Tema 2

1. A XEOSFERA.
MINERAIS E
ROCHAS

2. A XEOSFERA
 Parte rochosa e mineral da Terra.
 Dividida en tres capas concéntricas: a codia, o
manto e o núcleo.

3. CODIA
 Grosa e ríxida.
 O grosor varía entre 30 e
70 km.
 Formada por granito.
 Delgada e densa.
 Grosor de 10 km.
 Formada por basalto e
gabro.
Continental Oceánica

4. O MANTO
O manto é a capa intermedia da Terra e chega
ata os 2900 km de profundidade.
Capa rochosa, quente e sólida, formada por
peridotita.

5. O NÚCLEO
 O núcleo é a capa
máis interna da
Terra.
 Está constituído por
unha aliaxe de ferro e
níquel.
 Diferéncianse dúas
rexións: o núcleo
externo (líquido) e o
interno (sólido).

6. TIPOS DE RELEVO
 Situados sobre a codia
continental.
 Escudos ou cratóns.
 Cordilleiras.
 Canóns e rifts.
 Plataformas
continentais.
 Noiros continentais.
 Situados sobre a codia
oceánica.
 Chairas abisais.
 Dorsais oceánicas.
 Guyots.
 Fosas oceánicas.
 Arcos de illa.
 Illas volcánicas
Relevos continentais Relevos oceánicos

7. TIPOS DE RELEVO
1
3
3
2
4
5
1
2 4
5
Chairas abisais
Guyots
Dorsais oceánicas
Fosas oceánicas
Arcos de illas
Cordilleiras
Rifts
Plataformas
continentais
Noiros
continentais
Escudos
Relevos característicos da codia oceánica
Relevos característicos da codia continental

8. MINERAIS
 Os minerais son
substancias puras,
naturais, sólidas e
inorgánicos.
 Habitualmente os
minerais non se atopan
illados na natureza,
senón formando rocas.

9. MINERAIS
 Poden presentar impurezas que alteran as súas
características e denomínanse entón
variedades.

10. PROPIEDADES DOS MINERAIS
 A mineraloxía estuda as propiedades físicas e
químicas dos minerais.
 As propiedades máis útiles para a súa
identificación son: densidade, dureza, exfoliación,
brillo, cor e raia.

11. DUREZA
 É a resistencia que ofrece o mineral a ser raiado por outro
mineral ou por outro obxecto.
Xeso
2
Topacio
8
Ortosa
6
Diamante
10
Talco
1
Calcita
3
Apatito
5
Cuarzo
7
Corindón
9
Fluorita
4
Dureza Mineral Comentario
1 Talco Pódese raiar facilmente coa uña
2 Xeso Pódese raiar coa uña con máis dificultade
3 Calcita Pódese raiar cunha moeda de cobre
4 Fluorita Pódese raiar cun coitelo de aceiro
5 Apatito
Pódense raiar cun anaco de vidro
6 Ortosa
7 Cuarzo
Raian o vidro8 Topacio
9 Corindón
10 Diamante
O mineral máis duro coñecido, raiado só por
outro diamante .

12. TENACIDADE, FRACTURA E
EXFOLIACIÓN
 A tenacidade é a resistencia que ofrece un mineral a romper ao
ser golpeado ou presionado. Se rompe con facilidade é fráxil e se
non é tenaz.
 Cando un mineral rompe, pode facelo de dúas formas distintas:
– Fractura: cando un
mineral rompe
dividíndose en
fragmentos
irregulares.
– Exfoliación: cando un
mineral rompe seguindo
determinados planos de
forma que os fragmentos que
se obteñen forman figuras
xeométricas.
COBRE MICA

13. COR
 É o tipo de luz que reflicte un mineral cando é
iluminado con luz branca.
XOFRE GALENA
MALAQUITA
AMATISTA

14. COR DA RAIA
 É a cor do po que se produce ao raiar un mineral.
OROPIMENTE
PIRITA
CINABRIO
MALAQUITA
AZURITA
HEMATITE

15. BRILLO
 Forma en que se reflicte a luz.
 Pode ser:
Metálico
Non metálico: (vítreo, graxo, nacarado, resinoso,
terroso...).
PIRITA
CUARZO TALCO

16. MINERAIS CRISTALIZADOS E
AMORFOS
 Presentan caras
planas con formas
xeométricas chamadas
cristais.
 Non presentan caras
planas, teñen formas
irregulares.
Cristalizados Amorfos

17. CLASIFICACIÓN DOS MINERAIS
 O silicio e o osíxeno son os dous elementos máis comúns na
codia da Terra.
 Constribuyen máis do 90% da codia terrestre.
 Os minerais que conteñen unha combinación destes dous
elementos denomínanse SILICATOS.
 Cuarzo: característico das rocas graníticas.
 Feldespatos: forma parte de rocas como o granito e basalto.
 Micas: abundantes en granitos e xistos. Dúas variedades
importantes a moscovita e a biotita.
 Minerais de arxila: como a caolinita ou as arxilas vermellas.
 Olivino: característica de rocas volcánicas.
BIOTITA MOSCOVITA
CAOLINITA
OLIVINO

18. CLASIFICACIÓN DOS MINERAIS
 NON SILICATADOS
 Elementos nativos: Son
minerais que se
presentan como
elementos illados, sen
combinar con outros.
 Sulfuros: minerais
formados pola
combinación do xofre cun
metal.
 Sulfatos: formados por
osíxeno, xofre e un metal.
GRAFITO
COBRE
CINABRIO
GALENA
XESO

19. CLASIFICACIÓN DOS MINERAIS
 NON SILICATADOS
 Haluros: combinación do cloro,
flúor, bromo ou iodo con
metais.
 Óxidos: formados por osíxeno
combinado con outro
elementos.
 Carbonatos: formados por
osíxeno, carbono e un metal.
HALITA
FLUORITA
LIMONITA
ARAGONITO
MALAQUITA

20. AS ROCHAS
 Unha rocha é un agregado de minerais que se
formaron durante un proceso xeolóxico.
 Existen rochas formadas por un só mineral,
monominerais, e outras constituídas por diversos
minerais, .
 Clasifícanse en tres grandes grupos: sedimentarias,
magmáticas e metamórficas.
CUARCITA
GRANITO

21. ROCHAS SEDIMENTARIAS
 Fórmanse por acumulación de
anacos de diferentes minerais e
rochas.
 Unha vez acumulados prodúcense
dous procesos:
 Compactación. Ao irse colocando uns
materiais sobre outros, o peso fai que
os minerais se encaixen entre si e que
se elimine a auga e o aire que hai
entre eles.
 Cementación. Pouco a pouco os
materiais quedan adheridos uns a
outros, como se se unisen cun
pegamento.

22. ROCHAS SEDIMENTARIAS:
DETRÍTICAS
 Conglomerado: formado por fragmentos de rochas.
 Arenita.
 Arxila.

23. ROCHAS SEDIMENTARIAS:
DETRÍTICAS
 Conglomerado.
 Arenita: composta por pequenos grans de area.
 Arxila.

24. ROCHAS SEDIMENTARIAS:
DETRÍTICAS
 Conglomerado.
 Arenita.
 Arxila: constituída por arxila compactada.

25. ROCHAS SEDIMENTARIAS:
CALCARIAS
 Están formadas polo mineral calcita.
 As rochas calcarias poden ter dúas orixes:
Por acumulación de cubertas e esqueletos de seres
vivos como os moluscos ou corais. Son as calcarias
bioclásticas.
Por precipitación de carbonato de calcio, como os
travertinos.CALCARIA BIOCLÁSTICA
TRAVERTINO

26. ROCHAS SEDIMENTARIAS:
EVAPORÍTICAS
 Fórmanse en lugares onde o clima é seco e caloroso
e ademais hai auga salgada.
 Ao evaporarse a auga fórmanse principalmente
dúas rochas: o xeso e o sal.
XESO
SAL

27. ROCHAS SEDIMENTARIAS:
ORGÁNICAS
 Fórmanse por
acumulación de materia
orgánica, dando lugar a
dúas rochas:
 Carbón. Fórmase pola
acumulación de materia
vexetal, que queda
enterrada e sometida a
altas presións e
temperaturas.
 Petróleo. Fórmase por
acumulación de
partículas microscópicas
de materia orgánica
procedentes do plancto
mariño.
CARBÓN
PETRÓLEO

28. ROCHAS ÍGNEAS OU MAGMÁTICAS
 As rochas magmáticas, ou ígneas, son as que se
forman a partir dun magma que se xera no
interior da Terra.
 Clasifícanse en dous grandes grupos: as rochas
plutónicas e as rochas volcánicas.

29. ROCHAS ÍGNEAS OU MAGMÁTICAS
 As rochas plutónicas fórmanse lentamente a gran
profundidade no interior da Terra.
GRANITO
(formado por feldespatos,
mica e cuarzo)
SIENITA (sen cuarzo)
PEGMATITA
(con cristais de gran tamaño)

30. ROCHAS ÍGNEAS OU MAGMÁTICAS
 As rochas volcánicas fórmanse ao solidificarse
rapidamente lava expulsada polos volcáns.
BASALTO
(pesado, duro, pode
presentar olivino e tamén
buratos)
PUMITA
(espuma de lava,
esponxoso, pesa pouco)
OBSIDIANA
(semellante a un
fragmento de vidro)

31. ROCHAS METAMÓRFICAS
 As rochas metamórficas
proceden da transformación
doutras rocas. O proceso que
as xera denomínase
metamorfismo.
 Este proceso prodúcese por
un aumento da presión que
exercen outras rocas, da
temperatura ou por ambos os
factores.
 As rochas metamórficas
clasifícanse polo seu aspecto
externo en laminares ou
cristalinas.

32. ROCHAS METAMÓRFICAS
 Laminares: sepáranse en láminas ao romper.
XISTO
(abundante mica e láminas
deformadas)
GNEIS
(bandeado irregular)
LOUSA
(certo brillo pola mica e
de fácil exfoliación)

33. ROCHAS METAMÓRFICAS
 Cristalinas: Rompen de forma irregular.
CUARCITA
(dura e resistente, non reacciona
con ácidos)
MÁRMORE
(reacciona con ácidos)

34. UTILIDADE DOS MINERAIS
 Coñécense como recursos minerais os minerais e as rocas que son
explotados desde os inicios da humanidade para o
desenvolvemento das civilizacións.
 Deles obtéñense materias primas para a industria e a construción,
así como recursos enerxéticos.
 Obter metais: o chumbo obtense da galena; o cinc, da blenda; o
mercurio, do cinabrio; o ferro da hematita e a magnetita, etc.
 Industrias cerámicas. Os minerais de arxila úsanse para fabricar
cerámicas, louzas, ladrillos, azulexos, etc.
 Elaborar materiais. O xeso na construción; a calcita úsase para fabricar
cemento; o cuarzo, para fabricar vidro, etc.
 A xoiaría. Hai minerais que se usan en xoiaría, coma o ouro, a prata, o
platino, o diamante, o rubí, a esmeralda ou o zafiro.
 Os recursos minerais son finitos e non renovables.

35. USO DAS ROCHAS
 Materiais de construción:
 Cemento. Obtense de calcarias e arxilas.
 Xeso e escaiola. Obtéñense da rocha xeso.
 Materiais cerámicos. Obtéñense das arxilas.
 Usos ornamentais. Para facer esculturas, mesas, mobiliario
urbano, encimeiras, etc. Moi apreciado o mármore.
 Recipientes. Vasillas, fontes, etc., modélanse con arxila
 Combustibles. O carbón, o petróleo e os seus derivados
úsanse como fonte de enerxía.
 Industria química. Para a elaboración de plásticos,
pinturas, fertilizantes, fibras sintéticas e outros produtos
obtidos do petróleo.

36. OBTENCIÓN DE MINERAIS
 Denomínanse Xacementos minerais aos lugares onde se
atopan minerais aproveitables.
 Pola súa utilidade económica os minerais dos que se extrae unha
sustancia útil, preferentemente metálica denomínase mena, o
resto denomínase ganga.
 Existen distintos tipos de explotacións:
EXPLOTACIÓN A CEO ABERTO MINA GRAVEIRA

37. IMPACTO AMBIENTAL DE
EXPLOTACIÓNS MINEIRAS
 Contaminación de regatos e
ríos.
 Ruídos e contaminación do aire
e do solo.
 Destrución da cuberta vexetal.
 Formación de entulleiras.

38. IMPACTO AMBIENTAL DE
EXPLOTACIÓNS MINEIRAS
 Medidas preventivas
 Evitar un impacto
ambiental negativo.
 Medidas paliativas
 Minimizar os danos
 Medidas correctoras
 Devolver o medio
natural á situación
inicial.

39. IMPACTO AMBIENTAL DE
EXPLOTACIÓNS MINEIRAS
 Medidas previas
 Estudo impacto ambiental.
 Proxecto de explotación.
 Medidas paliativas
 Insonorización equipos.
 Instalación de filtros en
chemineas.
 Medidas correctoras
 Evacuación de balsas de
lodos.
 Mobilización de terras.
 Reforestación.

40. ROCHAS DE GALICIA
Granitos prehercínicos xeralmente
orientados
Granodioritas precoces
Granodioritas tardihercínicas
Granito hercínico de dous micas
Gabros
Rocas metamórficas básicas (anfibolitas,
serpentinas, granulitas...)
Gneis “ Ollo de sapo"
Rocas metamórficas acedas (cuarcitas,
lousas, xistos...)
Rocas calizas
Depósitos sedimentarios recentes