaczej
mówiąc służy kształtowaniu kompetencji społecznych
poprzez zdobywanie wiedzy o sobie i rzeczywistości
społecznej, stymulowanie rozwoju nowych
umiejętności interpersonalnych, usprawnianie już
istniejących oraz korygowanie zaburzeń w sferze
aktywności społecznej.
Wychowanie- różne ujęcia
Rodzaje wychowania:
 Wychowanie autorytarne versus wychowanie antyautorytarne
 Wychowanie dyrektywne versus wychowanie nie dyrektywne
 Wychowanie indywidualne versus wychowanie kolektywne
 Wychowanie obiektywne versus wychowanie subiektywne
 Wychowanie racjonalne versus wychowanie nie racjonalne
 Wychowanie publiczne versus wychowanie nie publiczne
 Wychowanie klasyczne (tradycyjne) versus wychowanie alternatywne
 Wychowanie adaptacyjne versus wychowanie emancypacyjne
 Wychowanie transcendentne versus wychowanie nietranscendentne
 Wychowanie ideologiczne versus wychowanie aideologiczne
 Wychowanie religijne versus wychowanie świeckie
 Wychowanie intencjonalne versus wychowanie funkcjonalne
 Wychowanie pedagogiczne versus wychowanie anty pedagogiczne, itd.
Socjologiczny punkt widzenia na proces
wychowania
Socjologowie wskazują jednak na społeczno- historyczny
kontekst wychowania, definiując je jako najstarszy proces
społecznego istnienia istoty ludzkiej, który sprowadza
się do oddziaływania pokolenia dorosłych na niedojrzałe do
życia społecznego jednostki. Dzięki niemu zachowane czy
rekonstruowane są wartości struktury bytu społecznego,
środowiskowego. Wychowanie staje się wówczas interwencją
w procesy uspołecznienia i wdrożenia, zaadoptowania do
pożądanego stanu kultury czy uczestnictwa w społeczności
(np. w rodzinie, plemieniu, grupie społecznej) niedojrzałych
jednostek.
Edukacja alternatywna
Wg słownika UNESCO edukacja alternatywna:
„to ruch lub kształcenie oferujące alternatywne wobec
tradycyjnego, instytucjonalnego podejście, które odrzuca
koncepcję formalnego kształcenia”.
Edukacja alternatywna
To taki typ kształcenia czy wychowania, który jest w
jakiś szczególny sposób odmienny od powszechnie
oferowanego przez instytucje oświatowe. Stąd też
szkoły alternatywne określane są także mianem
szkół: wolnych, otwartych, niezależnych,
nietradycyjnych, prywatnych, innowacyjnych,
doświadczalnych (eksperymentalnych), szkół reform
i tym podobnie.
Szkoły alternatywne
Wg czeskiego pedagoga Jana Pruchy szkoły
alternatywne:
„…odbiegają od głównego prądu standartowych szkół
danego systemu oświatowego. Odmienność ta może
wynikać z innych sposobów organizacji nauczania
czy życia dzieci w szkole, z innych struktur
programowych, z innych parametrów środowiska
kształcenia, z innych sposobów oceniania nauki
uczniów, innych relacji między szkołą, rodzicami i
środowiskiem lokalnym”.
Edukacja jako sprawa społeczna
(Rutkowiak 1995)
Nauczyciel (wędrowiec),
artykułujący pewne wartości
i idee musi mieć na uwadze,
że edukacja, w zakresie
której dokonuje on swoich
wyborów jest dziełem
społecznym, więc wiąże się
to z odpowiedzialnością
wobec innych. Kwestia tam
jako moralno- etyczna,
stanowi jeden z
najpoważniejszych
problemów ludzkich.
Rozwiązania, jakie w tym zakresie stworzono np.
Sokratejskie dialogowanie, Kantowska zasada
imperatywu, psychologiczne podejście Piageta, czy etykę
idealnego dyskursu Habermasa, czy Baumana koncepcje
moralności ponowoczesnej nie dają odpowiedzi na
pytanie o zasadę postępowania wobec innych.
Edukacja społeczna w ujęciu Marii Mendel
„Edukacja społeczna stanowi jedną z odmian
myślenia o edukacji, współcześnie zaznaczającą się
w postaci paradygamtycznej”
co oznacza, że
„kategorie, występujące w obszarze tej odmiany
myślenia o edukacji aktualnie żywo pulsują,
przybierając kształt paradygamtu, koncentrującego
współczesne poszukiwania pedagogiczne”
„ Edukacja społeczna, wyróżniając cele ukierunkowane
na Ja „stające się” w relacjach z innymi, jest
zainteresowana rozwojem człowieka w aspekcie
budowania jego tożsamości, nierozerwalnie łącząc go
z procesem komunikowania się ludzi, ich
wzajemnych relacji i zależności. Charakter wpływu
człowieka na człowieka, ujawniany w akcie
komunikacji wskazuje, że warunkuje on rozwój
jednostki „w ogóle”, wyznacza kształt jego
tożsamości”
Podwaliny teoretyczne edukacji społecznej
Filozofia dialogu
Symboliczny interakcjonizm
Koncepcja rozwoju tożsamości Erika H. Eriksona
Teoria kompetencji komunikacyjnej Jurgena
Habermasa
Postrukturalne koncepcje pedagoigiczne
Cele edukacji społecznej
WZAJEMNOŚĆ
Cele szczegółowe:
 Kształtowanie umiejętności w zakresie komunikacji empatycznej
 Rozwijanie kompetencji krytycznych
 Kształtowanie relacji opartych na wartościach
 Realizacja wszystkich zadań edukacyjnych w ścisłym związku z
otoczeniem społecznym systematycznie się poszerzającym
 Dostęp do nowoczesnych technologii informacyjnych i osiąganie
sprawności… w korzystaniu z nich, powiązane z procesem
kształtowania kompetencji krytycznych
Metody i formy wykorzystywane w zakresie
edukacji społecznej
Drama,
Dziecięce filozofowanie,
Meta plan
Bibliografia
1. Śliwerski B., Edukacja alternatywna. Dylematy teorii i praktyki, wyd.
Impuls, Kraków 1992
2. Rutkowiak J., Odmiany myślenia o edukacji, wyd. Impuls, Kraków 1995
3. Szacka B., Wprowadzenie do socjologii, Warszawa 2003
4. Śnieżycki M., Zarys dydaktyki dialogu, wyd. PAT, 1998
5. Mendel M., Edukacja społeczna jako odmiana myślenia o wczesnej edukacji,
wyd. Olsztyńskiej Szkoły Wyższej w Olsztynie, Olsztyn 1999
6. http://www.zs2.radom.pl/html/aewiczenia_uspo3eczniaj1ce.html

Edukacja społeczna i uspołeczniająca

  • 1.
  • 2.
    Socjalizacja ( B.Szacka) „Złożony, wielostronny proces uczenia się dzięki któremu człowiek, istota biologiczna, staje się istotą społeczną, członkiem określonego społeczeństwa i reprezentantem określonej kultury”.
  • 3.
    Socjalizacja pierwotna Składowa procesusocjalizacji, zachodząca w grupie pierwotnej, najczęściej na obszarze rodziny. W socjalizacji pierwotnej na jednostkę mają wpływ znaczący inni, przeważnie rodzice. Charakteryzuje się ona silnym emocjonalnym oddziaływaniem znaczących innych na jednostkę. Reguły działania przyswaja ona na zasadzie naśladownictwa oraz w mniejszym stopniu poprzez werbalny przekaz symboliczny. Socjalizacja pierwotna kończy się w momencie pojawienia się uogólnionego innego. W tym momencie rozpoczyna się etap socjalizacji wtórnej
  • 4.
    Socjalizacja wtórna Składowa procesusocjalizacji obejmująca proces profesjonalizacji lub etatyzacji, kiedy w toku wzrastania jednostki do życia społecznego wchodzi ona do kolejnych wtórnych grup społecznych (instytucje religijne, zakłady pracy, partie polityczne itd.). Socjalizacja wtórna rozpoczyna się od momentu pojawienia się w socjalizacji uogólnionego innego.
  • 5.
    Socjolodzy wychowania, azwłaszcza pedagodzy społeczni wprowadzili do szkoły obok zasady indywidualizmu jeszcze zasadę uspołeczniania uczniów oraz wiązania ich ze środowiskiem.
  • 6.
    Uspołecznienie jest procesemdynamicznym, polegającym na wchodzeniu w coraz to nowsze grupy i role społeczne, na nauczeniu się ich, a także na przechodzeniu od pełnienia ról wyuczonych do pełnienia ról nowych.
  • 7.
    Rolą wychowawców jestczuwanie nad prawidłowością relacji interpersonalnych oraz przeciwdziałanie ewentualnym negatywnym wpływom grupy na jednostkę.
  • 8.
    Znaczenie rodziny dlaprocesu socjalizacji Przebieg procesu socjalizacji dokonującej się w rodzinie zależy od stopnia przygotowania, stosowanych metod i walorów osobowych, jakimi odznaczają się wychowujący rodzice. Jest też uwarunkowany konkretną sytuacją, w jakiej żyje rodzina.
  • 9.
    Rodzina i procesuspołecznienia  Uspołecznienie jest ważnym elementem życia osoby ludzkiej w społeczności, ponieważ człowiek ze swej natury jest istotą społeczną, nie żyje w izolacji, lecz w grupie. Jednostka niedostosowana do życia społecznego napotyka nieustannie wiele trudności i popada w konflikty z porządkiem społecznym. Osoby społecznie niedostosowane często wyrządzają szkody społeczności i niszczą dobro społeczne.
  • 10.
    Jako grupa społeczna,rodzina ze swej natury jest środowiskiem uspołeczniającym człowieka. Stanowi ona grupę, której członkiem człowiek staje się w momencie urodzenia, w której żyje i rozwija się w ścisłej więzi rodzinnej. W owej grupie wdraża się do działania dla dobra wspólnego. W rodzinie dziecko zdobywa umiejętność współżycia, nawiązuje pierwsze interakcje, a jeśli posiada rodzeństwo, kontakty interpersonalne są zróżnicowane i dobrze przygotowują je do wejścia w szersze społeczeństwo.
  • 11.
    Zachowania prospołeczne jako efektuspołecznienia  Efektem procesu uspołecznienia są postawy prospołeczne.  Można wskazać kilka źródeł zachowań prospołecznych:  stan emocjonalny wywołany przez sytuację innej osoby (empatia);  uwewnętrznienie (przyswojenie sobie) norm nakazujących działanie na rzecz innych (np. norma miłości bliźniego, norma wzajemności, norma społ. odpowiedzialności);  wytworzenie więzi osobistych (przyjaźń, sympatia) oraz traktowanie innej osoby jako autonomicznej wartości;  poczucie więzi z innymi ludźmi może mieć zgeneralizowany charakter, tzn. może być odczuwane wobec bardzo szerokiego kręgu osób lub wobec ludzi w ogóle.
  • 12.
    Ćwiczenia uspołeczniające Program „Ćwiczeńuspołeczniających” wynika z zadań zawartych w programie wychowawczym szkoły. Służy wspomaganiu rozwoju osobowości uczniów w aspekcie relacji z otoczeniem. Inaczej mówiąc służy kształtowaniu kompetencji społecznych poprzez zdobywanie wiedzy o sobie i rzeczywistości społecznej, stymulowanie rozwoju nowych umiejętności interpersonalnych, usprawnianie już istniejących oraz korygowanie zaburzeń w sferze aktywności społecznej.
  • 13.
    Wychowanie- różne ujęcia Rodzajewychowania:  Wychowanie autorytarne versus wychowanie antyautorytarne  Wychowanie dyrektywne versus wychowanie nie dyrektywne  Wychowanie indywidualne versus wychowanie kolektywne  Wychowanie obiektywne versus wychowanie subiektywne  Wychowanie racjonalne versus wychowanie nie racjonalne  Wychowanie publiczne versus wychowanie nie publiczne  Wychowanie klasyczne (tradycyjne) versus wychowanie alternatywne  Wychowanie adaptacyjne versus wychowanie emancypacyjne  Wychowanie transcendentne versus wychowanie nietranscendentne  Wychowanie ideologiczne versus wychowanie aideologiczne  Wychowanie religijne versus wychowanie świeckie  Wychowanie intencjonalne versus wychowanie funkcjonalne  Wychowanie pedagogiczne versus wychowanie anty pedagogiczne, itd.
  • 14.
    Socjologiczny punkt widzeniana proces wychowania Socjologowie wskazują jednak na społeczno- historyczny kontekst wychowania, definiując je jako najstarszy proces społecznego istnienia istoty ludzkiej, który sprowadza się do oddziaływania pokolenia dorosłych na niedojrzałe do życia społecznego jednostki. Dzięki niemu zachowane czy rekonstruowane są wartości struktury bytu społecznego, środowiskowego. Wychowanie staje się wówczas interwencją w procesy uspołecznienia i wdrożenia, zaadoptowania do pożądanego stanu kultury czy uczestnictwa w społeczności (np. w rodzinie, plemieniu, grupie społecznej) niedojrzałych jednostek.
  • 15.
    Edukacja alternatywna Wg słownikaUNESCO edukacja alternatywna: „to ruch lub kształcenie oferujące alternatywne wobec tradycyjnego, instytucjonalnego podejście, które odrzuca koncepcję formalnego kształcenia”.
  • 16.
    Edukacja alternatywna To takityp kształcenia czy wychowania, który jest w jakiś szczególny sposób odmienny od powszechnie oferowanego przez instytucje oświatowe. Stąd też szkoły alternatywne określane są także mianem szkół: wolnych, otwartych, niezależnych, nietradycyjnych, prywatnych, innowacyjnych, doświadczalnych (eksperymentalnych), szkół reform i tym podobnie.
  • 17.
    Szkoły alternatywne Wg czeskiegopedagoga Jana Pruchy szkoły alternatywne: „…odbiegają od głównego prądu standartowych szkół danego systemu oświatowego. Odmienność ta może wynikać z innych sposobów organizacji nauczania czy życia dzieci w szkole, z innych struktur programowych, z innych parametrów środowiska kształcenia, z innych sposobów oceniania nauki uczniów, innych relacji między szkołą, rodzicami i środowiskiem lokalnym”.
  • 18.
    Edukacja jako sprawaspołeczna (Rutkowiak 1995) Nauczyciel (wędrowiec), artykułujący pewne wartości i idee musi mieć na uwadze, że edukacja, w zakresie której dokonuje on swoich wyborów jest dziełem społecznym, więc wiąże się to z odpowiedzialnością wobec innych. Kwestia tam jako moralno- etyczna, stanowi jeden z najpoważniejszych problemów ludzkich.
  • 19.
    Rozwiązania, jakie wtym zakresie stworzono np. Sokratejskie dialogowanie, Kantowska zasada imperatywu, psychologiczne podejście Piageta, czy etykę idealnego dyskursu Habermasa, czy Baumana koncepcje moralności ponowoczesnej nie dają odpowiedzi na pytanie o zasadę postępowania wobec innych.
  • 20.
    Edukacja społeczna wujęciu Marii Mendel „Edukacja społeczna stanowi jedną z odmian myślenia o edukacji, współcześnie zaznaczającą się w postaci paradygamtycznej” co oznacza, że „kategorie, występujące w obszarze tej odmiany myślenia o edukacji aktualnie żywo pulsują, przybierając kształt paradygamtu, koncentrującego współczesne poszukiwania pedagogiczne”
  • 21.
    „ Edukacja społeczna,wyróżniając cele ukierunkowane na Ja „stające się” w relacjach z innymi, jest zainteresowana rozwojem człowieka w aspekcie budowania jego tożsamości, nierozerwalnie łącząc go z procesem komunikowania się ludzi, ich wzajemnych relacji i zależności. Charakter wpływu człowieka na człowieka, ujawniany w akcie komunikacji wskazuje, że warunkuje on rozwój jednostki „w ogóle”, wyznacza kształt jego tożsamości”
  • 22.
    Podwaliny teoretyczne edukacjispołecznej Filozofia dialogu Symboliczny interakcjonizm Koncepcja rozwoju tożsamości Erika H. Eriksona Teoria kompetencji komunikacyjnej Jurgena Habermasa Postrukturalne koncepcje pedagoigiczne
  • 23.
    Cele edukacji społecznej WZAJEMNOŚĆ Celeszczegółowe:  Kształtowanie umiejętności w zakresie komunikacji empatycznej  Rozwijanie kompetencji krytycznych  Kształtowanie relacji opartych na wartościach  Realizacja wszystkich zadań edukacyjnych w ścisłym związku z otoczeniem społecznym systematycznie się poszerzającym  Dostęp do nowoczesnych technologii informacyjnych i osiąganie sprawności… w korzystaniu z nich, powiązane z procesem kształtowania kompetencji krytycznych
  • 24.
    Metody i formywykorzystywane w zakresie edukacji społecznej Drama, Dziecięce filozofowanie, Meta plan
  • 25.
    Bibliografia 1. Śliwerski B.,Edukacja alternatywna. Dylematy teorii i praktyki, wyd. Impuls, Kraków 1992 2. Rutkowiak J., Odmiany myślenia o edukacji, wyd. Impuls, Kraków 1995 3. Szacka B., Wprowadzenie do socjologii, Warszawa 2003 4. Śnieżycki M., Zarys dydaktyki dialogu, wyd. PAT, 1998 5. Mendel M., Edukacja społeczna jako odmiana myślenia o wczesnej edukacji, wyd. Olsztyńskiej Szkoły Wyższej w Olsztynie, Olsztyn 1999 6. http://www.zs2.radom.pl/html/aewiczenia_uspo3eczniaj1ce.html