Ang dokumento ay naglalaman ng mga tala para sa verbal ability na nakatutok sa balarila, na sumasaklaw sa iba't ibang bahagi ng pananalita tulad ng pangngalan, panghalip, pang-uri, pandiwa, pang-abay, pang-ukol, pangatnig, at padamdam. Kasama rin sa notes ang mga halimbawa ng analohiya at pagbuo ng pangungusap upang patibayin ang pag-unawa sa mga tuntunin ng gramatika sa Ingles at Filipino. Layunin ng mga tala na ihanda ang mga mag-aaral para sa CSE coverage sa propesyonal at sub-propesyonal na antas.

1. VAN(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
1
by:
Jose Radin L. Garduque
__________2016__________

2. (Verbal Ability Notes)
-Balarila-
CSE Coverage for Professional Level & Sub-Professional Levels
In English and Filipino:
Vocabulary (Prof. & Subprof.)
Grammar & Correct Usage (Prof. & Subprof.)
Paragraph Organization (Prof. & Subprof.)
Reading Comprehension (Prof. & Subprof.)
Analogy (Prof. only)
Logic (Prof. only)
Numerical Reasoning (Prof. & Subprof.)
Spelling (Subprof. Only)
Clerical Operations (Subprof. only)
General Information on:
Philippine Constitution
Code of Conduct & Ethical Standards for Public Officials & Employees
Peace & Human Rights Issues & Concepts
Environment Management & Protection
Coverage of this CSE Reviewer:
Balarila 1: Pangngalan
Balarila 2: Panghalip
Balarila 3: Pang-uri
Balarila 4: Pandiwa
Balarila 5: Pang-abay
Balarila 6: Pang-ukol
Balarila 7: Pangatnig
Balarila 8: Padamdam
Balarila 9: Pagkilala sa Salita
Balarila 10: USP at Tamang Paggamit
2

3. Analohiya:
1. Jojo: Makati :: Rody: ________
2. guro: di-tiyak :: pinag-aralan: ________
3. silid: nabibilang :: silid-aralan: ________
4. asukal: di-nabibilang :: pera: ________
5. Miriam: aklat :: Grace: ________
Pagbuo ng Pangungusap:
1. ________ ang bagong sistema ng pamamahala na nais ni Pang. Duterte para sa Pilipinas.
2. ________ ang pinakamataas na pambabaeng tono.
3. Si ________ ay paham na senadora na kilala sa kanyang “pick-up” lines.
4. Ang ________ ay mandirigmang babae.
5. ________ ang lupang sinilangan o inang bayan ng may akda ng “reviewer” na ito.
Balarila 1. Pangngalan
3
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.1.

4. Analohiya:
1. Jojo: Makati :: Rody: Davao
2. guro: di-tiyak :: pinag-aralan: walang kasarian
3. silid: nabibilang :: silid-aralan: tambalan
4. asukal: di-nabibilang :: pera: nabibilang
5. Miriam: aklat :: Grace: pelikula
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Pederalismo ang bagong sistema ng pamamahala na nais ni Pang. Duterte para sa Pilipinas.
2. Soprano ang pinakamataas na pambabaeng tono.
3. Si Miriam ay paham na senadora na kilala sa kanyang “pick-up” lines.
4. Ang amasona ay mandirigmang babae.
5. Makati ang lupang sinilangan o inang bayan ng may akda ng “reviewer” na ito.
Balarila 1. Pangngalan
4
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.1.

5. Analohiya:
1. sino: pananong :: sinuman: ________
2. ako: palagyo :: kanya: ________
3. ito: malapit :: iyon: ________
4. niya: ikatlong panauhan :: iyo: ________
5. nila: paukol :: ninyo: ________
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Ang ibong ________ sa itaas ay alaga ko noon.
2. Sinasabi ko sa iyo. Ang gantimpalang ito ay para sa iyo. Ito ay ________.
3. Sa ________ na may kinalaman,
4. Buhay pa ako. Maniwala ka. ________ ito.
5. Ang librong nasa aking kamay ay pag-aari ko, Ito ay ________.
Balarila 2. Panghalip
5
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.2.

6. Analohiya:
1. sino: pananong :: sinuman: panaklaw
2. ako: palagyo :: kanya: paari
3. ito: malapit :: iyon: malayo
4. niya: ikatlong panauhan :: iyo: ikalawang panauhan
5. nila: paukol :: inyo: paari
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Ang ibong iyon sa itaas ay alaga ko noon.
2. Sinasabi ko sa iyo. Ang gantimpalang ito ay para sa iyo. Ito ay iyo.
3. Sa sinuman na may kinalaman,
4. Buhay pa ako. Maniwala ka. ako ito.
5. Ang librong nasa aking kamay ay pag-aari ko. Ito ay akin.
Balarila 2. Panghalip
6
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.2.

7. Analohiya:
1. malayo: malapit :: mataas: ________
2. bilugan: hugis :: magaspang: ________
3. mabuti: mas mabuti :: masama: ________
4. mabuti: kalidad :: masama: ________
5. malaki: sukat :: mataas: ________
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Gaano ka________ ang Dumarao mula Dao?
2. _________ng mga tao ang dumalo sa kanilang pagtitipon. Pinuno nila ang buong “stadium”.
3. Si Michael ang ________kaakit-akit na lalaki sa kanilang grupo.
4. Ako ay 5’6”. Ikaw? Gaano ka ka________?
5. Ang mukha mo ay tadtad ng tagiyawat. Ito ay mamula-mula at ________.
Balarila 3. Pang-uri
7
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.3.

8. Analohiya:
1. malayo: malapit :: mataas: mababa
2. bilugan: hugis :: magaspang: kinis
3. mabuti: mas mabuti :: masama: mas masama
4. mabuti: kalidad :: masama: kalidad
5. malaki: sukat :: mataas: taas/tangkad
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Gaano kalayo ang Dumarao mula Dao?
2. Maraming mga tao ang dumalo sa kanilang pagtitipon. Pinuno nila ang buong “stadium”.
3. Si Michael ang pinakakaakit-akit na lalaki sa kanilang grupo.
4. Ako ay 5’6”. Ikaw? Gaano ka kataas/tangkad?
5. Ang mukha mo ay tadtad ng tagiyawat. Ito ay mamula-mula at magaspang.
Balarila 3. Pang-uri
8
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.3.

9. Analohiya:
1. kumain: maylapi :: kakain-kain: ________
2. kumain: perpektibo :: kakain: ________
3. kami: payak :: kain-tulog: ________
4. nakikita: nakita :: nagsasalita: ________
5. nakikita: imperpektibo :: nagsasalita: ________
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Si Bernphine ay tapos nang magsalita. Siya ay ________ na.
2. Si Eric ay mahusay na tagapagsalita at artista. Magaling siyang magsalita at ________.
3. Malinaw na si Lesther ang ________mahusay sa kanilang lahat. Siya ang nararapat na nanalo.
4. ________ sila ng palabas namin bukas.
5. Susmaryosep! Anong ________ nila sa resulta? Nagkamali sila ng pagbilang.
Balarila 4. Pandiwa
9
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.4.

10. Analohiya:
1. kumain: maylapi :: kakain-kain: inuulit
2. kumain: perpektibo :: kakain: kontemplatibo
3. kami: payak :: kain-tulog: tambalan
4. nakikita: nakita :: nagsasalita: nagsalita
5. nakikita: imperpektibo :: nagsasalita: imperpektibo
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Si Bernphine ay tapos nang magsalita. Siya ay nagsalita na.
2. Si Eric ay mahusay na tagapagsalita at artista. Magaling siyang magsalita at umarte.
3. Malinaw na si Lesther ang pinakamahusay sa kanilang lahat. Siya ang nararapat na nanalo.
4. Manonood sila ng palabas namin bukas.
5. Susmaryosep! Anong ginawa nila sa resulta? Nagkamali sila ng pagbilang.
Balarila 4. Pandiwa
10
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.3.

11. Analohiya:
1. linggu-linggo: pang-abay na ________
2. dito: doon :: sa loob: ________
3. easily: pang-abay na ________
4. di-maingat: maingat :: di-maigi: ________
5. huwag: pananggi :: tunay: ________
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Ang bola ay nahulog mula sa itaas. Ito ngayon ay nasa ________.
2. Siya ay inosente. ________ siya ang salarin.
3. Nais kong madama ang hangin sa ________ ng dagat.
4. 8 am na. Alas otos na ng ________.
5. Huwag mawalan ng pag-asa. Mag-isip ng ________.
Balarila 5. Pang-abay
11
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.5.

12. Analohiya:
1. linggu-linggo: pang-abay na panggaano
2. dito: doon :: sa loob: sa labas
3. easily: pang-abay na pamaraan
4. di-maingat: maingat :: di-maigi: maigi
5. huwag: pananggi :: tunay: panag-ayon
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Ang bola ay nahulog mula sa itaas. Ito ngayon ay nasa ibaba.
2. Siya ay inosente. Hindi siya ang salarin.
3. Nais kong madama ang hangin sa tabi ng dagat.
4. 8 am na. Alas otso na ng umaga.
5. Huwag mawalan ng pag-asa. Mag-isip ng positibo.
Balarila 5. Pang-abay
12
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.5.

13. Analohiya:
1. bago: ________ :: itaas: ibaba
2. bago: panahon :: itaas: ________
3. habang: panahon :: papuntang: ________
4. palabas: pagkilos :: ilalim: ________
5. bago: pagkatapos :: mula: ________
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Kumportable ako ________ bahay.
2. Huwag mo akong suhulan. Hindi ako tumatanggap ng regalo sa ________ ng mesa.
3. Ipadala mo ang sulat na ito sa kanya. Sabihin mong ________ ito sa akin.
4. Ang komentaristang iyon ay bastos. Siya ay bumabanat sa ________ ng sinturon.
5. Kailangan mo munang dumaan ________ butas ng karayom bago mo makuha ang iyong gusto.
Balarila 6. Pang-ukol
13
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.6.

14. Analohiya:
1. bago: pagkatapos :: itaas: ibaba
2. bago: panahon :: itaas: pook
3. habang: panahon :: papuntang: pagkilos
4. palabas: pagkilos :: ilalim: pook
5. bago: pagkatapos :: mula: hanggang
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Kumportable ako sa bahay.
2. Huwag mo akong suhulan. Hindi ako tumatanggap ng regalo sa ilalim ng mesa.
3. Ipadala mo ang sulat na ito sa kanya. Sabihin mong mula ito sa akin.
4. Ang komentaristang iyon ay bastos. Siya ay bumabanat sa ilalim ng sinturon.
5. Kailangan mo munang dumaan sa butas ng karayom bago mo makuha ang iyong gusto.
Balarila 6. Pang-ukol
14
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.6.

15. Analohiya:
1. at: panimbang :: sa pangkalahatan: ________
2. kung gayon: panlinaw :: upang: ________
3. dahil: pananhi :: pero: ________
4. saka: panimbang :: sapagkat: ________
5. kapag: panubali :: o: ________
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Kailangan kong magtungo ng dentista ________ may problema ang aking ngipin.
2. Kailangan kong magtungo ng dentista ________ mapagamot ang aking ngipin.
3. Kailangan kong magtungo ng dentista ________ ayoko.
4. Kailangan kong magtungo ng dentista ________ kailangan ko ng pera.
5. Kailangan kong magtungo ng dentista ________ pagkatapos ay bumili ng gamot.
Balarila 7. Pangatnig
15
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.7.

16. Analohiya:
1. at: panimbang :: sa pangkalahatan: panapos
2. kung gayon: panlinaw :: upang: pamunga
3. dahil: pananhi :: pero: paninsay
4. saka: panimbang :: sapagkat: pananhi
5. kapag: panubali :: o: pamukod
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Kailangan kong magtungo ng dentista dahil/sapagkat may problema ang aking ngipin.
2. Kailangan kong magtungo ng dentista para/upang mapagamot ang aking ngipin.
3. Kailangan kong magtungo ng dentista pero/ngunit/subalit ayoko.
4. Kailangan kong magtungo ng dentista kaya/gayunpaman kailangan ko ng pera.
5. Kailangan kong magtungo ng dentista at pagkatapos ay bibili ako ng gamot.
Balarila 7. Pangatnig
16
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.7.

17. Analohiya:
1. Ew!: pagkainis :: Wow!: ________
2. Sayang!: negatibo :: Sa wakas!: ________
3. Yehey!: positibo :: Bwisit!: ________
4. Punyeta!: pagkainis :: Susmaryosep!: ________
5. Yikes!: negatibo :: Magaling!: ________
Pagbuo ng Pangungusap:
1. ________! Matapos ang matagal na pagkakabihag, malaya na tayo!
2. ________! Kahanga-hanga ang iyong pagtatanghal!
3. ________! Ang Alibughang Anak ng Makati ay babalik na!
4. ________! Maaari mo bang pahiran ang ilong mo.
5. ________! Pinipigilan nila ako.
Balarila 8. Padamdam
17
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.8.

18. Analohiya:
1. Ew!: pagkainis :: Wow!: pagkabigla
2. Sayang!: negatibo :: Sa wakas!: positibo
3. Yehey!: positibo :: Bwisit!: negatibo
4. Punyeta!: pagkainis :: Susmaryosep!: pagkabigla
5. Yikes!: negatibo :: Magaling!: positibo
Pagbuo ng Pangungusap:
1. Sa wakas! Matapos ang matagal na pagkakabihag, malaya na tayo!
2. Magaling! Kahanga-hanga ang iyong pagtatanghal!
3. Tunghayan! Ang Alibughang Anak ng Makati ay babalik na!
4. Ew/Yikes/Kadiri! Maaari mo bang pahiran ang ilong mo.
5. Bwisit/Punyeta! Pinipigilan nila ako.
Balarila 8. Padamdam
18
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.8.

19. Kilalanin kung anong bahagi ng pananalita ang mga sumusunod na kataga:
1. sa 26. kain
2. Aray 27. pula
3. ikaw 28. gagawin
4. Sa wakas 29. pero
5. di-maingat 30. Pederalismo
6. guro 31. sunod sa
7. pinakamabuti 32. kumakain
8. nagsasalita 33. lahat
9. at 34. kinain
10. sa ibaba 35. tiyak
11. nasa 36. bungkos
12. pera 37. higante
13. namin 38. nagmaneho
14. Tunghayan 39. dahil
15. gabi 40. hindi
16. Magaling 41. matapos ang
17. marami 42. kampanya
18. nobyo 43. amin
19. o 44. nilaro
20. wala 45. madali
21. mula sa 46. kumanta
22. Yehey 47. maliwanag
23. doon 48. tagumpay
24. bola 49. para
25. di-maigi 50. bukas
Balarila 9. Pagkilala sa Salita
19
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.1. hanggang VAN 2.8.

20. Kilalanin kung anong bahagi ng pananalita ang mga sumusunod na kataga:
1. pang-ukol 26. pandiwa
2. padamdam 27. pang-uri
3. panghalip 28. pandiwa
4. padamdam 29. pangatnig
5. pang-abay 30. pangngalan
6. pangngalan 31. pang-ukol
7. pang-uri 32. pandiwa
8. pandiwa 33. panghalip
9. pangatnig 34. pandiwa
10. pang-abay 35. pang-abay
11. pang-ukol 36. pangngalan
12. pangngalan 37. pang-uri
13. panghalip 38. pandiwa
14. padamdam 39. pangatnig
15. pang-abay 40. pang-abay
16. padamdam 41. pang-ukol
17. pang-uri 42. pangngalan
18. pangngalan 43. panghalip
19. pangatnig 44. pandiwa
20. pang-abay 45. pang-abay
21. pang-ukol 46. pandiwa
22. padamdam 47. pang-uri
23. pang-abay 48. pangngalan
24. pangangalan 49. pangatnig
25. pang-abay 50. pang-abay
Balarila 9. Pagkilala sa Salita
20
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
Nota: Isangguni sa VAN 2.1. hanggang VAN 2.8.

21. Ugnayang Simuno-Pang-uri:
1. (Mapalad, Mapapalad) ang mga anak na pinalaking maayos ng mga magulang.
2. Ang damit ni nanay ay (makulay, makukulay).
3. Si Michael John ang (mas matangkad, pinakamatangkad) sa kanilang magkakaklase.
4. Ang aking baywang ay 39 pulgada. Ako ay (mataba, mahaba).
5. (Mainam, Mas mainam) na umalis na kaysa manatili pa rito.
Tamang Paggamit:
1. Pumunta (daw, raw) dito sa Capiz si Pang. Duterte noong kapistahan ng Dumarao.
2. (Burahin, Burahan) mo ang pisara.
3. (Burahin, Burahan) mo ang mga nakasulat sa pisara.
4. (May, Mayroon) tatlong bibe na naligaw doon sa bakuran.
5. (May, Mayroon) daw tatlong bibe na naligaw doon sa bakuran.
Balarila 10. USP at Tamang Paggamit
21
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-

22. Ugnayang Simuno-Pang-uri:
1. (Mapalad, Mapapalad) ang mga anak na pinalaking maayos ng mga magulang.
2. Ang damit ni nanay ay (makulay, makukulay).
3. Si Michael John ang (mas matangkad, pinakamatangkad) sa kanilang magkakaklase.
4. Ang aking baywang ay 39 pulgada. Ako ay (mataba, mahaba).
5. (Mainam, Mas mainam) na umalis na kaysa manatili pa rito.
Tamang Paggamit:
1. Pumunta (daw, raw) dito sa Capiz si Pang. Duterte noong kapistahan ng Dumarao.
2. (Burahin, Burahan) mo ang pisara.
3. (Burahin, Burahan) mo ang mga nakasulat sa pisara.
4. (May, Mayroon) tatlong bibe na naligaw doon sa bakuran.
5. (May, Mayroon) daw tatlong bibe na naligaw doon sa bakuran.
Balarila 10. USP at Tamang Paggamit
22
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-

23. (Verbal Ability Notes)
-Balarila-
The VAN Series:
Vocabulary
Talasalitaan
Grammar
Balarila
Paragraph
Talata
Reading
Pagbasa
***
The 8/8 Series:
General Education Notes (GEN)
Verbal Ability Notes (VAN)
Math Ability Notes (MAN)
Social Issues Notes (SIN)
Social Science Notes (SSN)
World History Notes (WHN)
Broad. Comm. Notes (BCN)
Prof. Education Notes (PEN)
23

24. “...a systematic, organized & stylish way to
study Balarila...”
24
(Verbal Ability Notes)
-Balarila-
At timesof distress...
weneed SOS...
“I will spread my teachings like a prophecy
And the next generations shall learn of 8.”
-Sirach 24:33
By:
Jose Radin L. Garduque
Published & Posted in:
Slideshare & Facebook