1. ÜNİTE I
TÜRKLERDE DEVLET
TEŞKİLATI

2. İslamiyet öncesi Türklerde Devlete il (el) denirdi.
İl budunların birleşmesiyle oluşurdu.
Türk Devletlerinde keyfi bir yönetim anlayışı
uygulanmamış,devlet töreye göre yönetilmiştir.
İLK TÜRK DEVLERİNDE DEVLET
ANLAYIŞI

3. A)BAĞIMSIZLIK:Oluşmasında bozkır kültürünün
etkisi büyüktür.
B)HALK:Devlet halk içindir anlayışı egemendir.
Sosyal eşitlik anlayışı doğrultusunda halk sınıflara
ayrılmamıştır.
C)ÜLKE(YURT):
D)TEŞKİLATÇILIK:
TÜRKLERDE DEVLETİN UNSURLARI

4. Not:Türkler boylar halinde örgütlenmişlerdir.
Türklerde boy beyinin görevleri:
1-Boya ait bölgeleri idare etmek
2-Göçlerde boyun düzenini sağlamak
3-Diğer boylarla ilişkileri düzenlemek
4-Boyun güvenliğini sağlamak

5. Türklerde ordu-millet anlayışı yaygındır.Bu bağlamda
Hazarlar hariç Türklerde ücretli askerler yoktur.
Türlerde ilk düzenli ordu Mete Han tarafından
kurulmuştur.
Ordu tümen-tabur-bölük-takım şeklinde
bölünmüştür.
TÜRKLERDE ORDU

6. Ordunun temeli süvarilere dayanır.
Kağan ordunun başında savaşlara katılır,hanedan
mensupları da orduda görev alırdı.
Ordu merkez-sağ-sol olarak bölümlere ayrılır.
Sınır boylarında bulunan ve doğrudan kağana bağlı
birliklerin başındaki komutanlara şad denir.
TÜRKLERDE ORDU

7. Göktürklerde kağanı koruyan özel muhafız
birliklerine böri(kurt)denir.
Savaş sırasında düşmanın durumunu öğrenmekle
görevli birliklere yelme denir.
Türk orduları yakın dövüşte
mızrak,kargı,kılıç,süngü,kalkan,tolga,zırh
kullanırlardı.
TÜRKLERDE ORDU

8. At savaşların en önemli unsurudur.
Stratejik yerleri kontrol altına almak amacıyla
gözetleme kuleleri yapmışlardır.
Türk birliklerinin en fazla kullandığı taktik;
Sahte ricat-turan taktiği-kurt kapanıdır.

10. Türk orduları dünyada birçok devleti askeri bakımdan
etkilemişlerdir.Örneğin;
1-Roma ordusunda onlu sistem uygulanmıştır.
2-Batı’da ceket ve pantolon giyilmiştir.
3-Çinliler süvari birlikleri kurmuşlardır.
4-Çin ve Avrupa et konservesini öğrenmiştir.

11. 1-KAĞAN: Kağanın Tanrı tarafından görevlendirildiğine
inanılmış ve kut,ülüş,küç yetkileriyle donatılmıştır.
Sosyolojide kaynağı Tanrı olan iktidar tipine
karizmatik iktidar denir.
Türklerde iktidar hiçbir zaman Tanrı-Kral anlayışında
olmamıştır.
TÜRKLERDE DEVLET YÖNETİMİ

12. Kesin bir kural olmasa da baş hatunun oğlu kağan
diğerleri şad olurdu.
Kut anlayışı sürekli taht kavgalarına sebep olmuştur.
Hükümdarlar kağan,han,şanyü,idikut,il-teber,yabgu
unvanlarını kullanmışlardır.

13. Hükümdarlık sembolleri:otağ(çadır),tuğ(sancak),
(taht),davul,kotuz(sorguç),kur(kemer),kılıç,yay,kama,
kamçı(berge)

14. Hükümdarın görevleri:
1- Bütün toplulukları bir çatı altında toplamak
2 -Töreyi uygulamak
3- Ekonomik refahı sağlamak
4- Elçi göndermek/kabul etmek
5- Savaşa karar vermek,orduya komuta etmek
6- Devlet memurlarını tayin etmek
7- Dünya hakimiyetini sağlamak

15. İkili teşkilat: Kağan doğuda(sol) batıda(sağ)yabgu
otururdu.
Hatun: Kendilerine ait tahtları vardır ve elçi kabul
edebilirler.Sarayları ve orduları vardır.
Tigin: Hükümdar çocuklarına verilen isimdir.önemli
kademelerde çalışırlar.

16. İlk Türk devletlerinde diğer yöneticiler:
ilteber(erkin):Yüksek devlet memuru
kül erkin: Oğuzlarda hükümdar
tarkanbuyruk: bakan-komutan
inançinalataman:Tigin eğitmeni
tudun:vergi memuru

17. tutuk: askeri vali
bitikçi: katip
Emçiotacı: tabip
Sübaşı: ordu komutanı
agıçı: hazinedar
tamgacı(tuğracı): mühürdar

18. 2)HÜKÜMET(AYUKI): Günümüzdeki bakanlar
kuruluna benzemektedir.
Ayukının başında aygucı(üge) denilen bir yönetici
bulunur.
Ayukı üyelerine buyruk denir.

19.  3)KURULTAY: Bu teşkilatın diğer ismi toy/kengeş’tir.
Toylarda devlet işleri görüşülür ve sonlarında şölenler
yapılırdı.
Her boyun halkın katılımıyla belirlenen bir küçük
kurultayı vardır.
Büyük kurultaya kağan başkanlık yapardı.Eğer kağan
yoksa aygucı (vezir) başkanlık yapardı.

20. Kurultay üyelerine toygun denirdi.
Büyük kurultaylarda orun ve ülüş törelerine göre kimin
nereye oturacağı bellidir.
KAĞAN
sağ sol
vezir memleketin ileri gelenleri
bey memurlar
komutan

21. Kurultay sene başı,ilkbahar ve sonbahar olmak üzere 3
defa toplanır.
İlkbaharda yapılan ikinci toplantı bağlılık kurultayıdır.
Sonbaharda yapılan kurultay savaş ve sayım
kurultayıydı.

22. Avrupa Hunları Seçkinler meclisi
Tabgaç Devleti Nazırlar meclisi
Hazar Hakanlığı İhtiyarlar meclisi
Peçenekler Komenton
Tuna Bulgar Devleti Millet meclisi
Diğer Türk devletlerindeki meclisler

23. İLK TÜRK DEVLETLERİ TÜRK-İSLAM DEVLETLERİ
Ülkenin töreye uygun olarak adaletle
yönetilmesi
İslam hukuku da eklenerek devam etti
Devlet halk içindir anlayışı Devam etti
Türk cihan hakimiyeti anlayışı İslamiyet’teki cihat anlayışıyla birleşti.
TÜRK İSLAM DEVLETLERİNDE DEVLET
TEŞKİLATI

24. HÜKÜMDAR: Kut inancı İslamiyet’in kabulüyle Allah’ın takdir ve
nasibi olarak yorumlanmıştır.
Türk-İslam devletlerinde ‘’ülke hanedanın ortak malıdır’’anlayışı
devam etmiştir.
Hükümdarlar yasama,yürütme(icra),yargı yetkilerini kendinde
toplamıştır.
Hükümdarlık alametlerinde bazı değişimler olmuştur.
(hutbe,tıraz(elbise),hilat(tırazla beraber gönderilen eşyalar))
İslamiyet’le beraber sultan unvanı da kullanılmaya başlanmıştır.
MERKEZ TEŞKİLATI

25. SARAY: Harem,selamlık ve enderun olarak ayrılır.
Karahanlılarda kapu,Selçuklularda dergah ya da bargah
adıyla anılmıştır.
En önemli saray görevlisi haciptir.
Haciplerin Karahanlılarda başında tayangu,Selçuklularda
büyük hacip bulunurdu.
Hacip halk ve divanlar arasındaki iletişimi sağlar.

26. Hares emiri Devlete isyan edenleri cezalandırır
Vekil-i hass Saraya ait bütün işler
silahdar Hükümdarın silahlarıyla ilgilenir
abdar Hükümdarın temizliğiyle ilgilenir
çaşnıgir Hükümdarın yiyecekleriyle ilgilenir
camedar Hükümdarın kıyafetleriyle ilgilenir
candar Sarayı korur
alemdar Bayrak ve sancakları korur
Emir-i şikar Av işleriyle ilgilenir
şarabdar İçeceklerle ilgilenir
Emir-i ahur Atlarla ilgilenir
hansalar aşçıbaşı
Diğer saraygörevlileri

27. HÜKÜMET: Vezir Karahanlılarda yuğruş, Gaznelilerde
hace-i buzurg ünvanınıtaşırdı.

29. Türk-İslam Devletlerinde eyaletler vali ya da hanedan üyeleri tarafından
yönetilmiştir.
Reis adı verilen ve merkezden gönderilen kişiler mülki amire yardımcı
olurlar.
Belediye işleri muhtesipler tarafından yürütülürdü.
Şehirlerdeki mülki amire amid denirdi.
Özellikle Gaznelilerde berid adı verilen posta teşkilatı merkezle
haberleşmeyi sağlamıştır.
Türkiye Selçuklularındaki yönetimde eyaletler subaşı ,hanedan üyelerinin
yönetimindeki eyaletlerde melikler tarafından yönetilirlerdi.
Meliklerin yönetimi için atabeyler görevlendirilmiştir.
TAŞRA TEŞKİLATI

30. Türk-İslam Devletlerinde orduda daha önceki devletlerden farklı olarak
gulam ve ikta sistemi uygulanmıştır.
Ayrıca orduda mancınıkçılar,neftçiler,lağımcılar bulunmaktadır.
ORDU TEŞKİLATI

31. Osmanlı kültür ve medeniyetinin oluşmasında:
1-Orta Asya Türk gelenekleri
2-İslami değerler
3-Egemenlik kurulan bölgelerin özellikleri
etkili olmuştur.
Türk-İslam devletlerindeki adil yönetim anlayışı
devleti ebet müddet,nizamı alem,kanunu kadim olarak
devam etmiştir.
OSMANLI KLASİK DÖNEM DEVLET
TEŞKİLATI

32. hükümdar saray
divanı hümayun
Hükümdar: Osmanlı hükümdarları bey
,gazi,hüdavendigar,sultan,han,padişah ve halife gibi
unvanlar almışlardır.
Padişahın erkek çocuklarına şehzade denir,şehzade
sancağa çıktığında çelebi sultan unvanı alırdı.
Eğitmenlere lala denirdi.
MERKEZ TEŞKİLATI

33. Padişah Yönetim anlayışı
I. Murat’a kadar Ülke hanedanın ortak malıdır
I. Murat Ülke padişah ve oğullarınındır
Fatih Sultan Mehmet Kardeş katli yasal
III. Mehmet Şehzadelerin sancağa çıkması
yasaklandı
I. Ahmet Ekber ve erşet

35. Saray: Saray enderun,birun ve harem olarak 3’e ayrılır
Birun bölümünde dış hizmetlere bakan göevliler bulunurdu.Kubbealtı ve
arz odası birun bölümündedir.
Enderun bölümünde saray okulu bulunurdu.
İstanbul’un yönetimi
Şehrin düzeni:sadrazam
Mülki amir:taht kadısı
Asayiş:yeniçeri ağası
Belediye işleri:şehremini
İmar işleri:mimar başı
Çarşı Pazar:muhtesip

41. YÖNETİM
BİRİMİ
YÖNETİCİ GÜVENLİK
İŞLERİ
ADLİYE İŞLERİ
eyalet Beylerbeyi Subaşı Kadı
sancak Sancak beyi Subaşı Kadı
kaza Kadı Subaşı Kadı
köy Köy kethüdası Yiğit başı Kadı naibi
OSMANLI TAŞRA TEŞKİLATI

42. Eyaletleri yöneten beylerbeyi paşa sancağında otururdu.
Eyaletlerde hazineye ait işler mal defterdarı,zeamet işleri tımar kethüdası,tımar
işleri de tımar defterdarı tarafından yönetilirdi.
Kazalar kadılar tarafından yönetilirdi.Kadıların başlıca görevleri
I. Vergileri merkeze göndermek
II. Belediye hizmetlerini yapmak
III. Halk ve divan arasındaki bağlantıyı sağlamak
IV. noter işlerini yapmak
V. Mahkemeye gelen davalara bakmak
. Muhtesip:Pazar işleri
. Kapan eminleri:tartılardan sorumlu
. Gümrük ve bac eminleri

43. SALYANELİ SALYANESİZ İMTİYAZLI
Yemen,Habeş, Anadolu,Karaman Hicaz
Mısır,Tunus, Sivas,Erzurum, Kırım
Trablusgarp Musul,Bağdat Erdel
Cezayir Rumeli,Budin Eflak
 Bosna Boğdan
EYALET ÇEŞİTLERİ

47. Ayrıca eyalet ordusunda şu birlikler bulunur;
Yörükler:konargöçerlerin oluşturduğu birliklerdir
Gönüllüler:şehir ve kasabaları korurlar.
Deliler:sınır boylarını koruyan hafif süvari birlikleridir.
Sakalar:su ihtiyacını karşılayan askerlerdir.
Beşliler:her 5 haneden alınan erkeklerle oluşturulur.
Yaya ve müsellemler:ordunun ilerlemesini kolaylaştırır.

48. Komutan Kaptan-ı derya
Askerleri Levent
Gemileri Çektiri,Karamürsel,Kalite,Kadırga,Mav
na
Tersaneler Karamürsel,Edincik,Gelibolu,Haliç,İzm
it,Sinop,Rusçuk,Basra,Süveyş
Önemli kaptanlar Salih Reis,Piri Reis ,Seydi Ali
Reis,Murat Reis,Turgut Reis
Barbaros,Piyale Paşa
Donanma

49. Donanma Orhan Bey döneminde Karesioğulları
Beyliği’nin alınmasıyla kurulmuştur.
Çelebi Mehmet döneminde ilk deniz Savaşı’nı yapmış
ve bu savaşı Venedikliler kazanmıştır.
Bu savaşta donanmaya Çalı Bey komuta etmiştir.

51. 17 VE 18 YÜZYILLARDA MEYDANA GELEN
DEĞİŞİMLER:
Divanı hümayunun etkinliği zamanla azalmış ve Fatih
döneminde divan başkanlığı sadrazama bırakılmıştır.
Divan toplantıları 16. yy’da haftada 4 güne, 17. yy’da
haftada iki güne düşmüştür. 18.yy’da divan toplantıları
3 ayda bir yapılmaya başlanmıştır.
Divan toplantıları bir süre sonra sadrazamın
konağında ikindi divanı adıyla toplanmaya başladı.
TANZİMAT DÖNEMİ OSMANLI DEVLETTEŞKİLATI

52. Sadrazam konağına bab-ı ali denmeye başlandı
Kalemiye sınıfı hademe-i bab-ı ali ismini aldı
Diplomatik ilişkilerin önemini arttırmasıyla reisülküttap
önem kazandı.
Taşra teşkilatında devletin elindeki iltizam topraklarını
malikane sistemine geçirmesiyle mültezimler kuvvetlenmiş ve
ayanlık ortaya çıkmıştır.
Ayanlık bazı bölgelerde mütesellimlik,voyvodalık ya da
muhassıllık halini almıştır.
Devlet esham uygulamasıyla iç borçlanmaya gitti.

54. 2. Mahmut döneminde ayanlarla Sened-i İttifak
imzalandı.
Yeniçeri Ocağı kaldırıldı ve yerine Asakir-i Mansure-i
Muhammediye Ocağı kuruldu.
Genelkurmayın çekirdeği olan Bab-ı Ali seraskerliği
kuruldu
Divan-ı Hümayun kaldırılmış yerine nazırlıklar
kurulmuştur.
19.YY ISLAHATLARI

55. Eski Düzen Yeni Düzenleme Günümüzdeki Karşılığı
Divanı Hümayun Heyet-i Vükela Bakanlar kurulu
Sadrazamlık Başvekalet Başbakanlık
Reisülküttap Hariciye nezareti Dışişleri bakanlığı
Sadaret kethüdası Dahliye nezareti İçişleri bakanlığı
Darphane hazinesi Maliye nezareti Maliye bakanlığı
Vakıflar Evkafı hümayun Vakıflar genel müdürlüğü
Şeyhülislamlık Babımeşihat dairesi Diyanet işleri başkanlığı

56. Abdülmecit döneminde ilan edilen ve Mustafa Reşit
Paşa tarafından hazırlanan fermandır.
Bu dönemde sadrazamlık makamı eski haline çevrildi.
TANZİMAT DÖNEMİ

57. 2. Mahmut dönemi meclisleri
Dar-ı Şurayı Askeri Askeri
Meclisi Ahkam-ı Adliye Adalet
Dar-ı Şurayı Babıali Yönetim

58. Meclis-i Valay-ı
Ahkam-ı Adliye
Meclis-i Ali-i
Tanzimat
Divan-ı Ahkam-ı
Adliye (yargıtay)
Şura-yı devlet
(Danıştay)
Tanzimat Dönemi Meclisleri

59. Yönetim
birimi
Eyalet Sancak Kaza Köy
Yöneticiler Müşir Kaymakam Kaza müdürü Muhtar
Meclisler Eyalet meclisi Sancak meclisi
Osmanlı Taşra Teşkilatı(1840)

60. Yönetim
birimi
Eyalet Sancak Kaza Nahiye Köy
Yöneticiler
ve
görevliler
Vali,defterd
ar,defterdar
nazırı,katip
ler
1871
mutasarrıf,
kaymakam,
mal
müdürü,nü
fus
müdürü,kat
ipler
1871
kaymakam,
kaza
müdürü,kat
ipler
1871 nahiye
müdürü
Muhtar
Meclisler Eyalet
meclisi
Sancak
meclisi
İhtiyar
heyeti
Osmanlı Taşra Teşkilatı

61. 1876 yılında 2. Abdülhamit döneminde Jön Türklerin
çalışmaları sonucunda Birinci Meşrutiyet ilan edilmiştir.
Kanuni Esasi ilan edilerek anayasal sisteme geçilmiştir.
Osmanlı Parlamentosu Mebusan(halkın seçtiği kişiler) ve Ayan
meclisi(padişahın atadıkları) olarak ikiye ayrılmıştır.
Seçimlere katılanlar mülk sahibi erkeklerdir.
Meclisin ilk toplantısı Dolmabahçe Sarayında yapılmıştır.
Mebusan Meclisi içinde azınlık temsilcileri de vardır .
Şurayı Devlet(danıştay): Hem kanun tasarılarını hazırlar
hem de idari uyuşmazlıklara çözüm getirir.
Meşrutiyet Döneminde Devlet
Teşkilatı

62. 2. Meşrutiyet 1908 yılında 2. Abdülhamit tarafından İttihat ve
Terakkinin çalışmalarıyla ilan edilmiştir.
Bu dönemde kurulan partiler;
Hürriyet ve İtilaf Fırkası
Ahrar Fırkası
Fedekaran-i Millet Cemiyeti
İttihad-i Muhammediye Fırkası
Osmanlı Demokrat Fırkası
Mu’tedil Hürriyetperveran Fırkası
Islahat-ı Esasiye-i Osmaniye Fırkası

63. Bu dönemde Meşrutiyete karşı 31 Mart isyanı çıkmış ve Hareket
Ordusu tarafından bastırılmıştır.
Cumhuriyet Döneminde devlet yönetiminin temelleri kongreler
döneminde atılmıştır.
TBMM’nin açılmasıyla beraber meclis hükümeti sistemi
benimsenmiş ve Cumhuriyetin ilanı sonrası Kabine sistemine
geçilmiştir.
Cumhuriyet döneminde çok partili hayata geçme çalışmaları
yapılmış fakat başarılı olamamıştır.
Kadınlara 1930’da belediye,1933’de muhtarlık,1934’te de
milletvekili seçimlerine katılma hakkı verilmiştir.