ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ

1. 1
ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ
ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ
 Μαθητές και εκπαιδευτικοί γίνονται καθημερινά μάρτυρες
εκδήλωσης μορφών βίαιης συμπεριφοράς μέσα στο σχολείο, αλλά
καιεκτός αυτού. Η συμπεριφορά αυτή εκδηλώνεται από την πλευρά
των μαθητών με θύματα τους συμμαθητές τους, τους
εκπαιδευτικούς ή τη σχολική περιουσία (κτήρια, αντικείμενα κτλ.).
Τα κρούσματα βίαιης συμπεριφοράς πουεκδηλώνονταιστο ελληνικό
σχολείο, σε σύγκριση με ανάλογα περιστατικά σε σχολεία της
Βόρειας Αμερικής καιτης Κεντρικής Ευρώπης, είναι οπωσδήποτε πιο
ήπια τόσο ως προς τη συχνότητα με την οποία εμφανίζονται όσο και
ως προς την ένταση τους. Παρ' όλα αυτά δεν επιτρέπεται να
αντιμετωπίζουμε τη βία στο ελληνικό σχολείο ως μια ασήμαντη
κατάσταση που μπορούμε να την αγνοήσουμε. Δυστυχώς δεν
είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε εκ των προτέρων τις εξελίξεις, ώστε
να μπορούμε να προδιαγράψουμε την πορεία εκδήλωσης του
φαινομένου και τη δυνατότητα εξέλιξης του. Όλα δείχνουν ότι
είμαστε στραμμένοι σε μια πορεία που οδηγεί όλο και πιο γρήγορα
σε τρόπους ζωής καιμορφές συμπεριφοράς των προηγμένων χωρών.
Έτσι, τα φαινομενικά χαμηλά ποσοστά βίαιης συμπεριφοράς μπορεί
να αποτελούν την κορυφή ενός παγόβουνου. Και επειδή στη χώρα
μας έχουμε συνηθίσει να κινητοποιούμαστε μόνον όταν οι
καταστάσεις φτάσουν στο απροχώρητο, θα ήταν καλό το σχολείο
μας να ενδιαφερθεί και να ασχοληθεί πιο συστηματικά με τα
φαινόμενα της βίας, πριν τα γεγονότα πάρουν εκρηκτικές
διαστάσεις. Έτσι. θα μπορέσουν οι εκπαιδευτικοί, επαρκώς
ενημερωμένοι, να ενεργήσουν σωστά και την κατάλληλη στιγμή ως
προς την αξιολόγηση και την αντιμετώπιση της επιθετικότητας. Το
σχολείο από μόνο του δεν μπορεί να αλλάξει ένα βίαιο επιθετικό
άτομο ούτε να αλλάξει μια βίαιη κοινωνία. Οι λόγοι και οι
παράγοντες πουπροκαλούν έκρυθμες καταστάσεις στη σχολική ζωή
και την οδηγούν σε αποδιοργάνωση τόσο την ίδια όσο και τα άτομα
που συμμετέχουν σ' αυτή δεν εντοπίζονται απλά σε ατομικά
χαρακτηριστικά και αιτίες, αλλά είναι μέρος του κοινωνικού

2. 2
περίγυρουστον οποίο εμφανίζονται. Κατά συνέπεια, είναιδυνατό με
την κατάλληλη παρέμβαση στο σύστημα του σχολείου, τα
περιστατικά αυτά να περιοριστούν.
 Οι παρεμβάσεις που μπορούν να γίνουν σε επίπεδο τάξης
Οι εκπαιδευτικοί προτείνεται να:
• Οργανώνουν βιωματικά εργαστήρια για την πρόληψη του εκφοβισμού
(παιχνίδια ρόλων, συζητήσεις, βίντεο, σχεδιασμός αφίσας) σε σταθερή
βάση ενταγμένη στο αναλυτικό πρόγραμμα κάθε χρονιάς
• Εφαρμόζουν σε σταθερή βάση προγράμματα προαγωγής της ψυχικής
υγείας (διαχείριση συναισθημάτων, συγκρούσεων, φιλίας και πίεσης
συνομηλίκων, κλπ
• Συναποφασίζουνμε τους μαθητές έναν κώδικα συμπεριφοράς στην αρχή
της χρονιάς.
 Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται ένα διαδραστικό εργαλείο το
οποίο δύναται να βοηθήσει αρκετά σε ένα βιωματικό εργαστήρι
στην τάξη. Το συγκεκριμένο εργαλείο έχει μια μορφή μέσα από την
οποία ο παρατηρητής της ταινίας μπορεί να επέμβει πολλαπλά στην
εξέλιξη της ιστορίας. Το Διαδραστικό Εκπαιδευτικό Εργαλείο
διατηρεί αυτή τη μορφή και παρουσιάζει δυο ιστορίες εκφοβισμού:
η μία στο σχολικό και η άλλη στο διαδικτυακό περιβάλλον. Η
φυσικότητα των χώρων, τα παιδιά ηθοποιοί, οι ιστορίες που είναι
βασισμένες σε πραγματικά γεγονότα δίνουν μια ισχυρή δυναμική
στο εργαλείο και το κάνει ιδιαίτερα ελκυστικό στα παιδιά.
 Ο στόχος του συγκεκριμένου εργαλείου είναι:
● Η εξήγηση του φαινόμενου του σχολικού εκφοβισμού

3. 3
● Η αφύπνιση των παιδιών σε σχέση με την συναισθηματική κατάσταση
των εμπλεκόμενων παιδιών στον εκφοβισμό
● Η παρουσίαση πρακτικών λύσεων
 Ταινία (διάρκειας 18 λεπτών) Γνωριμία με τους πρωταγωνιστές και 7
πιθανά σενάρια.
 Αυτό Το Διαδραστικό Εκπαιδευτικό Εργαλείο είναι εφικτό να
καταφέρει να αφυπνίσει τα παιδιά να δούνε το πρόβλημα, να
νιώσουν την συναισθηματικήκατάστασητων εμπλεκόμενων παιδιών
στον εκφοβισμό, να προβληματιστούν, να συζητήσουν.
 Επίσης προτείνεταινα εφαρμόζονται σε σταθερήβάσηπρογράμματα
προαγωγής της ψυχικής υγείας. Αναφέρεται ότι οι συναισθηματικές
δεξιότητες παίζουν σημαντικό ρόλο στην καθημερινή ζωή των νέων
παιδιών. Όπως επισημαίνουν ερευνητές των επιστημών
συμπεριφοράς, έλλειμμα στην συναισθηματική νοημοσύνη
υποδηλώνει και μεγαλύτερο κίνδυνο για την υπονόμευση του
ανθρωπίνουνου. Ο υψηλότερος κίνδυνος εντοπίζεται στα παιδιά και
τους εφήβους, καθώς, όπως υποστηρίζουν, αυτοί είναι εκτεθειμένοι
σε κοινωνικά φαινόμενα, όπως ο εκφοβισμός, η εγκληματικότητα, οι
ενέργειες επιθετικότητας, η κατάθλιψη, το αλκοόλ και η χρήση
ναρκωτικών (Elias, 2003) Τέτοια προγράμματα κυκλοφορούν στο
διαδίκτυο είναι δοκιμασμένα, για κάθε τάξη, και εξηγούν αναλυτικά
τον τρόπο που θα εφαρμοστούν.
 Επίσης πολλοί Φορείς όπως το ΚΕΘΕΑ έχουν δικά τους τέτοια
προγράμματα και παρέχουν εκπαίδευση σε εκπαιδευτικούς με
βιωματικά σεμινάρια, αν τους καλέσεις. Απευθύνονται σε
εκπαιδευτικούς από το νηπιαγωγείο έως την έκτη τάξη του
δημοτικού σχολείου και προσπαθούν να μεταδώσουν το

4. 4
πνεύμα, αλλά και τις προσεγγίσεις και τεχνικές που συμβάλλουν
στη δημιουργία ενός κλίματος ασφάλειας και εμπιστοσύνης στην
τάξη.
 Το συγκεκριμένο πρόγραμμα αποτελείται συνολικά από 33
μαθήματα, από τα οποία: έξι ενότητες, οι οποίες περιλαμβάνουν
πέντε μαθήματα η καθεμιά και μία βασική ενότητα που
αποτελείται από τρία μαθήματα.
 Σε κάθε διδακτική καρτέλα εμφανίζονται όλα τα βήματα που
πρέπει να γίνουν. Προτεινόμενες δραστηριότητες, πλάνο και
σκοποί του μαθήματος και την απαραίτητη προετοιμασία.
 Στιγμιότυπα από την πορεία του πρώτου μαθήματος.
 Αποτελέσματα έρευνας του διακρατικού Ευρωπαϊκού
Προγράμματος ΔΑΦΝΗ ΙΙ με θέμα: «Πρόγραμμα Αξιολόγησης
Αναγκών και Ευαισθητοποίησης για τον Εκφοβισμό και τη Βία στο
σχολείο». Στα πλαίσια τουπρογράμματος μαθητές των δημοτικών
σχολείων συμμετείχαν σε ειδικές ψυχοεκπαιδευτικές
δραστηριότητες. Στόχοι ήταν η ευαισθητοποίηση και η
ενδυνάμωση των μαθητών στην αντιμετώπιση του εκφοβισμού
και της βίας στο σχολείο.
Μετά το τέλος της παρέμβασης αυτής παρατηρήθηκε:
• αύξηση του ποσοστού των μαθητών που καταφεύγουν στο
διευθυντή του σχολείου όταν πέσουν θύματα εκφοβισμού και
βίας,
• μείωση του ποσοστού των μαθητών που δε μιλούν ποτέ σε
κανέναν όταν εκφοβιστούν,

5. 5
• μείωση του ποσοστού των μαθητών- θυτών που δε μιλούν σε
κανέναν όταν ασκήσουν εκφοβισμό και βία σε άλλο μαθητή
Τα αποτελέσματα του προγράμματος αυτών των παρεμβάσεων
δείχνουν ότι το φαινόμενο του εκφοβισμού και της βίας στο
σχολείο είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί.