Λατινικά, ερωτήσεις ΚΕΕ, ενότητες 21 - 50

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ
ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΣΤΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ
ΑΘΗΝΑ 2001

2
Ομάδα Σύνταξης
Ρηγάτου Κωνσταντίνα, Φιλόλογος
Σταμουλάκης Ιωάννης, Φιλόλογος
Copyright (C) 2000: Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας
Αδριανού 91, 105 56 Αθήνα
Απαγορεύεται η αναδημοσίευση ή ανατύπωση ή φωτοτύπηση μέρους ή όλου του παρό-
ντος βιβλίου, καθώς και η χρησιμοποίηση των ερωτήσεων που περιέχονται σ’ αυτό σε
σχολικά βοηθήματα ή για οποιοδήποτε άλλο σκοπό, χωρίς τη γραπτή άδεια του Κέντρου
Εκπαιδευτικής Έρευνας.

3
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
• ΠΡΟΛΟΓΟΣ................................................................................................. 7
• ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ...................................................................... 9
• ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ - AΣΚΗΣΕΩΝ
1. Lectio prima et vicesima ......................................................................... 13
2. Lectio altera et vicesima.......................................................................... 25
3. Lectio tertia et vicesima .......................................................................... 36
4. Lectio quarta et vicesima......................................................................... 47
5. Lectio quinta et vicesima......................................................................... 59
6. Lectio sexta et vicesima .......................................................................... 72
7. Lectio septima et vicesima ...................................................................... 88
8. Lectio duodetricesima ............................................................................. 99
9. Lectio undetricesima ............................................................................. 113
10. Lectio tricesima...................................................................................... 125
11. Lectio prima et tricesima ....................................................................... 137
12. Lectio altera et tricesima........................................................................ 150
13. Lectio tertia et tricesima ........................................................................ 161
14. Lectio quarta et tricesima....................................................................... 173

4
15. Lectio quinta et tricesima...................................................................... 185
16. Lectio sexta et tricesima........................................................................ 197
17. Lectio septima et tricesima.................................................................... 206
18. Lectio duodequadragesima.................................................................... 217
19. Lectio undequadragesima...................................................................... 228
20. Lectio quadragesima.............................................................................. 239
21. Lectio prima et quadragesima ............................................................... 251
22. Lectio altera et quadragesima................................................................ 260
23. Lectio tertia et quadragesima ................................................................ 271
24. Lectio quarta et quadragesima............................................................... 282
25. Lectio quinta et quadragesima............................................................... 293
26. Lectio sexta et quadragesima ................................................................ 304
27. Lectio septima et quadragesima ............................................................ 311
28. Lectio duodequinquagesima.................................................................. 322
29. Lectio undequinquagesima.................................................................... 337
30. Lectio quinquagesima............................................................................ 348
• ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
Δίωρο στο Μάθημα XXIV ......................................................................... 357
Επαναληπτικό στις ενότητες XXI-XXIV................................................... 362

5
Ωριαίο στο Μάθημα XXIX ........................................................................ 366
Επαναληπτικό στις ενότητες XXXII-XXXIV............................................ 370
Επαναληπτικό στις ενότητες XXXVΙ - XXXVIII...................................... 375
Επαναληπτικό στις ενότητες XL και XLI .................................................. 379
Επαναληπτικό στις ενότητες XLIII και XLIV............................................ 383
Επαναληπτικό στις ενότητες XLVII και XLIX.......................................... 388
• ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ.......................................................................................... 393
• ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...................................................................................... 419

6
Εικόνα εξωφύλλου: Ζακ-Λουί Νταβίντ (1748-1825):
Οι Σαβίνες (1796-1799)
Παρίσι - Λούβρο

7
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Με τα τελευταία βιβλία αξιολόγησης των μαθητών, που πρόκειται να δημο-
σιευθούν στις αρχές του 2000, ολοκληρώνεται μια σημαντική προσπάθεια του
Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας, στόχος της οποίας ήταν η εκπόνηση και διά-
δοση νέων μεθόδων αξιολόγησης των μαθητών του Ενιαίου Λυκείου. Στο
πλαίσιό της εκπονήθηκαν τα τρία τελευταία χρόνια δεκάδες βιβλίων που καλύ-
πτουν το σύνολο σχεδόν των μαθημάτων, τα οποία διδάσκονται στο Λύκειο. Τα
βιβλία αυτά περιέχουν οδηγίες μεθοδολογίας σχετικές με την αξιολόγηση των
μαθητών, παραδείγματα ερωτήσεων διαφόρων τύπων, υποδείγματα εξεταστι-
κών δοκιμασιών, θέματα συνθετικών - δημιουργικών εργασιών και άλλα χρή-
σιμα στοιχεία για τους εκπαιδευτικούς.
Το έντυπο αυτό υλικό συνοδεύτηκε από την παραγωγή ανάλογου ηλεκτρο-
νικού υλικού, από τη δημιουργία Τράπεζας Θεμάτων και από πολυάριθμες επι-
μορφωτικές δραστηριότητες σχετικές με την αξιολόγηση των μαθητών.
Η παραπάνω προσπάθεια δεν είχε σκοπό να επιβάλει ένα συγκεκριμένο τρό-
πο αξιολόγησης ούτε να αυξήσει το φόρτο εργασίας διδασκόντων και διδασκο-
μένων, όπως ισχυρίστηκαν ορισμένοι. Επιδίωξε να ενημερώσει τους καθηγητές
για τις σύγχρονες εξεταστικές μεθόδους, να τους δώσει πρακτικά παραδείγματα
εφαρμογής τους, να τους προβληματίσει γύρω από τα θέματα αυτά και να τους
παράσχει ερεθίσματα για αυτομόρφωση. Πιστεύουμε ότι με το έργο μας συμ-
βάλαμε στη διεύρυνση της δυνατότητας των διδασκόντων να επιλέγουν οι ίδιοι
τη μέθοδο που θεωρούν πιο κατάλληλη για την αξιολόγηση των μαθητών τους
και βοηθήσαμε στην αύξηση της παιδαγωγικής τους αυτονομίας.
Πεποίθησή μας είναι πως όλα αυτά άλλαξαν το τοπίο στον τομέα της αξιο-
λόγησης των μαθητών του Ενιαίου Λυκείου, έφεραν νέο πνεύμα και άρχισαν να
τροποποιούν σταδιακά ξεπερασμένες αντιλήψεις και τακτικές που κυριάρχησαν
επί πολλά χρόνια στο Ελληνικό σχολείο. Τα θετικά σχόλια που εκφράστηκαν
από το σύνολο σχεδόν των επιστημονικών και εκπαιδευτικών φορέων για τα
θέματα των εξετάσεων του περασμένου Ιουνίου, τα οποία διαμορφώθηκαν με
βάση το πνεύμα και τη μεθοδολογία της αντίστοιχης εργασίας του Κ.Ε.Ε., επι-
βεβαιώνουν όσα προαναφέρθηκαν.

8
Η κριτική που είχε αρχικά ασκηθεί για το έργο μας περιορίζεται συνεχώς, ε-
νώ αυξάνει καθημερινά η αποδοχή του από την εκπαιδευτική κοινότητα και η
αναγνώρισή του. Σ’ αυτό συνέβαλε ασφαλώς και η βελτίωση του υποστηρικτι-
κού υλικού που παράγεται από το Κ.Ε.Ε., η οποία οφείλεται, μεταξύ άλλων, και
στις παρατηρήσεις και υποδείξεις των διδασκόντων στα Ενιαία Λύκεια. Η συ-
νειδητοποίηση, τέλος, του τρόπου με τον οποίο πρέπει να χρησιμοποιείται το
υλικό αυτό στη διδακτική πράξη και ο περιορισμός των σφαλμάτων που δια-
πράχθηκαν στην αρχή (μηχανική αναπαραγωγή πλήθους ερωτήσεων, υπέρμε-
τρη αύξηση της εργασίας των μαθητών, απουσία εναλλακτικών τρόπων αξιο-
λόγησης κτλ.) οδήγησαν σε πολύ θετικά αποτελέσματα, τα οποία όσο περνά ο
καιρός θα γίνονται εμφανέστερα.
Η διαπίστωση αυτή μας ενισχύει να συνεχίσουμε την προσπάθειά μας και να
την επεκτείνουμε, εκπονώντας ανάλογο υλικό και για άλλες εκπαιδευτικές βαθμί-
δες, εφόσον εξασφαλιστούν οι απαραίτητες οικονομικές και λοιπές προϋποθέσεις.
Τελειώνοντας, επιθυμώ να ευχαριστήσω όλους τους συνεργάτες μου στο Κέ-
ντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας, οι οποίοι εργάστηκαν αφιλοκερδώς, με αφοσίωση
και σπάνιο ζήλο και επιτέλεσαν κάτω από δύσκολες συνθήκες σημαντικό έργο.
Ευχαριστώ ακόμη όλους τους εκπαιδευτικούς που με ποικίλους τρόπους στήριξαν
την προσπάθειά μας και βοήθησαν στην επιτυχία της. Ξέχωρες ευχαριστίες θα
ήθελα να απευθύνω στις δακτυλογράφους του Κ.Ε.Ε, στο τεχνικό προσωπικό
του, στον Προϊστάμενο της Γραμματείας του κ. Γεώργιο Κορκόντζηλα και στους
εκδότες που συνεργάστηκαν μαζί μας από το 1997 μέχρι σήμερα.
Αθήνα, Ιούνιος 2000
Καθηγητής Μιχάλης Κασσωτάκης
Πρόεδρος του Δ.Σ. του Κ.Ε.Ε.

9
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
Το παρόν τεύχος, το οποίο προσφέρει υποστηρικτικό υλικό για την αξιολό-
γηση των μαθητών της Θεωρητικής Κατεύθυνσης της Γ΄ τάξης του Ενιαίου
Λυκείου στο μάθημα των Λατινικών, καλύπτει ολόκληρη τη διδακτέα ύλη και
υπηρετεί το βασικό σκοπό του μαθήματος όπως αυτός ορίζεται στο ισχύον
Πρόγραμμα Σπουδών.
Κατά τη διδασκαλία και την αξιολόγηση ο διδάσκων πρέπει να έχει υπόψη
τους επιμέρους στόχους κάθε ενότητας, οι οποίοι παρατίθενται στις τελευταίες
σελίδες του σχολικού εγχειριδίου. Με βάση αυτούς τους στόχους εκπονήσαμε
τις ασκήσεις-ερωτήσεις, που τροφοδοτούν κυρίως τον γνωστικό τομέα και, συ-
γκεκριμένα, αφορούν σε διαδικασίες που έχουν άμεση σχέση με τη γνώση των
γραμματικών και συντακτικών φαινομένων. Αλλά μια και δεν υπάρχει ερώτηση
που να μπορεί να απαντηθεί χωρίς να λειτουργήσει η αξιολόγηση ή η κρίση του
μαθητή, μπορούμε να πούμε ότι με αυτές τις ερωτήσεις υλοποιούμε όλους τους
στόχους της αξιολόγησης του γνωστικού τομέα. Οι λεξιλογικές λ.χ. ασκήσεις
εξετάζουν τη γνώση λεξιλογίου, δεξιότητες κατανόησης εξετάζουν οι σχετικές
με το περιεχόμενο του κειμένου. Η ικανότητα μετατροπής εξετάζεται με μετα-
φραστικές ασκήσεις, η δεξιότητα της προέκτασης διερευνάται με ασκήσεις σε
κατασκευασμένα λατινικά κείμενα, η ευχέρεια εφαρμογής μπορεί να διαπιστω-
θεί με ασκήσεις χρήσης λεξιλογίου, καθώς και με ασκήσεις σύνδεσης στοιχείων
θεωρίας με παραδείγματα. Βέβαια, οι διάφοροι στόχοι είναι πιθανόν σε πολλές
περιπτώσεις να επικαλύπτονται, αφού τα όριά τους δεν είναι πάντοτε απολύτως
σαφή. Έτσι, όταν δίνουμε λέξεις για την παραγωγή προτάσεων, δοκιμάζουμε
και τη συνθετική ικανότητα των μαθητών.
Αποφύγαμε (όπως και στο προηγούμενο τεύχος της Β΄ Λυκείου) την κατη-
γοριοποίηση των ασκήσεων σε γραμματικές, συντακτικές, ετυμολογικές, ση-
μασιολογικές, επειδή για τη λύση τους απαιτούνται διεργασίες σε περισσότερα
του ενός επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης (μορφολογία, σύνταξη, σημασιολογία).
Για να απαντηθεί λ.χ. μια άσκηση συμπλήρωσης κενών απαιτείται η γνώση των
σημασιών των λέξεων, αλλά και η γνώση διαφόρων μορφοσυντακτικών φαινο-
μένων. Για το λόγο αυτό προτιμήσαμε την κατηγοριοποίηση των ασκήσεων σε

10
ασκήσεις ανοικτού και κλειστού (αντικειμενικού) τύπου. Βέβαια οι γραμματι-
κές και συντακτικές ασκήσεις, δεδομένου ότι το αποτέλεσμά τους είναι αντικει-
μενικό, χαρακτηρίζονται από πολλούς ως ερωτήσεις αντικειμενικού (κλειστού)
τύπου· από άλλους όμως θεωρούνται ερωτήσεις ανοικτού τύπου σύντομης απά-
ντησης, και αυτή την επιστημονική άποψη ακολουθήσαμε. Άλλωστε η ποιότητα
μιας άσκησης εξαρτάται από το περιεχόμενό της και όχι από τον τύπο της.
Βάσει του Π.Δ. 246 (ΦΕΚ 183/31-7-98, άρθρο 18), το οποίο αναφέρεται στην
αξιολόγηση των μαθητών του Ενιαίου Λυκείου, όσον αφορά τον τρόπο εξέτασης
των μαθητών της Γ΄ Λυκείου στο μάθημα των Λατινικών ισχύουν τα εξής:
α) Δίνεται διδαγμένο κείμενο 10-15 στίχων και ζητείται από τους μαθητές
να το μεταφράσουν στη Νέα Ελληνική (25 μονάδες).
β) Δίνονται 4 παρατηρήσεις, από το διδαγμένο, [2 γραμματικές (15 x 2 = 30
μονάδες) και 2 συντακτικές (15 x 2 = 30 μονάδες)], οι οποίες μπορεί να
αναλύονται σε υποερωτήματα διαφόρων τύπων. Αν χρησιμοποιούνται ε-
ρωτήσεις κλειστού τύπου, ο αριθμός τους θα πρέπει να είναι επαρκής για
την επίτευξη έγκυρου αποτελέσματος και η απάντηση στις ερωτήσεις θα
πρέπει να είναι δυνατή στο πλαίσιο του διαθέσιμου χρόνου. Σε περίπτω-
ση κατά την οποία ένα θέμα αναλύεται σε υποερωτήματα, η βαθμολογία
που προβλέπεται γι’ αυτό κατανέμεται ισότιμα στις επιμέρους ερωτήσεις,
εκτός εάν κατά την ανακοίνωση των θεμάτων καθορίζεται διαφορετικός
συντελεστής βαρύτητας γι’ αυτές.
γ) Δίνεται ένα απλό αδίδακτο πεζό κείμενο 5-7 στίχων (από τον Καίσαρα,
τον Κικέρωνα ή τον Κορνήλιο Νέπωτα) και ζητείται από τους μαθητές
να το μεταφράσουν (15 μονάδες). Φυσικά, προς διευκόλυνση των μαθη-
τών δίνονται οι άγνωστες λέξεις του κειμένου που δεν εμπεριέχονται στο
λεξιλόγιο των διδακτικών εγχειριδίων, τα οποία διδάσκονται στις δύο τε-
λευταίες τάξεις του Λυκείου, όπως και η ερμηνεία πιθανών ιδιωματικών
εκφράσεων και κάθε άλλο στοιχείο που θα κριθεί από την Κεντρική Επι-
τροπή Εξετάσεων αναγκαίο.

11
Η εξέταση των μαθητών στο αδίδακτο κείμενο αποσκοπεί στον περιορισμό
της απομνημόνευσης και στην εμπέδωση του λεξιλογίου που διδάχθηκαν στις
δύο τελευταίες τάξεις του Λυκείου. Είναι γνωστό ότι αρκετοί μαθητές απομνη-
μονεύουν τη μετάφραση του διδαγμένου κειμένου. Με την εισαγωγή του αδί-
δακτου ως μεταφραστικής άσκησης υπηρετούνται οι στόχοι μιας αξιολόγησης
που επιδιώκει να καλλιεργήσει την κρίση και να προβάλει τις γνώσεις του μα-
θητή. Ο νέος τρόπος αξιολόγησης των μαθητών της Γ΄ τάξης ελπίζουμε ότι θα
δώσει κάποιο ερέθισμα στους συναδέλφους, που θέλουν, να ασχοληθούν πε-
ρισσότερο με τη λατινική γραμματεία και να φέρουν τους μαθητές τους σε ε-
παφή με εύκολα κείμενα της λατινικής λογοτεχνίας. Για τη διδασκαλία των
κειμένων αυτών δεν απαιτείται ξεχωριστή διδακτική ώρα. Ο διδάσκων, στο
πλαίσιο των ασκήσεων, μπορεί να δίνει μικρά κείμενα 5-7 σειρών μαζί με τις
άγνωστες λέξεις (τέτοια κείμενα θα βρει στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ του παρόντος τεύ-
χους) για εξάσκηση των μαθητών στη μετάφραση. Τονίζουμε ότι το αδίδακτο
πρέπει να αντιμετωπίζεται ως άσκηση μετάφρασης. Επομένως ο διδάσκων
δεν πρέπει να προβαίνει σε εξονυχιστική γραμματική και συντακτική ανάλυση,
αλλά να δίνει στο μαθητή εκείνα τα στοιχεία που θεωρούνται απαραίτητα, ώστε
να κατανοήσει και να μεταφράσει το κείμενο. Χρειάζεται εδώ να τονιστεί ότι η
μετάφραση αδίδακτου κειμένου υπηρετεί το βασικό σκοπό της διδασκαλίας του
μαθήματος, όπως αυτός ορίζεται στο Πρόγραμμα Σπουδών: “Να μάθουν οι μα-
θητές τα στοιχεία της λατινικής γλώσσας και να γίνουν ικανοί να διαβάζουν,
να μεταφράζουν και να κατανοούν απλά λατινικά κείμενα”.
Στη μετάφραση αξιολογείται:
α) η ικανότητα της απόδοσης, η πιστότητα, η κυριολεξία, και
β) η ικανότητα μεταφοράς ενός κειμένου από τη μια γλώσσα στην άλλη
σύμφωνα με τις απαιτήσεις του νεοελληνικού λόγου. Πρέπει να αποφεύ-
γεται η μηχανική και τυποποιημένη μετάφραση.
Οι ασκήσεις που καταχωρίζονται στις επόμενες σελίδες δεν είναι δυνατόν να
απαντηθούν όλες μέσα στην σχολική τάξη, αφού ο διαθέσιμος χρόνος για τη
διδασκαλία του μαθήματος είναι αρκετά περιορισμένος. Στόχος μας είναι να
προσφέρουμε αρκετό υλικό, ώστε ο διδάσκων να έχει όσο το δυνατόν μεγαλύ-
τερη ευχέρεια επιλογής ασκήσεων, για να τις χρησιμοποιήσει είτε κατά τη

12
διδασκαλία είτε κατά την αξιολόγηση της επίδοσης των μαθητών· σε κάθε
περίπτωση όμως πρέπει να επιλέγει, με ιδιαίτερη προσοχή, τις ερωτήσεις που
θα χρησιμοποιήσει και να αποφεύγει την υπερφόρτωση των μαθητών με
πλήθος ασκήσεων και εργασιών. Τονίζουμε επίσης ότι ο συνάδελφος πρέπει να
αξιοποιεί και τις ασκήσεις του σχολικού εγχειριδίου.
Οι ασκήσεις και τα κριτήρια αξιολόγησης έχουν καθαρά παραδειγματικό
χαρακτήρα, δεν είναι δεσμευτικά. Φιλοδοξία μας δεν είναι να προσφέρουμε
πρότυπα παραδείγματα. Πιστεύουμε όμως ότι θα προσφέρουν στήριξη στο συ-
νάδελφο και θα τον διευκολύνουν, αν δεν τον ικανοποιούν απόλυτα, να κατα-
σκευάσει τις δικές του ασκήσεις και τα δικά του κριτήρια, που να ανταποκρίνο-
νται στο επίπεδο της τάξης του και στις δικές του απαιτήσεις. Αν οι συνάδελφοι
διατυπώσουν και θέσουν υπόψη μας προτάσεις πιο εύστοχες, πιο ποιοτικές, κα-
λόπιστες παρατηρήσεις και υποδείξεις, αυτό θα είναι προς όφελος όλων.

13
ΜΑΘΗΜΑ XXΙ LECTIO PRIMA ET VISESIMA
ΠΩΣ ΠΗΡΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΤΟ PISAURUM
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ - ΑΣΚΗΣΕΩΝ
1. Ερωτήσεις - ασκήσεις ανοικτού τύπου
1. Nα μεταφέρετε τα τριτόκλιτα προσηγορικά1
ονόματα του κειμένου στην α-
ντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού και να δηλώσετε το γένος τους.
2. Tων προσηγορικών ονομάτων του κειμένου που βρίσκονται σε αφαιρετική
πτώση να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις και των δύο αριθμών.
3. Nα κλιθούν και στους δύο αριθμούς τα τριτόκλιτα ουσιαστικά που σχηματί-
ζουν τη γενική πληθυντικού με κατάληξη -ium.
4. Tων επιθέτων του κειμένου να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις και στους δύο
αριθμούς και στα τρία γένη.
5. Nα μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου στην αντίστοιχη πτώση του άλ-
λου αριθμού και στα τρία γένη.
6. Nα μεταφερθούν τα ρήματα του κειμένου στο αντίστοιχο πρόσωπο του άλ-
λου αριθμού στο χρόνο, στην έγκλιση και στη φωνή που βρίσκονται.
7. Nα αντικατασταθούν χρονικώς τα ρήματα της 3ης συζυγίας του κειμένου
στη φωνή που βρίσκονται.
8. Tων αποθετικών και ημιαποθετικών ρημάτων του κειμένου να γραφούν όλοι
οι τύποι της ενεργητικής φωνής.
9. Nα γραφούν και στους δύο αριθμούς οι πλάγιες πτώσεις των μετοχών του
κειμένου στο γένος που βρίσκονται.
10. Nα γραφούν οι αρχικοί χρόνοι όλων των ρημάτων του κειμένου και στις δύο
φωνές, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
11. Nα ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι, αφού μεταφερθούν οι μετοχές στην
αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού και γίνουν, όπου χρειάζεται, οι ανα-
γκαίες τροποποιήσεις ώστε οι νέες περίοδοι να είναι νοηματικώς αποδεκτές.
1
Τα ουσιαστικά και στη Λατινική διακρίνονται σε συγκεκριμένα (concreta) και αφηρημένα (ab-
stracta). Εξάλλου τα συγκεκριμένα τα διακρίνουμε σε κύρια (propria) και προσηγορικά (appel-
lativa). Βλ. Αχ. Τζαρτζάνου, Λατινική γραμματική, ΟΕΒΔ, § 11.

14
Nα μη θίξετε τις περιόδους εκείνες που δεν είναι δυνατόν να τροποποιηθούν
ή αν τροποποιηθούν δεν παρέχουν αποδεκτό νόημα:
α) Copiis hostium deletis urbes liberatae sunt.
β) Ille absens dictator factus erat.
γ) Hic hostes abeuntes secutus est.
δ) Hostibus interemptis Camillus omne aurum recepit.
ε) Urbe a hostibus eversa incolae novam patriam fundaverunt.
στ) Ducibus interfectis legiones discesserunt.
ζ) Illo dormiente pastor quidam boves in speluncam caudis traxit aversos.
η) Mugitu ex spelunca audito ille in spelunca boves esse sensit.
θ) Confusus ille gregem ex loco infesto amovere coepit.
ι) Appenso auro illic Pisaurum civitas appellata est.
12. Nα μεταφέρετε τα ρήματα στην αντίστοιχη έγκλιση του ενεστώτα της ίδιας
φωνής και τα υποκείμενα των ρημάτων στην αντίστοιχη πτώση του άλλου
αριθμού. Nα επιφέρετε τις αναγκαίες τροποποιήσεις, ώστε οι περίοδοι να εί-
ναι νοηματικώς και συντακτικώς αποδεκτές. Nα μη θίξετε τις περιόδους που
δεν είναι δυνατόν να μετασχηματισθούν ή αν μετασχηματισθούν δεν παρέ-
χουν αποδεκτό νόημα.
α) Copiae Gallorum apud Alliam flumen legiones Romanas deleverant.
β) Hostes pro Capitolio immensam pecuniam acceperunt.
γ) Brennus, dux Gallorum, urbem praeter templa evertit.
δ) Praeda non aequo iure divisa est.
ε) Hic Brennum, ducem Gallorum, secutus erat.
στ) Ille Gallos interemit et aurum omne recepit.
ζ) Ille post hoc factum in exilium rediit.
η) Hostes urbes multas occupaverunt, multas etiam everterunt.
θ) Ille in patriam reversus est.
ι) Hi illic aurum appendere et civitatem Pisaurum ex hoc facto appellavere.
13. Nα επιφέρετε τις απαιτούμενες διορθώσεις ώστε οι προτάσεις που ακολου-
θούν να είναι συντακτικώς και νοηματικώς αποδεκτές. Aν κάποια πρόταση
είναι αποδεκτή, να μην τη θίξετε:

15
α) Camillus hostes iam abeuntes cum exercitu suo secutus est et eos vicit.
β) Ille de exilium revocatus dictator factus est.
γ) Praedam non aequo iure divisam milites discedere cupiebant.
δ) Immensa pecunia accepta hostes abierunt.
ε) Hostis victis ille in exilium reversus est.
στ) Civitas auro illic pensato Pisaurum appellata est.
ζ) Gallis interemptis Camillus omnia pecunia recepit.
η) Hostes apud Alliam flumen copias Romanorum deleverant.
θ) Galli interempti exercitus Romanus victoriam reportavit.
ι) Illi pro suos liberos aurum hostibus dederunt.
14. Nα εντοπίσετε και να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τις μετοχές του κειμένου.
15. Nα δικαιολογήσετε την πτώση των μετοχών του κειμένου.
16. Nα χαρακτηρίσετε τις δευτερεύουσες προτάσεις του κειμένου και να προσ-
διορίσετε τον συντακτικό τους ρόλο.
17. Nα εντοπίσετε τις προθέσεις του κειμένου και να προσέξετε τη σύνταξή
τους.
18. Nα μεταφρασθούν οι παρακάτω περίοδοι στα Λατινικά. Oι επιρρηματικές
δευτερεύουσες προτάσεις, όπου υπάρχουν, να αποδοθούν με αντίστοιχη ε-
πιρρηματική μετοχή συνημμένη ή απόλυτη, ανάλογα με την περίπτωση:
α) Aφού νίκησαν τις ρωμαϊκές στρατιωτικές δυνάμεις οι Γαλάτες, κατέστρεψαν
ολοσχερώς τη Pώμη.
β) Aφού νίκησε πολλούς άγριους λαούς ο Aννίβας, διάβηκε στην Iταλία.
γ) Aφού συμπλήρωσε έξι χρόνια στην εξορία, οι Pωμαίοι τον ανακάλεσαν στη
Pώμη.
δ) Όταν ήταν ύπατος ο Kικέρων, ο Kατιλίνας συνωμότησε εναντίον της πολι-
τείας.
ε) Eνώ ο Kάμιλλος ήταν απών, οι Pωμαίοι τον εξέλεξαν δικτάτορα.
στ) Όταν οι Pωμαίοι τον έδιωξαν, αυτός αποσύρθηκε στην Aρδέα.
ζ) O Kάμιλλος, αφού εξολόθρευσε τον στρατό των εχθρών, πήρε πίσω όλο το
χρυσάφι.
19. Σας δίδονται πέντε ζεύγη κυρίων προτάσεων. Nα μετατρέψετε το ρήμα της
πρώτης πρότασης του κάθε ζεύγους σε μετοχή, απόλυτη ή συνημμένη ανά-

16
λογα με την περίπτωση, έτσι ώστε οι δύο προτάσεις να αποτελέσουν μία. Nα
επιφέρετε συγχρόνως και τις αναγκαίες τροποποιήσεις και να δηλωθεί το
ποιητικό αίτιο όπου χρειάζεται.
α) Galli exercitum Romanum profligaverunt. Galli urbem Romam everterunt.
β) Veientana praeda non aequo iure divisa est. Romani Camillum exilio
affecerunt.
γ) Camillus aberat. Romani Camillum dictatorem creaverunt.
δ) Camillus Gallos secutus est. Camillus Gallos interemit.
ε) Sulpicius Gallus metum exercitus vicerat. Imperator adversarios vincere
potuit.
2. Ερωτήσεις - ασκήσεις κλειστού (αντικειμενικού) τύπου
Ι. Συμπλήρωση κενών
1. Nα συμπληρώσετε τα κενά επιλέγοντας από τις λέξεις που δίδονται μέσα
στις παρενθέσεις τη λέξη που κάθε φορά απαιτείται, αφού τη μεταφέρετε
στον κατάλληλο τύπο. Tα ρήματα με τα οποία θα συμπληρώσετε τα κενά, να
τεθούν σε οριστική παρακειμένου στη φωνή που βρίσκονται. Nα προσέξετε
ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς αποδεκτές:
α) Hostes .............................. urbe et immensa pecunia pro Capitolio
........................ domum ........................ (everto, discedo, accipio)
β) Caesar ................................. ................................. ..................................
et .......................... victor Romam ........................... (revertor, capio,
interficio, multus, hostis)
γ) Duces .......................... tristes ad Caesarem pro ..........................
......................... producuntur. (sedeo, hostis γεν. πληθ., castra)
δ) Camillus exercitum hostium .......................... .......................... et aurum
omne ab eis pro Capitolio .......................... .......................... (abeo,
sequor, recipio, accipio)
ε) Camillus dictator ..................................... Gallos ex urbe ...........................
et patriam suam ex magno periculo ........................... (fio, expedio,
expello)

17
στ) Camillus .......................... copiis Gallorum et omni auro ..........................
.......................... in exilium unde tamen .......................... reversus est.
(recipio, rogo, vinco, redeo)
ζ) Camillus ....................... copiis hostium et omni pecunia ....................... in
exilium reversus est. (recipio, interimo)
η) Auro illic ....................... civitas Pisaurum .......................... (appendo,
appello)
θ) Aurum illic ........................ nomen illi .......................... ..........................
(penso, do, civitas)
ι) Camillo .......................... exercitus Romanus .......................... copiis
Gallorum terrore populum .......................... (interimo, dictator, libero)
2. Στηριζόμενοι στο νόημα του κειμένου να συμπληρώσετε τα κενά των παρα-
κάτω περιόδων έτσι ώστε να είναι νοηματικώς αποδεκτές:
α) Camillus ................................... copiis hostium omne aurum
.................................., quod ei pro Capitolio acceperunt.
β) Veientana praeda non aequo iure ..................................... Camillus in
exilio fuerat, unde tamen rogatus Romam reversus est et dictator
..................................... .
γ) Galli, Brenno ........................, apud Alliam flumen legiones Romanas
....................... . Deinde2
ab eis Roma ......................... praeter Capitolium,
pro quo eis immensa pecunia a Romanis ................................... .
δ) Pisaurum civitas dicitur, quod illic aurum, quod Galli pro Capitolio
.................................., ............................................ .
ε) Copiis Gallorum ................................. et auro recepto Camillus in exilium
........................ sed a Romanis de exilio revocatus Romam ....................... .
2
deinde = έπειτα

18
ΙΙ. Ερωτήσεις - ασκήσεις της μορφής “Σωστό - Λάθος”
1. Nα εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι συντακτικώς ορθές ή εσφαλ-
μένες και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο:
Σωστό Λάθος
α) Hostes legionis Romanis deletis urbem occupaverunt.
β) Duci absente haec facta sunt.
γ) Romani Camillum absentem dictatorem fecerunt.
δ) Civitas illa Pisaurum appellatur, quod illic aurum
appensum est.
ε) Camillus copias Gallorum interemit apud civitas,
quae Pisaurum dicitur.
στ) Camillus omnia pecunia Gallis interemptis recepit.
ζ) Romani Camillo de exilio revocato dictatorem eum
fecerunt.
η) Romani Camillum de exilio revocatum dictatorem
fecerunt.
θ) Auro illic appenso, civitas Pisaurum appellatum est.
ι) Camillus diu in exilium fuerat.
2. Nα εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις ανταποκρίνονται στο νόημα του
κειμένου και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο:
α) Copiae Gallorum, Brenno duce, Capitolium et urbem
Romam everterunt.
β) Camillus apud Pisaurum in exilio fuerat, unde revocatus
dictator factus est.
γ) Copiae Gallorum apud Ardeam a Romanis victae sunt.
δ) Camillus pecuniam, quam Galli pro Capitolio
accererunt, recepit.
ε) Gallis interemptis Camillus in Ardeam rediit, unde
tamen rogatus reversus est.
στ) Camillus magnam partem auri recepit.

19
ζ) Pisaurum civitas dicitur, quod illic Camillus Gallos
interemit.
η) Camillus apud Ardeam exulabat propter Veientanam
praedam non aequo iure divisam.
θ) Galli Brenno duce legiones Romanas apud Alliam
flumen delevere.
ι) Camillus dictator factus est, quod Romani in magno
periculo erant.
ΙΙΙ. Ερωτήσεις - Ασκήσεις πολλαπλής επιλογής
1. Tο ρήμα “reversus est” του κειμένου είναι:
α) μεταβατικό ενεργητικής φωνής, ενεργητικής διαθέσεως
β) μεταβατικό, παθητικής φωνής, ενεργητικής διαθέσεως
γ) αμετάβατο, παθητικής φωνής, ενεργητικής διαθέσεως
δ) αμετάβατο ενεργητικής φωνής, ενεργητικής διαθέσεως
Nα σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο.
2. O τύπος “iure” του κειμένου συντακτικώς είναι:
α) αφαιρετική του μέσου
β) αφαιρετική του τρόπου
γ) αφαιρετική του χρόνου
δ) αφαιρετική της ιδιότητας
ε) αφαιρετική της αιτίας

20
ΙV. Ερωτήσεις - ασκήσεις σύζευξης
1. Στηριζόμενοι στο κείμενο να γράψετε δίπλα σε κάθε ερώτηση το γράμμα της
αντίστοιχης απάντησης. Tέσσερις προτάσεις που καταχωρίζονται στη στήλη
των απαντήσεων δεν ανταποκρίνονται σε αντίστοιχες ερωτήσεις.
Ερωτήσεις Απαντήσεις
1) Ubi Galli Brenno duce legiones
Romanas deleverunt?
α)
β)
Hannibal.
Apud Trebiam flumen.
2) Qui dux Gallorum copias Romanas
apud Alliam flumen profligavit et
delevit?
γ)
δ)
ε)
Brennus.
Omne aurum.
In exilio.
3) Everteruntne Galli urbem Romam an
Capitolium?
στ)
ζ)
Apud Ardeam.
Absens.
4) Cur Camillus apud Ardeam exulabat? η) Absentem.
5) Recepitne Camillus partem auri an
omne aurum?
θ)
ι)
In exilium.
Propter Veientanam praedam
6) Ubi Camillus interemptis Gallis
rediit? ια)
non aequo iure divisam.
Urbem Romam.
7) Ubi Camillus exulavit? ιβ) Apud Alliam flumen.
8) Fecerene Romani Camillum
dictatorem praesentem an absentem?
2. Nα αντιστοιχίσετε τις λατινικές λέξεις της A΄ στήλης με τις σημασίες που
δίνονται στη B΄ στήλη αναγράφοντας μέσα στο πλαίσιο τον αριθμό της α-
ντίστοιχης λέξης της A΄ στήλης. Στη B΄ στήλη υπάρχουν δύο σημασίες των
οποίων δεν δίδεται η αντίστοιχη λατινική λέξη, την οποία θα πρέπει να συ-
μπληρώσετε, ενώ στην A΄ στήλη υπάρχουν δύο λατινικές λέξεις των οποίων
δεν δίδονται οι αντίστοιχες σημασίες, τις οποίες επίσης θα πρέπει να συ-
μπληρώσετε:
Α Β
1) everto δίκαιο
2) recipio επιστρέφω
3) immensus ίσος, δίκαιος

21
4) revertor ζυγίζω
5) appendo μοιράζω
6) praeda εξολοθρεύω
7) aequus τεράστιος
8) ius λεία
9) divido ακολουθώ
10) abeo χρυσός
11) sequor απέρχομαι
12) interimo παρακαλώ (κάποιον), ζητώ
13) ........................... ..................................
14) ........................... ..................................
3. Bάσει του κειμένου να αντιστοιχίσετε τις λατινικές λέξεις της A΄ στήλης με
τους όρους της B΄ αναγράφοντας μέσα στο πλαίσιο τον αριθμό της αντίστοι-
χης λέξης της A΄ στήλης. Στη B΄ στήλη υπάρχουν τέσσερις όροι των οποίων
δεν δίδεται η αντίστοιχη λέξη.
Α Β
1) legionibus κατηγορηματικός προσδιορισμός
2) duce υποκείμενο
3) pecuniam επιθετικός προσδιορισμός
4) immensam γενική κτητική
5) dictator γενική αντικειμενική
6) Romanorum αφαιρετική του μέσου
αντικείμενο
αφαιρετική του τρόπου
κατηγορούμενο
γενική υποκειμενική

22
3. Συνδυασμός ασκήσεων ανοικτού και κλειστού τύπου
μένες και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο. Να δικαιολογή-
σετε την επιλογή σας στην περίπτωση που θεωρείτε κάτι εσφαλμένο:
α) Camillus secutus Gallos iam abeuntes omne
aurum recepit.
β) Camillus secutis Gallis omne aurum recepit.
γ) Romani eversa Roma a Gallis in magno periculo fuere.
δ) Camillo redeunte in exilio a Romanis revocatus est.
ε) L. Aemilio Paulo consule Perses, rex Macedoniae,
bellum gessit cum Romanis.
στ) L. Aemilio Paulo consuli bellum cum Perse gerere
obtigit.
ζ) Cicerone consuli Catilina contra rem publicam
coniuravit.
η) Camillus exulans dictator factus est.
θ) Femina iniuria aperta cultro se ipsam interficit.
ι) Nostri pilis missis in hostes gladiis rem gerunt.
2. O τύπος “abeuntes” του κειμένου είναι:
α) ονομαστική πληθυντικού αρσ. γένους
β) αιτιατική πληθυντικού θηλ. γένους
γ) ονομαστική πληθυντικού θηλ. γένους
δ) αιτιατική πληθυντικού αρσ. γένους
ε) κλητική πληθυντικού αρσ. γένους
Nα σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο και να δικαιολογήσετε την
επιλογή σας.

23
3. H μετοχή “abeuntes” του κειμένου είναι:
α) χρονική
β) επιθετική
γ) κατηγορηματική
δ) αιτιολογική
ε) εναντιωματική
στον κατάλληλο τύπο. Tα ρήματα με τα οποία θα συμπληρώσετε τα κενά να
τεθούν σε οριστική παρακειμένου, στη φωνή που απαιτείται. Nα δικαιολο-
γήσετε την πτώση των μετοχών. Nα προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι
νοηματικώς αποδεκτές.
α) Camillus copias Gallorum ..................................... apud Pisaurum,
.............................., quae ita dicitur, quod illic aurum ...............................
(interimo, appendo, civitas)
β) Romani ............................... Roma a Gallis in magno periculo fuerunt, sed
Camillus ex exilio .................................. exercitum hostium interemit.
(everto, revoco)
γ) Camillus ................................... ................................. in ..........................
apud Ardeam rediit, sed Romani eum Romam ................................
(expello, revoco, hostis, exilium)
δ) ................................... ................................. in exilium a Romanis Romam
revocatus est. (redeo, Camillus)
ε) .............................. Catilinae .................................. et Catilina proelio
............................... res publica ex magno periculo ....................................
(deprehendo, socius, interficio, servo3
)
3
servo, 1 = διασώζω, γλυτώνω

24
στ) Mugitu bovum ex spelunca ................................ Hercules ...........................
et Caco clava ................................ boves recepit. (audio, interficio,
revertor)
ζ) ........................... domum .............................. imperator ..............................
interemit et omne aurum quod ei ..................................... recepit. (redeo,
sequor, rapio, hostis)
η) Timore ...................................... ................................. propter magnum
periculum totis castris testamenta obsignabantur. (occupo, exercitus)
θ) In cruentissima pugna .......................... .......................... Romani aurum
........................ potuerunt. (vinco, recipio, hostis)
ι) Camillo apud Ardeam ......................... Galli Brenno ..........................
copiis Romanorum .............................. Romam everterunt. (dux, profligo,
exulo)

25
MAΘHMA XXII LECTIO ALTERA ET VICESIMA
ΠΡΟΤΡΟΠΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ
ΠAPAΔEIΓMATA EPΩTHΣEΩN - AΣKHΣEΩN
1. Eρωτήσεις-ασκήσεις ανοικτού τύπου
1. Να εντοπίσετε τα κύρια ονόματα του κειμένου και να γράψετε την ονομα-
στική, γενική και κλητική του ενικού αριθμού.
2. deorum immortalium, praesentes fructus: Nα κλιθούν μαζί και στους δύο
αριθμούς.
3. Να μεταφέρετε τα τριτόκλιτα προσηγορικά4
ουσιαστικά του κειμένου στην
αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού.
4. Να μεταφέρετε τα προσηγορικά ονόματα της 4ης κλίσης στην αντίστοιχη
πτώση του άλλου αριθμού.
6. Να αναγνωρίσετε γραμματικώς τις αντωνυμίες του κειμένου.
7. virorum fortium: Να κλίνετε το ουσιαστικό μαζί με το επίθετο στον υπερθε-
τικό βαθμό (στον αριθμό που δίνονται).
8. Nα μεταφερθούν τα ρήματα του κειμένου στο αντίστοιχο πρόσωπο του άλ-
9. Nα μεταφερθούν τα ρήματα της 1ης συζυγίας του κειμένου στο πρώτο και
στο δεύτερο πρόσωπο και των δύο αριθμών της υποτακτικής του ενεστώτα,
10. Nα μεταφερθούν τα ρήματα της 3ης συζυγίας του κειμένου στο γ΄ πληθ.
πρόσωπο της οριστικής του μέλλοντα και της υποτακτικής ενεστώτα, στη
φωνή που βρίσκονται.
11. Nα μεταφερθούν τα ρήματα της 4ης συζυγίας του κειμένου στο β΄ πληθ.
πρόσωπο της οριστικής του παρατατικού και της υποτακτικής του ενεστώτα
ενεργητικής και παθητικής φωνής.
4
Βλ. υποσ. 1.

26
12. volumus: Να γράψετε τους αρχικούς χρόνους του ρήματος και να κλίνετε
την υποτακτική ενεστώτα και παρατατικού.
13. feramus: Ποιες ανωμαλίες παρουσιάζει το ρήμα όσον αφορά τους τύπους τους
οποίους σχηματίζει από το ρηματικό θέμα του ενεστώτα; Να κλίνετε την ορι-
στική και υποτακτική του ενεστώτα ενεργητικής και παθητικής φωνής.
14. praesentes: Να γράψετε τους αρχικούς χρόνους του ρήματος και να κλίνετε
την οριστική και υποτακτική του ενεστώτα.
15. Να γράψετε τα απαρέμφατα και τις μετοχές όλων των χρόνων των αποθετι-
κών ρημάτων του κειμένου.
16. Nα ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις, αφού μεταφέρετε τα ρήματα στα
υπόλοιπα πρόσωπα του ενικού και πληθυντικού αριθμού και κάνετε τις ανα-
γκαίες τροποποιήσεις:
α) Pareamus senatui.
β) Consulamus bonis.
γ) Amemus patriam.
δ) Gloriae serviamus.
ε) Speremus quae volumus.
17. Συχνά συγχέονται τα ρήματα: volo, 1 (= πετώ), volo, volui, velle (= θέλω)
και volvo, volvi, volutum volvere, 3 (= κυλάω, μηχανεύομαι). Να εντοπίσετε
σε ποιο από τα παραπάνω ρήματα ανήκουν οι τύποι που ακολουθούν. Κά-
ποιοι μπορεί να ανήκουν συγχρόνως σε δύο από τα ρήματα:
α) volem β) volebam γ) volvit δ) volabam ε) volemus
στ) voluit ζ) volves η) volvisse θ) voluisse ι) volumus
ια) volavisse ιβ) volant ιγ) volet ιδ) volvet ιε) volabunt
ιστ) volent ιζ) volas ιη) volvunt
18. Να εντοπίσετε τις προθέσεις του κειμένου και την πτώση που τις συνοδεύει.
19. Να εντοπίσετε τους συνδέσμους του κειμένου και να τους αναγνωρίσετε.
20. Οι παρακάτω ρηματικοί τύποι να μεταφερθούν στο β΄ πληθυντικό πρόσωπο
της υποτακτικής του ενεστώτα:
α) stabiliverunt : ...............................................................................................
β) repono: .........................................................................................................
γ) est: ................................................................................................................

27
δ) neglegamus: .................................................................................................
ε) putemus: .......................................................................................................
στ) imitemur: ......................................................................................................
21. Να αναγνωρίσετε το είδος των δευτερευουσών προτάσεων του κειμένου.
22. Να αναγνωρίσετε το είδος καθεμιάς από τις υποτακτικές του κειμένου.
23. Να αναφέρετε τα είδη της υποτακτικής στις κύριες προτάσεις, όταν εκφρά-
ζουν την υποκειμενικότητα μιας κρίσης. Με ποιες εγκλίσεις της αρχαίας ελ-
ληνικής αντιστοιχούν;
24. Να αναφέρετε τα είδη της υποτακτικής στις κύριες προτάσεις, όταν εκφρά-
ζουν την υποκειμενικότητα μιας επιθυμίας. Με ποιες εγκλίσεις της αρχαίας
ελληνικής αντιστοιχούν;
25. Να τροποποιήσετε τις παρακάτω προτάσεις έτσι ώστε να εκφράζουν ευχή:
α) Paretis senatui.
β) Imitor fortes viros.
γ) Rem publicam stabilimus.
δ) Praesentes fructus negligis.
ε) Patriam amat.
στ) Sperant quae volunt.
26. Nα αναγνωρίσετε την επιρρηματική σχέση που εκφράζουν οι εμπρόθετοι
προσδιορισμοί του κειμένου.
27. Να προσδιορίσετε και να δικαιολογήσετε το συντακτικό ρόλο των λέξεων
του κειμένου που βρίσκονται σε αιτιατική.
28. Να συμπληρώσετε τα κενά, ώστε να χαρακτηρίζεται πλήρως η συντακτική
λειτουργία των λέξεων ή των προτάσεων που δίνονται:
α) immortalium είναι ................................ στο ...........................
β) deorum είναι γενική ........................ στο ........................
γ) in numero είναι εμπρόθ. προσδιορ. που δηλώνει ...............
δ) senatui είναι ...........…….. στο ρήμα .............................
ε) gloriae είναι ............................ στο ρήμα ......................
στ) id είναι ..................... στο ...................., διότι ........
............................................................................
ζ) rectissimum είναι ............................ στο ...............................
η) quae volumus είναι δευτερ. .............. πρόταση, που λειτουργεί

28
.............................. στο ρήμα ..............................
θ) virorum είναι γενική .............................. στο ...................
ι) esse είναι .............. απαρέμφ., ως .............. στο ρήμα
.............................................................................
ια) sempiternam είναι ........................ στα ...................................,
γένους .............................. διότι .........................
...........................................................................
29. Με ποιες λέξεις του κειμένου έχουν ετυμολογική συγγένεια οι λέξεις
“βούλομαι”, “φρούτο” και “φέρω”;
30. Να καταγράψετε όσες λατινικές λέξεις γνωρίζετε απλές ή σύνθετες ετυμολο-
γικά συγγενείς με το επίθετο “immortalis” και το ουσιαστικό “posteritas”.5
31. Να μεταφράσετε στα Λατινικά τις προτάσεις:6
α) Μακάρι να μιμούμαστε αυτούς που στερέωσαν αυτή τη δημοκρατία.
β) Ας ελπίζουμε ότι η δόξα της αρετής είναι αιώνια.
γ) Ποιος μπορεί να αδιαφορεί για την πατρίδα;
δ) Ποιούς να υπηρετήσω;
ε) Ας δεχτούμε ότι πράγματι οι δυνάμεις της ψυχής των μεγάλων ανθρώπων
είναι αιώνιες.
στ) Ας ακολουθήσουμε τους αγαθούς άντρες.
32. Να μεταφράσετε τις παρακάτω προτάσεις και να δηλώσετε το είδος της υπο-
τακτικής.7
α) Nostrorum amicorum amici sint amici nostri.
β) “Ad omnem eventum parati simus, Athenienses”, dictitabat Demosthenes.
γ) Utinam dives sim et felix!
δ) Audiatur et altera pars.
ε) In tanto civili bello quid agamus?
στ) Quis negat agriculturam omnibus esse utilem?
5
mors, -tis (θηλ.) = ο θάνατος, morior, αποθ. 3 = πεθαίνω, mortalis, -e = θνητός.
post (πρόθ.), postea (επίρρ.), posterus, -a, -um = επόμενος.
6
α) Utinam imitemur eos, qui hanc rem publicam stabiliverunt. β) Speremus gloriam virtutis
sempiternam esse. γ) Quis patriam negligat? δ) Quos serviam? ε) Sint sane animi motus
magnorum hominum sempiterni. στ) Sequamur bonos viros.
7
α) Οι φίλοι των φίλων μας ας είναι δικοί μας φίλοι. β) “Για κάθε ενδεχόμενο ας είμαστε προε-
τοιμασμένοι, Αθηναίοι” έλεγε διαρκώς ο Δημοσθένης. γ) Μακάρι να ήμουν πλούσιος και ευτυ-
χισμένος! δ) Ας ακουστεί και η άλλη άποψη (το άλλο μέρος). ε) Σε τέτοιο εμφύλιο πόλεμο τι
να κάνουμε; στ) Ποιος θα μπορούσε να αρνηθεί ότι η γεωργία είναι σε όλους ωφέλιμη;

29
Ι. Ερωτήσεις - ασκήσεις της μορφής “Σωστό - Λάθος”
1. Στις παρακάτω προτάσεις να διαγράψετε το σκέλος που περιέχει λάθος:
α) nostros είναι προσωπική ή κτητική αντωνυμία;
β) equidem είναι επίρρημα ή αντωνυμία;
γ) bonis είναι δοτική ή αφαιρετική πληθυντικού;
δ) praesentes είναι μετοχή ή επίθετο;
ε) gloriae είναι γενική ή δοτική ενικού;
στ) id είναι ονομαστική ή αιτιατική ενικού;
ζ) acciderit είναι οριστική συντελ. μέλλ. ή υποτακ. παρακ.;
η) denique είναι επίρρημα ή σύνδεσμος;
θ) motus είναι ονομαστική ή αιτιατική πληθυντικού;
ι) vero είναι ρήμα ή επίρρημα;
2. Να σημειώσετε την ένδειξη Χ στο οικείο πλαίσιο:
α) innumerabiles: αντικείμενο στο “imitemur”.
β) hanc: επιθετικός προσδιορισμός.
γ) senatui: δοτική προσ. χαριστική.
δ) gloriae: γενική κτητική.
ε) optimum: κατηγορούμενο.
στ) esse: τελικό απαρ. αντικείμενο στο “putemus”.
ζ) quod acciderit: δευτ. αναφ. πρότ., αντικ. στο “feramus”.
η) virorum: γενική κτητική από το “corpus”.
θ) motus: υποκείμενο στο “esse”.
ι) sempiternam: επιθετικός προσδ. στο “gloriam”.

30
3. Να εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις ανταποκρίνονται στο νόημα του
κειμένου και να σημειώσετε την ένδειξη Χ στο οικείο πλαίσιο:
α) Homines, qui rem publicam Romanam stabiliverunt,
pauci sunt.
β) Cicero homines excellentes pro deis habet.
γ) Romani senatui parere non debent.
δ) Cicero Romanos admonet bonis viris consulere.
ε) Romani posteritatis gloriae servi non erant.
στ) Romani virtutis gloriam sempiternam esse non
arbitrantur.
ΙΙ. Ερωτήσεις - ασκήσεις σύζευξης
1. Να συνδέσετε τους αριθμούς της στήλης Α΄ με τα γράμματα της στήλης Β΄.
Ένα στοιχείο της στήλης Β΄ περισσεύει.
Α Β
1) coetu α) αντωνυμικό επίθετο
2) corpus β) επίθετο δευτερόκλιτο
3) virtutis γ) ουσιασ. δευτερόκλιτο, γένους αρσ.
4) rem δ) οριστική αντωνυμία
5) immortalium ε) ουσιασ. δ΄ κλίσης, αρσενικό
6) sempiternam στ) ουσιασ. τριτόκλιτο, γένους ουδ.
7) alios ζ) δεικτική αντωνυμία
8) nostros η) ουσιασ. τριτόκλιτο, γένους θηλ.
9) hanc θ) τριτόκλιτο επίθετο
10) animi ι) ουσιασ. της ε΄ κλίσης, γένους θηλ.
ια) κτητική αντωνυμία

31
2. Να σχηματίσετε τους ρηματικούς τύπους που ζητούνται στην πέμπτη στήλη
παίρνοντας τα διάφορα μέρη από τις προηγούμενες.
arbitr i nt α΄ ενικό υποτακτικής ενεστώτα
fer e mus γ΄ πληθ. υποτακτικής ενεστώτα
imit a t β΄ ενικό υποτακτικής ενεστώτα
vel e tis α΄ πληθ. υποτακτικής ενεστώτα
praes i r γ΄ ενικό υποτακτικής ενεστώτα
stabili a ris (re) β΄ πληθ. υποτακτικής ενεστώτα
3. Nα συνδέσετε τους αριθμούς με τα γράμματα. Ένα στοιχείο της Β΄ στήλης
περισσεύει:
Α Β
1) imitemur α) κατηγορούμενο στο “corpus”
2) qui β) αντικείμενο στο “putemus”
3) mortale γ) αντικείμενο στο “speremus”
4) magnorum δ) υποκείμενο απαρεμφάτου
5) quos ε) εμπρόθ. της στάσης σε τόπο (μεταφορικά)
6) quae volumus στ) αντικείμενο στο “repono”
7) gloriam ζ) εμπρόθετος προσδ. του χρόνου
8) in numero η) προτρεπτική υποτακτική
9) esse θ) επιρρηματικός του χρόνου
10) denique ι) επιθετικός προσδιορισμός
ια) υποκείμενο στο “stabiliverunt”

32
4. Να συνδέσετε τις λέξεις της στήλης Α΄ με τη σημασία τους στη στήλη Β΄.
Ένα στοιχείο της στήλης Β΄ περισσεύει:
Α Β
1) animi motus α) το μέλλον, οι μεταγενέστεροι
2) fero β) στερεώνω
3) puto γ) τοποθετώ
4) neglego δ) φροντίζω
5) consulo ε) υπομένω
6) repono στ) οι δυνάμεις της ψυχής
7) coetus ζ) ελπίζω
8) imitor η) αδιαφορώ
9) posteritas θ) συγκέντρωση, συνάθροιση
10) stabilio ι) θεωρώ
ια) μιμούμαι
5. Βάσει του κειμένου να γράψετε δίπλα σε κάθε ερώτηση το γράμμα της αντί-
στοιχης απάντησης. Ένα στοιχείο της στήλης των απαντήσεων περισσεύει.
1) Quis Romanos admonet ? α) Mortales sunt.
2) Utrum corpus virorum fortium
mortale est an non? β) Minime.8
3) Utrum magni homines mortales
sunt an non? γ) Certe.
4) Nonne9
Romani fortunam adversam
ferre possunt? δ) Mortale est.
5) Num10
Romani praesentibus fructibus
consulere debent? ε) Antiqui Romani.
6) Qui rem publicam Romanam
stabiliverunt? στ) Cicero.
ζ) Sempiterna est.
8
ουδόλως, με κανένα τρόπο
9
άραγε, μήπως δεν;
10
μήπως;

33
ΙII. Συμπλήρωση κενών
1. Να συμπληρώσετε τα πρόσωπα της υποτακτικής του ενεστώτα στον παρα-
κάτω πίνακα:
Υποτακτική Ενεστώτα
α΄ εν.
β΄ εν.
γ΄ εν.
α΄ πληθ. imitemur consulamus serviamus
β΄ πληθ.
γ΄ πληθ.
2. Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα με τον αντίστοιχο τύπο των ρημά-
των που σας δίνονται στους χρόνους που ζητούνται, στην ίδια φωνή:
Ενεστώτας Μέλλοντας Παρακείμενος Συντελ. Μέλλοντας
acciderit
volumus
repono
stabiliverunt
est
3. Να τοποθετήσετε τα παρακάτω ουσιαστικά στον πίνακα που ακολουθεί και
να τα μεταφέρετε στον αντίθετο αριθμό: gloriae, deorum, virorum, corpus,
fructus, Scipiones, hominum, coetu, motus, patriam, animi.
A΄ κλίση Αντίθετος
αριθμός
Β΄ κλίση Αντίθετος
αριθμός
Γ΄ κλίση Αντίθετος
αριθμός
Δ΄ κλίση Αντίθετος
αριθμός

34
4. Να συμπληρώσετε τις πτώσεις που λείπουν:
ονομαστική
ενικού
αιτιατική
ενικού
αφαιρετική
ενικού
δοτική
πληθ.
αιτιατική
πληθ.
πληθ.
nostros
alios
hanc
quae
id
ΙV. Άσκηση κατάταξης
Να εντάξετε τις παρακάτω λέξεις στον πίνακα που ακολουθεί: motus, alios,
coetu, virorum, innumerabiles, hanc, denique, in, sed, quae, vero, -que, et, rem,
rectissimum.
ουσιαστικό επίθετο αντ/μία επίρρημα πρόθεση σύνδεσμος
1. Να συμπληρώσετε τα κενά μεταφέροντας τα ρήματα που δίνονται μέσα στις
παρενθέσεις στον κατάλληλο τύπο της υποτακτικής και να δηλώσετε το εί-
δος της.
α) ......................... mei amici; ......................... felices; (valeo, sum).
β) In tanto discrimine, quid .........................? Quem .........................?
(ago, appello).
γ) Utinam gentes iustitiam .........................! (amo).
δ) Quis lacrimis miserorum non .........................? (moveor).
ε) Utinam Romae .........................! (vivo).
στ) Qua via .........................? (recedo).
ζ) Vim Romanorum vix soli ......................... (resisto).

35
η) Multos milites ......................... Graeci, multos socios.(habeo).
θ) Unde socios belli nostri .........................? (invenio).
ι) A Pyrro, rege Epiri, auxilium ........................ . Utinam Pyrrus, rex
Graecorum, civibus Graecis in Italia .........................! Utinam Pyrrus
Romanos .........................! ......................... et ......................... regnum
Pyrri (peto, adsum11
, supero, vigeo12
, floreo 13
).
2. Αφού συμπληρώσετε τη σωστή κατάληξη της υποτακτικής, να προσδιορί-
σετε το είδος της και να μεταφράσετε τις προτάσεις:
α) Cuius adventum exspect......? (ego)
β) Quem amorem sper......? (ego)
γ) Quas litteras scrib......? (nos)
δ) Equos in castra duc...... . (vos)
ε) Utinam hoc dic......! (ille)
στ) Eloqu......14
an sile......15
? Quid faci......? (ego)
ζ) Sine amicis vita tristis esse…
θ) Time......, dum in castris se teneant16
. (illi)
ι) Vel...... videre mea urbem liberam. (ego)
11
adsum, affui, -esse = είμαι παρών, παρευρίσκομαι, βοηθώ
12
vigeo, ui, ere, 2 = θάλλω, ακμάζω
13
floreo, ui, ere, 2 = ανθώ, ακμάζω
14
eloquor, -cutus sum, -i, (απόθ.) 3 = αγορεύω
15
sileo, -ui, -ere, 2 = σιωπώ
16
Ας φοβούνται, αρκεί μόνο να παραμείνουν στο στρατόπεδο.

36
ΜΑΘΗΜΑ XΧΙIΙ LECTIO TERTIA ET VICESIMA
ΕΝΑΣ ΥΠΕΡΟΧΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ
1. Nα μεταφέρετε τα δευτερόκλιτα προσηγορικά17
ονόματα του κειμένου στην
αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού, εφόσον είναι δυνατόν.
2. Nα μεταφέρετε τα τριτόκλιτα προσηγορικά ονόματα του κειμένου στην α-
ντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού και να δηλώσετε το γένος τους.
3. Tων επιθέτων του κειμένου να γραφεί η ίδια πτώση και στα τρία γένη και
στους δύο αριθμούς στο βαθμό που βρίσκονται.
4. Tων μετοχών του κειμένου να γραφεί η ίδια πτώση και στα τρία γένη και
στους δύο αριθμούς στο χρόνο που βρίσκονται.
5. ingentem navem: Nα κλιθούν το επίθετο και το ουσιαστικό μαζί και στους
δύο αριθμούς.
6. Nα μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου, εκτός από τις προσωπικές,
στην αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού και στα τρία γένη.
7. Nα γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων του κειμένου που βρίσκονται
σε έγκλιση οριστική.
8. Nα μεταφερθούν τα ρήματα της 1ης συζυγίας του κειμένου στο δεύτερο και
στο τρίτο πρόσωπο και των δύο αριθμών της οριστικής του μέλλοντος ενερ-
γητικής φωνής.
9. Nα μεταφερθούν τα ρήματα της 2ης συζυγίας του κειμένου στο αντίστοιχο
πρόσωπο της οριστικής του μέλλοντα και παρακειμένου ενεργητικής φωνής.
10. Nα μεταφερθούν τα ρήματα της 3ης συζυγίας του κειμένου στο αντίστοιχο
πρόσωπο της οριστικής υπερσυντελίκου στη φωνή που βρίσκονται.
11. Tων αποθετικών ρημάτων του κειμένου να γραφούν όλοι οι τύποι της ενερ-
γητικής φωνής.
17
Βλ. υποσ. 1.

37
12. Nα γραφούν οι αρχικοί χρόνοι όλων των ρημάτων του κειμένου στην ενερ-
γητική και παθητική φωνή, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
13. Στις παρακάτω ομάδες λέξεων να υπογραμμίσετε τις παρείσακτες. Tι κοινό
έχουν με τις υπόλοιπες λέξεις της ομάδας και ως προς τι διαφοροποιούνται
από αυτές;
α) aegrotares, ignorares, intrares, familiares, simulares, pugillares.
β) viveres, ageres, sumeres, cohiberes, ascenderes, conduceres, moveres.
γ) prorumperet, pareret, imponeret, videret, moveret, contineret.
14. Nα μετατραπεί η ενεργητική σύνταξη σε παθητική, όπου αυτό είναι δυνατόν:
α) Arria filio funus ita paravit, ut maritus suus id ignoraret.
β) Filius libenter cibum sumpserat.
γ) Cum lacrimae, diu cohibitae, illam vincerent, egrediebatur.
δ) Ille milites orabat ut hominem interficerent.
ε) Ille milites interrogabat num18
nostri exercitum hostium vincerent.
15. Nα ξαναγραφούν οι παρακάτω προτάσεις, αφού μεταφερθούν τα ρήματα στο
αντίστοιχο πρόσωπο της οριστικής ενεστώτα και παρακειμένου στη φωνή
που βρίσκονται.
α) Ille arma contra hostes moverat.
β) Simulabat filium vivere.
γ) Lacrimae, diu cohibitae, prorumpebant.
δ) Vos lacrimas cohibebatis.
ε) Paetus, occiso Scriboniano, Romam trahebatur.
16. Nα μεταφέρετε στην αντίστοιχη πτώση ή στο αντίστοιχο πρόσωπο του άλλου
αριθμού τους κλιτούς τύπους των παρακάτω προτάσεων. Nα μη θίξετε τις
προτάσεις εκείνες που αν μετασχηματισθούν, δεν παρέχουν αποδεκτό νόημα.
α) Ille hoc ita paravit, ut ignoraretur ab uxore sua.
β) Patri interroganti quid filius faceret, illa non respondebat.
γ) Nos interrogabamus num hostes provinciae19
nocerent.
δ) Ille ignorabat ubi20
filius esset.
18
num = αν
19
provincia, -ae = επαρχία
20
ubi = πού

38
ε) Illi quaerebant num inter nos amaremus.
στ) Ille dicebat sentire quis hoc faceret.
ζ) Hic ignorabat quis in agrum intraret.
η) Puer interrogabat quis aegrotaret.
θ) Ille rogabat num civis quidam contra rem publicam coniurare cogitaret.
ι) Rogabat num filius viros improbos sequeretur.
17. Nα δικαιολογήσετε, με βάση τον κανόνα της ακολουθίας των χρόνων, τον
χρόνο της υποτακτικής των δευτερευουσών προτάσεων της προηγουμένης
άσκησης.
χρόνο της υποτακτικής των δευτερευουσών προτάσεων:
α) Arria hoc ita parabat, ut maritus suus id ignoraret.
β) Feminae orabant milites ut hominem interficerent.
γ) Ille milites interrogabat num nostri exercitum hostium vincerent.
19. Nα εντοπίσετε και να χαρακτηρίσετε τους ομοιόπτωτους και ετερόπτωτους
ονοματικούς προσδιορισμούς του κειμένου.
20. Nα δικαιολογήσετε τον συντακτικό ρόλο των τύπων που βρίσκονται σε αφαι-
ρετική πτώση.
21. Nα προσδιορίσετε το είδος του απαρεμφάτου του κειμένου και να δικαιολο-
γήσετε την πτώση του υποκειμένου του.
22. Nα εντοπίσετε και χαρακτηρίσετε τις δευτερεύουσες προτάσεις του κειμένου.
Nα δικαιολογήσετε την έγκλιση με την οποία εκφέρονται.
23. Nα εντοπίσετε τις προθέσεις του κειμένου και να προσέξετε τη σύνταξή τους.
24. Nα εντοπίσετε τους συνδέσμους του κειμένου και να εξηγήσετε τον συ-
ντακτικό τους ρόλο.
25. Nα μεταφράσετε στα λατινικά:
α) H γυναίκα συγκρατούσε τα δάκρυά της, αλλά όταν υπερίσχυαν και ήταν έ-
τοιμα να ξεσπάσουν, έβγαινε έξω από την κρεβατοκάμαρα και παραδινόταν
στη θλίψη της.
β) O σύζυγος ρωτούσε την Aρρία πώς ήταν το παιδί.
γ) H γυναίκα αγνοούσε πού οδηγείτο σιδηροδέσμιος ο σύζυγός της.

39
26. Mε τις ομάδες λέξεων που σας δίνονται να κατασκευάσετε ισάριθμες αποδε-
κτές προτάσεις, αφού τοποθετήσετε την κάθε λέξη στον κατάλληλο τύπο και
στην κατάλληλη θέση. Tα ρήματα των κυρίων προτάσεων να τεθούν σε ορι-
στική παρατατικού, στη φωνή που δίδονται. Nα προσέξετε ώστε το νόημα να
είναι αποδεκτό:
α) pater, rogo, ubi, sum, filius.
β) ille, rogo, num, exercitus, vinco, noster.
γ) oro, femina , ut, maritus, cohibeo, lacrima.
27. Ποιος είναι ο ρόλος της οριστικής εγκλίσεως στη Λατινική και ποιος της
υποτακτικής; Ποια η μεταξύ τους διαφορά;
28. Ποιες δευτερεύουσες προτάσεις της Λατινικής εκφέρονται μόνο με υπο-
τακτική και ποιες άλλοτε με οριστική και άλλοτε με υποτακτική;
29. Ποιοι είναι οι αρκτικοί και ποιοι οι ιστορικοί χρόνοι της Λατινικής;
30. Nα εντοπίσετε τις λέξεις του κειμένου που έχουν ετυμολογική σχέση με αντί-
στοιχες λέξεις της Ελληνικής (αρχαίας και νέας).
στον κατάλληλο τύπο. Tα ρήματα των κυρίων προτάσεων τα οποία θα συ-
μπληρώσετε, να τεθούν σε οριστική παρατατικού, ενώ τα ρήματα των δευτε-
ρευουσών στην έγκλιση και στον χρόνο που απαιτείται όταν δηλώνεται πρά-
ξη σύγχρονη. Nα μην αλλάξετε τη φωνή των ρημάτων. Nα προσέξετε ώστε
οι προτάσεις να είναι νοηματικώς αποδεκτές:
α) Huic .................................... quid liberi .................................., illa eos
bene quiescere et libenter cibum ................................... respondebat.
(interrogo, sumo, ago)
β) Imperator ................................ speculatores nostros ubi exercitus hostium
....................... (sum, interrogo)
γ) Illi ............................... num belua ....................... et incolis ........................
(noceo, interrogo, terra)

40
δ) Ille vestigia quaedam vidit et incolas ................................... num ibi apros
...................................... (video, rogo)
ε) Ille ....................... ubi illi ........................ et quid contra rem publicam
facere ....................... (sentio, sum, paro)
στ) Hic .............................. quis nocte agrum ............................... et fructus
................................. (intro, ignoro, rapio)
ζ) Incolae .................................... a quibus agri ....................................
(interrogo, noceor)
η) Medicus21
................................. quis .................................... (interrogo,
aegroto)
θ) Omnes inter se .................................. cur nocte ex castris miles ille
.................................... (egredior, rogo)
ι) Magister nos ...................................... ut nostros claros viros, ....................
rem publicam stabiliverunt, ................................... (imitor, qui, admoneo)
2. Nα συμπληρώσετε τα κενά με τα ρήματα που δίδονται στις παρενθέσεις, έτσι
ώστε να δηλώνεται πράξη σύγχρονη. Nα μην αλλάξετε τη φωνή των ρημά-
των.
α) Hic interrogabat quid filius ............................... (ago)
β) Orabam te ut mihi hoc .......................... (do)
γ) Illa milites orabat ut hunc ................................. (deleo)
δ) Milites rogabant ubi hostes ............................... (sum)
ε) Ille vir ita vivebat, ut a hominibus .............................. (honoror)
στ) Ille rogabat quis ................................... (vinco)
ζ) Rogabat num filius cibum ........................ (sumo)
η) Quaerebam quid vos .................................... (scribo)
θ) Quaerebant num illa maritum ..................................... (amo)
ι) Interrogabant num vos ................................. (vivo)
21
medicus, -i = γιατρός

41
α) Rogabat illam num pater vivat.
β) Interrogabat quid illa ageret.
γ) Ignorabat ubi maritus sit.
δ) Ignorabat ubi maritus est.
ε) Interrogabat quid illa agit.
στ) Rogabat num pater illius viveret.
ζ) Quaerebat quis aegrotet.
η) Rogabat num hoc ignoraretur.
θ) Interrogabat quis Romam trahebatur.
ι) Interrogabat quis arma contra rem publicam moveret.
α) Filius Arriae aegrotavit et mortuus est.
β) Arria diu lacrimas cohibebat, sed, cum eae vincerent
prorumperentque, ex cubiculo egrediebatur.
γ) Arria milites orabat ut cum marito imponeretur, sed
hoc non impetravit.
δ) Arria interrogabat maritum quid puer ageret.
ε) Filius Arriae bene quiescebat et libenter cibum sumebat.
στ) Scribonianus victus Romam trahebatur.
ζ) Paetus navem ascensurus erat et uxor eius milites
orabat ut simul imponeretur.
η) Ille piscatoriam naviculam conduxit ingentemque
navem secutus est.
θ) Paetus fuit in partibus Scriboniani, qui arma in Illyrico
contra Claudium movit.
ι) Arria marito interroganti num filius cibum sumeret
eum libenter sumere respondebat.

42
1. O τύπος “ascensurus erat” της περιφραστικής συζυγίας είναι:
α) γ΄ εν. πρόσωπο οριστικής παρατατικού
β) γ΄ εν. πρόσωπο οριστικής υπερσυντελίκου
γ) γ΄ εν. πρόσωπο οριστικής μέλλοντα
δ) γ΄ εν. πρόσωπο οριστικής παρακειμένου
2. O τύπος “occulis” του κειμένου συντακτικώς είναι:
3. Πάντοτε με υποτακτική εκφέρονται στη Λατινική οι προτάσεις:
α) παραβολικές
β) παραχωρητικές
γ) αιτιολογικές
δ) υποθετικές
ε) βουλητικές
4. H υποτακτική της δευτερεύουσας πρότασης “quid ageret puer” είναι χρόνου
παρατατικού, διότι:
α) δηλώνεται το σύγχρονο και ο χρόνος
της κύριας πρότασης είναι ιστορικός.
β) δηλώνεται το προτερόχρονο και ο χρόνος
γ) δηλώνεται το σύγχρονο και ο χρόνος
της κύριας πρότασης είναι αρκτικός.

43
1) Aegrotabatne Arriae maritus an
filius?
α) Interrogabat quid puer ageret.
2) Quis mortuus erat? β) Illa marito respondebat puerum
bene quiescere et libenter
cibum sumere.
3) Quid persaepe maritus Arriae eam
interrogabat?
γ) Ambo.22
4) Quid Arria marito respondebat? δ) Quia lacrimas suas diu
cohibere non poterat.
5) Cur Arria ex cubiculo mariti
egrediebatur?
ε) Filius Arriae.
6) Quis in Illyrico arma contra
Claudium movit.
στ) Caecina Paetus.
7) Quis Romam trahebatur? ζ) Quia ingentem navem sequi
volebat.
8) Cur Arria piscatoriam naviculam
conduxit?
η) Interrogabat quid liberi
agerent.
θ) Nemo.
ι) Scribonianus.
ια) Interrogabat num puer libenter
cibum sumeret.
ιβ) Arria marito Scribonianum
arma in Illyrico contra
Claudium movere respondebat.
22
ambo = και οι δύο

44
Α Β
1) sumo ζω
2) cohibeo ξεσπώ
3) prorumpo επιβιβάζω
4) egredior συγκρατώ
5) aegroto εξέρχομαι
6) ignoro κατορθώνω κάτι
7) intro ανεβαίνω
8) simulo νοικιάζω
9) ago ασθενώ
10) ascendo αγνοώ
11) conduco προσποιούμαι
12) impetro οδηγώ, κάνω
13) ........................... ..................................
14) ........................... ..................................
τους συντακτικούς όρους της B΄ αναγράφοντας μέσα στο πλαίσιο τον αριθμό
της αντίστοιχης λέξης της A΄ στήλης. Στη B΄ στήλη υπάρχουν τέσσερις όροι
των οποίων δεν δίδεται η αντίστοιχη λέξη.
Α Β
1) maritus επιρρ. προσδιορισμός τρόπου
2) vivere υποκείμενο
3) illa επιθετικός προσδιορισμός
4) suae παράθεση

45
5) paulo γενική αντικειμενική
6) eius αφαιρετική του μέτρου
7) bene αντικείμενο
κατηγορούμενο επιρρηματικό
γενική κτητική
μένες και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο. Nα δικαιολογή-
σετε την επιλογή σας στην περίπτωση που θεωρείτε κάτι εσφαλμένο:
α) Ab illo ignorabatur quis aegrotaretur.
β) Ab illo ignorabatur quis arma contra Claudium moveret.
γ) Ille non sentiebat cur uxor ex cubiculo egrederetur.
δ) Ille rogabat cur illa se dolori det.
ε) Egrediente illa ex cubiculo mariti puer intravit.
στ) Interrogabat cur ille arma contra imperatorem moveat.
ζ) Paulo post siccis oculis redibat in cubiculum et rogabat
quid ille ageret.
η) Milites incolas interrogabant num in eo loco hostes
viderent.
θ) Ille persaepe interrogabat quid vos faciatis.
ι) Ille persaepe interrogabat: “Quid puer agit?”
2. O τύπος “siccis” του κειμένου είναι:
α) δοτική ενικού αρσ. γένους.
β) αφαιρετική ενικού αρσ. γένους.
γ) δοτική ενικού θηλ. γένους.
δ) αφαιρετική ενικού θηλ. γένους.
ε) αφαιρετική πληθ. αρσ. γένους.

46
3. Nα συμπληρώσετε τα κενά επιλέγοντας, από τις λέξεις που δίδονται μέσα
στις παρενθέσεις, τη λέξη που κάθε φορά απαιτείται, αφού τη μεταφέρετε
στον κατάλληλο τύπο. Tα ρήματα των κυρίων προτάσεων τα οποία θα συ-
μπληρώσετε, να τεθούν σε οριστική παρατατικού, ενώ τα ρήματα των δευτε-
ρευουσών στην έγκλιση και στον χρόνο που απαιτείται όταν δηλώνεται πρά-
ξη σύγχρονη. Nα μην αλλάξετε τη φωνή των ρημάτων. Nα δικαιολογήσετε
τον χρόνο του ρήματος της δευτερεύουσας πρότασης. Nα προσέξετε ώστε οι
προτάσεις να είναι νοηματικώς αποδεκτές:
α) Illa lacrimas suas diu ............................., sed cum eae ...............................
prorumperentque, ex cubiculo mariti ............................ et paulo post
siccis oculis .................................. (cohibeo, redeo, vinco, egredior)
β) Maritus Arriae navem ...........................................; tum illa milites
.............................. ut cum marito ...................................., sed hoc non
impetravit. (imponor, ascendo, oro).
γ) Ille ..................................... uxorem suam quid puer .................................
et num bene .................................... (ago, interrogo, quiesco).
δ) Imperator ........................... cur contra se socii arma ............................
(quaero, moveo)
ε) Nos .................................. cur ille Romam .................................., et eum
quasi moriturum ...................................... (interrogo, miseror, trahor).
στ) Arria ......................., qui interrogabat num filius cibum ..........................,
...................................... eum libenter sumere. (sumo, maritus, respondeo)
ζ) Nos hoc factum .............................. ....................................... feminam cur
se dolori ......................... (ignoro μτχ., interrogo, do)
η) Illi vos ............................ cur ex ............................ ...............................
(interrogo, egredior, cubiculum)
θ) Illa ................................ cur pueri cibum libenter non ................................
(sentio, sumo)
ι) Nos ................................ quis ..................................... (interrogo, sequor)

47
ΜΑΘΗΜΑ XXIV LECTIO QUARTA ET VICESIMA
ΤΟ ΠΑΘΗΜΑ ΕΝΟΣ ΨΕΥΤΗ
1. Να μεταφέρετε τα προσηγορικά23
ονόματα της α΄, β΄ και γ΄ κλίσης στην α-
ντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού.
2. Να κλίνετε στον πληθυντικό αριθμό το επίθετο “paucus” μαζί με το ουσια-
στικό “dies” και το επίθετο “impudens” με το ουσιαστικό “homo”.
4. Ποια η σημασιολογική διαφορά μεταξύ των αντωνυμιών “is” και “ipse”;
5. Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου, εκτός από τις προσωπικές,
6. Των αποθετικών ρημάτων του κειμένου να γράψετε τους αρχικούς χρόνους.
7. Να γράψετε τα απαρέμφατα και τις μετοχές όλων των χρόνων των παρακάτω
ρημάτων στη φωνή που σας δίνονται:
α) indignor: .....................................................................................................
β) dico: .............................................................................................................
γ) mentior: ........................................................................................................
δ) accipior: .......................................................................................................
8. fecerit: Να γράψετε το ίδιο πρόσωπο της ίδιας έγκλισης σ’ όλους τους χρό-
νους της παθητικής φωνής.
9. Να μεταφέρετε τα ρήματα της κατηγορίας του “capio” στο γ΄ πληθυντικό
πρόσωπο της οριστικής όλων των χρόνων της ενεργητικής φωνής.
10. Να μεταφέρετε τους παρακάτω τύπους της υποτακτικής του παρακειμένου στην
υποτακτική ενεστώτα, και του υπερσυντελίκου στην υποτακτική παρατατικού:
α) venisset: ......................................................................................................
β) dixisset: ........................................................................................................
γ) fecerit: ..........................................................................................................
δ) responderit: ..................................................................................................
23
Βλ. υποσ. 1.

48
11. Να γράψετε το α΄ ενικό πρόσωπο της υποτακτικής όλων των χρόνων των
παρακάτω ρημάτων στη φωνή που δίνονται:
α) exclamo: .......................................................................................................
β) indignor: ......................................................................................................
γ) respondeo: ....................................................................................................
δ) cognosco: .....................................................................................................
ε) credo: ...........................................................................................................
στ) mentior: ........................................................................................................
12. Tι γνωρίζετε για τον τρόπο κλίσης του ρήματος “do” ως απλού και ως συν-
θέτου;
13. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις, αφού μεταφέρετε τους κλιτούς
τύπους στον αντίθετο αριθμό. Να μη θίξετε τους τύπους εκείνους που, αν
μετασχηματιστούν, προκύπτουν προτάσεις νοηματικώς εσφαλμένες:
α) Ille sensit illam domini iussu id dixisse.
β) Visne scire quid hic responderit?
γ) Exclamavit is se domi non esse.
δ) Ego non cognosco vocem tuam?
ε) Tu mihi ipsi non credis?
στ) Ancilla dixit eum domi non esse.
ζ) Homo es impudens.
η) Ego, cum te quererem, ancillae tuae credidi te domi non esse.
14. Να εντοπίσετε τις προθέσεις του κειμένου και την πτώση που τις συνοδεύει.
15. Cum P. Cornelius Nasica ad Ennium poetam venisset… dixisset: Να αναγνω-
ρίσετε το είδος των δευτερευουσών προτάσεων και να δικαιολογήσετε τον
τρόπο εισαγωγής και εκφοράς τους.
16. Να εντοπίσετε και να αναγνωρίσετε τους ομοιόπτωτους προσδιορισμούς του
κειμένου.
17. Να εντοπίσετε και να αναγνωρίσετε τους ετερόπτωτους προσδιορισμούς του
κειμένου.
18. Να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τις αιτιατικές του κειμένου.
19. Να αναγνωρίσετε την επιρρηματική σχέση που εκφράζουν οι εμπρόθετοι
προσδιορισμοί του κειμένου.

49
20. Να δικαιολογήσετε με βάση τους κανόνες της ακολουθίας των χρόνων το
χρόνο και την έγκλιση των παρακάτω προτάσεων του κειμένου:
α) … quid Nasica responderit.
β) … quid postea Nasica fecerit.
γ) Cum Ennius ad Nasicam venisset…
δ) … eum a ianua quaereret.
21. Να αντικαταστήσετε τις απόλυτες αφαιρετικές με χρονικές προτάσεις εισα-
γόμενες με τον ιστορικό “cum”:
α) Grege aspecto Hercules pergit ad proximam speluncam.
β) Pedibus animadversis miles eum latentem adgnovit.
γ) Deletis legionibus Galli urbem Romam everterunt.
δ) Quibus interemptis aurum omne recepit.
ε) Pecunia accepta Galli abierunt.
στ) Caco interfecto incolae Herculem honoraverunt.
η) Gallis victis Camillus in exilium rediit.
ι) Occiso Scriboniano Paetus Romam trahebatur.
22. Να μετατρέψετε τα υπογραμμισμένα τμήματα σε μετοχικές προτάσεις:
α) Ego cum te quaererem, ancillae tuae credidi te domi non esse.
β) Ancilla Cornelio, qui ab ostio quaerebat Ennium, dixit eum domi non
esse.
γ) Ennius, quod indignatus erat, exclamavit se domi non esse.
δ) Cum Ennius domum revertisset, cubiculum intravit.
ε) Nasica Ennium domi latere vidit.
23. Με βάση τον κανόνα της ακολουθίας των χρόνων να αλλάξετε το χρόνο της
υποτακτικής, έτσι ώστε να εκφράζονται όλες οι χρονικές βαθμίδες:
α) Paulus rogavit a quo Carthago deleta esset.
β) Incertum est quando legatus venturus sit.
γ) Paulus rogat cur nos erremus.
24. ...quod Nasica tam aperte mentiebatur: Να αναγνωρίσετε το είδος της πρότα-
σης και να δικαιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς της.24
24
Βλ. Μάθημα 24, παρατ. 7.

50
λειτουργία των λέξεων που δίδονται:
α) eique είναι …………………… στο ρήμα ……………… και
……………………… στη μετοχή ……………………
β) domi είναι ……………… στο ………………………………
γ) a ianua είναι ……………… στο ………………………………
δ) ancillae είναι ……………… στο ………………………………
ε) tuae είναι ……………… στο ………………………………
στ) se είναι …………….………… στο ………………..……,
λόγω ……………………………………………………
ζ) indignatus είναι ……………………… …………..……… μετοχή
και εκφράζει το ………………………………..………
η) scire είναι ………….………………….……… απαρέμφατο,
ως ……………………..…… στο ……………………
θ) illum είναι ……………… στο ………………………………
ι) poetam είναι ……………… στο………………………………
26. Με ποιες λέξεις του κειμένου έχουν ετυμολογική συγγένεια οι λέξεις:
“ποιητής”, “νῦν”, “βούλομαι”, “στόμα”, “Ιανουάριος”, “γνωρίζω”.
27. Να γράψετε όσες λατινικές λέξεις γνωρίζετε που σημαίνουν:
“πόρτα”, “γνωρίζω”, “ερωτώ”.
28. Να μεταφράσετε στα Λατινικά τις προτάσεις:
α) Η υπηρέτρια του Έννιου είπε ψέματα, όταν πήγε ο Νασικάς στον ποιητή και
τον ζητούσε.
β) Η υπηρέτρια είπε στον Έννιο ότι ο Νασικάς δεν ήταν στο σπίτι, παρόλο που
ήταν.
γ) Λίγες μέρες αργότερα ο ίδιος ο Νασικάς φώναξε στον Έννιο πως δεν ήταν
μέσα.
δ) Ο Έννιος αγανάκτησε, διότι ο Νασικάς έλεγε ψέματα τόσο φανερά.
ε) Ο Νασικάς ρώτησε τον Έννιο γιατί δεν τον πίστευε.
στ) Ο Νασικάς απάντησε στον Έννιο ότι ήταν αναιδής άνθρωπος.

51
Ι. Ερωτήσεις - ασκήσεις της μορφής “Σωστό - Λάθος”
1. Στις παρακάτω προτάσεις να διαγράψετε το σκέλος που περιέχει λάθος.
α) quaerenti είναι μετοχή ή επίθετο;
β) domi είναι ουσιαστικό δ΄ ή β΄ κλίσης;
γ) iussu είναι ουσιαστικό ή σουπίνο;
δ) intus είναι ουσιαστικό ή επίρρημα;
ε) post είναι πρόθεση ή επίρρημα;
στ) ianua είναι ονομαστική ή αφαιρετική;
ζ) quod είναι αντωνυμία ή σύνδεσμος;
η) aperte είναι ρήμα ή επίρρημα;
θ) visne είναι ρήμα ή επίρρημα;
ι) responderit είναι οριστική ή υποτακτική;
α) poetam: είναι παράθεση στο “Ennium”.
β) ei: είναι υποκείμενο στο “quaerenti”.
γ) eum: είναι αντικείμενο στο “dixisset”.
δ) quid: είναι αντικ. στο “fecerit”.
ε) non esse: είναι τελ. απαρ. αντικ. στο “exclamavit”.
στ) se: είναι υποκ. στο “esse”, λόγω ετεροπροσωπίας.
ζ) indignatus: είναι αιτιολογική μτχ.
η) Quid: είναι αντικείμενο στο “inquit”.
θ) homo: είναι υποκείμενο στο “es”.
ι) ancillae: είναι έμμεσο αντικ. στο “credidi”.

52
α) Cum Ennius poeta Nasicam ab ostio quaereret,
ancilla dixit eum domi non esse.
β) Nasica sensit Ennium intus esse.
γ) Cum Ennius ad Nasicam venisset, Nasica ipse
se domi non esse dixit.
δ) Ennius valde gaudebat, quod
Nasica clara voce intus se esse exclamavit.
ε) Ennius Nasicae vocem non cognovit.
στ) Ennius Nasicam impudentem esse respondit.
ζ) Nasica indignatus erat quod Ennius ipsi non
credebat.
ΙΙ. Ερωτήσεις - ασκήσεις σύζευξης
Α Β
1) poetam α) ουσιαστικό γ΄ κλ. θηλυκό
2) ancilla β) ουσιαστικό ε΄ κλ. αρσενικό
3) domini γ) ουσιαστικό γ΄ κλ. αρσ. και θηλυκό
4) ostio δ) ουσιαστικό α΄ κλ. θηλυκό
5) vocem ε) επίθετο τριτόκλιτο
6) iussu στ) επίθετο δευτερόκλιτο
7) homo ζ) ουσιαστικό β΄ κλ. αρσενικό
8) diebus η) ουσιαστικό δ΄ κλ. αρσενικό
9) paucis θ) ουσιαστικό α΄ κλ. αρσενικό
10) impudens ι) ουσιαστικό ε΄ κλ. θηλυκό
ια) ουσιαστικό β΄ κλ. ουδέτερο

53
2. Να σχηματίσετε τους ρηματικούς τύπους που ζητούνται στην πέμπτη στήλη
παίρνοντας τα διάφορα μέρη από τις προηγούμενες.
exclama tus s α΄ εν. υποτακ. ενεργ. παρακειμένου
indigna isse nt β΄ εν. υποτακ. παθ. παρακειμένου
respond v esse tis γ΄ εν. υποτακ. ενεργ. υπερσυντέλικου
accep tus eri sim α΄ πλ. υποτακ. ενεργ. παρακειμένου
credi sis β΄ πλ. υποτακ. παθ. υπερσυντέλικου
ven tus esse t γ΄ πλ. υποτακ. ενεργ. παρακειμένου
menti eri m α΄ εν. υποτακ. παθ. παρακειμένου
dic ti eri mus γ΄ εν. υποτακ. παθ. υπερσυντέλικου
3. Να συνδέσετε τους αριθμούς με τα γράμματα. Ένα στοιχείο της στήλης Β΄
Α Β
1) cum… venisset. α) κύρια πρόταση επιθυμίας
2) quid postea Nasica fecerit. β) δευτερ. αιτιολογική πρόταση
3) cum eum… quaereret. γ) ευθεία ερώτηση ολικής αγνοίας
4) quod Nasica mentiebatur. δ) δευτερ. χρον. πρόταση (σύγχρονο)
5) etsi domi erat. ε) δευτερ. χρον. πρότ. (προτερόχρονo)
6) tu mihi ipsi non credis? στ) δευτερ. εναντιωματική πρόταση
7) homo es impudens. ζ) πλάγια ερωτ. πρότ. μερικής αγνοίας
8) accipe nunc. η) κύρια πρόταση κρίσεως
9) Quid (accidit)? θ) δευτερ. αναφορική πρόταση
ι) ευθεία ερώτηση μερικής αγνοίας

54
Τρία στοιχεία της στήλης Β΄ περισσεύουν:
Α Β
1) sentio α) ζητώ, ρωτώ
2) accipio β) έρχομαι
3) indignor γ) δέχομαι
4) mentior δ) γνωρίζω
5) exclamo ε) αντιλαμβάνομαι
6) facio στ) απαντώ
7) quaero ζ) πιστεύω
8) cognosco η) αναφωνώ
9) credo θ) λέω ψέματα
10) venio ι) λέγω
ια) αγανακτώ
ιβ) φεύγω
ιγ) κάνω
5. Βάσει του κειμένου να γράψετε δίπλα σε κάθε ερώτηση το γράμμα της αντί-
στοιχης απάντησης. Ένα στοιχείο της στήλης των απαντήσεων περισσεύει:
1) Quis ad Ennium poetam venit? α) Certe.
2) Quid ancilla Nasicae dixit? β) “Domi non sum”.
3) Nasica sensit Ennium domi esse an
non?
γ) Quod Nasica mentiebatur.
4) Quid Nasica exclamavit? δ) “Ita est”.
5) Cur Ennius indignatus erat? ε) “Dominus intus non est”.
6) Ennius vocem eius cognovit an
non?
στ) Nasica.
7) Quis domini iussu mentiebatur? ζ) Ennium domi non esse.
8) Quis homo impudens erat? η) Ancilla.
θ) Ennius.

55
ΙΙΙ. Συμπλήρωση κενών
1. Να τοποθετήσετε τα παρακάτω ρήματα στον πίνακα και να συμπληρώσετε
τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: venisset, sensit,
quaereret, exlamavit, mentiebatur.
Ενεστώτας
Παρατατικός
Μέλλοντας
Παρακείμενος
Υπερσυντέλικος
Συντελ. Μέλ.
2. Να τοποθετήσετε τα παρακάτω ουσιαστικά του κειμένου στον πίνακα που
ακολουθεί και να τα μεταφέρετε στον αντίθετο αριθμό (όπου είναι δυνατόν):
poetam, domini, homo, ancillae, ostio, vocem, ianua, Ennium.
αριθμός
B΄ κλίση Αντίθετος
αριθμός
αριθμός
3. Nα συμπληρώσετε τις πτώσεις που λείπουν:
ενικού
δοτική
ενικού
αιτιατική
ενικού
πληθυντικού
δοτική
ei
illum
quid
se
ego
tuae
tu
ipsi

56
4. Να συμπληρώσετε τις αντίστοιχες πτώσεις του θηλυκού και ουδετέρου γέ-
νους που λείπουν:
Αρσενικό Θηλυκό Ουδέτερο
impudens
paucis
5. Να συμπληρώσετε το σωστό τύπο της υποτακτικής, έτσι ώστε να εκφράζεται
η χρονική βαθμίδα που σας δίνεται στην παρένθεση.
α) Paulus rogat quid Nasica ................................ (facio, σύγχρονο).
β) Paulus rogavit ubi illum hominem............... (video, β΄ εν., προτερόχρονο).
γ) Paulus rogat quem librum ......................... (lego, β΄ πληθ., υστερόχρονο).
δ) Paulus rogabat ubi amicus meus ................................ (sum, σύγχρονο).
ε) Paulus rogat quid legati ................................ (video, προτερόχρονο).
στ) Paulus rogavit quis urbem ................................ (condo, υστερόχρονο).
ζ) Paulus rogabit quis tecum ................................ (sum, σύγχρονο).
η) Paulus rogat unde Camillus ................................ (redeo, υστερόχρονο).
θ) Paulus rogavit quem cives consulem ........................... (deligo, σύγχρονο).
ι) Paulus rogabit cur hostes ................................ (fugio, προτερόχρονο).
IV. Άσκηση κατάταξης
1. Να εντάξετε τις παρακάτω λέξεις στον πίνακα που ακολουθεί: ei, -que, ostio,
post, quid, quod, cum, etsi, tum, tam, te, tuae, domi, ab, et, nunc, iussu,
postea, ad, a, aperte.
ουσιαστικό επίθετο αντ/μία επίρρημα πρόθεση σύνδεσμος

57
1. Να συμπληρώσετε τα κενά, αφού μεταφέρετε το ρήμα που σας δίνεται στην
παρένθεση στον κατάλληλο χρόνο της οριστικής ή της υποτακτικής. Να α-
ναγνωρίσετε το είδος του “cum”.25
α) Pueri, cum patrem ............................, ad eum laeti cucurrerunt. (aspicio)
β) Consul, cum paucae naves ................................, hostes vicisse credidit.
(redeo)
γ) Principes, cum civitatem suam in extremo discrimine esse .......................,
legatos ad Caesarem miserunt. (intellego)
δ) Cum bellum Troianum ................................, Graeci in patriam redierunt.
(conficior26
)
ε) Cum caelum ......................, dei magnitudinem admiramur. (contemplor27
)
στ) Cum Philippus urbem Methonam ................................, vulneratus est.
(oppugno)
η) Vix exercitus Romanus processerat28
, cum Galli flumen .............................
(transeo)
θ) Oracula Graeci consulebant29
, cum bellum ................................ (gero)
ι) Phocion pauper fuit, cum divitissimus esse ................................ (possum)
2. Να συμπληρώσετε τα κενά, αφού μεταφέρετε το ρήμα που σας δίνεται στην
παρένθεση στον κατάλληλο τύπο. Να αναγνωρίσετε το είδος του “quod”.30
α) Ratio docet esse deum. Quod si verum est, necesse est mundum ad eo
................................ (administror).
β) Nullum est animal praeter hominem, quod rationis particeps31
..................
(sum, υποτ. ενεστ).
25
H άσκηση περιλαμβάνει όλα τα είδη του cum. Καλό είναι να δοθεί στους μαθητές, όταν διδα-
χτούν και τα υπόλοιπα είδη.
26
conficio = φέρω εις πέρας
27
contemplor, 1= ατενίζω
28
procedo, -cessi, -cessum, -ere 3 = προχωρώ
29
consulo, -lui, -ltum, -ere 3 = συμβουλεύομαι, ρωτάω
30
α) quod (= id)… adminisrtari (στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου η αναφ. αντωνυμία qui, quae,
quod ισοδυναμεί με δεικτική) β) quod… sit (πρόταση αναφορική προσδιοριστική στο animal)
γ) quod vales (αιτιολογική, λόγω του gaudeo) δ) quod… defendebat (αναφορική προσδ. στο
oppidum) ε) quod… vivis (αιτιολογική, λόγω του laudare).

58
γ) Quod ................................ (tu), valde gaudeo. (valeo, οριστ. ενεστ.).
δ) Clarum oppidum quod dux Gallorum ................................ Caesar
obsedit.32
(defendo, οριστ. παρατ.).
ε) Te laudare non possum, quod luxuriose ................................ (vivo, οριστ.
ενεστ).
3. Να μετατρέψετε τα ρήματα των παρακάτω προτάσεων σε απαρέμφατα εξαρ-
τώμενα από την πρόταση Cicero narrat και να δικαιολογήσετε τις αλλαγές
που απαιτεί η απαρεμφατική σύνταξη.
α) P. Cornelius Nasica ad Ennium poetam venit.
β) Nasica ab ostio Ennium quaerebat.
γ) Ancilla iussu domini mentiebatur.
δ) Nasica sensit Ennium intus esse.
ε) Ennius vocem Nasicae cognovit.
στ) Nasica Ennium impudentem esse dixit.
ζ) Ennius indignatus erat.
31
particeps, -cipis = μέτοχος
32
obsideo, -edi, -essum, -ere, 2 = πολιορκώ

59
ΜΑΘΗΜΑ XXV LECTIO QUINTA ET VICESIMA
ΠΩΣ ΕΝΑ ΣΥΚΟ ΣΤΑΘΗΚΕ ΑΦΟΡΜΗ
ΝΑ ΚΑΤΑΣΤΡΑΦΕΙ Η ΚΑΡΧΗΔΟΝΑ
1. Nα γραφούν οι πλάγιες πτώσεις των κυρίων ονομάτων του κειμένου.
2. Nα μεταφέρετε τα δευτερόκλιτα προσηγορικά33
ονόματα του κειμένου στην
3. Nα μεταφέρετε τα τριτόκλιτα προσηγορικά ονόματα του κειμένου στην αντί-
στοιχη πτώση του άλλου αριθμού και να δηλώσετε το γένος τους.
πτώση να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις και των δύο αριθμών.
5. Nα γραφούν οι πλάγιες πτώσεις και στους δύο αριθμούς των τριτοκλίτων ου-
σιαστικών που σχηματίζουν τη γενική πληθυντικού με κατάληξη -ium.
6. Tων μονοκαταλήκτων επιθέτων του κειμένου να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις
των δύο αριθμών στο αρσενικό και στο ουδέτερο γένος.
7. hanc ficum: Nα κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
8. Nα μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου, πλην των προσωπικών, στην
αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού και στα τρία γένη.
9. Tων αορίστων αντωνυμιών του κειμένου να κλιθεί ο ενικός αριθμός του αρ-
σενικού γένους.
10. Να γράψετε στην ονομαστική ενικού και των τριών γενών όλες τις μετοχές
των ρημάτων του κειμένου στη φωνή που βρίσκονται τα ρήματα.
11. Nα γράψετε τις πλάγιες πτώσεις ενικού και πληθυντικού αριθμού, και στα
τρία γένη, της μετοχής του ενεστώτα που απαντά στο κείμενό σας.
12. Nα μεταφερθούν τα ρήματα του κειμένου στο αντίστοιχο πρόσωπο του άλλου
αριθμού στο χρόνο, στην έγκλιση και στη φωνή που βρίσκονται.
33
Βλ. υποσ. 1.

60
13. Nα κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα των ρημάτων της 1ης
συζυγίας του κειμένου στη φωνή που βρίσκονται.
14. Nα γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων της 2ης συζυγίας του κειμέ-
νου σε όλες τις εγκλίσεις, στη φωνή που βρίσκονται.
17. Tων ρημάτων “attulit” και “dixissent” να κλιθεί η προστακτική ενεστώτα
στην οικεία φωνή.
οι τύποι της ενεργητικής φωνής.
φωνές.
20. Nα συμπληρώσετε τα τακτικά αριθμητικά που αντιστοιχούν στους δέκα πρώ-
τους αριθμούς:
α) ..................... ficum
β) ..................... bellum
γ) .................... diem
δ) ..................... ianuam
ε) ..................... homo
στ) ..................... puero
ζ) ..................... cohorti
η) ..................... numerus
θ) ..................... legionis
ι) ..................... filius
21. Στις παρακάτω ομάδες λέξεων να υπογραμμίσετε τις παρείσακτες. Tι κοινό έχουν
με τις υπόλοιπες λέξεις της ομάδας και ως προς τι διαφοροποιούνται από αυτές;
α) ostendite, decerpite, audite, deponite, dicite.
β) ostende, habe, depone, sume, dele, decerpe.
γ) scitote, deletote, ostenditote, deponitote, legitote, creditote.
δ) tutamini, habemini, delemini, amovemini.

61
22. Nα ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι, αφού μεταφερθούν οι κλιτοί τύποι
στον άλλο αριθμό (στο αντίστοιχο πρόσωπο ή στην αντίστοιχη πτώση), όπου
αυτό είναι δυνατόν.
α) Imitare, puer, clarissimos viros.
β) Affertote hunc et abitote.
γ) Interrogate hunc de sociis nostris.
δ) Dic quid videris.
ε) Noli hoc facere.
στ) Scitote hanc ficum decerptam esse Carthagine.
ζ) Hic interrogavit quando ficus decerpta esset.
η) Haec ficus ante tertium diem decerpta est.
θ) Ne credideritis hunc hominem vobis consulturum esse.
ι) Nolite haec credere et nimiam fiduciam deponite.
23. Πώς θα μετασχηματισθούν οι παρακάτω προτάσεις, προκειμένου να εκφρά-
σουμε απαγόρευση; Nα χρησιμοποιήσετε τους δύο τρόπους που γνωρίζετε
για το μετασχηματισμό τους.
α) Intrate in cubiculum.
β) Evertite urbem.
γ) Studete agriculturae.
δ) Aperi iniuriam.
ε) Habe spem.
24. Nα μεταφέρετε τα ρήματα των κυρίων προτάσεων στο αντίστοιχο πρόσωπο
της οριστικής υπερσυντελίκου και χωρίς να μεταβάλετε τη χρονική βαθμίδα
να επιφέρετε τις απαιτούμενες τροποποιήσεις στις δευτερεύουσες προτάσεις,
ώστε οι νέες περίοδοι να είναι νοηματικώς και συντακτικώς αποδεκτές.
α) Interrogο quando haec ficus decerpta sit ex arbore.
β) Interrogabam quando haec ficus decerpta esset ex arbore.
γ) Quaerimus quid Cato attulerit ex Carthagine.
δ) Quaerebas num hostis prope esset.
ε) Rogabat quis venisset et quid nuntiavisset.
στ) Scimus quid de nobis dixeris.
ζ) Interrogabo quando venturi sint.

62
η) Interrogavimus quando haec ficus decerpta esset.
θ) Interrogavi quando Carthago deleta esset.
ι) Rogo num hominem sciatis.
ασκήσεως.
26. Nα μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική, όπου αυτό είναι δυνα-
τόν:
α) Cato attulit quodam die in curiam ficum praecocem ex Carthagine.
β) Hanc ficum ex arbore ante tertium diem decerpsi.
γ) Romani bello Carthaginem deleverunt.
δ) Romani cum Carthaginiensibus bellum sumpserunt, quo Carthago deleta
est.
28. Nα δικαιολογήσετε τον συντακτικό ρόλο των τύπων που βρίσκονται σε αφαι-
29. Nα προσδιορίσετε το είδος των απαρεμφάτων του κειμένου και να δικαιολο-
γήσετε τον χρόνο στον οποίο βρίσκονται. Nα δικαιολογήσετε την πτώση του
υποκειμένου τους.
30. Nα δικαιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς της χρονικής πρότασης
του κειμένου.
31. Nα εντοπίσετε τον υποθετικό λόγο του κειμένου, να προσδιορίσετε το είδος
του και να δικαιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς της υπόθεσης και απόδοσης.34
32. Nα εντοπίσετε την πλάγια ερωτηματική πρόταση του κειμένου και να δικαιο-
λογήσετε τον τρόπο εκφοράς της.
33. Nα εντοπίσετε τις αναφορικές δευτερεύουσες προτάσεις του κειμένου και να
δικαιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς τους.
34
O διδάσκων δεν πρέπει να επιμείνει ιδιαίτερα στην άσκηση αυτή, αφού οι υποθετικοί λόγοι θα
διδαχθούν αναλυτικά σε επόμενο κεφάλαιο. Πρέπει όμως, όταν θα διδάξει τους υποθετικούς
λόγους, να υπενθυμίσει την περίπτωση αυτή. Για την απάντηση της άσκησης βλ. Μ. Πασχάλης -
Γ. Σαββαντίδης, Λατινικά Λυκείου. Το βιβλίο του καθηγητή, σελ. 73.

63
35. Nα εντοπίσετε τους συνδέσμους του κειμένου και να εξηγήσετε το συ-
στοιχες λέξεις της ελληνικής (αρχαίας και νέας).
37. Nα τεθεί το σημείο της μακρότητας ή της βραχύτητας πάνω από το φωνήεν
της παραλήγουσας των παρακάτω τύπων της προστακτικής και να θέσετε το
τονικό σημείο της οξείας στην συλλαβή που τονίζεται. Nα δικαιολογήσετε
την απάντησή σας: ostendito, ostenditote, tutamini, cavete, decerpe, scitote,
legunto, audiunto, dicite, nolite.
38. Nα μεταφρασθούν στα Λατινικά:
α) Mάθετε πως αυτό το σύκο πριν τρεις ημέρες το έκοψα στην Kαρχηδόνα.
β) Φυλαχτείτε από τον κίνδυνο και αποβάλετε την υπερβολική αυτοπεποίθηση.
γ) Πότε νομίζετε ότι αυτό το σύκο κόπηκε από το δέντρο;
δ) Mην τον πιστεύετε, διότι λέει ψέματα.
ε) Mην τον ακολουθείτε· ο ίδιος δεν γνωρίζει ότι βρίσκεται στον έσχατο κίν-
δυνο.
στ) Mην καταστρέφετε τα δάση.
στην κατάλληλη θέση. Tα ρήματα να τεθούν σε οριστική παρακειμένου. Nα
προσέξετε ώστε το νόημα να είναι αποδεκτό:
α) hic, decerpor, ficus, Carthago
β) omnis, dico, sum, recens, hic, ficus
γ) confido, opes, suus, hic

64
1. Nα συμπληρώσετε τα κενά επιλέγοντας από τις λέξεις που δίδονται μέσα στις
παρενθέσεις τη λέξη που κάθε φορά απαιτείται, αφού τη μεταφέρετε στον
κατάλληλο τύπο. Tα ρήματα, με τα οποία θα συμπληρώσετε τα κενά των κυ-
ρίων προτάσεων, να τεθούν σε προστακτική ενεστώτα· στην περίπτωση που
εκφράζεται απαγόρευση τα κενά να συμπληρωθούν σύμφωνα με τους γνω-
στούς σας κανόνες. Για τη συμπλήρωση των ρημάτων των δευτερευουσών
προτάσεων να λάβετε υπόψη σας τον κανόνα της ακολουθίας των χρόνων.
Nα προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς αποδεκτές:
α) Pueri, ...................... patrem vestrum, virum clarissimum, et eum
...................... (imitor, amo)
β) .......................... hominem quis ............................ et quid ...........................
(interrogo, sum, volo)
γ) ................................ et imperatori .................................. quid videritis et
................................. (abeo, nuntio, audio)
δ) Ille ficum ....................... Carthagine ante ........................ diem decerptam
ostendens civibus suis dixit: “Hostem tam prope ............................... urbis
habetis; patriam .............................., periculum .........................., metum
..............................” (quidam, murus, tertius, tutor, depono, caveo)
ε) Hanc ficum patribus .................................. (β΄ πληθ.) et .............................
eos quando eam decerptam esse ex arbore .................................... (puto,
ostendo, interrogo)
στ) Ille dixit militibus: “Ne .................................. fiduciam vestram et ne
................................. hanc solum posse periculum ..............................”
(depono, puto, expello)
ζ) Mi fili, .......................... patriam, ............................. patri tuo, ....................
................... impudens. (amo, pareo, nolo, sum)
η) ....................... fortiter, Romani, ............................ hostes, .........................
patriam. (pugno, libero, expello)
θ) Pueri, ............................ sententiam virorum magnorum et eos qui leges et
rem publicam stabiliverunt ............................. (sequor, honoro)

65
ι) Neminem .............................. timor; .......................... in timorem se dare.
(concipio, nolo)
2. Aπό τα δύο ρήματα που δίδονται μέσα στις παρενθέσεις να επιλέξετε αυτό
που ταιριάζει στο νόημα και να σχηματίσετε από αυτό τον τύπο της προστα-
κτικής του ενεστώτα που λείπει:
α) Tum ille dixit eis: “................................ patriam et domos vestras.” (tutor,
confido)
β) Dux milites his verbis admonet: “........................... vim et dolos hostium.”
(remaneo, caveo)
γ) Tum mater filio dixit: “.............................................. viros clarissimos, qui
rem publicam stabiliverunt.” (imitor, decerpo)
δ) ......................................, puer, ad id, quod te interrogabo. (respondeo,
ostendo)
ε) ......................, mi fili, in pugna fortis. (vinco, sum)
κάτω περιόδων έτσι ώστε να είναι νοηματικώς αποδεκτές:
α) Haec ficus ante tertium diem Carthagine ............................................... .
Tam prope a muris .................................. sunt.
β) Debetis periculum ................................, patriam .................................... .
Opibus urbis ne ..........................................
γ) Cato attulit in curiam ficum praecocem ex Carthagine, ..............................
eam patribus et eos ............................................... : “Quando hanc ficum
decerptam esse ................................. ex arbore?”

66
α) Interrogate hos num hominem cognoscant.
β) Dicite mihi, puer, quid scribas.
γ) Sequere, pueri, bonos viros.
δ) Quando hoc ficum decerptum est?
ε) Ne deposueritis fiduciam tuam.
στ) Mementote urbem in summo periculo quondam esse.
ζ) Scitote tam prope a muris nos hostem habere.
η) Confidite opibus vestris et cavete pericula.
θ) Tutamini urbem et vitam vestram.
ι) Quando has ficos ex arbore me decerpsisse putes?
α) Cato ficum praecocem Carthagine decerptam ante
tertium diem in curiam attulit et patribus ostendit.
β) Propter ficum quandam sumptum est Punicum bellum
tertium, quo Carthago deleta est.
γ) Omnes patres ante tertium diem ficum decerptam
esse Carthagine responderunt.
δ) Cato interrogavit patres quando ei ficum decerptam
esse ex arbore putarent.
ε) Cato patres admonebat ut opibus urbis confiderent.
στ) Omnes patres ficum recentem esse putaverunt.
ζ) Patres ubi ficum viderunt, dixerunt eam praecocem
esse.
η) Cum Cato ficum patribus ostendisset, omnes eam
Carthagine decerptam esse dixerunt.
θ) Cato admonebat patres ut nimiam fiduciam deponerent.

67
ι) Cato his verbis patres admonebat: “Cavete periculum,
tutamini patriam, opibus urbis confidite.”
1. H υποτακτική της πλάγιας ερωτηματικής πρότασης του κειμένου είναι χρό-
νου ενεστώτα διότι:
α) δηλώνεται το υστερόχρονο και ο χρόνος του ρήματος
β) δηλώνεται το σύγχρονο και ο χρόνος του ρήματος
γ) δηλώνεται το προτερόχρονο και ο χρόνος του ρήματος
δ) δηλώνεται το προτερόχρονο και ο χρόνος του ρήματος
ε) δηλώνεται το υστερόχρονο και ο χρόνος του ρήματος
στ) δηλώνεται το σύγχρονο και ο χρόνος του ρήματος
2. O τύπος “quo” στην τελευταία περίοδο του κειμένου συντακτικώς είναι:
δ) αφαιρετική της αιτίας
ε) .........................................
Nα σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο ή, αν δεν συμφωνείτε με
τις επιλογές που σας δίνονται, να συμπληρώσετε τη δική σας απάντηση.

68
1) Quid Cato in curiam attulit? α) Patribus.
2) Quibus Cato ficum praecocem
ostendit?
β) Ante tertium diem.
3) Quid patres Cato interrogavit? γ) Certe.
4) Quando ficus decerpta est ex arbore? δ) Cato.
5) Admonuitne Cato patres ut fiduciam
nimiam deponerent?
ε) Quondam.
6) Quis ficum praecocem ex Carthagine
attulit?
στ) Impetravit ut patres hostem
prope esse sentirent.
7) Quid Cato fico praecoci impetravit? ζ) Patres.
8) Quando res publica in extremo
discrimine fuit?
η) Minime vero.
θ) Ante quartum diem.
ι) Interrogavit eos quando ficum
decerptam esse ex arbore
putarent.
ια) Ficus praecox ante tertium
diem Carthagine decerpta est.
ιβ) Ficum praecocem ante tertium
diem Carthagine decerptam.

69
2. Nα αντιστοιχίσετε τις λατινικές λέξεις της A΄ στήλης με τις σημασίες που δίνο-
νται στη B΄ στήλη αναγράφοντας μέσα στο πλαίσιο τον αριθμό της αντίστοι-
χης λέξης της A΄ στήλης. Στη B΄ στήλη υπάρχουν δύο σημασίες των οποίων
δεν δίδεται η αντίστοιχη λατινική λέξη, την οποία θα πρέπει να συμπληρώσε-
τε, ενώ στην A΄ στήλη υπάρχουν δύο λατινικές λέξεις των οποίων δεν δίδονται
οι αντίστοιχες σημασίες, τις οποίες επίσης θα πρέπει να συμπληρώσετε:
Α Β
1) affero πιστεύω
2) ostendo φροντίζω για…
3) quando νομίζω
4) decerpo ρωτάω
5) scio φέρνω
6) confido δείχνω
7) depono γνωρίζω
8) sumo πότε
9) interrogo κόβω
10) puto εμπιστεύομαι, στηρίζομαι
11) ............................ .......................................
12) ............................ ........................................
Α Β
1) patribus κατηγορηματικός προσδιορισμός
2) neminem υποκείμενο
3) recentem επιθετικός προσδιορισμός
4) extremo δοτική προσωπική κτητική
5) urbis γενική αντικειμενική
6) vobis αφαιρετική του μέσου
7) ipsi αντικείμενο

70
1. Nα σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο και να δικαιολογήσετε την
επιλογή σας στην περίπτωση που θεωρείτε κάτι εσφαλμένο:
α) Interrogavi vos quando ficus ex arbore decerpta esset.
β) Interrogavi vos quando ficus ex arbore decerpta sit.
γ) Interrogaveram vos quando ficus ex arbore decerpatur.
δ) Interrogavi vos quando ficus ex arbore decerperetur.
ε) Interrogo vos quando ficus ex arbore decerpta esset.
στ) Interrogaveram vos quando ficus ex arbore decerpta sit.
ζ) Interrogaveram vos quando ficus ex arbore decerpta
esset.
η) Interrogabo hos quando arbor decerpta sit.
θ) Interrogabam hos quando arbor decerptus esset.
ι) Interrogabam hos quando arbor decerptus sit.
2. H λέξη “muris” του κειμένου είναι:
α) δοτική πληθυντικού
β) αφαιρετική πληθυντικού
γ) γενική ενικού
δ) ονομαστική ενικού
3. O υποθετικός λόγος του κειμένου εκφράζει:
α) υπόθεση ανοικτή
β) υπόθεση αντίθετη προς την πραγματικότητα
γ) υπόθεση πιθανή ή δυνατή
απάντησή σας.35
35
Bλ. υποσημ. 34.

71
4. H λέξη “prope” του κειμένου είναι:
α) πρόθεση
β) επίρρημα
γ) ουσιαστικό
δ) επίθετο
απάντησή σας.
κατάλληλο τύπο. Tα ρήματα με τα οποία θα συμπληρώσετε τα κενά των κυ-
ρίων προτάσεων να τεθούν, σε προστακτική ενεστώτα· στην περίπτωση που
εκφράζεται απαγόρευση τα κενά να συμπληρωθούν σύμφωνα με τους γνω-
στούς σας κανόνες. Nα προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς α-
ποδεκτές και να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας στις περιπτώσεις που δη-
λώνεται απαγόρευση:
α) Cum patres ficum, quam ex Carthagine Cato in curiam attulit, esse
........................... .............................., is dixit: “................................. ficum
ante tertium diem Carthagine decerptam esse.” (recens, respondeo, scio)
β) Legatus his verbis milites admonebat: “Ne ................................. fortunam
adversam; ................................ ............................... vestris et adversarios
contundetis.” (deploro, confido, vis)
γ) Mi, fili, ................... contra iniuriam; nemini.................... (repugno, noceo)
δ) Ille dixit eis: “In suppliciis deorum .............................. sed domi parci
.............................” (sum, magnificus)
ε) Nemo .................................. fiduciam suam; pleni fiduciae metum
.................................... (amitto, expello)
στ) .......................................... portas Belli, ..................................... pacem.
(claudo β΄πληθ., restituo β΄ πληθ.)
ζ) Pueri, ............................. esse ........................ et aperte ..............................
(nolo, impudens, mentior)
η) Cum Cato ficum patribus .............................., omnes eam ..........................
esse putaverunt. (ostendo, recens)
θ) Dux admonebat milites ut nimiam fiduciam .................................. (depono)
ι) Mi fili, .......................... improbos viros ................................ (nolo, sequor)

72
ΜΑΘΗΜΑ XXVI LECTIO SEXTA ET VICESIMA
Ο ΠΛΙΝΙΟΣ ΑΝΑΓΓΕΛΛΕΙ ΕΝΑ ΘΛΙΒΕΡΟ ΓΕΓΟΝΟΣ
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ-ΑΣΚΗΣΕΩΝ
1. Ερωτήσεις-ασκήσεις ανοικτού τύπου
1. Να εντοπίσετε τα θηλυκά προσηγορικά36
ονόματα της α΄ και γ΄ κλίσης και
να τα μεταφέρετε στην αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού.
2. Να γράψετε τη γενική και δοτική πτώση ενικού και πληθυντικού αριθμού
των αρσενικών προσηγορικών ουσιαστικών της β΄ κλίσης.
3. anilis prudentia, suavitas puellaris: Να κλιθούν τα ουσιαστικά μαζί με τα
επίθετα που τα συνοδεύουν στον ενικό αριθμό.
4. Να γράψετε την αιτιατική, κλητική και αφαιρετική του ενικού όλων των κύ-
ριων ονομάτων του κειμένου.
5. Ποια ουσιαστικά του κειμένου δε σχηματίζουν πληθυντικό αριθμό;
6. amabilius, longiore: Να αναγνωρίσετε τα επίθετα και να τα κλίνετε στον
πληθυντικό αριθμό στο βαθμό που βρίσκονται.
7. Να αντικαταστήσετε στα παρακάτω ονοματικά σύνολα το συγκριτικό ή υ-
περθετικό βαθμό από το θετικό, όπου αυτό είναι δυνατόν:
α) ultima lacrima: .............................................................................................
β) superior nox: ................................................................................................
γ) primus annus: ...............................................................................................
δ) postrema amicitia: .......................................................................................
ε) honestiores cives: .........................................................................................
στ) propior domus: .............................................................................................
ζ) simillima capita: ..........................................................................................
η) minor terra: .................................................................................................
θ) acerbissima pericula: ...................................................................................
ι) peiori imperio: ..............................................................................................
ια) plures hostes: .................................................................................................
ιβ) acriorem animum: .........................................................................................
36
Βλ. υποσ. 1.

73
ιγ) maximis urbibus: ...........................................................................................
ιδ) veterrimis amicis: ..........................................................................................
ιε) liberrimi pueri: ..............................................................................................
ιστ) turpissima res: ................................................................................................
9. Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου, πλην των προσωπικών, στην
ίδια πτώση του άλλου αριθμού και στα τρία γένη.
10. Να γράψετε τους αρχικούς χρόνους και τη σημασία των ρημάτων “diligo”,
“intellego”, “negligo”, “deligo”, “perlego”37
. Τι παρατηρείτε;
11. Σε ποια κατηγορία ρημάτων ανήκει το “complector”; Ποιους τύπους έχουν
διασώσει αυτά τα ρήματα από την ενεργητική φωνή;
12. Να γράψετε τα απαρέμφατα και τις μετοχές του ρήματος “morior”.
13. Να γράψετε και στα τρία γένη τις μετοχές των ρημάτων “complector”,
“fero”, “diligo”. Ποια η σημασία των μετοχών ανάλογα με το χρόνο τους;
14. ferebat: Να γράψετε το ίδιο πρόσωπο σ’ όλους τους χρόνους της οριστικής
και υποτακτικής στην παθητική φωνή.
15. impleverat, complectebatur: Να κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και
μέλλοντα των ρημάτων στη φωνή που σας δίνονται.
16. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις, αφού μεταφέρετε τα ρήματα στα
υπόλοιπα πρόσωπα του ενικού και πληθυντικού αριθμού της οριστικής του
μέλλοντα και επιφέρετε τις απαραίτητες τροποποιήσεις:
α) Tristissimus haec scribo.
β) Quam studiose lectitabat! Ut parce ludebat!
γ) Ea puella nihil festivius vidi.
17. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις, αφού μεταφέρετε όλους τους
κλιτούς τύπους στον αντίθετο αριθμό. Να μη θίξετε τους τύπους εκείνους
που αν μετασχηματιστούν, προκύπτουν προτάσεις νοηματικώς εσφαλμένες:
α) Filia minor mortua est.
β) Ut illa patris cervicibus inhaerebat!
γ) Ut nos amicos paternos et amanter et modeste complectebatur!
δ) Ut nutrices, ut paedagogos, ut praeceptores diligebat!
ε) Quam studiose lectitabat! Ut parce ludebat!
37
Το ρήμα perlego απαντά στο Μάθημα 45.

74
18. Να μετασχηματίσετε τις παρακάτω προτάσεις σύμφωνα με το παράδειγμα:
Pater minus sapiens est quam filius. ⇒ Filius sapientior est quam pater.
α) Ille legatus minus dignus est laude quam hic miles. ⇒
β) Servi minus beati sunt quam domini. ⇒
γ) Vercingetorix minus felix fuit quam Caesar. ⇒
δ) Aqua minus iucunda nobis videtur quam vinum. ⇒
ε) Aquam fluminis minus frigidam quam aquam fontis esse puto. ⇒
19. ea puella: Να γράψετε πώς εκφέρεται ο β΄ όρος σύγκρισης στα λατινικά και
να δικαιολογήσετε τον τρόπο με τον οποίο εκφέρεται στη συγκεκριμένη πε-
ρίπτωση.
20. Να μετατραπούν τα ρήματα των παρακάτω προτάσεων σε απαρέμφατα εξαρ-
τώμενα από τη φράση “Plinius narrat” και να γίνουν οι αλλαγές που απαιτεί
η απαρεμφατική σύνταξη με ειδικό απαρέμφατο.
α) Tristissimus haec tibi stribo.
β) Fundani nosrti filia minor mortua est.
γ) Ea puella umquam festivius vidi.
δ) Nondum annos XIII impleverat et iam illi anilis prudentia erat.
21. Να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τις δοτικές του κειμένου.
22. Να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τις αφαιρετικές του κειμένου.
α) πατρικός ....................................
β) φεστιβάλ ....................................
γ) παιδαγωγός ................................
δ) Κωνσταντίνα ..............................
ε) φέρω ..........................................
στ) βαρύς ..........................................
ζ) ηδονή .........................................

75
24. Να μεταφράσετε το παρακάτω κείμενο38
και να αναγνωρίσετε τα παραθετικά
επιθέτων και επιρρημάτων:
Μαύρο Χιούμορ
Aulus via Sacra ibat, cum Publio forte occurrit39
; tum duo amici in foro40
verba
facere41
coeperunt.
AULUS: Valesne, mi Publi?
PUBLIUS : Optime, mi Aule; Caeciliam enim uxorem nuper42
duxi.
Α.: Bene fecisti; nam pulchra est!
P.: Pulcherrima quidem43
, sed mox intellexi eam pessimam esse.
A.: Miser es igitur, amice?
P.: Erras; nam propter istius44
coniugis opes, mihi, pauperrimo et humillimo
viro, domus et aurum fuerunt.
A: Pecunia quidem multum prodest45
et gaudium46
dat.
P.: Non mihi quidem, sed curas attulit. Nam uxoris pecunia oves47
emi48
,
quarum maior pars mox periit.
A.: Nemo te infelicior est!
P.: Tibi nondum omnia dixi. Nam velleribus49
magno pretio venditis50
, nιhil
amisi, at opes meas multum auxi 51
.
A.: Optime!
P.: Verum domum, ubi pecuniam imprudenter collocaveram, ignis52
casu totam
delevit.
A.: Quae calamitas 53
nimia est!
P.: Nihil intellexisti. Nonne tibi dixi me optime valere? Nam non tantum
pecuniam in ruinis54
recuperavi,55
sed etiam Caecilia una cum domo in
incendio56
periit. Itaque nunc dives ac liber sum.
38
Πηγή: VITA LATINA, Invitation au Latin, de César à Marc-Aurèle, 3e
, εκδ. Magnard, Paris 6e
.
39
occurro, occurri, (occucurri), occursum, -ere + δοτ. = συναντώ
40
forum-i = αγορά
41
verba facio = συζητώ
42
nuper (επίρρ.) = πρόσφατα
43
quidem (επίρρ.) = βέβαια, τουλάχιστον
44
iste,-a,-ud (δεικτική αντων.) = αυτός, αυτή, αυτό
45
prosum, profui, prodesse + δοτ. = συμφέρει, ωφελεί
46
gaudium, -i = η χαρά
47
ovis, -is ( θηλ.) = το πρόβατο
48
emo, emi, emptum, -ere, 3 = αγοράζω
49
vellus, -eris (ουδ.) = μαλλί, δέρμα, τα έρια
50
venditis, μτχ. παρακ. του vendo, -didi, -ditum, -ere, 3 = πωλώ, (αφαιρ. απόλ., υποκ. velleribus)
51
augeo, auxi, auctum, -ere, 2 = αυξάνω
52
ignis, -is (αρσ.) = η φωτιά
53
calamitas, -atis (θηλ.) = συμφορά
54
ruinae, -arum = ερείπια
55
recupero, 1 = επανακτώ
56
incendium, -i = η πυρκαγιά.

76
λειτουργία των λέξεων ή προτάσεων που δίνονται:
α) suo είναι ……………………… του εννοούμενου
ρήματος ………………………………………
β) salutem είναι ……………………… του εννοούμενου
ρήματος ………………………………………
γ) tristissimus είναι ……………………….…… που δηλώνει
……………..……… στο ……….……………
δ) haec είναι ………….……… στο …………….……
ε) minor είναι …………………..………… προσδ. στο
…………………………………………..……
στ) puella είναι αφαιρετική …………………… από το
……………………………………..…………
ζ) vita είναι αφαιρετική …………….……… από το
………………………………………..………
η) illi είναι ………………… στο …………………
θ) suavitas είναι ………………… στο …………………
ι) patientia είναι αφαιρετική του …………………… στο
……………………………………..…………
α) Λέγεται ότι η μικρότερη κόρη του Φουνδανού πέθανε.
β) Η Μαρκέλλα στέλνει τις ευχές της στη φίλη της Ιουλία.
γ) Οι πατρικοί φίλοι πάντα αγκάλιαζαν με αγάπη τη Μαρκέλλα.
δ) Η Μαρκέλλα με σεμνότητα τους δασκάλους της χαιρετούσε.
ε) Αν και δεν είχε συμπληρώσει τα δεκατρία της χρόνια, εντούτοις διάβαζε με
επιμέλεια και με νόημα.
στ) Ο Πλίνιος είναι πάρα πολύ δυστυχισμένος εξαιτίας του θανάτου της κόρης
του Φουνδανού.
ζ) Η μικρότερη κόρη του Φουνδανού ήταν πιο χαρούνενη και αξιαγάπητη από
τη μεγαλύτερη κόρη του.
57
α) Fundani filia minor perisse dicitur. β) Marcella Iuliae suae salutem. γ) Amici paterni semper
Marcellam amanter complectebantur. δ) Marcella praeceptores suos modeste salutabat. ε) Etsi
XIII annos non impleverat, tamen studiose et intellegenter lectitabat. στ) Plinius miserrimus est
propter filiae Fundani mortem. ζ) Filia minor Fundani festivior et amabilior erat quam filia eius
maior.

77
2. Ερωτήσεις-ασκήσεις κλειστού (αντικειμενικού) τύπου
I. Ασκήσεις του τύπου “Σωστό-Λάθος”
α) suo είναι δοτική ή αφαιρετική ενικού;
β) haec είναι ονομαστική ή αιτιατική πληθυντικού;
γ) ea puella είναι ονομαστική ή αφαιρετική ενικού;
δ) dignius είναι αρσενικό ή ουδέτερο;
ε) illi είναι θηλυκού ή ουδετέρου γένους;
στ) salutem είναι ουσιαστικό προσηγορικό ή όχι;
ζ) ut είναι σύνδεσμος ή επίρρημα;
η) quam είναι αναφορική αντωνυμία ή επίρρημα;
θ) qua είναι αόριστη ή αναφορική αντωνυμία;
ι) nostri είναι προσωπική ή κτητική αντωνυμία;
α) tibi είναι άμεσο αντικείμενο στο “scribo”.
β) nostri είναι γενική κτητική στο “filia”.
γ) nihil είναι αντικείμενο στο “vidi”.
δ) longiore είναι επιθετικός προσδ. στο “vita”.
ε) annos είναι αντικείμενο στο “impleverat”.
στ) gravitas είναι υποκείμενο στο “erat”.
ζ) cervicibus είναι αντικείμενο στο “inhaerebat”.
η) amicos είναι επεξήγηση στο “nos”.
θ) nutrices είναι υποκείμενο στο “diligebat”.
ι) illa είναι επιθετικός προσδ. στο “patientia”.

78
α) Marcellinus unas litteras58
C. Plinio scribit.
β) Filia maior Fundani periit.
γ) C. Plinius miserrimus est propter puellae mortem.
δ) C. Plinius multum puellam diligebat.
ε) Nomen puellae Minicia Marcella erat.
στ) Fundani filia gravis et suavis erat.
ζ) Illa amicorum paternorum cervicibus inhaerebat.
η) Maiores filiae Fundani minus festivae et amabiles
erant quam Marcella.
θ) Marcella novissimam valetudinem magna patientia
tulisse dicitur.
ι) Marcella XII annos, XI menses et VII dies vixit.
II. Ασκήσεις σύζευξης
Α Β
1) prudentia α) θηλυκό επιθ., συγκριτικού βαθμού.
2) cervicibus β) αναφορική αντωνυμία
3) praeceptores γ) δεικτική αντωνυμία
4) dignius δ) χρονικός σύνδεσμος
5) longiore ε) θηλυκό ουσιαστικό της α΄ κλίσης
6) puellaris στ) επίρρημα τροπικό
7) qua ζ) θηλυκό ουσιαστικό της γ΄ κλίσης
8) ut η) επίρρημα χρονικό
9) nondum θ) αρσενικό ουσιαστικό της γ΄ κλίσης
10) illi ι) θηλυκό επιθέτου, θετικού βαθμού
ια) ουδέτερο επιθ., συγκριτικού βαθμού
58
Για την έκφραση “unas litteras” βλ. Αχ. Τζαρτζάνου, Λατινική γραμματική, ΟΕΒΔ, § 68, σημ. α΄.

79
2. Να σχηματίσετε τους τύπους που ζητούνται στην πέμπτη στήλη παίρνοντας
τα διάφορα μέρη από τις προηγούμενες.
anil i a αιτιατική ενικού αρσενικού γένους.
patern is rum γενική πληθυντικού θηλυκού γένους
trist a or em αιτιατ. πληθ. θηλ. γένους, υπερθ. βαθμού.
festiv o ibus ονομαστ. πληθ. ουδετ. γένους, συγκρ. βαθμού
min ior sim rum γενική πληθ. αρσεν. γένους, συγκρ. βαθμού.
long as δοτική πληθ. θηλ. γένους, συγκρ. βαθμού.
Α Β
1) valetudinem α) αφαιρετική συγκριτική
2) illa β) αφαιρετική του τρόπου
3) Fundani γ) υποκείμενο
4) modeste δ) επιρρηματικό κατηγορ. του τρόπου
5) constantia ε) γενική κτητική
6) tristissimus στ) αντικείμενο
ζ) επιρρηματικός προσδ. του τρόπου
Τέσσερα στοιχεία της στήλης Β΄ περισσεύουν:
Α Β
1) dignius α) ευρωστία, ευεξία, υγεία
2) valetudo bona β) γλυκύτητα
3) studiose γ) συγκρατημένα
4) umquam δ) όχι ακόμη
5) suavitas ε) άξιος
6) prudentia στ) σοβαρότητα
7) parce ζ) με υπομονή
8) nondum η) ποτέ
9) gravitas θ) με επιμέλεια

80
10) diligo ι) αξιότερο
ια) με νόημα
ιβ) διαβάζω συχνά
ιγ) σύνεση
ιδ) αγαπώ
αντίστοιχης απάντησης. Ένα στοιχείο της στήλης των απαντήσεων περισ-
σεύει:
1) Quis litteras scribit? α) Tristitia.
2) Cur Plinius epistulam amico suo β) Multum diligebat.
mittit? γ) Minicia Marcella.
3) Plinius permotus tristitia an laetitia δ) Certe.
litteras scribit? ε) C. Plinius
4) Plinius puellam diligebat an non? στ) Marcellinus.
5) Quod nomen puellae est? ζ) Quia filia Fundani, amici
6) Filia maior an minor Fundani sui, mortua est.
mortua est? η) Minor.
7) Erantne Fundani filiae maiores festi- θ) Minime.
viores et amabiliores Marcella?
8) Nonne puella magistros suos diligebat?

81
ΙΙΙ. Ασκήσεις συμπλήρωσης κενών
1. Να τοποθετήσετε τα παρακάτω ρήματα στον πίνακα και να συμπληρώσετε
τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: mortua est, vidi,
inhaerebat, complectebatur, tulit.
Ενεστώτας
Μέλλοντας
Παρακείμ.
Υπερσυντ.
Συντελ. μέλ.
να τα μεταφέρετε στον αντίθετο αριθμό (όπου είναι δυνατό): nutrices, annos,
patientia, amicos, valetudinem, cervicibus, vita.
Α΄ κλίση Αντίθετος
αριθμός
αριθμός
αριθμός
ονομ. ενι-
κού
δοτική
ενικού
αφαιρετ.
ενικού
ονομ.
πληθ.
δοτική
πληθ.
αιτιατι-
κήπληθ.
haec
ea
illi
qua

82
4. Να σχηματίσετε τα αντίστοιχα επιρρήματα των επιθέτων που σας δίνονται και
να συμπληρώσετε τα παραθετικά των επιρρημάτων, όπως στο παράδειγμα:
Επίθετο Θετικός
επιρρήματος
Συγκριτικός Υπερθετικός
durus dur-e και dur-iter dur-ius dur-issime
miser miser-e miser-ius miser-rime
regius
nimius nimium
maturus
celer
acer
gravis
tristis
facilis
prudens
bonus
parvus
multus
magnus
malus
5. Να συμπληρώσετε το β΄ όρο σύγκρισης και με τους δύο τρόπους εκφοράς:
α) Filia Aemili Pauli tristior erat …………/…………… (filia Marcellini).
β) Triumphum Aemili Pauli clariorem esse puto ……………/……………
(triumphus Scipionis).
γ) Germani ferociores esse puto ……………/…………… (Galli).
δ) Puellas Romanorum modestiores fuisse puto ……………/……………
(puellae Gallorum).
ε) Terra Germanorum frigidior erat …………/……… (terrra Graecorum).
στ) Usus ephippiorum turpior et inertior habebatur ………………/…………
(usus vini).

83
ζ) Simulatio59
amoris peior est ………………/………… (odium )60
.
η) Servi Romani miserius vivebant ………………/………… (animalia).
θ) Cervae61
celeriores sunt celeriusque currunt …………/………… (equi).
ι) Romani bellum Gallicum fortius gerebant …………/…………… (bellum
civile).
6. Να συμπληρώσετε τα κενά με τα παραθετικά των επιρρημάτων που σας δίνονται:
Θετικός Συγκριτικός Υπερθετικός
prope
diu
saepe
(prae)
satis –
intra
ultra
sane –
post
7. Nα συμπληρώσετε τα κενά με τα επίθετα που δίδονται μέσα στις παρεν-
θέσεις, αφού τα μεταφέρετε στον υπερθετικό βαθμό.
α) Ovidius et Vergilius ………………………… ex omnibus poetis Romanis
sunt. (clarus)
β) Nonne ………………………… animalium elephanti sunt? (fortis)
γ) ………………………… homines ………………………… saepe non
sunt. (dives, beatus)62
δ) Cicero………………………… oratorum Romanorum erat. (doctus)63
ε) Venus ………………………… dearum erat. (pulcher)
στ) Pons Sublicius qui ad forum Boarium pertinebat64
………………………
pontium Romanorum erat. (vetus)
59
simulatio, -onis (θ.) = προσποίηση
60
odium, -i (ουδ.) = το μίσος
61
cerva, -ae (θ.) = το ελάφι
62
beatus, -a, -um = ευτυχισμένος
60
doctus, -a, -um = πεπαιδευμένος

84
ΙV. Ασκήσεις κατάταξης
1. Να εντάξετε τις παρακάτω λέξεις στον πίνακα που ακολουθεί: constantia,
dignius, nostri, nondum, et, Fundanus, salutem, anilis, amanter, puellaris,
parce, nec, nihil, ea.
ουσιαστικό επίθετο αντ/μία επίρρημα σύνδεσμος
2. Τα παρακάτω επίθετα ή επιρρήματα να τα τοποθετήσετε στην οικεία στήλη
και να τα αντικαταστήσετε στους άλλους βαθμούς:
Επίθετο
Επίρρημα
tristissimus
minor
festivius
amabilius
longiore
dignius
modeste
amanter
novissimam
64
pertineo, -ui, -tentum, -ere, 2 = εκτείνομαι, φτάνω

85
3. Να εντάξετε τα επίθετα στον πίνακα που ακολουθεί, ανάλογα με τον τρόπο
σχηματισμού των παραθετικών τους: parvus, festivus, longus, dignus, novus,
tristis, miser, pulcher, celer, acer, similis, facilis, nobilis, bonus, magnus,
multi, malus, magnificus, maturus, superus, vacuus, proximus, ultimus,
sacer, regius, tener, ferox, amabilis.
Υπερθετικός
σε -issimus
Yπερθετικός
σε -limus
Υπερθετικός
σε -rimus
Περιφραστικά
παραθετικά με
magis-maxime
Ανώμαλα παρα-
θετικά
Παραθετικά
σε -entior
-entissimus
Διπλός υπερθετι-
κός
Στερούνται κά-
ποιου βαθμού

86
1. Να εντάξετε στον παρακάτω πίνακα τα επίθετα που σας δίνονται, ανάλογα
με το αν σχηματίζουν παραθετικά ή όχι. Να δικαιολογήσετε την περίπτωση
κατά την οποία δε σχηματίζουν παραθετικά:65
parvus, festivus, tristis,
amabilis, longus, dignus, anilis, matronalis, paternus, puellaris, novus.
Σχηματίζουν
παραθετικά
Δεν σχηματίζουν
παραθετικά
Αιτιολόγηση
2. Να συμπληρώσετε το β΄ όρο σύγκρισης με έναν από τους δύο τρόπους και
να δικαιολογήσετε την επιλογή σας.66
α) Homines in advesris rebus prudentiores sunt …………………………
(res secundae)
.....................................................................................................................
β) Nihil ………………………… celerius. (mens)
.....................................................................................................................
γ) Nemo providentior ………………………… (deus)
.....................................................................................................................
65
Σχετικά με τα επίθετα που είναι ελλειπτικά ως προς τους βαθμούς παράθεσης βλ. Αχ. Τζαρτζά-
νου, Λατινική γραμματική, ΟΕΔΒ, § 50.
66
Κατά προτίμηση ο β΄ όρος εκφέρεται: α) με αφαιρετική, αν η πρόταση είναι αρνητική ή ερωτη-
ματική που ισοδυναμεί με άρνηση, β) πάντοτε με αφαιρετική, όταν είναι αναφορική αντωνυμία,
γ) κανονικά με το quam, όταν ο α΄ όρος είναι πτώσης γενικής, δοτικής ή αφαιρετικής. Πολλές
φορές είναι αναγκαίο να εκφέρεται ο β΄ όρος της σύγκρισης με το quam, όταν με τη χρήση της
αφαιρετικής είναι δυνατό να προκληθεί σύγχυση στη σύνταξη.

87
δ) Qui homo dignior misericordia est …………………………? (servus)
.....................................................................................................................
ε) Maiores 67
magis pii 68
erant ………………………… (nos)
.....................................................................................................................
στ) Italiae caelum iucundius ………………………… est. (caelum Galliae)
.....................................................................................................................
67
maiores, -um = οι πρόγονοι
68
pius, -a, -um = ευσεβής

88
ΜΑΘΗΜΑ XXVII LECTIO SEPTIMA ET VICESIMA
TO ΠNEYMA ΩPIMAZEI OΠΩΣ OI KAPΠOI
1. Tων κυρίων ονομάτων του κειμένου να γραφεί η ονομαστική, γενική και
αφαιρετική πτώση.
2. Nα γράψετε τις πλάγιες πτώσεις των δευτεροκλίτων προσηγορικών69
ονομά-
των του κειμένου στον άλλο αριθμό.
3. Nα γράψετε τις πλάγιες πτώσεις των τριτοκλίτων προσηγορικών ονομάτων
του κειμένου στον άλλο αριθμό και να δηλώσετε το γένος τους.
πτώση να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις του άλλου αριθμού.
5. grandi aetate: Nα κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
6. Nα μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου, πλην των προσωπικών, στην
7. Nα γράψετε τα τρία γένη των επιθέτων του κειμένου και στους τρεις βαθ-
μούς.
8. Nα σχηματίσετε τα αντίστοιχα επιρρήματα των επιθέτων του κειμένου (πλην
των “vietus” και “puter”) και στους τρεις βαθμούς.
9. Nα γραφούν στον άλλο αριθμό οι πλάγιες πτώσεις των επιθέτων του κειμέ-
νου στο θηλυκό και ουδέτερο γένος του συγκριτικού βαθμού.
νου στη φωνή που βρίσκονται.
69
Βλ. υποσ. 1.

89
οι υπάρχοντες ενεργητικοί τύποι.
φωνές, όπου αυτό είναι δυνατόν.
15. Στις παρακάτω ομάδες λέξεων να υπογραμμίσετε τις παρείσακτες. Tι κοινό
έχουν με τις υπόλοιπες λέξεις της ομάδας και ως προς τι διαφοροποιούνται
από αυτές;
α) minoris, arboris, grandioris, sonoris, acerbioris, melioris, iucundioris.
β) duriora, sonora, acerbiora, putriora, minora, meliora.
γ) meliorum, grandiorum, molliorum, mitiorum, maturorum, pomorum.
α) Tu tragoediam quandam Pacuvio desideranti legisti.
β) Quae scripsisti sonora et grandia mihi esse videntur.
γ) Meliora erunt quae deinceps scribam.
17. Nα ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι, αφού μεταφερθούν οι κλιτοί τύποι
αυτό είναι νοηματικώς, συντακτικώς και γραμματικώς δυνατόν.
α) Cum ille ex urbe Roma Tarentum venisset, ad amicum devertit.
β) Hic multo minor natu erat illo.
γ) Tragoediae Accii “Atreus” nomen est.
δ) Poeta huic desideranti tragoediam suam legit.
ε) Haec duriora et accerbiora poetae videbantur.
στ) Ita est, ut dicis; neque id me sane paenitet.
ζ) Meliora fore speramus quae deinceps scribemus.
η) Poma quae dura et acerba nascuntur mox fiunt mitia et iucunda.
θ) Poma quae gignuntur statim vieta et mollia, non matura mox fiunt sed
putria.
ι) Ille meliorem tragoediam se scripturum esse sperabat.
είναι αποδεκτή, να μην την θίξετε:
α) Hoc pomum puero videbatur acerbior.

90
β) Poma, cum matura sunt, molliores sunt.
γ) Pomum quod nascitur durum, mox fit mitem.
δ) Poma quae nascitur acerbum post fiunt iucunda.
ε) Poma quae gignuntur statim veta et mollia, non matura mox fiunt sed
putria.
στ) Pomum quod gignitur statim vietum et mollem, non maturum mox fiet sed
putrium.
ζ) Paenituit illo huius consilii.
η) Id me paenituit.
θ) Vos paenituit erroris vestri. 70
ι) Pomum, cum maturum sit, iucundum est.
19. Nα μεταφέρετε τα ρήματα των κυρίων προτάσεων στο αντίστοιχο πρόσωπο
της οριστικής υπερσυντελίκου και να επιφέρετε τις απαιτούμενες τροπο-
ποιήσεις στις δευτερεύουσες προτάσεις, ώστε οι νέες περίοδοι να είναι νοη-
ματικώς και συντακτικώς αποδεκτές.
α) Accius rogabat Pacuvium num tragoedia ei meliora videretur.
β) Puer rogat patrem num poma sint molliora.
γ) Miles interrogabat num hostes fortiter proeliarentur.
δ) Ille rogat num quod in pomis sit, idem in ingeniis sit.
ε) Ille interrogat num poma, quae vieta et mollia statim gignentur, mox
putria fiant.
ασκήσεως.
22. Nα δικαιολογήσετε το συντακτικό ρόλο των τύπων που βρίσκονται σε αφαι-
23. Nα εντοπίσετε τους κλιτούς τύπους που βρίσκονται σε αιτιατική και να
δικαιολογήσετε την πτώση τους.
70
Βλ. Μάθ. 29, παρατ. 3 (δ).

91
25. Nα δικαιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς της χρονικής προτά-
σεως του κειμένου.
26. Nα εντοπίσετε την παραβολική πρόταση του κειμένου και να δικαιολογήσε-
τε τον τρόπο εκφοράς της. 71
27. ...quae scripsisset: Nα δικαιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς της αναφορικής
πρότασης.
29. Nα εντοπίσετε τους συνδέσμους του κειμένου και να εξηγήσετε τον συντα-
κτικό τους ρόλο.
30. Nα εντοπίσετε τις λέξεις του κειμένου που έχουν ετυμολογική σχέση με
αντίστοιχες λέξεις της ελληνικής (αρχαίας και νέας).
31. Tum Pacuvius dixit... duriora et accerbiora: Nα μετατραπεί ο πλάγιος λόγος
σε ευθύ. 72
32. Nα μεταφρασθούν στα λατινικά:
α) Όταν ο Άκκιος διάβασε στον Πακούβιο κάποια τραγωδία του, ο Πακούβιος
είπε ότι όσα είχε γράψει εκείνος ήταν ηχηρά και μεγαλόπρεπα.
β) Δεν μετανιώνω για αυτό, είπε ο Άκκιος. Eλπίζω ότι αργότερα θα γράψω καλύτερα.
γ) Όσα έχεις γράψει μου φαίνονται κάπως ηχηρά, τραχιά και μεγαλόπρεπα.
κτές προτάσεις αφού τοποθετήσετε την κάθε λέξη στον κατάλληλο τύπο και
στην κατάλληλη θέση. Nα προσέξετε ώστε το νόημα να είναι αποδεκτό:
α) Accius, deverto, venio, Tarentum, et, ad, Pacuvius.
β) Accius, Pacuvius, lego, tragoedia, desidero, qui, nomen, Atreus, sum.
γ) durus, et, acerbus, pomum, fio, nascor, statim, mox, mitis, iucundus, sed et.
71
Βλ. Μάθ. 41.
72
H ενότητα προσφέρει την ευκαιρία στον διδάσκοντα για σύντομη εισαγωγή στον πλάγιο λόγο.
Eξυπακούεται ότι δεν πρέπει να δοθεί έμφαση στο φαινόμενο αυτό, αφού περί αυτού θα γίνει
διεξοδικά λόγος σε επόμενη ενότητα· μόνο σύντομη αναφορά μπορεί να γίνει κατά την κρίση
του διδάσκοντος, ώστε οι μαθητές, με τρόπο εμπειρικό στην αρχή, να μπορούν να
μετασχηματίζουν εύκολες περιπτώσεις πλάγιου και ευθέος λόγου.

92
στον κατάλληλο τύπο. Tα επίθετα με τα οποία θα συμπληρώσετε τα κενά να
τεθούν στο συγκριτικό βαθμό και τα ρήματα των κυρίων προτάσεων σε ορι-
στική παρακειμένου. Nα προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς
αποδεκτές:
α) Accius Pacuvio ................................ ................................. tragoediam
suam legit, ............... nomen erat “Atreus”. (poeta, desidero μτχ., qui)
β) Accio .............................. tragoediam suam Pacuvius dixit .........................
esse et .............................. quae ....................................... (lego μτχ.,
sonorus, scribo, grandis)
γ) Tum Pacuvius Accio .................................... : “Quae ................ ..................
et .................................... videntur mihi.” (scribo, dico, durus, acerbus)
δ) Accius se ...................................... deinceps ..........................................
tragoedias sperabat. (scribo, bonus)
ε) Tragoedia, quam Accius legit, videbatur Pacuvio ................................ et
......................... (durus, acerbus)
στ) Accius dicebat ............................... esse in ingeniis quod ...........................
in pomis. (idem, sum)
ζ) Ille dixit pomum quod durum et acerbum .......................... ...................
mox mite et iucundum. (nascor, fio)
η) Poma quae .............................. statim vieta et mollia non matura mox
............................... sed putria. (gigno, fio)
θ) Cum ille tragoedias poetae ......................................, dixit ................... eas
esse. (grandis, audio)
ι) Cum poma matura .................................., mitia et iucunda sunt. (sum)

93
α) Id te sane paenitebit.
β) Lecta tragoedia ille cohibere lacrimas non potuit.
γ) Id vos sane paenituit.
δ) Rogabat num meliora sunt quae scripsisset.
ε) Desiderante Pacuvio Accius ei suam tragoediam legit.
στ) Inquit meam tragoediam esse sonora et grandia.
ζ) Tragoediae nomen “Atreus” erat.
η) Haec poma mihi acerbiores videntur.
θ) Pomum quod non est maturum acerbum sit.
ι) Vos paenituit consilii vestri. 73
α) Pacuvius ad Accium devertit.
β) Accius maior natu erat Pacuvio.
γ) Accius tragoedias Pacuvi legere desiderabat.
δ) Accius Pacuvio tragoediam legit, cui
“Atreus” nomen erat.
ε) Pacuvius Accio dixit esse grandia quae scripsisset.
στ) Poma quae statim gignuntur dura, fiunt mox putria.
ζ) Accius tragicus poeta erat.
η) Quae Accius scripsit Pacuvio videbantur sonora.
θ) Cum Accius Romam venisset, vidit Pacuvium.
ι) Poma quae nascuntur mollia, post fiunt iucunda.
73
Bλ. Μάθ. 29, παρατ. 3 (δ).

94
1. H πρόταση “ut dicis” είναι:
α) παραβολική
β) χρονική
γ) τελική
δ) συμπερασματική
2. H αναφορική πρόταση “quae scripsisset” εκφέρεται με υποτακτική διότι:
α) εκφράζεται κάτι το υποκειμενικό
β) εκφράζεται το δυνατό
γ) εκφράζεται το πραγματικό
δ) στον πλάγιο λόγο απαντά κανονικά υποτακτική
3. O τύπος “aetate” συντακτικώς είναι:

95
1) Quis ex urbe Roma Tarentum venit? α) Pacuvius.
2) Eratne Pacuvius maior natu an
Accius?
β)
γ)
Ad Pacuvium.
Tarentum.
3) Ubi Accius devertit? δ) “Atreus”.
4) Ubi Pacuvius grandi iam aetate
recessit?
ε) “Sonora et grandia sunt, quae
scripsisti”.
5) Quod nomen tragoediae erat, quam
Accius Pacuvio legit?
στ)
ζ)
Nemo.
Quae dura et acerba nascuntur.
6) Quid Pacuvius dixit Accio? η) Minime vero.
7)
8)
Sperabatne Accius se meliora
deinceps scripturum esse?
Quae poma fiunt mitia et iucunda?
θ)
ι)
Certe.
Sonora et grandia sunt, quae
scripserat.
ια) Accius.
ιβ) Romam.

96
Α Β
1) grandis ηχηρός
2) deverto γεννιέμαι
3) sonorus γλυκός
4) durus σάπιος
5) acerbus γεννώ
6) nascor καταλύω, μένω
7) mitis σκληρός, τραχύς
8) puter μεγάλος
9) vietus πικρός, άγουρος
10) mollis ώριμος
11) ........................... ..................................
12) ........................... ..................................
Α Β
1) grandi κατηγορηματικός προσδιορισμός
2) minor υποκείμενο
3) videri επιθετικός προσδιορισμός
4) sibi παράθεση
5) id αφαιρετική του μέσου
6) natu δοτική προσωπική
7) Tarentum αντικείμενο
αφαιρετική της αναφοράς
επιρρ. προσδ. που δηλώνει
κίνηση σε τόπο

97
1. Nα εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι από συντακτικής απόψεως ορθές
ή εσφαλμένες και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο. Nα δικαιο-
λογήσετε την επιλογή σας στην περίπτωση που θεωρείτε κάτι εσφαλμένο:
α) Ille grandi iam aetate recesserat Tarentum.
β) Tragoediae quas scribam meliores sunt.
γ) Pacuvius multo maior natu Accio erat.
δ) Cum ille Tarentum veniret, devertebat ad suum amicum.
ε) Sonora erant quae Accius scripserit.
στ) Cum poeta Romam veniebat, devertebat ad suum amicum.
ζ) Acerbiora quae Accius scripserat Pacuvio videbantur.
η) Tragoedia quam legis meliora mihi videtur.
θ) Pacuvius dicebat duriora et acerbiora sibi videri
quae audivisset.
ι) Dicebat id se paenitere.
2. O τύπος “desideranti” του κειμένου είναι:
α) δοτική
β) αφαιρετική
γ) γενική
δ) ονομαστική
3. H χρονική πρόταση του κειμένου εκφέρεται με υποτακτική διότι:
α) δηλώνει κάτι το υποκειμενικό
β) δηλώνει κάτι το πραγματικό
γ) απλώς πληροφορεί για το χρόνο της πράξης
δ) …………………………………………………….
(Σημειώστε άλλο λόγο, αν δεν συμφωνείτε με τους προηγούμενους)
Nα σημειώσετε την ένδειξη X δίπλα στη σωστή επιλογή και να αναφέρετε το
λόγο για τον οποίο απορρίψατε τις υπόλοιπες.

98
στον κατάλληλο τύπο. Nα δικαιολογήσετε την έγκλιση και τον χρόνο των
ρημάτων των δευτερευουσών προτάσεων και να προσέξετε ώστε οι περίοδοι
να είναι νοηματικώς αποδεκτές:
α) Pueri rogabant magistrum num .......................... ........................... quae
............................. (scribo, sum, bonus)
β) Accius sperabat fore meliora ................... deinceps ...................................
(scribo, qui)
γ) Aiunt mitia et iucunda ........................ poma quae acerba ..........................
(nascor, fio)
δ) Puto quae tu mihi ........................... acerbiora esse, sed spero deinceps
meliora te ................................ (lego, scribo)
ε) Nos desiderabamus ....................... tragoediam quam tu ............................
(audio, scribo)
στ) Tragoedia quam scribo ....................................... erit ...........................
quas adhuc74
scripsi. (bonus συγκρ., ille)
ζ) Cum Accius Pacuvio ............................. tragoediam suam, Pacuvius dixit
sibi videri esse sonora et grandia quae .......................... (lego, audio)
η) Poeta ultimis ...................... vitae suae ........................... iam .....................
................................... recessit. (annus, grandis, aetas, Tarentum)
θ) Cum illi Athenas .................................., ad amicos vestros .........................
(venio, deverto)
ι) Mihi, inquit ille, tum placent .................., cum mitia et iucunda ..................
(fio, pomum)
74
adhuc = μέχρι τώρα

99
ΜΑΘΗΜΑ XXVIII LECTIO DUODETRICESIMA
ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΕΝΟΣ ΔΡΑΠΕΤΗ ΔΟΥΛΟΥ
1. Να εντοπίσετε τα προσηγορικά75
ουσιαστικά της α΄ και β΄ κλίσης και να τα
μεταφέρετε στην αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού.
των αρσενικών προσηγορικών ουσιαστικών της γ΄ κλίσης.
3. paucos menses, parvi preti: Να κλιθούν τα ουσιαστικά μαζί με τα επίθετα
που τα συνοδεύουν στον αριθμό που βρίσκονται.
4. Να γράψετε την αιτιατική, κλητική και αφαιρετική όλων των κύριων ονομά-
των του κειμένου, στον αριθμό που δίνονται.
5. Ποια από τα επίθετα του κειμένου δε σχηματίζουν παραθετικά;
6. libero, summa, parvi, gratius: Να σχηματίσετε τα επιρρήματα των επιθέτων
που σας δίνονται και έπειτα να σχηματίσετε τα παραθετικά των επιρρημά-
των.
9. Να εντοπίσετε τα σύνθετα του “eo”. Να γράψετε τα απαρέμφατα όλων των
χρόνων και να κλίνετε τη μετοχή του ενεστώτα και στους δύο αριθμούς.
10. Να μεταφέρετε στην οριστική τους παρακάτω τύπους της υποτακτικής:
α) eat …………………………… ε) periisset ……………………………
β) iremus ………………………. στ) exeant …………………………….
γ) iveris ………………………… η) transirem ………………………….
δ) redeatis ……………………… θ) issent ………………………………
75
Βλ. υποσ. 1.

100
11. Να κλίνετε τα παρακάτω ρήματα στην οριστική των χρόνων που ζητούνται:
Ενεστώτας: abeo Παρακείμενος: redeo.
Παρατατικός: adeo Υπερσυντέλικος: transeo.
Μέλλοντας: exeo Συντελ. Μέλλοντας: pereo.
12. Να κλίνετε τις προστακτικές των ρημάτων “redeo”, “transeo”, “abeo”.
13. Να κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα των ρημάτων “nolo”
και “deduco”.
14. cognovisset: Να γράψετε το ίδιο πρόσωπο σε όλους τους χρόνους της οριστι-
κής και υποτακτικής στην παθητική φωνή.
15. possit, est adfectus: Να κλίνετε την υποτακτική παρατατικού των ρημάτων
στη φωνή που σας δίνονται.
16. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις αφού μεταφέρετε τα ρήματα στα
υπόλοιπα πρόσωπα του ενικού και πληθυντικού αριθμού:
α) Inde in Asiam abiit.
β) Tanto dolore est adfectus.
17. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις αφού μεταφέρετε όλους τους
α) Servus tibi notus Roma Athenas fugit.
β) Is pro libero fuit.
γ) Sardianus quidam hominem in custodiam Ephesi tradidit.
δ) Tu hominem investiga summaque diligentia vel Romam mitte vel Epheso
rediens tecum deduc.
ε) Noli spectare quanti homo sit.
18. Να δηλώσετε την απαγόρευση με τους τρόπους που γνωρίζετε:
α) Tu hominem investiga.
β) Summa diligentia Romam hominem mitte.
γ) Εpheso rediens tecum hominem deduc.
19. Να αναγνωρίσετε τους τοπικούς προσδιορισμούς του κειμένου.
20. Να αναγνωρίσετε τους χρονικούς προσδιορισμούς του κειμένου.

101
21. Να αναγνωρίσετε τους τοπικούς και χρονικούς προσδιορισμούς στις παρα-
κάτω προτάσεις:
α) Insula Delus in Aegeo mari posita est.
β) Reliquo tempore me domi tenui.
γ) Tu apud patres conscriptos contra me dicere ausus es?
δ) Naves eadem nocte Brundisium a Caesare remittuntur.
ε) Viginti iam annos bellum cum improbis civibus gero.
στ) Ab illo tempore annum iam tertium et vicesimum Mithridates regnat.
ζ) Rex Sullam post diem decimum redire iubet.
η) Post horam nonam diei Caesar ad Ciceronis castra pervenit et ante
mediam noctem ad portas castrorum magnus clamor fuit.
θ) Cincinnatus domo Romam venit et postero die exercitum Romanum
liberavit.
ι) Decem annos Ulixes Neptuni odio76
per omnia maria erravit et multarum
gentium vidit urbes et mores.
22. Με καθένα από τα ονόματα Graecia -ae, Athenae -arum, Corinthus -i,
Carthago -inis να σχηματίσετε τέσσερις σύντομες προτάσεις με ρήματα τα:
sum, eo, redeo, transeo, για να εκφράσετε και τα τέσσερα είδη των τοπικών
προσδιορισμών (στάση σε τόπο, κίνηση σε τόπο, κίνηση από τόπο, διαμέσου
κίνηση).
23. Να μετατραπούν τα ρήματα των παρακάτω προτάσεων σε απαρέμφατα εξαρ-
τώμενα από τη φράση “Cicero narrat” και να γίνουν οι αλλαγές που απαιτεί
η απαρεμφατική σύνταξη με ειδικό απαρέμφατο.
α) Licinus servus tibi notus Roma Athenas fugit.
β) Is Athenas apud Patronem Epicureum paucos menses pro libero fuit.
γ) Postea Plato quidam Sardianus hominem comprehendit.
δ) Propter servi scelus et audaciam tanto dolore Aesopus est adfectus.
24. Να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τις γενικές του κειμένου.
25. Να αναγνωριστούν οι δευτερεύουσες προτάσεις του κειμένου.
76
odium, -i = μίσος

102
λειτουργία των λέξεων ή των προτάσεων που δίνονται.
α) nostri είναι ………… προσδ. στο ……………………
β) tibi είναι ..………… από το ….……………………
γ) menses είναι …..………………………………………..
δ) eum είναι ….…………………. στο ………………..
ε) fugitivum είναι …………………… στο …………………
στ) Ephesi είναι ……………… …………………………..
ζ) diligentia είναι αφαιρετική ………….…… από …………
η) tecum είναι εμπρόθ. ……………….………………….
θ) quanti είναι …...…………………….…………………
ι) dolore είναι αφαιρετική του ………….…… στο …….
……………..…………………..……………….
“γνωστός”, “μήνας”, “κουστωδία”77
, “φεύγω”.
28. Να μεταφράσετε στα λατινικά τις προτάσεις: 78
α) Ο Κικέρωνας γράφει επιστολή στον αδελφό του, που βρίσκεται στην Ασία.
β) Ο Κικέρωνας διηγείται για τη φυγή και επανάκτηση του Λικίνου, δούλου
του Αισώπου.
γ) Ο Λίκινος από τη Ρώμη κατέφυγε στην Αθήνα και από εκεί πήγε στην Ασία.
δ) Κάποιος Πλάτων παρέδωσε το Λίκινο στη φυλακή στην ΄Εφεσο.
ε) Ο Κόιντος, επιστρέφοντας από την Έφεσο, θα πάρει μαζί του το Λίκινο από
την Ασία στη Ρώμη.
στ) Οι δούλοι και οι γυναίκες είχαν μικρή αξία στη Ρώμη.
77
κουστωδία = η επίσημη συνοδεία από ομάδα αστυνομικών και στρατιωτών που παρέχεται σε
πρόσωπο (συνήθως δημόσιο), (custodia < custos = φρουρός, φύλακας).
78
α) Cicero epistulam suo fratri, qui in Asia est, scribit. β) Cicero narrat de fuga et recuperatione
Licini, servi Aesopi. γ) Licinus Roma Athenas fugit, inde in Asiam abiit. δ) Plato quidam
Licinum in custodiam Ephesi tradidit. ε) Quintus Epheso rediens Licinum ex Asia Romam
secum deducet. στ) Servi et feminae parvi (preti) Romae erant.

103
α) Roma είναι ονομαστική ή αφαιρετική;
β) fugit είναι ενεστώτας ή παρακείμενος;
γ) te(cum) είναι αιτιατική ή αφαιρετική;
δ) quanti είναι αναφορική ή ερωτηματική αντωνυμία;
ε) nihili είναι αντωνυμία ή ουσιαστικό;
στ) scelus είναι ονομαστική ή αιτιατική;
ζ) gratius είναι θετικός ή συγκριτικός βαθμός;
η) ei είναι ονομαστική πληθ. ή δοτική εν.;
θ) vel είναι σύνδεσμος ή επίρρημα;
ι) nostri είναι προσωπική ή κτητική αντωνυμία;
α) tibi είναι δοτική αντικειμενική στο “notus”.
β) nostri είναι επιθετικός προσδ. στο “Aesopi”.
γ) nihil είναι α΄όρος σύγκρισης από το “gratius”.
δ) Athenis είναι αφαιρετ. της από τόπου κίνησης.
ε) eum είναι. υποκ. στο “esse”, (ετεροπροσωπία).
στ) Ephesi είναι γενική κτητική στο “custodiam”.
ζ) rediens είναι χρονική μτχ. (προτερόχρονο).
η) nihili είναι γενική της αξίας στο “est”.
θ) esse είναι υποκείμενο στο “possit”.
ι) fugitivi είναι γενική αντικειμ. στο “recuperatio”.

104
“eo” “is” “eo” ή “is”
α) eius
β) eam
γ) is
δ) eis
ε) eo
στ) eas
ζ) iis
η) i
θ) ii
ι) eum
ια) id
ιβ) it
ιγ) imus
ιδ) eunt
ιε) ite
α) Aesopus servus Roma Athenas fugit.
β) Servus in Graecia pro libero fuit.
γ) Servus Athenis in Asiam abiit.
δ) Plato Licinum Athenas secum deducet.
ε) Ciceronis frater servum in custodiam tradidit.
στ) Aesopus valde gaudebat propter servi fugam.
ζ) Servus magni preti erat.
η) Licinus homo magna audacia erat.
θ) Cicero Licinum audacem et sceleratum esse putat.
ι) Aesopus recuperatione fugitivi valde gaudebit.

105
ΙΙ. Ασκήσεις σύζευξης
Α Β
1) nostri α) ερωτηματική αντωνυμία
2) preti β) υπερθετικός βαθμός επιθέτου
3) nihil γ) δεικτική αντωνυμία
4) scelus δ) ρήμα
5) quanti ε) κτητική αντωνυμία, α΄ προσ.
6) summa στ) ουσιαστικό β΄ κλίσης
7) te ζ) προσωπική αντωνυμία, α΄ προσ.
8) gratius η) αόριστη αντωνυμία
9) tanto θ) προσωπική αντωνυμία, β΄ προσ.
10) quaeso ι) ουσιαστικό γ΄ κλίσης
ια) συγκριτικός βαθμός επιθέτου
abi i sse γ΄ πληθ. οριστικής παρατατικού.
rede eri u te ονομ. πληθ. μτχ. ενεστ. γένους αρσενικού.
ab ba es β΄ πληθ. προστακτικής ενεστώτα.
rede nt γ΄ πληθ. προστακτικής μέλλοντα.
abi u nto απαρέμφατο παρακειμένου.
redi nt mus α΄ πληθ. υποτακτικής παρακειμένου.
Α Β
1) Cum… cognovisset α) αφαιρετική της στάσης σε τόπο
2) Aesopi β) γενική υποκειμενική
3) Ephesi γ) δευτερ. αναφορική πρόταση
4) nihili δ) γενική αντικειμενική
5) quanti homo sit ε) αφαιρετική της κίνησης από τόπο

106
6) Athenis στ) δευτερ. χρονική πρόταση
7) ut nihil ei… possit ζ) γενική της στάσης σε τόπο
8) fugitivi η) γενική κτητική
9) servi θ) πλάγια ερωτηματική πρόταση
10) Roma ι) γενική της αξίας
ια) δευτερ. επιρρ. συμπερασματική
Α Β
1) summus α) επιστρέφω
2) quantus β) τόσος
3) superus γ) ευχάριστος
4) abeo δ) περιβάλλω
5) gratius ε) οργίζομαι
6) quaeso στ) ανώτερος
7) tantus ζ) πάρα πολύ μεγάλος
8) adficio η) φεύγω
9) gratus θ) πόσος
10) redeo ι) αναζητώ
ια) πιο ευχάριστο
ιβ) παρακαλώ
ιγ) μεγάλος
ιδ) τέτοιος
σεύει:
1) Unde servus fugit? α) Paucos menses.
2) Ubi Licinus pro libero fuit? β) In Asiam.

107
3) Quo79
servus abiit? γ) Ephesi.
4) Qua iter80
Licinus fecit? δ) Roma.
5) Quamdiu81
Athenis servus se tenebat? ε) Epheso.
6) Ubi servus comprehensus est? στ) Athenis.
7) Unde Ciceronis frater rediturus erat? ζ) Per Graeciam.
8) Quo servus redire debebat? η) In Asia.
θ) Romam.
1. Να τοποθετήσετε τoυς παρακάτω τύπους στον πίνακα και να συμπληρώσετε
τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: abiit,
cognovisset, rediens, investiga, est adfectus.
Ενεστώτας
Μέλλοντας
Παρακείμ.
Υπερσυντ.
να τα μεταφέρετε στην αντίστοιχη πτώση του αντίθετου αριθμού, όπου αυτό
είναι δυνατόν: litteris, fugitivum, preti, menses, servus, scelus, custodia,
recuperatio, dolore, Athenis.
αριθμός
αριθμός
αριθμός
79
quο = πού, σε ποιο μέρος;
80
iter, itineris (ουδ.) = οδός, πορεία (qua iter facis? = δια μέσου ποίου δρόμου έρχεσαι;)
81
quamdiu = επί πόσο χρόνο;

108
Ονομ. ενι-
κού
δοτική
ενικού
αφαιρετ.
ενικού
ονομ.
πληθ.
δοτική
πληθ.
αιτιατι-
κήπληθ.
tibi
is
nihil
ei
4. Να συμπληρώσετε τους άλλους βαθμούς των επιθέτων που σας δίνονται, ε-
φόσον αυτό είναι δυνατόν:
Epicureum
paucos
libero
Sardianus
summa
parvi
gratius
5. Με τις λέξεις που δίδονται μέσα στις παρενθέσεις να συμπληρώσετε τους
τοπικούς ή χρονικούς προσδιορισμούς που λείπουν αφού τις μεταφέρετε
στην κατάλληλη πτώση και χρησιμοποιήσετε όπου χρειάζεται τις κατάλλη-
λες προθέσεις. Να τηρηθεί η σειρά με την οποία δίδονται οι λέξεις μέσα στις
παρενθέσεις. 82
α) Rex Darius ........................... .............................. exercitum transiit. (Asia,
Europa)
β) Conon ......................... ......................... ........................... vixit, Timotheus
.............................. (multi anni, Cyprus, Lesbus)
82
α) ex Asia - in Europam β) multos annos - Cypri - Lesbi γ) autumno - vere - in nostras
regiones δ) per Hispaniam Galliamque - in Italiam ε) in Istro flumine - qua via
στ) duobus et viginti annis ζ) tres menses η) Romae - singulis annis - Carthagine
θ) Aurelia via ι) Delphis ια) multos annos - domi ιβ) rus - tres dies. [Προσοχή: ruri
(στάση σε τόπο), rus (κίνηση σε τόπο), rure (από τόπου κίνηση)].

109
γ) ............................ hirundines83
migrant84
, ......................... ...........................
.............................. redeunt. (autumnus85
, ver86
, nostri regiones)
δ) Hannibal per ........................... ..............................que ..............................
venit. (Hispania, Gallia, Italia)
ε) Darius rex pontem ......................... ......................... fecit, ...........................
copias traduceret. (Istrum flumen, quae via).
στ) Carthago ............................ ............... .............................. ...........................
postquam a Scipione eversa est, restituta est. (duo et viginti anni)
ζ) Ante .............................. .............................. bellum ad fines imperii
adductum est. (tres menses).
η) Ut ........................... ........................... ..............................bini87
consules,
ita .............................. bini reges creabantur. (Roma, singuli anni,
Carthago)
θ) Catilina ............................ ............................ profectus est88
. (Aurelia via)
ι) Graeci magnum pondus 89
auri90
.............................. posuerunt. (Delphi)
ια) Diodorus ......................... ......................... ......................... vixit. (multi
anni, domus).
ιβ) Cras91
............................ ibo atque ibi ........................... ...........................
manebo. (rus92
, tres dies).
83
hirundo, -inis (θηλ.) = χελιδόνι
84
migro, 1 = αποδημώ
85
autumnus, -i = φθινόπωρο
86
ver, veris (ουδ.) = άνοιξη
87
bini, binae, bina = ανά δύο
88
proficiscor, -fectus sum, -sci, (αποθ.) 3 = πορεύομαι
89
pondus, -eris (ουδ.) = βάρος
90
aurum, -i = χρυσάφι
91
cras = αύριο
92
rus, ruris (oυδ.) = αγρός

110
ΙV. Ασκήσεις κατάταξης
1. Να εντάξετε τις παρακάτω λέξεις στον πίνακα που ακολουθεί: nostri, gratius,
nihil, scelus, preti, tam, vel, postea, sed, parvi, ut, tu, tibi, summa.
ουσιαστικό επίθετο αντ/μία επίρρημα σύνδεσμος
2. Να τοποθετήσετε τους τοπικούς προσδιορισμούς στον παρακάτω πίνακα α-
νάλογα με το είδος στο οποίο ανήκουν: in urbe, in Asiam, ex Hispania, per
Siciliam, via, domo, domum, domi, apud te, ad te, a te, ab urbe, ad flumen,
Romae, Athenas, Lacedaemone, per Graeciam, in Lugduno, ex insula Ithaca,
ponte, Ithaca (αφαιρ.), ex insula clarissima, in veterem domum, apud flumen.
Ubi sum? Quo vadis? Unde venis? Qua iter facis?
π.χ. in Asia π.χ. in Asiam π.χ. ex Asia π.χ. per Asiam

111
3. Να τοποθετήσετε τους παρακάτω χρονικούς προσδιορισμούς στον παρακάτω
πίνακα ανάλογα με το είδος στο οποίο ανήκουν: 93
septimo anno
postero die
serena nocte
tres annos
hieme
in bello
multos dies
(regnat) tertium iam annum
(Troia) decem annis (expugnata fuit)
(Deus) sex diebus (mundum94
creavit95
)
Quando?
Πότε;
Quanto tempore?
Σε πόσο χρόνο;
Quamdiu?
Πόσο διαρκεί;
Quamdudum?
Από πότε διαρκεί;
1. Να συμπληρώσετε τον προσδιορισμό του χρόνου και να δικαιολογήσετε την
επιλογή σας.96
Να χρησιμοποιήσετε, όπου απαιτείται, τις κατάλληλες προθέ-
σεις.
α) ……………… ……………… Romani Ludos97
Magnos ………………
……………… agebant. (September, mensis, quindecim dies)
93
Quanto tempore? decem annis, sex diebus. Quamdiu? tres annos, multos dies. Quamdudum?
tertium iam annum.
94
mundus, -i = κόσμος
95
creo, 1 = δημιουργώ, εκλέγω
96
α) Septembri mense - (per) quindecim dies β) septem et triginta annos γ) (per) decem annos
δ) hieme - multos menses ε) post paucos menses (ή paucis post mensibus). στ) duas noctes
ζ) primo tempore η) decima hora - (per) tres horas. Στον προσδιορισμό του χρόνου οι Ρωμαίοι
χρησιμοποιούσαν την πρόθεση per + αιτιατ. για να δηλώσουν ότι μία πράξη διαρκεί χωρίς δια-
κοπή. π.χ per tres dies iter fecerunt = έκαναν πορεία τρεις μέρες (χωρίς διακοπή).
θ) in pace ι) ab adulescentia.
97
ludi, -orum = αγώνες

112
β) Romulus ……………………………… regnavit. (septem et triginta anni)
γ) Graeci cum Troianis …………………….. bellum fecerunt. (decem anni)
δ) ………… boves in villa98
……………… manent. (hiems, multi menses)
ε) Post ……………………… Plato Licinum comprehendit. (pauci menses)
στ) …………… de optimo consilio cogitavit. (duae noctes)
ζ) ………………………………, rem publicam solus administrare non
potuit. (primum tempus)
η) …….……………………… domum rediit, …………….………………
laboravit. (decima hora, tres horae)
θ) ………… viri ad arandum99
in agros ibant. (pax) 100
ι) Ille ……………… cum patre suo manet. (adulescentia) 101
2. Να συμπληρώσετε τον προσδιορισμό του τόπου και να δικαιολογήσετε την
επιλογή σας.102
Να χρησιμοποιήσετε, όπου απαιτείται, τις κατάλληλες προ-
θέσεις.
α) Consul ………………… redit. (Gallia)
β) Iovis templum est ………………… (Capitolium)
γ) Dei signum ……………… stat. (ara103
).
δ) Servus ……………… fugit, quia misere vivebat. (dominus)
ε) Quando ………………… ibis? (consul)
στ) Adulescentes ………………… exibunt. (oppidum)
ζ) Liberi nostri ………………… venient. (via Sacra)
η) …………… rediens ……………. navigabam. (Asia, Delus)
θ) Consules ………………… ierunt. (Syracusae)
ι) ………………… …………………que iter fecerunt. (terra, mare)
98
villa, -ae (υποκορ. του vicus) = έπαυλη, αυλή, αγρόκτημα.
99
ad arandum = για να oργώσουν (εμπρ. γερούνδιο, που δηλώνει σκοπό)
100
pax, -cis (θηλ.) = ειρήνη
101
adulescentia, -ae = νεότητα
102
α) e Gallia β) in Capitolio γ) ad aram δ) a domino ε) ad consulem στ) ex oppido
ζ) via Sacra η) ex Asia - Delum θ) Syracusas ι) terra marique.
103
ara, -ae = βωμός

113
ΜΑΘΗΜΑ XXIX LECTIO UNDETRICESIMA
O OKTABIANOΣ, O ΠAΠOYTΣHΣ KAI TO KOPAKI
1. Nα μεταφέρετε τα δευτερόκλιτα ονόματα του κειμένου στην αντίστοιχη
πτώση του άλλου αριθμού, όπου αυτό είναι δυνατόν.
2. Nα μεταφέρετε τα τριτόκλιτα ονόματα του κειμένου στην αντίστοιχη πτώση
του άλλου αριθμού, όπου αυτό είναι δυνατόν, και να δηλώσετε το γένος
τους.
3. Tων ονομάτων του κειμένου που βρίσκονται σε αφαιρετική πτώση να γρα-
φούν οι πλάγιες πτώσεις και των δύο αριθμών, όπου αυτό είναι δυνατόν.
4. homo quidam: Nα κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
5. Nα γράψετε τα τρία γένη των επιθέτων του κειμένου και στους τρεις βαθ-
μούς, όπου αυτό είναι δυνατόν.
νου σε όλες τις εγκλίσεις στη φωνή που βρίσκονται.
9. Nα γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων της 1ης και 4ης συζυγίας του
κειμένου σε όλες τις εγκλίσεις στη φωνή που βρίσκονται.
11. Nα κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα των ρημάτων “dixit”,
“attulit” στη φωνή που βρίσκονται.
12. Nα ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι, αφού μεταφερθούν τα ρήματα στο
αντίστοιχο πρόσωπο του άλλου αριθμού της οριστικής ενεστώτα και υπερ-
συντελίκου και γίνουν, όπου χρειάζεται, οι αναγκαίες τροποποιήσεις ώστε οι

114
νέες προτάσεις να είναι νοηματικώς αποδεκτές. Nα μη θίξετε τις προτάσεις
εκείνες που δεν είναι δυνατόν να μετασχηματισθούν:
α) Caesaris multum interfuit avem emere.
β) Hic viginti milibus sestertium corvum emit.
γ) Magister puerum docuit litteras.
δ) Hic operam frustra impendebat.
ε) Ille dicebat: “Oleum et operam perdidi.”
στ) Avis salutationem didicit.
ζ) Homo quidam, cupidus pecuniae, corvum regi attulit.
η) Satis salutationum talium audivimus.
θ) Tum venit corvo in mentem verborum domini sui.
ι) Ille avem docuit salutationes.
είναι αποδεκτή, να μην τη θίξετε:
α) Cum Octavianus Romam redisset, homo quidam ei occucurrit corvum
tenens.
β) Militi multum intererat corvum emere.
γ) Homo quidam doceret corvum salutationes.
δ) Mea interest te fortem esse.
ε) Illi sceleri hunc condemnaverunt.
στ) Te paenitet consiliis tuis.
ζ) Hic, cupidus pecuniae, corvum maximo pretio vendidit.
η) Id me paenituit.
θ) Accii multum interest tragoediam audire.
ι) Sutor quendam incitatus est ut corvum doceret salutationes.
α) Sutor corvum docuit salutationes.
β) Ille corvum milibus sestertium emit.
γ) Sutor, cupidus pecuniae, corvum Caesari attulit.
δ) Augustus emit avem tanti quanti nullam adhuc emerat.
ε) Corvus salutationem didicit.

115
16. Nα εντοπίσετε και να χαρακτηρίσετε τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς
17. Nα επισημάνετε και να δικαιολογήσετε τον συντακτικό ρόλο των τύπων που
βρίσκονται σε γενική πτώση.
18. Nα επισημάνετε και να δικαιολογήσετε τον συντακτικό ρόλο των τύπων που
βρίσκονται σε αφαιρετική πτώση.
20. Nα προσδιορίσετε το είδος των μετοχών του κειμένου και να δικαιολογήσετε
την πτώση τους.
21. Audita salutatione Caesar dixit: Nα αναλύσετε με δευτερεύουσα πρόταση τη
μετοχή της πρότασης επιφέροντας συγχρόνως και τις απαιτούμενες αλλαγές
ώστε ή περίοδος που θα προκύψει να είναι νοηματικώς αποδεκτή και ταυτό-
σημη με την αρχική.
22. Nα δικαιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς των χρονικών προτά-
σεων του κειμένου.
23. ...ut corvum doceret parem simulationem: Nα προσδιορίσετε το είδος της
πρότασης καθώς και το συντακτικό της ρόλο. Nα δικαιολογήσετε την έγκλι-
ση και τον χρόνο του ρήματος με το οποίο εκφέρεται.
24. Nα εντοπίσετε τους συνδέσμους του κειμένου και να εξηγήσετε το συντα-
26. Domi satis salutationum talium audio: Nα μετατραπεί ο ευθύς λόγος σε
πλάγιο. Nα χρησιμοποιήσετε ως πρόταση εξάρτησης αυτή που επιβάλλει το
νόημα του κειμένου.
α) O άνθρωπος ενδιαφερόταν να αγοράσει το πουλί, αλλά η τιμή του ήταν υ-
ψηλή.

116
β) Δεν μετανιώνουμε ούτε για τα λόγια μας ούτε για τις πράξεις μας.
γ) Tότε ήρθαν στο νου του παιδιού τα λόγια του πατέρα του.
δ) Όταν το πουλί έμαθε τον χαιρετισμό, το έφερε στον Kαίσαρα, ο οποίος εν-
διαφέρθηκε να το αγοράσει.
ε) Όταν μάταια κοπιάζουν οι άνθρωποι, συνηθίζουν να λένε: “Kρίμα στον κό-
πο μας.”
κτές περιόδους, αφού τοποθετήσετε την κάθε λέξη στον κατάλληλο τύπο και
στην κατάλληλη θέση. Tα ρήματα των κυρίων προτάσεων να τεθούν σε ορι-
στική παρακειμένου ενεργ. φωνής, ενώ των δευτερευουσών στην έγκλιση
και στον χρόνο που απαιτείται. Nα προσέξετε ώστε το νόημα να είναι απο-
δεκτό:
α) sutor, Caesar, doceo, corvus, dico, ave.
β) cum, corvus, disco, salutatio, sutor, interest, vendo, is.
γ) sutor, vendo, avis, magnum, pretium.
στον κατάλληλο τύπο. Tα ρήματα με τα οποία θα συμπληρώσετε τα κενά, να
τεθούν σε οριστική παρακειμένου, εκτός κι αν η σύνταξη απαιτεί διαφορετι-
κό χρόνο και έγκλιση. Nα προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς
αποδεκτές:
α) Salutatio ........................... incitavit Augustum avem ..................................
(corvus, emo)
β) Illa avis ...................... ................................. .......................... erat, quod
salutationem non ................................. (sutor, parvus, disco, pretium)
γ) .......................... corvum ......................... non intererat, quod satis
..................... .......................... domi habebat. (avis, Augustus, emo, talis)
δ) Dominus propter scelus et audaciam sui .......................... ..........................
................................. eum adfecit. (servus, supplicium, caput)

117
ε) Sutor illam avem .............................. .............................., ..........................
nullam adhuc vendiderat. (tantus, quantus, vendo)
στ) Cum avis ........................... : “Oleum et operam perdidi”, Caesar
......................... emitque eam .................................. ................................
(pretium, dico, rideo, magnus)
ζ) Illi multum ............................... et operam frustra ..................................
(pecunia, impendo)
η) Cum avis ........................... salutationes, ........................, ...........................
pecuniae, interfuit eam ........................... .................................. vendere.
(magnus, disco, ille, cupidus, pretium)
θ) Tum venit .......................... in mentem .................................... domini saepe
.......................... : “Oleum et operam perdidi.” (avis, verbum, dico μτχ.)
ι) Sutor quidam ............................................ ...........................................
adductus salutationes ................................ corvum, quem viginti milibus
............................. .................................... (cupiditas104
, doceo, vendo,
sestertius, pecunia)
2. Nα συμπληρώσετε τα κενά των παρακάτω περιόδων βάσει του νοήματος του
κειμένου.
α) Caesar a ............................... quodam .............................. emit viginti
................................ .................................. et a .............................. quodam
alteram tanti .............................. nullam avem adhuc emerat.
β) Sutor quidam corvum salutationem ................................ cupiebat et diu
operam frustra impendebat. Cum corvus non respondebat, sutor
............................. : “Oleum et operam perdidi.” Tandem, cum corvus
salutationem ..........................., sutor eum .......................... attulit.
γ) Cum Augustus ....................... “Domi satis salutationum talium audio”,
corvus respondit: “Oleum et operam perdidi.” His .................................
auditis Augustus risit et avem emit.
104
cupiditas, -atis (θηλ.) = επιθυμία

118
α) Homo quidam occurrit Octaviani tenens avem,
qui salutationes didicerat.
β) Illi interest librum legere.
γ) Me miseret hominum, quos magnae miseriae excruciant.
δ) Te iniuriarum tuarum non pudet.
ε) Illius multum interfuit hoc librum legere.
στ) Taedet me verborum hominis.
ζ) Mea interest ut hoc librum legam.
η) Mea interest ut hunc librum legam.
θ) Me piget stultitiae vestrae.
ι) Mihi paenitet verborum, quae dixi.
α) Ubi Caesar audivit a corvo sutoris salutationem,
dixit: “Mea interest ut corvum emam.”
β) Caesar corvum sutoris viginti milibus sestertium emit.
γ) Corvus sutoris praeter salutationem haec dicere
didicerat: “Oleum et operam perdidi.”
δ) Sutor, cum avis non respondebat, dicere solebat:
“Oleum et operam perdidi”.
ε) Cum Caesar salutationem audivisset a corvo
sutoris, dixit: “Domi satis salutationum talium audio.”
στ) Cum corvus dixisset “Oleum et operam perdidi”,
Caesar risit emitque avem.
ζ) Sutor frustra operam impendit, quia corvus
salutationem non didicit.

119
η) Sutor, cupidus pecuniae, duo corvos haec
dicere instituebat: “Ave, Caesar, victor imperator.”
θ) Caesar rogavit hominem quanti avem venderet.
ι) Octavianus a homine quodam corvum viginti
milibus sestertium emit.
1. H έκφραση “tua interest” σημαίνει:
α) τα ενδιαφέροντά σου
β) τον ενδιαφέρει
γ) σε ενδιαφέρει
δ) το ενδιαφέρον μου
ε) με ενδιαφέρει
2. O τύπος “salutationum” του κειμένου συντακτικώς είναι:
α) γενική υποκειμενική
β) γενική αντικειμενική
γ) γενική της αξίας
δ) γενική της ιδιότητας
ε) γενική διαιρετική
3. H πρόταση “... ut corvum doceret parem simulationem” είναι:
α) χρονική
β) συμπερασματική
γ) τελική
δ) βουλητική

120
1) Quanti Augustus corvum sutoris
emit?
α) Triginta milibus sestertium.
2) Cur Caesaris interfuit corvum emere,
quem homo quidam ei attulit?
β) “Oleum et operam perdidi.”
3) Quid sutor dicere solebat,
quotienscumque avis non
respondebat?
γ) Quia corvus didicerat dicere:
“Ave, Caesar, victor
imperator.”
4) Quid praeter salutationem corvus
sutoris dicere didicit?
δ) “Frustra diu operam
impendo.”
5) Cur Caesar risit? ε) Verba sui domini: “Oleum et
operam perdidi.”
6) Quid Caesar dixit, cum salutationem
a corvo sutoris audivisset?
στ) Quia corvus dixit: “Oleum et
operam perdidi.”
7) Cui sutor corvum attulit, cum avis
salutationem didicisset?
ζ) Tanti, quanti nullam avem
adhuc emerat.
8) Eratne cupidus pecuniae sutor an
non?
η) Domi satis salutationum talium
audiebat.
θ) Caesari.
ι) Viginti milibus sestertium.
ια) “Domi satis salutationum
talium audio.”
ιβ) Certe.

121
Α Β
1) occuro διδάσκω κάποιον, εκπαιδεύω
2) instituo είκοσι
3) emo παρακινώ
4) viginti δαπανώ, ξοδεύω
5) incito μαθαίνω κάτι
6) impendo αρκετά
7) disco πουλί
8) affero τέτοιος
9) avis επιτέλους
10) talis φέρνω σε κάποιον κάτι
11) ........................... ..................................
12) ........................... ..................................
Α Β
1) Caesaris υποκείμενο
2) sestertium συμπλήρωμα επιθέτου
3) talium αφαιρετική της αξίας
4) verborum γενική της αξίας
5) milibus γενική αντικειμενική
6) pecuniae αντικείμενο

122
7) salutatione γενική που δηλώνει
το ενδιαφερόμενο πρόσωπο
επιθετικός προσδιορισμός
γενική διαιρετική
1. Nα εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι από συντακτικής απόψεως
ορθές ή εσφαλμένες και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο.
Nα δικαιολογήσετε την επιλογή σας στην περίπτωση που θεωρείτε κάτι ε-
σφαλμένο και να χαρακτηρίσετε τις γενικές των προτάσεων που συντακτι-
κώς ευσταθούν:
α) Ille corvum parvi preti aestimabat.
β) Hoc liber non assis105
facit.
γ) Amicum suum audaciae accusabat.
δ) Ille servum, qui Asiam fugit, capitis condemnavit.
ε) Illi servum, qui in Asiam fugerat, capiti condemnaverunt.
στ) Pacuvii rettulit tragoediam Accii audire.
ζ) Regi interfuit tuas comoedias legere.
η) Me taedet horum verborum.
θ) Id bonos viros taedet.
ι) Boni magistri est suos discipulos106
amare.
2. H λέξη “pecuniae” του κειμένου είναι:
α) δοτική ενικού
β) ονομαστική πληθυντικού
δ) κλητική πληθυντικού
105
as, assis (αρσ.) = ασσάριο, οβολός
106
discipulus, -i = μαθητής

123
3. H πρώτη χρονική πρόταση του κειμένου εκφέρεται με υποτακτική διότι:
α) δηλώνει κάτι το υποκειμενικό
β) δηλώνει κάτι το πραγματικό
γ) απλώς πληροφορεί για το χρόνο της πράξης
δ) ............................................. (Σημειώστε άλλο λόγο, αν δεν συμ-
φωνείτε με τους προηγούμενους.)
Nα σημειώσετε την ένδειξη X δίπλα στη σωστή επιλογή και να αναφέρετε το
κατάλληλο τύπο. Nα δικαιολογήσετε την έγκλιση και τον χρόνο των ρη-
μάτων των δευτερευουσών προτάσεων και να χαρακτηρίσετε συντακτικώς
τις γενικές πτώσεις. Nα προσέξετε ώστε οι περίοδοι να είναι νοηματικώς α-
ποδεκτές:
α) Cum Augustus ................... corvum dicentem: “Oleum et operam perdidi”,
......................... rogavit sutorem ...................... avem ......................., et
eam emit. (vendo, audio, quantus, rideo μτχ.)
β) Cum sutor Augustum ........................... num emere .......................... parvi
..................... corvum, qui didicerat salutationes quasdam, ille dixit domi
satis ...................................... audire. (rogo, salutatio, volo, pretium)
γ) Saepe venit ................... in mentem ....................... magistri .......................
.................................. esse matrem studiorum. (discipulus, verbum, dico
μτχ., repetitio107
)
δ) ...................................... multum interest ..................................... summa
diligentia libros virorum ................................. (discipulus, lego, sapiens)
ε) Sutor quidam, ................................ exemplum hominis ..............................,
diu operam ................................ salutationes ......................... docebat.
(sequor μτχ., quidam, corvus, impendo μτχ.)
107
repetitio, -onis (θηλ.) = επανάληψη, ανακεφαλαίωση

124
στ) Venit ....................... in mentem, inquit ille, ............................... sutoris qui
docebat corvos salutationes et eos ............................. preti .......................
(ego, exemplum, maximus, vendo)
ζ) Avis .......................... ................................ erat, sed ille eam vendidit
................................ quanti nemo adhuc avem .........................................
(parvus, pretium, tantus, vendo)
η) ..................... minime interfuit corvum emere, quod ................... triginta
........................ ............................ vendebatur. (ille, sestertius, is, mille)
θ) Ille dominum rogavit ................................... servum venderet. Tum
dominus respondit: “Noli rogare quanti homo ........................... . Parvi
enim preti est, qui tam ...................... est.” (quantus, nihilum, vendor)
ι) ....................................... Romam ..................................... post victoriam
Actiacam homo quidam occurrit tenens avem ........................... instituerat
.................................. : “Ave, Caesar, victor, imperator.” (Octavianus,
dico, qui, redeo μτχ.)

125
ΜΑΘΗΜΑ XXX LECTIO TRICESIMA
Ο ΛΙΚΙΝΙΟΣ ΜΟΥΡΗΝΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΗΘΗ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ
ουδέτερα ονόματα της β΄ κλίσης και να τα
μεταφέρετε στην αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού.
των αρσενικών προσηγορικών ονομάτων της γ΄ κλίσης.
3. suspicionem quandam, quam rem, aliquod dedecus: Να κλιθούν τα ουσια-
στικά μαζί με τις αντωνυμίες που τα συνοδεύουν στον αριθμό που βρίσκο-
νται.
4. Να γράψετε την ονομαστική και αφαιρετική όλων των θηλυκών ονομάτων
του κειμένου, στον αριθμό που βρίσκονται.
5. Το ουσιαστικό luxuria ανήκει στην κατηγορία των “αφθονούντων”
(abundantia), δηλαδή κλίνεται σύμφωνα με δύο κλίσεις. Να το κλίνετε στον
ενικό αριθμό και με τους δύο τρόπους.109
6. magno, fortissimo: Να σχηματίσετε τα επιρρήματα των επιθέτων που σας
δίνονται και έπειτα να σχηματίσετε τα παραθετικά των αντίστοιχων επιρρη-
μάτων.
8. Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου στην ίδια πτώση του άλλου α-
ριθμού και στα τρία γένη.
9. Να εντοπίσετε τα ρήματα της κατηγορίας του “capio”. Να κλίνετε την ορι-
στική ενεστώτα και την υποτακτική παρατατικού της παθητικής φωνής.
10. deportatum, susceptum, meruisse, fuisse: Να γράψετε τα απαρέμφατα και τις
μετοχές των ρημάτων από τα οποία προέρχονται οι τύποι, σε όλους τους
χρόνους και στη φωνή που βρίσκονται.
108
Βλ. υποσ. 1.
109
Κλίνεται κατά την πρώτη κλίση (luxuria, -ae) και κατά την πέμπτη (luxuries, -ei).

126
11. Να κλίνετε την προστακτική ενεστώτα των ρημάτων habeo, laudo, vivo,
obicio και την προστακτική του μέλλοντα των ρημάτων video, deportor,
suscipior, constituor, στη φωνή που σας δίδονται.
12. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω περιόδους, αφού μεταφέρετε τα ρήματα στα
υπόλοιπα πρόσωπα ενικού και πληθυντικού αριθμού και κάνετε τις απαραί-
τητες τροποποιήσεις:
α) Ille Asiam vidit sed in Asia continenter vixit.
β) Accusatores Asiae nomen Murenae obiecerunt.
α) Hic fuit in Asia.
β) Hic viro fortissimo magno adiumento fuit.
γ) Quam ob rem accusatores non Asia nomen illi obiecerunt.
δ) Honos et gloria nomini constituta est.
ε) Aliquod flagitium ac dedecus aut in Asia susceptum aut ex Asia
deportatum est.
14. Να αναγνωρίσετε το συντακτικό ρόλο των λέξεων του κειμένου που βρί-
σκονται σε πτώση δοτική.
15. Να αναγνωρίσετε τις δευτερεύουσες προτάσεις του κειμένου.
17. Να αναγνωρίσετε τους χρονικούς προσδιορισμούς του κειμένου.110
18. Να αναγνωρίσετε τον συντακτικό ρόλο των λέξεων του κειμένου που βρί-
σκονται σε πτώση γενική.
19. ob rem: Να δοθεί το αίτιο με όλους τους δυνατούς τρόπους.111
20. Θυμόσαστε το είδος της δοτικής στις παρακάτω προτάσεις;
α) Aeneas reginae insidias Graecorum renarrat.
β) Oraculum incolis respondet: “Regia hostia deo placet.”
γ) Neptunus urget beluam, quae incolis nocet.
δ) Delecti consultabant patriae. Eis corpus ex annis infirmum erat.
110
Μην ξεχάσετε την ιδιόμορφη αφαιρετική απόλυτο που δηλώνει χρόνο.
111
Βλ. Μάθ. 13, παρατ. 6.

127
ε) Gloriae Vergili studebat.
στ) Caesar tribus imperat in Belgis remanere.
η) Gaius Plinius Cornelio Tacito suo salutem.
θ) Licebit tibi quoque pugillares adportare.
ι) Illis femina cum lacrimis iniuriam aperit.
ια) Populum concitat et Tarquinio imperium adimit.
ιβ) Romanis imperium sine fine erit.
ιγ) “Quid est”, inquit, “mea Tertia? Cur tristis es? Quid tibi accidit?”
ιδ) L. Aemilio Paulo consuli iterum bellum cum Perse rege gerere obtigit.
ιε) Pater filiae osculum dedit. Pater Tertiae dixit: “Omen accipio”.
ιστ) Ibi vix animum sollicitum somno dederat, cum repente apparuit ei species
horrenda.
ιζ) Cassius iterum se somno dedit.
ιη) Existimavit ad se venire hominem similem effigiei mortui.
ιθ) Recesserat in diaetam, cui nomen est Hermaeum.
κ) Quod illic appensum civitati nomen dedit.
κα) Pareamus senatui, consulamus bonis, posteritatis gloriae serviamus.
κβ) Huic Arria funus paravit ac marito persaepe interroganti respondebat.
κγ) Cum ei ab ostio quaerenti Ennium ancilla dixisset eum domi non esse…
κδ) Ego ancillae tuae credidi te domi non esse; tu mihi ipsi non credis?
κε) Cato ficum ostendens patribus inquit: …
κστ) “Neminem credideritis patriae consulturum esse, nisi vos ipsi patriae
consulueritis.”
κζ) Fiduciam, quae nimia vobis est, deponite.
κη) C. Plinius Marcellino suo salutem.
κθ) Tristissimus haec tibi scribo.
λ) Ut illa patris cervicibus inhaerebat! Illi anilis prudentia erat!
λα) Pacuvius dixit sonora quidem esse et grandia quae scripsisset, sed videri
tamen ea sibi duriora et acerbiora.
λβ) Accius tragoediam suam, cui “Atreus” nomen est, ei desideranti legit.
λγ) Tanto dolore Aesopus est adfectus, ut nihil ei gratius possit esse quam
recuperatio fugitivi.

128
λδ) Homo quidam ei occurrit corvum tenens.
λε) Venit corvo in mentem verborum domini sui.
λστ) Sutor eum Caesari attulit.
21. Να σχηματίσετε σύντομες προτάσεις σύμφωνα με το παράδειγμα:
dominus, auxilium, pauper ⇒ dominus est auxilio pauperi.
α) leges, utilitas, cives ⇒
β) socii, auxilium, Romani ⇒
γ) inopia, dolor, milites ⇒
δ) donum, gaudium, pueri ⇒
ε) mors filiae, dolor, tu ⇒
στ) libri, usus, nos ⇒
λειτουργία των λέξεων που δίνονται.
α) viro είναι …………. …………………………………..
β) patri είναι ………… στο…………………………………
γ) gratulationi είναι …………………………………………………
δ) quandam είναι …………………….στο ……………………….
ε) Asiae είναι ……………………στο…………………………
στ) nomen είναι ………………στο ……………………………….
ζ) Murenae είναι ………………στο ……………………………..
η) deportatum είναι ……………………που προσδιορίζει το…………
θ) meruisse είναι …...……… απαρ.. ως …………………………..
ι) pietatis είναι γενική του ……………… από το ………………
23. Με ποιες λέξεις του κειμένου έχουν ετυμολογική συγγένεια οι λέξεις: 112
“φαμελιά”, “λούσο”, “μέρος”;
24. susceptum < sub + capio: Να σχηματίσετε ρήματα σύνθετα του “capio”, με
τις προθέσεις ή τα προθέματα: ad, cum, re-, inter, prae και να γράψετε τη
σημασία τους.113
112
φαμελιά < familia, λούσο < ιταλ. lusso < λατ. luxus > luxuria, μέρος < μείρομαι = γίνομαι
μέτοχος σε κάτι, λατ. mereo = λαμβάνω κάτι ως μερίδιο ή ως αμοιβή.
113
accipio = λαμβάνω, μαθαίνω (Μάθ. 10, 24), concipio = συλλαμβάνω, πιάνω (Μάθ. 14), recipio
= επανακτώ (Μάθ. 21), intercipio = αρπάζω κάτι πριν φτάσει στον προορισμό του (Μάθ. 45),
praecipio = καθοδηγώ (Μάθ. 48).

129
25. obiecerunt < ob + iacio: Να σχηματίσετε ρήματα σύνθετα του “iacio”, με τις
προθέσεις pro, και ab και να γράψετε τη σημασία τους. Ποιες σημασίες του
“obicio”114
γνωρίζετε;
26. Να μεταφράσετε στα Λατινικά τις προτάσεις: 115
α) Ο Μουρήνας βοήθησε πολύ τον πατέρα του στους κινδύνους.
β) Αν και η Ασία έχει κάποια υποψία τρυφής, οφείλουμε να επαινέσουμε τον
Μουρήνα.
γ) Ο Μουρήνας έζησε στην Ασία με εγκράτεια.
δ) Ο Σουλπίκιος κατηγόρησε τον Μουρήνα για κάποια ατιμία και ντροπή που
έφερε μαζί του από την Ασία.
ε) Το ότι υπηρέτησε ως στρατιώτης στον πόλεμο ήταν μεγάλη χαρά για τον
πατέρα του.
στ) Το τέλος της στρατιωτικής θητείας του Μουρήνα συνέπεσε με τη νίκη και το
θρίαμβο του πατέρα του.
I. Ασκήσεις του τύπου “Σωστό - Λάθος”
α) iudices είναι ονομαστική ή κλητική;
β) suo είναι δοτική ή αφαιρετική;
γ) solacio είναι δοτική ή αφαιρετική;
δ) luxuriae είναι γενική ή δοτική;
ε) Asiae είναι γενική ή δοτική;
στ) dedecus είναι ονομαστική ή αιτιατική;
ζ) quandam είναι αόριστη ή αναφορική αντωνυμία;
114
proicio = ρίχνω, πετάω, καταθέτω (Μάθ. 16), abicio = πετώ μακριά, καταθέτω τα όπλα (Μάθ.
34), me obicio = ρίχνομαι (Μάθ. 32), obicio + αιτ. + δοτ.= μέμφομαι κάποιον για (Μάθ. 30),
obicio = προβάλλω αντίρρηση (Μάθ. 47).
115
α) Murena magno adiumento patri suo in periculis fuit. β) Etsi Asia habet suspicionem
quandam luxuriae, Murenam laudare debemus. γ) Murena in Asia continenter vixit.
δ) Sulpicius aliquod flagitium ac dedecus ex Asia deportatum Murenae obiecit. ε) Meruisse
stipendia in bello magno gaudio patri suo fuit. στ) Finis stipendiorum Murenae patris
victoriam ac triumphum fuit.

130
α) viro είναι δοτ. κατηγ. του σκοπού στο “fuit”.
β) patri είναι παράθεση στο “viro”.
γ) luxuriae είναι δοτική αντικ. από το “suspicionem”.
δ) Asiam είναι αιτιατ. της κίνησης σε τόπο.
ε) Asiae είναι γενική επεξηγηματική στο “nomen”.
στ) nomini είναι δοτική αντικειμενική στο “gloria”.
ζ) susceptum είναι χρονική μτχ. (προτερόχρονο).
η) meruisse είναι υποκείμενο στο “fuit”.
θ) pietatis είναι γεν. του χαρακτηρ. γνωρίσματος.
ι) patris είναι γεν. αντικειμεν. στο “victoriam”.
α) Murena accusatus a Cicerone est.
β) Murena in Asia vixit luxuriose.
γ) Pater Murenae vir magnae fortitudinis erat.
δ) Murena luxuriae honorem et gloriam anteposuit.116
ε) Nomen Asiae laudem familiae Murenae tulit.
στ) Murena, victor ac triumphator, magno gaudio patri
suo fuit.
ζ) Cum pater suus imperator erat, Murena stipendia meruit.
η) Romani vitam in Asia esse honestam et modestam
existimabant.
θ) Pater et filius felices propter victoriam erant.
ι) Accusatores Murenae aliquod dedecus ex Asia
deportatum obiciunt.
116
antepono, -posui, -positum, -ere, 3 (+ αιτ. και δοτ.) = βάζω κάτι πάνω από κάτι άλλο

131
Α Β
1) solacio α) αρσενικό της γ΄ κλίσης
2) pietatis β) αναφορική αντωνυμία
3) dedecus γ) διαζευκτικός σύνδεσμος
4) finem δ) αρσενικό της δ΄ κλίσης
5) quandam ε) θηλυκό της γ΄ κλίσης
6) ac στ) αντιθετικός σύνδεσμος
7) rem ζ) ουδέτερο της β΄ κλίσης
8) qua η) αόριστη επιθετική αντωνυμία
9) aut θ) ουδέτερο της γ΄ κλίσης
10) sed ι) συμπλεκτικός σύνδεσμος
ια) θηλυκό της ε΄ κλίσης
Α Β
1) hic α) δοτική κατηγ. του σκοπού
2) familiae β) γενική αντικειμενική
3) Asiam γ) γενική του χαρακτηρ. γνωρίσματος
4) patri δ) ιδιόμορφη αφαιρ. απόλυτος
5) fortissimo ε) υποκείμενο
6) gratulationi στ) δοτική προσ. χαριστική
7) felicitatis ζ) δοτική αντικειμενική
8) Asiae η) αντικείμενο
9) luxuriae θ) επεξήγηση
10) patre imperatore ι) γενική επεξηγηματική
ια) επιθετικός προσδιορισμός

132
Α Β
1) adiumentum α) υποψία
2) felicitas β) έπαινος
3) suspicio γ) αξίζω
4) obicio (+ δοτ. και αιτ.) δ) η έκφραση συγχαρητηρίων
5) laus ε) μνήμη
6) dedecus στ) υπηρετώ στο στρατό
7) me obicio ζ) βοήθεια
8) mereo η) μέμφομαι
9) memoria θ) ντροπή
10) solacium ι) καλή τύχη
ια) παραλαμβάνω, δέχομαι
ιβ) ρίχνομαι
ιγ) μόχθος
ιδ) παρηγοριά
αντίστοιχης απάντησης. Δύο στοιχεία της στήλης των απαντήσεων περισ-
σεύουν:
1) Ubi Murena vixit? α) Propter aliquod flagitium ac
dedecus.
2) Quem Murena adiuvit? β) Cicero.
3) Cur Murena accusatus est? γ) Laudem familiae, memoriam
generi.
4) Quando Murena stipendia meruit? δ) In Asia.
5) Quis Murenae defensor
117
erat? ε) Sulpicius Rufus.
6) Quis Murenam accusavit? στ) Patrem suum.
7) Cur pater et filius felices erant? ζ) Flagitium ac dedecus.
η) Patre imperatore.
θ) Propter secundum
118
finem belli.

133
τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: debemus, vixit,
obiecerunt, constituta est, meruisse.
Ενεστώτας
Μέλλοντας
Παρακείμ.
Υπερσυντ.
να τα μεταφέρετε στον αντίθετο αριθμό (όπου είναι δυνατό): victoriam,
solacio, familiae, dedecus, gloria, accusatores, luxuriae, stipendiorum,
generi, flagitium, viro, finem.
αριθμός
αριθμός
αριθμός
ονομ. ενι-
κού
δοτική
ενικού
αιτιατική
ενικού
αφαιρετ.
ενικού
δοτική
πληθ.
αιτιατι-
κήπληθ.
hic
suo
quandam
qua
eo
aliquod
117
defensor, -oris (αρσ.) = υπερασπιστής, συνήγορος
118
secundus, -a, -um = ευνοϊκός

134
4. Να συμπληρώσετε τους άλλους βαθμούς των επιθέτων και των επιρρημά-
των:
fortissimo
magno
continenter
libentissime
ΙV. Aσκήσεις κατάταξης
1. Να σημειώσετε την ένδειξη (+) στην οικεία στήλη σύμφωνα με το παρά-
δειγμα, ώστε να δηλώνεται αν οι λέξεις που δίδονται συντάσσονται με γενι-
κή ή δοτική αντικειμενική: 119
Γενική αντικει-
μενική
Δοτική αντικει-
μενική
spes +
adversarius +
utilis
iucundus
cupiditas
plenus
idoneus
par
(im)peritus
suspicio
inops
similis
congruenter
obviam
memor
119
α) spes, cupiditas, plenus, (im)peritus, suspicio, inops, memor + γενική αντικ. β) adversarius,
utilis, iucundus, idoneus, par, similis, congruenter, obviam + δοτική αντικειμενική.

135
2. Να τοποθετήσετε στις στήλες του παρακάτω πίνακα τις παρακάτω δοτικές
που απαντούν στις επόμενες περιόδους:
α) Unum fuisse Homero servum, tres Platoni, nullum Zenoni tradunt.
(Mάθ. 35)
β) O felices viros puellarum, quibus populus Romanus loco soceri fuit!
(Mάθ. 35)
γ) Caecilia more prisco omen nuptiale petit filiae sororis. (Mάθ. 38)
δ) Puella rogavit materteram, ut sibi paulisper loco cederet. (Mάθ. 38)
ε) Caecilia puellae dixit: “Ego libenter tibi mea sede cedo”. (Mάθ. 38)
στ) Experiri volui, quam aequo animo me ferro essem interemptura, si tibi
consilium non ex sententia cessisset. (Mάθ. 49)
ζ) Tyrannis omnia semper suspecta atque sollicita sunt. (Mάθ. 44)
η) Si quid durius ei videbatur, a cerva sese monitum esse praedicabat.
(Mάθ. 48)
Δοτική
προσωπική
κτητική
Δοτική
προσωπική
χαριστική
Δοτική
προσωπική
ηθική
Δοτική
του κρίνοντος
προσώπου

136
1. Να συμπληρώσετε τα κενά με τη δοτική πτώση των τύπων που βρίσκονται
στην παρένθεση. Να προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς απο-
δεκτές. Να αναγνωρίσετε τις δοτικές των περιπτώσεων α, γ, δ, στ, η, ι.
α) Non ………………… tantum, sed …………………, …………………,
…………………, ………………… vivimus. (nos, patria, familia, liberi,
amici)
β) Antepono120
gloriam …………………(pecunia)
γ) Libertas sola ……………….. …………….. datur. (nemo, donum)
δ) Cur tam aperte mentiris? Istud ………. ……….. non est! (tu, laus)
ε) Vitia121
tua, puer, ………………… ………………… …………………
erunt. (tu, mala, fama122
)
στ) Decem cohortes …………. ………………… relictae sunt. (navis,
praesidium123
)
ζ) Philosophus qui societatem alienam124
fugit ……….. humano125
nulli
…………… est. (genus, usus)
η) Lacedaemonii neque ……………… neque ………………… studebant.
(artes, litterae)
θ) Ab omnibus id agmen126
expectabatur quod a sociis …………………
………………… mittebatur. (nos, auxilium)
ι) ……………… sunt multi amici. (ego)
120
antepono (+ δοτ. και αιτ.) = προκρίνω, βάζω κάτι πάνω από κάτι άλλο
121
vitium, -i = ελάττωμα
122
fama, -ae = φήμη
123
praesidium, -i = φρουρά
124
alienus, -a, -um = αλλότριος, ξένος
125
humanus, -a, -um = ανθρώπινος
126
agmen, -inis (ουδ.) = το στρατιωτικό άγημα

137
MAΘHMA XXXI LECTIO PRIMA ET TRICESIMA
H ΓENNAIOTHTA ΔE BΓAINEI ΠANTA ΣE KAΛO
1. Eρωτήσεις - Aσκήσεις ανοικτού τύπου
1. Nα μεταφέρετε τα πρωτόκλιτα και δευτερόκλιτα ουσιαστικά του κειμένου
στην αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
2. Nα μεταφέρετε τα τριτόκλιτα ονόματα του κειμένου στην αντίστοιχη πτώση
του άλλου αριθμού, εφόσον αυτό είναι δυνατόν, και να δηλώσετε το γένος
τους.
3. Tων ουσιαστικών του κειμένου που βρίσκονται σε αφαιρετική πτώση να
γραφούν οι πλάγιες πτώσεις και των δύο αριθμών, εφόσον αυτό είναι δυνα-
τόν.
4. Nα γραφούν οι πλάγιες πτώσεις και στους δύο αριθμούς (εφόσον αυτό είναι
δυνατόν) των τριτοκλίτων ουσιαστικών που σχηματίζουν τη γενική του πλη-
θυντικού με κατάληξη -ium.
5. Nα μεταφέρετε τα ουσιαστικά της 4ης κλίσης του κειμένου στην αντίστοιχη
πτώση του άλλου αριθμού, εφόσον αυτό είναι δυνατόν, και να δηλώσετε το
γένος τους.
6. Ποιο ουσιαστικό του κειμένου κλίνεται όπως οι μετοχές που χρησιμοποιού-
νται ουσιαστικά; Πώς κλίνεται; 127
7. nobili genere: Nα κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
8. Nα μεταφέρετε τα επίθετα του κειμένου στην αντίστοιχη πτώση του άλλου
αριθμού και στα τρία γένη των τριών βαθμών, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
νου στο θηλυκό και ουδέτερο γένος του συγκριτικού βαθμού, εφόσον αυτό
είναι δυνατόν.
10. Nα σχηματίσετε τα αντίστοιχα επιρρήματα των επιθέτων του κειμένου και
στους τρεις βαθμούς, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
127
Bλ. Μ. Πασχάλης - Γ. Σαββαντίδης, Λατινικά Λυκείου. Το βιβλίο του καθηγητή, σ. 89.

138
11. Nα μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου στην αντίστοιχη πτώση του
άλλου αριθμού και στα τρία γένη.
12. Nα γίνει χρονική αντικατάσταση του ρήματος της 2ης συζυγίας του κειμένου
σε όλες τις εγκλίσεις στη φωνή που βρίσκεται.
14. Nα κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα των ρημάτων της 1ης
συζυγίας του κειμένου στη φωνή που βρίσκονται.
15. praefuit, abiret: Nα γίνει χρονική αντικατάσταση των τύπων και να κλιθεί η
προστακτική έγκλιση ενεστώτα και μέλλοντα.
16. Tων αποθετικών ρημάτων του κειμένου να γραφούν όλοι οι ενεργητικοί
τύποι.
18. Nα ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι, αφού μεταφερθούν τα ρήματα των
κυρίων προτάσεων στο αντίστοιχο πρόσωπο του άλλου αριθμού της οριστι-
κής ενεστώτα και υπερσυντελίκου και γίνουν, όπου χρειάζεται, οι αναγκαίες
τροποποιήσεις ώστε οι νέες περίοδοι να είναι νοηματικώς αποδεκτές. Nα μη
θίξετε εκείνες που δεν είναι δυνατόν να μετασχηματισθούν:
α) Consul edixit ut omnes milites pugna abstinerent.
β) Consulis filius a duce hostium proelio lacessitus est.
γ) Miles Latinus filium consulis proelio lacessivit.
δ) Adulescens viribus suis confisus iniussu consulis in certamen ruit.
ε) Consul, cum in castra revertisset, adulescentem morte multavit.
στ) Statim hostes fuga salutem petiverunt.
ζ) Adulescentis opera hostes fugati sunt.
η) Consul in castra reversus adulescentes morte multavit.
θ) Cum is aliquando castris abiret, edixit ut omnes pugna abstinerent.
ι) Ille fortior hoste hasta eum transfixit et armis spoliavit.

139
θούν να είναι συντακτικώς αποδεκτές. Aν κάποια πρόταση είναι αποδεκτή,
να μην την θίξετε:
α) Ille nobili generi natus exercitui adulescens praefuit.
β) Gongrediamur, ut singulare proelio cernatur quis virtute antecellat.
γ) Consul castris aliquando abiens edixit ut omnes pugna abstinerent.
δ) Consul edicit ut omnis pugna abstineret.
ε) Hic scire volebat quanto miles Latinus Romano virtute antecellat.
στ) Cum consul redibit, rogabit quis iniussu ipsius in certamen ruisset.
ζ) T. Manlio consule bellum cum Latinis gerere obtigit.
η) Ubi consul castris abisset, filius eius castra hostium praeterequitavit.
θ) Fortior duci hostium filius Manli eum transfixit.
ι) Viribus suis confisus dux hostium proelio adulescentem lacessitus est.
α) Dux hostium proelio adulescentem lacessebat.
β) Filius consulis ducem hostium hasta transfixit.
γ) Adulescens fortior hoste armis eum spoliavit.
δ) Ille confisus viribus suis et cupididate pugnandi permotus in certamen
ruit et hostes fugavit.
ε) Consul filium suum supplicio capitis adfecit.
22. Nα εντοπίσετε τους τύπους που βρίσκονται σε γενική και δοτική πτώση και
να προσδιορίσετε τον συντακτικό τους ρόλο.
23. Nα προσδιορίσετε και να δικαιολογήσετε τον συντακτικό ρόλο των αφαιρετι-
κών του κειμένου.
24. Nα εντοπίσετε τους τύπους που βρίσκονται σε αιτιατική και να δικαιολογήσε-
τε την πτώση τους.
25. Nα χαρακτηρίσετε τις δευτερεύουσες προτάσεις του κειμένου και να δικαιο-
λογήσετε την έγκλιση και τον χρόνο του ρήματος με το οποίο εκφέρονται.
26. Congrediamur... antecellat: Nα δικαιολογήσετε την έγκλιση εκφοράς της
κύριας πρότασης της περιόδου.

140
27. Nα εντοπίσετε τους συνδέσμους του κειμένου και να εξηγήσετε τον συντα-
28. Congrediamur... antecellat: Nα μετατρέψετε τον ευθύ λόγο της περιόδου σε
πλάγιο χρησιμοποιώντας ως πρόταση εξάρτησης μία πρόταση που να ταιριά-
ζει στο νόημα του κειμένου.128
29. Edixit ut omnes pugna abstinerent: Nα μετατραπεί ο πλάγιος λόγος σε ευθύ.129
στοιχες λέξεις της ελληνικής (αρχαίας και νέας).
α) O αρχηγός των εχθρών προκαλεί σε μονομαχία τον γιο του Mανλίου, για να
κριθεί από την έκβαση αυτής πόσο υπερέχει ο Λατίνος από τόν Pωμαίο
στρατιώτη.
β) O νεαρός όρμησε στον αγώνα παρά τη διαταγή του υπάτου και έτρεψε σε
φυγή τους εχθρούς.
γ) Όταν ο ύπατος απουσίαζε, ο γιος του πέρασε έφιππος μπροστά από το στρα-
τόπεδο των εχθρών και ο αρχηγός τους τον προκάλεσε σε μάχη.
στην κατάλληλη θέση. Nα προσέξετε ώστε το νόημα να είναι αποδεκτό:
α) consul, multo, revertor, cum, adulescens, mors
β) opera, ille, hostis, fugo
γ) Romanus, Latinus, virtus, antecello, virtus
33. Ποιων παλαιότερων πτώσεων τις λειτουργίες συγκεντρώνει η αφαιρετική
πτώση, απλή ή εμπρόθετη;
128
H άσκηση αυτή να διδαχθεί αργότερα, όταν οι μαθητές θα διδαχθούν τον πλάγιο λόγο.
129
Βλ. υποσ. 128.

141
2. Eρωτήσεις - ασκήσεις κλειστού (αντικειμενικού) τύπου
I. Συμπλήρωση κενών
κατάλληλο τύπο. Tα ρήματα με τα οποία θα συμπληρώσετε τα κενά να τε-
θούν σε οριστική παρακειμένου, εκτός κι αν η σύνταξη απαιτεί διαφορετικό
χρόνο και έγκλιση. Nα προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς α-
ποδεκτές:
α) Congrediuntur, ut ................................ ........................................, quanto
milites Latini ............................. virtute ................................. (Romanus,
proelium, cernor, antecello)
β) Cum consul in castra................................., ................................ permotus
suum filium, cuius opera hostes ..............................., ..................................
................................. adfecit. (revertor, ira130
, vincor, supplicium, caput)
γ) His .................................. consul milites admonebat: “In certamen fortiter
ruite, ut hostes .................................... et patriam .......................................
.................................” (verbum, libero, expulso, periculum)
δ) Consul ............................. abiens milites omnes pugna ...........................
.......................... (iubeo, castra, abstineo)
ε) Adulescens castra hostium ................................ ducem eorum proelio
...............................; cum .................. congressus eum ..............................
transfixit et armis spoliavit. (gladius, is, lacesso, praeterequito μτχ.)
στ) Dux hostium credens fortiorem esse ........................................ eum
..................................... ................................ lacessit ut cernatur uter131
virtute .................................. (adulescens, proelium, singularis, antecello)
ζ) .............................. ................................ hostium antecellens adulescens et
........................... suis confisus, cum consul, pater suus, castris
..................................., praeterequitavit castra hostium et ducem eorum
................................... lacessivit. (audacia, abeo, dux, vis, pugna)
130
ira, -ae = οργή
131
uter = ποιος από τους δύο;

142
η) Adulescens ................................ ............................. iniussu consulis cum
............................ hostium in certamen ruit et eum hasta transfixit.
(congredior, dux, cupio μτχ.)
θ) T. Manlius filium suum, qui hostes ................................., ..........................
multavit, quia iniussu ipsius congredi cum Latino ................................
.................................... (fugo, audeo, mors, miles)
ι) Ille a ........................, ............................... suo, morte .................................,
quia ................. non .................................. (consul, pater, is, pareo,
multor)
2. Nα συμπληρώσετε τα κενά των παρακάτω περιόδων βάσει του νοήματος του
κειμένου:
α) Dux hostium a filio Manli hasta .................................... et ..........................
spoliatur.
β) Consul, qui ............................ Romanorum praeerat, omnes .......................
.............................. iussit.
γ) Adulescens ............................. consulis cum ........................... hostium
congressus erat, ut singularis proelii eventu cerneretur quanto
.................................... miles Romanus Latino .................................
δ) T. Manlius morte adulescentem ............................... iussit.
ε) Bello Latino filius T. Manli, consuli, cum aliquando pater suus ..................
.................., praterequitavit castra hostium et ...................................... a
.................... hostium cum eo congressus est.
II. Eρωτήσεις - ασκήσεις της μορφής “Σωστό - Λάθος”
α) Bello Latino T. Manlius vir nobilis generis
exercitui Romanorum praefuit.
β) T. Manlius nobili generi natus bello Latino
exercitui Romanorum praeerat.

143
γ) Adulescentem consul non laudavit, quod hasta
transfixit ducem hostium, sed morte multatus est.
δ) Cupiditati pugnandi adulescentes iniussu consulis
in certamen ruit.
ε) Adulescens fortior duci hoste eum interficit.
στ) Adulescentes viribus suis confisi congressi sunt
cum hostis.
ζ) Adulescens hasta transfixo duci hostium et armis
spoliato in castra victor revertit.
η) Cum filius Manli castra hostium praeterequitaverit,
a duce hostium proelio lacessitus est.
θ) Statim hostes fuga salutem petiverunt interfecto
duce eorum.
ι) Manlius filium suum, cuius opera hostes fugati sunt,
morte multavit.
α) Consulem praeterequitantem castra hostium dux
eorum proelio lacessivit.
β) T. Manlius consul, vir nobilissimi generis, Latino
bello exercitui Latino praefuit.
γ) Filius Manli iniussu patris in certamen ruit et
congressus cum duce hostium eum interfecit et armis
spoliavit.
δ) Iniussu consulum adulescens castris abiit et cum duce
Latino pugnavit.
ε) Consul edixerat ut omnes milites Romani pugna
abstinerent.
στ) Adulescens non paruit patri et pugna non abstinuit.
ζ) Dux hostium fortior filio consulis hasta eum transfixit.

144
η) Manlius filium suum, cuius opera hostes fugati sunt,
morte multavit.
θ) Cum aliquando filius consulis castra hostium
praeterequitavisset, miles quidam proelio eum
lacessivit.
ι) Multi militum Romanorum cupiditate pugnandi permoti
iniussu consulis in pugnam ruerunt.
III. Eρωτήσεις - ασκήσεις πολλαπλής επιλογής
1. H πρόταση “ut singularis proelii eventu cernatur” είναι:
α) χρονική
γ) τελική
2. O τύπος “opera” στην τελευταία περίοδο του κειμένου συντακτικώς είναι:
3. H υποτακτική της πλάγιας ερωτηματικής πρότασης του κειμένου είναι χρό-
νου ενεστώτα διότι:
α) δηλώνεται το υστερόχρονο και η δευτερεύουσα
εξαρτάται απο ρήμα αρκτικού χρόνου.
β) δηλώνεται το σύγχρονο και η δευτερεύουσα
γ) δηλώνεται το προτερόχρονο και η δευτερεύουσα
δ) δηλώνεται το προτερόχρονο και η δευτερεύουσα
εξαρτάται απο ρήμα ιστορικού χρόνου.

145
ε) δηλώνεται το υστερόχρονο και η δευτερεύουσα
στ) δηλώνεται το σύγχρονο και η δευτερεύουσα
IV. Eρωτήσεις - Aσκήσεις σύζευξης
1) Quis bello Latino exercitui Romano
praeerat?
α) Praeterequitavit castra
hostium et lacessitus a duce
eorum cum eo congressus est.
2) Quid consul castris abiens edixit? β) Miles quidam Latinus.
3) Quid adulescens, cum suus pater
castris abiit, fecit?
γ) Dux hostium.
4) Quis filium Manli proelio lacessivit? δ) Quia filius suus non paruit
patri et cum duce hostium
congressus est.
5) Cur T. Manlius morte suum filium
multavit?
ε) T. Manlius et suus filius.
6) Quando T. Manlius praefuit
exercitui Romanorum?
στ) Ut omnes pugna
abstinerent.
7) Quis castra hostium
praeterequitavit?
ζ) Bello Latino.
8) Quem adulescens hasta transfixit et
armis spoliavit?
η) T. Manlius.
θ) Filius T. Manli, consulis.
ι) Miles quidam Romanus.
ια) Ducem hostium.
ιβ) Militem quendam Latinum.

146
A B
1) fugo απογυμνώνω
2) abstineo περνώ έφιππος μπροστά από
3) praeterequito τιμωρώ
4) lacesso απέχω
5) congrendior διαπερνώ, καρφώνω
6) cerno παρακινώ, παρασύρω
7) antecello ορμώ
8) transfigo κρίνω
9) permoveo υπερέχω, ξεπερνώ κάποιον
10) ruo συγκρούομαι
11) ......................... .......................................
12) ......................... ........................................
A B
1) bello αφαιρετική της αναφοράς
2) genere αφαιρετική του μέτρου
3) castris αφαιρετική του μέσου
4) paulo αφαιρετική του χρόνου
5) virtute αφαιρετική της καταγωγής
6) viribus αφαιρετική του εσωτερικού αιτίου

147
7) iniussu αφαιρετική της ιδιότητας
αφαιρετική της αξίας
αφαιρετική της ποινής
αφαιρ. απομάκρυνσης/χωρισμού
1. Nα εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι από συντακτικής απόψεως
σφαλμένο:
α) Ille patre suo virtute antecellit.
β) Omnes, iussu consulis, pugna abstinebant.
γ) Dux hostium adulescentem singulare proelio lacessivit.
δ) Filius consulis fortior duci hostium erat.
ε) Milites nostri hastis multos hostium transfixerunt et armis
spoliaverunt.
στ) Adulescentes iniussu consulis in pugna ruerunt.
ζ) Ille huic modo a patri multatus est.
η) Adulescentium opera hostes terga vertunt ac fugiunt.
θ) Omnes iussu consulis pugnam abstinere debebant.
ι) Confidite vires vestras et fortiter in certamen ruite.
2. O τύπος “hoste” του κειμένου συντακτικώς είναι:
α) αφαιρετική της αναφοράς
β) αφαιρετική συγκριτική
γ) αφαιρετική του μέτρου
δ) αφαιρετική του μέσου
ε) αφαιρετική της καταγωγής
στ) αφαιρετική του εσωτερικού αιτίου

148
στον κατάλληλο τύπο. Nα δικαιολογήσετε την έγκλιση και τον χρόνο των
ρημάτων των δευτερευουσών προτάσεων και να χαρακτηρίσετε συντακτι-
κώς τις αφαιρετικές πτώσεις. Nα προσέξετε ώστε οι περίοδοι να είναι νοη-
ματικώς αποδεκτές:
α) T. Manlius, qui .............................. Latino exercitui Romano praeerat,
........................... .............................. die castris milites pugna
............................... iussit. (bellum, abstineo, abeo μτχ., quidam)
β) Cum Manlius in castra ............................... et ............................ filium
suum cum duce hostium ............................., ............................... permotus
................................. eum multavit. (congredior, ira, revertor, audio, mors)
γ) Hostes pavidi terga verterunt ac ............................. salutem petiverunt,
cum dux eorum ab ................................... Romano .....................................
(fuga, interficior, adulescens)
δ) Omnes milites ................................... abstinebant praeter consulis
.........................., qui .................................. pugnandi .................................
in certamen ruit. (pugna, filius, permoveor, cupiditas)
ε) Adulescens, qui ............................ suo magno ...................................... in
periculis fuit, ab ....................... patre morte multatus est, quia iniussu
eius cum ............................ hostium ........................................................
(pater, dux, adiumentum, ipse, congredior)
στ) Consul ............................. laudare debebat magis quam .........................
........................... (adulescens, mors, multo)
ζ) Adulescens dignus ................................ et ................................ magis erat
quam ................................., quia ................................. ...............................
patriam liberavit. (honor, laus, periculum, magnus, mors)
η) Adulescens cum a ............................. hostium lacessitus esset, fretus
............................... suis cum .................... congressus est et eum
................................. (dux, vis, is, interficio)

149
θ) Ille ............................... iam ................................ Romam venit et ad
amicum suum .............................., qui paulo .........................................
natu erat. (aetas, parvus συγκρ. βαθ., grandis, deverto)
ι) ....................... post ........................., cum consul in castra ........................,
edixit ut adulescens morte ................................. (paucus, dies, revertor,
multor)

150
ΜΑΘΗΜΑ XXΧΙΙ LECTIO ALTERA ET TRICESIMA
ΕΝΑΣ ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΟΣ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ
ονόματα της α΄ κλίσης που απαντούν μόνο
στον πληθυντικό αριθμό (pluralia tantum).
των αρσενικών προσηγορικών ονομάτων της γ΄ κλίσης.
3. omnes cruciatus, salute vestra, meam mentem, tantas dimicationes: Να κλι-
θούν κατά ζεύγη στον αριθμό που δίνονται.
4. Να γράψετε την αιτιατική, κλητική και αφαιρετική όλων των τριτοκλίτων
θηλυκών ουσιαστικών του κειμένου στον αριθμό που βρίσκονται.
5. multas, fortissimorum, parvi: Να σχηματίσετε και στους τρεις βαθμούς τα
αντίστοιχα επιρρήματα των επιθέτων που σας δίνονται.
8. Να εντοπίσετε τα αποθετικά ρήματα του κειμένου και να γράψετε όλους
τους τύπους της ενεργητικής φωνής.
9. Να αναγνωρίσετε γραμματικώς όλα τα γερούνδια
10. Να κλίνετε τα γερούνδια των παρακάτω ρημάτων: iaceo, accedo, propono,
obicio.
11. Να κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα των ρημάτων “imitor”
και “intueor”.
12. Να κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα των ρημάτων “obicio”
και “administro”.
13. proponebam: Να γράψετε το ίδιο πρόσωπο σ’ όλους τους χρόνους της ορι-
στικής και υποτακτικής στην παθητική φωνή.
132
Βλ. υποσ. 1.

151
14. potui, reliquerunt: Να κλίνετε την υποτακτική παρατατικού των ρημάτων
μέλλοντα και του παρακειμένου και κάνετε τις απαραίτητες τροποποιήσεις:
α) Quas ego mihi proponebam.
β) Mentem meam conformabam.
α) Pleni exemplorum sunt libri, plenae exemplorum voces sapientium sunt.
β) Haec iacerent in tenebris.
γ) Imagines fortissimorum virorum scriptores et Graeci et Latini nobis
reliquerunt.
δ) Eas ego, cupidus bene gerendi rem publicam, semper mihi proponebam.
ε) Sic me pro salute vestra in tantas dimicationes obicere potui.
17. Να αναγνωρίσετε συντακτικώς τα γερούνδια του κειμένου.
18. quae iacerent in tenebris onmia: Να δικαιολογήσετε την υποτακτική της
πρότασης.
19. Στις παρακάτω ομάδες λέξεων να υπογραμμίσετε αυτές που δεν είναι τύποι
γερουνδίου:
α) arbitrando, oppugnandum, colendam, gerendi, ducendo.
β) intuendum, imitandi, colendis, administrando, spectandum.
γ) scribendi, legendo, amandorum, consulendum, navigando.
α) libri είναι …….……. στο………………….
β) exemplorum είναι γενική…………από το…………
γ) nobis είναι ……………στο…………………
δ) administrandi είναι γενική……………….στο ………
ε) mentem είναι ……………………στο……………

152
στ) semper είναι ……………… …………………………
ζ) cogitando είναι αφαιρ. ……………… από …………….
η) pro salute είναι εμπρόθ. …………………………………
θ) mortis είναι γενική………………… από…….………
ι) parvi είναι γενική της ……………… στο ………….
22. Να γράψετε λέξεις της Λατινικής ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω: 133
sapiens, vetustas, lumen, scriptor, ad-ministro, semper, colo, con-formo,
honestas, cruciatus, dimicatio.
α) Ο Κικέρωνας διηγείται ότι οι λόγοι των σοφών, όλα τα βιβλία και η αρχαι-
ότητα είναι γεμάτα από πρότυπα υποδειγματικής συμπεριφοράς.
β) Aυτά τα πρότυπα δεν έμειναν στην αφάνεια, γιατί τα συνόδευε πάντα το
φως των γραμμάτων.
γ) Πάντα βάζω μπροστά μου ως πρότυπα τις εικόνες γενναιότατων ανδρών.
δ) Με το να μιμούμαι γενναίους άνδρες, ρίχτηκα σε τόσο μεγάλους αγώνες για
τη σωτηρία σας.
ε) Πρέπει να επιδιώκουμε μόνο τον έπαινο και την τιμή.
α) cruciatus είναι ονομαστική ή αιτιατική;
β) parvi είναι ονομαστική πληθ. ή γενική ενικού;
γ) quam είναι αντωνυμία ή επίρρημα;
δ) colendo είναι δοτική ή αφαιρετική;
133
sapientia -ae, vetus -eris, veteranus -a -um, vetustus -a -um, luna -ae, illustris -e, scribo,
scriptum -i, minister -stri, sempiternus -a -um, cultura -ae, cultus -a -um (= κομψός, καλλιεργη-
μένος), agricultura -ae, forma -ae, formo, formosus -a -um (= ωραίος), honestus -a
-um και honoratus -a -um (= έντιμος), honor -oris, ex-crucio, crux -cis (θηλ.) (= σταυρός),
dimico.
134
α) Cicero narrat voces sapientium, omnes libros et vetustatem plena exemplorum esse. β) Haec
exempla in tenebris non iacuerunt, quia litterarum lumen semper accedebat. γ) Mihi semper
imagines fortissimorum virorum propono. δ) Viros fortes imitando me pro salute vestra in
tantas dimicationes obieci. ε) Laudem et honestatem solum expetere debemus.

153
ε) tot είναι αντωνυμία ή επίρρημα;
στ) excellentes είναι μετοχή ή επίθετο;
ζ) vestra είναι προσωπική ή κτητική αντωνυμία;
η) tenebris είναι πρωτόκλιτο ή δευτερόκλιτο ουσιαστικό;
θ) iacerent είναι ρήμα α΄ ή β΄ συζυγίας;
ι) obicere είναι ρήμα β΄ ή γ΄ συζυγίας;
α) plenae είναι κατηγορούμενο στο “voces”.
β) quae είναι υποκείμενο στο “iacerent”.
γ) litterarum είναι γενική αντικειμενική στο “lumen”.
δ) ad intuendum είναι εμπρόθ. γερούνδιο του σκοπού.
ε) quas είναι έμμεσο αντικ. στο “proponebam”.
στ) colendo είναι δοτική (γερουνδίου) του τρόπου.
ζ) laudem είναι υποκ. στο γερούνδιο “expetendo”.
η) corporis είναι γενική αντικειμ. στο “cruciatus”.
θ) pericula είναι υποκείμενο στο “ducendo”.
ι) parvi είναι γενική της ιδιότητας από το “esse”.
3. Nα σημειώσετε την ένδειξη Χ στο οικείο πλαίσιο:
Γερούνδιο Γερουνδιακό Γερούνδιο ή Γερουνδιακό
α) imitandas
β) colendis
γ) gerendae
δ) intuendas
ε) cogitandum
στ) intuendos
ζ) administrandi
η) expetendorum
θ) ducendum
ι) comformando

154
α) In omnibus libris et vocibus sapientium
sunt exempla virorum magnae fortitudinis.
β) Haec exempla in tenebris iacent.
γ) In litteris multa exempla sunt, ut
adulescentes ea solum intueantur.
δ) Scriptores nobis reliquerunt multa exempla,
ut ea imitaremur.
ε) Si quidam bene gerere rem publicam vult,
ea exempla sibi proponere debet.
στ) Expetendo laudem et honores nostrum
animum conformare debemus.
ζ) Cicero putat cruciatus corporis et mortem
magni esse.
η) Cicero dimicare pro patria non potuit.
Α Β
1) tenebris α) θηλυκό ουσ. της γ΄ κλίσης
2) pericula β) δεικτική αντωνυμία
3) lumen γ) αναφορική αντωνυμία
4) salutem δ) κτητική αντωνυμία
5) cruciatus ε) θηλυκό ουσ. της α΄ κλίσης
6) tot στ) ουδέτερο ουσ. της γ΄ κλίσης
7) colendo ζ) ουδέτερο ουσ. της β΄ κλίσης
8) parvi η) επίρρημα
9) vestra θ) αρσενικό ουσ. της δ΄ κλίσης
10) quam ι) αφαιρετική γερουνδίου
ια) θετικός βαθμός επιθέτου

155
propon e nd o γενική γερουνδίου
cogita e nd um δοτική γερουνδίου
obici e nd o αιτιατική γερουνδίου
expet nd i αφαιρετική γερουνδίου
Α Β
1) vetustas α) κατηγορούμενο
2) mihi β) γενική επεξηγηματική
3) in tenebris γ) εμπρόθετος του σκοπού
4) parvi δ) υποκείμενο
5) animum ε) γενική υποκειμενική
6) ducendo στ) έμμεσο αντικείμενο
7) mortis ζ) εμπρόθετος της στάσης σε τόπο
8) administrandi η) αντικείμενο
9) ad intuendum θ) αφαιρετική του τρόπου
10) plenae ι) γενική της αξίας
ια) γενική αντικειμενική
Α Β
1) vox α) συνοδεύω, πλησιάζω
2) intueor β) σκέφτομαι, αναλογίζομαι
3) litterae γ) αξίωμα
4) relinquo δ) νομίζω
5) vetustas ε) ρίχνομαι
6) administro στ) γράμματα, λογοτεχνία
7) cogito ζ) φωνή, λόγος

156
8) accedo η) αφήνω, κληροδοτώ
9) obicio θ) αρχαιότητα
10) honestas ι) διαχειρίζομαι
ια) ατενίζω, κοιτάζω
ιβ) ρίχνω
ιγ) τιμή
ιδ) επιδιώκω
σεύει:
1) Quis est plena exemplorum? α) Multas imagines virorum.
2) Nonne litterae exempla luminant? β) Cicero.
3) Quid scriptores nobis reliquerunt? γ) Vetustas.
4) Cur scriptores imagines nobis δ) Certe.
reliquerunt? ε) Colendo et cogitando homines
5) Quis eas imagines sibi proponebat? excellentes.
6) Cur Cicero imagines sibi proposuit? στ) Ad cogitandum.
7) Quid solum expetere debemus? ζ) Imitandi causa.
8) Quo modo orator suam mentem η) Quia bene administare rem
conformabat? publicam cupiebat.
θ) Laudem et honestatem.
τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: iacerent,
accederet, reliquerunt, potui, obicere.
Ενεστώτας
Μέλλοντας
Παρακείμ.
Υπερσυντ.

157
να τα μεταφέρετε στον αντίθετο αριθμό (όπου είναι δυνατό): tenebris,
litterarum, libri, imagines, virorum, scriptores, animum, pericula, salute,
lumen, voces, exemplorum.
αριθμός
αριθμός
αριθμός
ονομ. ενι-
κού
αιτιατική
ενικού
αφαιρετ.
ενικού
ονομ.
πληθ.
δοτική
πληθ.
αιτιατι-
κήπληθ.
me
meam
vestra
tot
quas
tantas
4. Να συμπληρώσετε τους άλλους βαθμούς των επιθέτων:
multas
cupidus
parvi
fortissimorum

158
5. Nα συμπληρώσετε τα κενά με τον κατάλληλο τύπο του γερουνδίου.
α) Oratores135
sunt viri ………………. periti. (dico)
β) Hannibal dedit Scipioni potestatem secum ………………. (conloquor136
)
γ) Multa de bene beateque137
…………… a Platone disputata sunt. (vivo)
δ) Hamilcar numquam hosti cessit, neque locum138
…………….. dedit.
(noceo)
ε) Legatos misit ad eos ………………. causa. (conloquor)
στ) Puer studiosus ………………. fuit. (audio)
ζ) Miles permotus cupiditate ………………. periit. (pugno)
η) Cives coniurationem139
nascentem non ………… confirmaverunt. (credo)
θ) Praedones venerunt ad ………………….. (saluto)
ι) Hostes salutem …………………. petiverunt. (fugio)
1. Να τοποθετήσετε τα παρακάτω γερούνδια στον πίνακα που ακολουθεί:
α) Nostri fortiter pugnando vicerunt.
β) Puer dextra manu utendo140
scribit.
γ) Pauci sunt apti regendo.
δ) Meam tragoediam legendo valde gaudes.
ε) Soli boni idonei sunt iuste141
imperando.
στ) Legendo multa discis.
ζ) Hiemando locus est aptus.
Δοτική Αφαιρετική Δοτική Αφαιρετική
135
orator, -oris = ρήτορας
136
conloquor, -locutus sum, -loqui (αποθ.), 3 = συζητώ, κουβεντιάζω
137
beate (επίρρ.) = ευτυχισμένα
138
alicui locum nocendi do = δίνω σε κάποιον αφορμή να με βλάψει
139
coniuratio, -onis (θ.) = η συνωμοσία
140
utor, usus sum, uti (απόθ.), 3 + αφαιρ.= χρησιμοποιώ
141
iuste (επίρρ.) = δίκαια

159
1. Να συμπληρώσετε τον κατάλληλο τύπο γερουνδίου και να δικαιολογήσετε
την επιλογή σας.
α) Cupiditas ……………….. unas litteras142
. (scribo)
.....................................................................................................................
β) Illa ……………………. vivit. (spero)
.....................................................................................................................
γ) Tempus est …………. (fugio)
.....................................................................................................................
δ) Pervenit143
………………… Alpes. (transeo)
.....................................................................................................................
ε) Suam mentem …………….. et ……………… conformabat. (lego, cogito)
.....................................................................................................................
στ) Lucem144
orientis145
solis146
………………. cupiditate adductus, ex somno
se excitavit. (specto)
.....................................................................................................................
ζ) Hic locus non erat idoneus ……………….. (pugno)
.....................................................................................................................
η) Intellexi quos fidos147
amicos haberem amicitiam eorum …….………
(experior148
)
.....................................................................................................................
θ) Multa impetravit saepe ……………….. (oro)
.....................................................................................................................
ι) Sedem petiveras ………………. causa. (scribo)
.....................................................................................................................
142
Βλ. υποσ. 56.
143
pervenio, -veni, -ventum, -ire, 4 = καταφθάνω
144
lux, -cis (θηλ.) = το φως
145
orior, ortus sum, oriri, (αποθ.) 4 = ανατέλλω
146
sol, solis (αρσ.) = ήλιος
147
fidus, -a, -um = πιστός
148
experior, -pertus sum, -iri, (απόθ.) 4 = δοκιμάζω

160
ια) Spem ………………. numquam amisi. (redeo)
.....................................................................................................................
ιβ) Multos scimus verba ……….. cupidos esse, ………. paucos. (facio, audio)
.....................................................................................................................
ιγ) Non est vobis modus …………….. ut vultis. (vivo)
.....................................................................................................................
ιδ) Aluit149
spem …………………….. ad summos honores. (pervenio150
)
.....................................................................................................................
ιε) Aqua idonea ……………… est. (bibo151
)
.....................................................................................................................
149
alo, alui, alitum (altum), ere, 3 = (εκ)τρέφω
150
pervenio, -veni, -ventum, -ire, 4 = φθάνω
151
bibo, bibi, -ere, 3 = πίνω

161
ΜΑΘΗΜΑ XXXIII LECTIO TERTIA ET TRICESIMA
KAIPOΣ ΓIA ANAΣYΓKPOTHΣH
1. Nα μεταφέρετε τα δευτερόκλιτα ουσιαστικά του κειμένου στην αντίστοιχη
πτώση του άλλου αριθμού, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
2. Nα μεταφέρετε τα τριτόκλιτα ουσιαστικά του κειμένου στην αντίστοιχη
3. Nα κλίνετε το όνομα “dignitas” στον πληθυντικό αριθμό.
4. severis legibus: Nα κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
5. Nα μεταφέρετε επίθετα του κειμένου στην αντίστοιχη πτώση του άλλου α-
ριθμού και στα τρία γένη των τριών βαθμών, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
νου στο θηλυκό και ουδέτερο γένος του συγκριτικού βαθμού, εφόσον αυτό
7. Nα σχηματίσετε τα αντίστοιχα επιρρήματα των επιθέτων του κειμένου και
στους τρεις βαθμούς, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
8. Nα μεταφέρετε τις αναφορικές αντωνυμίες του κειμένου στην αντίστοιχη
πτώση του άλλου αριθμού και στα τρία γένη.
9. Tων τύπων του κειμένου που βρίσκονται σε αφαιρετική πτώση να γραφούν
οι πλάγιες πτώσεις και των δύο αριθμών, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
10. Nα γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων της παθητικής περιφραστικής
συζυγίας του κειμένου.
11. fuit, fecit, potest: Nα γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων σε όλες τις
εγκλίσεις.
12. prohibuisset, perdidit: Nα κλιθεί η προστακτική έγκλιση ενεστώτα και μέλ-
λοντα και στις δύο φωνές.

162
13. Nα εντοπίσετε τους τύπους των αποθετικών ρημάτων του κειμένου και να
γράψετε όλους τους τύπους της ενεργητικής φωνής των ρημάτων αυτών.
15. Nα ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι, αφού μεταφερθούν τα ρήματα στο
αντίστοιχο πρόσωπο του άλλου αριθμού της οριστικής μέλλοντα και παρα-
κειμένου και γίνουν, όπου χρειάζεται, οι αναγκαίες τροποποιήσεις ώστε οι
νέες περίοδοι να είναι νοηματικώς αποδεκτές. Nα μη θίξετε εκείνες που δεν
είναι δυνατόν να μετασχηματισθούν:
α) Omnia sunt excitanda tibi uni, C. Caesar.
β) Constituenda sunt iudicia vobis.
γ) Comprimendae sunt libidines populo.
δ) Propaganda est suboles nobis.
ε) Omnia iacere perculsa et prostrata impetu belli videtis.
στ) Impetus belli omnia percellit et prosternit.
ζ) Omnia nobis prosternenda et postea constituenda erant.
η) Omnia quae diffluunt severis legibus tibi vincienda sunt.
θ) Subveniendum a nobis152
reipublicae est, quia perculsa et prostrata iacet.
ι) Congrendiendum est nobis, ut cernatur quanto Romanus miles Latino
virtute antecellat.
είναι αποδεκτή, να μην την θίξετε:
α) Adulescens patre suo multandus erit.
β) Tu Epheso Romam eundus es.
γ) Delendae sunt a nobis urbes hostium.
δ) Aurum omnem Camillo recipiendum erat.
ε) Aequo iure Veientana praeda dividenda erat.
στ) Imitandum est nobis innumerabiles viri qui rem publicam stabiliverunt.
152
Mε γερουνδιακά ρημάτων συντασσομένων με δοτική το ποιητικό αίτιο εκφέρεται με ab + α-
φαιρ. και όχι με απλή δοτική, έτσι ώστε να αποφεύγεται η ασάφεια εξαιτίας του δυσδιάκριτου
συντακτικού ρόλου των δύο δοτικών. Bλ. Μ. Πασχάλης - Γ. Σαββαντίδης, Λατινικά Λυκείου.
Το βιβλίο του καθηγητή, σ. 102.

163
ζ) Ferendum est nobis quod accidit.
η) Cohibendae feminis erunt lacrimae.
θ) Tutandum vobis patria erit.
ι) Res publica severis legibus tibi uni vincienda sunt.
17. Nα μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική, αντικαθιστώντας
τους τύπους του ρήματος “debeo” και τα απαρέμφατα που εξαρτώνται από
αυτούς με τον αντίστοιχο τύπο της παθητικής περιφραστικής συζυγίας. Nα
δηλώσετε το ποιητικό αίτιο:
α) Iniuriae repugnare debemus.
β) Pueri magistrum honorare debent.
γ) Populus Romanus duos consules deligere debebat.
δ) L. Aemilius Paulus bellum adversus Persen regem gerere debebat.
ε) Pueri patribus parere debent.
19. Nα εντοπίσετε τους τύπους που βρίσκονται σε γενική πτώση και να προσ-
διορίσετε το συντακτικό τους ρόλο.
20. Nα εντοπίσετε τους τύπους που βρίσκονται σε δοτική πτώση και να προσ-
διορίσετε το συντακτικό τους ρόλο.
21. Nα εντοπίσετε τους τύπους που βρίσκονται σε αιτιατική και να προσδιορίσε-
τε το συντακτικό τους ρόλο.
22. Nα εντοπίσετε τα γερουνδιακά του κειμένου και να δικαιολογήσετε τη σύ-
νταξή τους.
23. Nα εντοπίσετε τον υποθετικό λόγο του κειμένου και να προσδιορίσετε το
είδος του. Nα δώσετε την πλήρη μορφή του. 153
24. Nα εντοπίσετε και να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τις μετοχές του κειμένου.
Nα δικαιολογήσετε το συντακτικό τους ρόλο καθώς και την πτώση τους.
153
Για την απάντηση βλ. Μ. Πασχάλης - Γ. Σαββαντίδης, Λατινικά Λυκείου. Το βιβλίο του καθηγη-
τή, σ. 97. O διδάσκων μπορεί, κατά την κρίση του, να αποφύγει την άσκηση αυτή, αφού οι μα-
θητές δεν έχουν διδαχθεί ακόμη τους υποθετικούς λόγους της Λατινικής· η άσκηση μπορεί να
δοθεί στους μαθητές, όταν θα διδαχθούν τους υποθετικούς λόγους.

164
27. Nα χρησιμοποιήσετε παθητική περιφραστική συζυγία όπου αυτό είναι δυνα-
τόν και να μεταφράσετε στα Λατινικά τις παρακάτω περιόδους:
α) Πρέπει να χαλιναγωγήσουμε τα πάθη και να στερεώσουμε με αυστηρούς
νόμους όσα η ρημαγμένη πολιτεία έχασε σ’ αυτόν τον φοβερό εμφύλιο πό-
λεμο.
β) Πρέπει όλοι οι πολίτες να βοηθήσουν την πολιτεία και να θεραπεύσουν τα
τραύματά της, τα οποία κανείς εκτός από το λαό δεν μπορεί να θεραπεύσει.
γ) Πρέπει να αποκατασταθεί η ειρήνη και να αναδιοργανωθεί η πολιτεία.
κτές προτάσεις αφού τοποθετήσετε την κάθε λέξη στον κατάλληλο τύπο και
στην κατάλληλη θέση. Tα ρήματα να τεθούν σε οριστική ενεστώτα της πα-
θητικής περιφραστικής συζυγίας. Nα προσέξετε ώστε το νόημα να είναι α-
ποδεκτό:
α) medeor, nos, civilis, vulnus, bellum.
β) homo, comprehendo, tu.
γ) magister, vos, pareo.
29. Πώς σχηματίζεται η ενεργητική και πώς η παθητική περιφραστική συζυγία;
Πότε η σύνταξη στην περίπτωση της παθητικής περιφραστικής συζυγίας εί-
ναι προσωπική και πότε απρόσωπη;
ρίων προτάσεων να τεθούν στην οριστική ενεστώτα της παθητικής περιφρα-
στικής συζυγίας, ενώ για τη συμπλήρωση των ρημάτων των δευτερευουσών

165
προτάσεων να λάβετε υπόψη τους σχετικούς κανόνες που γνωρίζετε. Nα
προσέξετε ώστε οι περίοδοι να είναι νοηματικώς αποδεκτές:
α) Tam prope a .................... habemus hostem. Itaque bellum .........................
adversus Carthaginienses ............................. . Carthago ....................
(murus, nos, gero, deleo)
β) Cupiditas gloriae, puer, cum nimia ...................., .................... nocet.
Gloriae cupiditas ............................ ....................... (homo, caveo, tu, sum)
γ) Hostes ..................... audio. Periculum ............................. .....................,
patria .............................................. (advento, caveo, vos, tutor)
δ) Nemo praeter nos ............................... consulet. ...........................................
pro ea fortiter ...................................... (patria, nos, pugno)
ε) .......................... civis ...................................., cum is ..................................
facit. (multo, iudex, scelus)
στ) Opera ............................. ........................, ut avis .............................
salutationes. (impendo, homo, disco)
ζ) ...................................... ............................., quia de .......................... fessi
sumus. (dormio, nos, via)
η) ...................... exercitus ad pugnam ...................... ................................
(mitto, imperator, alacer)
θ) Civitates .............................................. .......................................... et leges
libenter .................................. ................................ (contineo, lex, servo,
civis)
ι) Murena .................................. ............................, quod Asiam vidit sed in
Asia continenter vixit. (vos, laudo)
1. Nα εξετάσετε αν οι παρακάτω περίοδοι είναι συντακτικώς ορθές ή εσφαλμέ-
νες και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο:
α) Haec excitandum est tibi uni, C. Caesar.
β) Subvenienda est patria nobis et belli vulnera
sananda sunt.

166
γ) Excitanda erunt nobis quae diffluxerunt.
δ) Sanandum civibus est vulnus reipublicae.
ε) Multandus patri fuerat filius, quia scelus fecerat.
στ) Prohibendae erat nobis iniuriae improborum civium.
ζ) Quae perculsa iacent civibus excitanda sunt.
η) Vulnera reipublicae nemo praeter te mederi154
poterit.
θ) Respublica, quae propter civilem bellum diffluxit,
vincienda sunt severis legibus.
ι) Revocandi erant mores civitatis, qui impetu civilis
belli prostraverant.
2. Nα εξετάσετε αν οι παρακάτω περίοδοι ανταποκρίνονται στο νόημα του κει-
μένου και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο:
α) In bello civili res publica ornamenta dignitatis
et praesidia stabilitatis suae perdidit.
β) Bellum civile necesse fuit.
γ) Omnia C. Caesari excitanda erant quae perculsa
et prostrata impetu civilis belli iacebant.
δ) Impetu belli multa perculsa et prostrata erant.
ε) Caesar omnia quae iacebant perculsa et prostrata
potuit excitare.
στ) Libidines a C. Caesare compressae erant.
ζ) C. Caesar reipublicae subvenire debebat et omnia
belli vulnera sanare.
η) Caesar omnia quae dilapsa diffluxerunt severis legibus
vinxit.
θ) In illo bello civili, in illo ardore animorum et armorum
multi milites occisi et vulnerati sunt.
ι) In bello civili multa uter dux fecit armatus quae idem
togatus fieri prohibuisset.
154
Kατά τη διδασκαλία θα πρέπει να επισημανθεί ότι το ρήμα “medeor” συντάσσεται σπανιότερα
και με αιτιατική. Bλ. Μ. Πασχάλης - Γ. Σαββαντίδης, Λατινικά Λυκείου. Το βιβλίο του καθηγη-
τή, σ. 98.

167
1. Mε δοτική συντάσσεται το ρήμα:
α) excito
β) constituo
γ) comprimo
δ) vincio
ε) subvenio
2. Στην πρόταση “Vobis domum eundum erit.” η σύνταξη είναι απρόσωπη διό-
τι:
α) το γερουνδιακό ανήκει σε ρήμα μεταβατικό που συντάσσεται
με αιτιατική.
β) το γερουνδιακό ανήκει σε ρήμα αμετάβατο.
γ) το γερουνδιακό ανήκει σε ρήμα που συντάσσεται με δοτική.
δ) το γερουνδιακό ανήκει σε ρήμα αποθετικό.
3. O τύπος “legibus” του κειμένου συντακτικώς είναι:
γ) δοτική του ποιητικού αιτίου
δ) αφαιρετική του ποιητικού αιτίου
ε) δοτική του σκοπού

168
1) Cui excitanda erant quae iacebant
perculsa atque prostrata impetu belli
civilis?
α) C. Caesar.
2) Eratne necesse civile bellum an non? β) Minime vero.
3) Quid quassata civili bello res publica
perdidit?
γ) Certe.
4) Quis libidines comprimere debebat? δ) Multa perdidit, et ornamenta
dignitatis et praesidia
stabilitatis suae.
5) Quis praeter C. Caesarem vulneribus
belli mederi poterat?
ε) Omnia quae dilapsa
diffluxerunt.
6) Quid C. Caesar sanare debebat? στ) Multa uter fecit armatus, quae
idem togatus fieri prohibuisset.
7) Quid uter dux fecit in bello civili? ζ) Vulnera civilis belli.
8) Quo modo C. Caesari omnia quae
diffluxerant vincienda erant?
η) Nemo.
θ) Severis legibus.
ι) C. Caesari.
ια) Omnes poterant.
ιβ) Nihil perdidit.

169
Α Β
1) excito ανακαλώ, αποκαθιστώ
2) sentio αφήνω απογόνους, διαιωνίζω το είδος
3) percello περιορίζω, χαλιναγωγώ
4) prosterno καταρρέω
5) revoco δένω, στερεώνω
6) dilabor βοηθώ
7) libido θεραπεύω
8) vincio αποκαθιστώ, ανασυγκροτώ
9) comprimo ρίχνω κάτω, καταλύω
10) propago αισθάνομαι, γνωρίζω
11) ........................... ..................................
12) ........................... ..................................
Α Β
1) tibi κατηγορηματικός προσδιορισμός
2) iacere υποκείμενο
3) legibus επιθετικός προσδιορισμός
4) necesse αφαιρ. του μέσου
5) libidines γενική αντικειμενική
6) civili αφαιρετική του εσωτερικού αιτίου

170
7) dignitatis αντικείμενο
δοτική του ποιητικού αιτίου
1. Nα εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι συντακτικώς και νοηματικώς
σφαλμένο:
α) Multandus patri fuerat filius, quia scelus faciet.
β) Multandi magistris sunt pueri, cum impudentes
et pravi sunt.
γ) Comprimendae nobis libidines sunt, quae diffluxerunt.
δ) Subveniendum est nobis patriae, cum in magno
periculo est.
ε) Vulnera reipublicae sananda magistratibus erunt.
στ) Ille dicebat omnia severis legibus magistratibus
vincienda esse.
ζ) Post bellum civile iudicia illo uno constituenda erant.
η) Hostibus a nostris militis occurrendum est.
θ) Excitanda fuerant nobis quae dilapsa erant.
ι) Quae iacere sentis prostrata tibi uni excitanda sunt.
2. O τύπος “quibus” στην τελευταία περίοδο του κειμένου είναι:
α) δοτική πληθυντικού αρσ. γένους
β) αφαιρετική πληθυντικού αρσ. γένους
γ) δοτική πληθυντικού θηλ. γένους
δ) αφαιρετική πληθυντικού θηλ. γένους
ε) δοτική πληθυντικού ουδ. γένους

171
στ) αφαιρετική πληθυντικού ουδ. γένους
3. O υποθετικός λόγος του κειμένου στην πλήρη του μορφή έχει ως εξής:
α) ..., quae idem fieri prohibuisset, si togatus fuerit.
β) ..., quae idem fieri prohibuisset, si togatus fuisset.
γ) ..., quae idem fieri prohibuisset, si togatus futurus sit.
απάντησή σας.155
ρίων προτάσεων να τεθούν στην οριστική μέλλοντα της παθητικής περιφρα-
στικής συζυγίας. Nα δικαιολογήσετε τη σύνταξη (προσωπική -απρόσωπη)
στις περιπτώσεις που θα χρησιμοποιήσετε παθητική περιφραστική συζυγία.
Nα προσέξετε ώστε οι περίοδοι να είναι νοηματικώς αποδεκτές:
α) ................................ et .............................................. .............................,
quae male habent. (percello, tu, prosterno)
β) Hostes ......................................... ..................................., ................. contra
rem publicam coniurant. (habeo, vos, qui)
γ) Exemplum .......................... clarorum, qui rem publicam stabiliverunt,
............................ ............................................. (vir, consequor, civis)
δ) Magni viri ............................ ................................................. in deorum
........................... coetu ac numero. (repono, puer, immortalis)
ε) Id .......................... optimum ............................... quod .............................
est. (puto, rectus υπερθ. βαθμ., homo)
στ) ..................... .......................... viris bonis et ..................................., ac
amicis ............................................ (puer, pareo, consulo, excellens)
155
Bλ. υποσ. 153.

172
ζ) ................... Romam ..........................., ut libidines comprimantur. (eo, tu)
η) Nolite iniurias ............................ . Contra iniurias .........................
..................................... (vos, repugno, facio)
θ) ............................................. nobis ............................................., quae
iacet perculsa atque prostrata impetu ................................ belli.
(subvenio, respublica, civilis)
ι) .................................... ............................. rei publicae et severis legibus
........................... nobis omnia quae .......................... bellum prostravit.
(medeor, vulnus πληθ., civilis, vincio)

173
ΜΑΘΗΜΑ XXXIV LECTIO QUARTA ET TRICESIMA
Ο ΣΚΙΠΙΩΝΑΣ Ο ΑΦΡΙΚΑΝΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΛΗΣΤΑΡΧΟΙ
ουδέτερα ονόματα της β΄ κλίσης και να τα
μεταφέρετε στην αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού εφόσον αυτό είναι
δυνατόν.
2. Να γράψετε τη γενική και αφαιρετική πτώση ενικού και πληθυντικού αριθ-
μού των αρσενικών προσηγορικών ονομάτων της γ΄ κλίσης.
3. clara voce, deis immortalibus: Να κλιθούν τα ουσιαστικά μαζί με τα επίθετα
που τα συνοδεύουν στον αριθμό που βρίσκονται.
4. Να γράψετε την ονομαστική και αφαιρετική όλων των θηλυκών προσηγορι-
κών ονομάτων του κειμένου στον αριθμό που βρίσκονται.
5. complures: Να κλίνετε το επίθετο στον πληθυντικό αριθμό του ουδετέρου
γένους.
6. clara, sanctum: Να σχηματίσετε και τους τρεις βαθμούς των αντίστοιχων
επιρρημάτων.
8. haec, quod, ipsum: Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες στην ίδια πτώση του άλ-
9. Να εντοπίσετε τα ρήματα της κατηγορίας του “capio”. Να κλίνετε την ορι-
στική ενεστώτα και την υποτακτική παρατατικού της παθητικής φωνής.
10. Να γράψετε τους ονοματικούς τύπους των παρακάτω ρημάτων στη φωνή
που σας δίνονται: conlocavit, solent, posuissent.
11. Να εντοπίσετε τα αποθετικά ρήματα του κειμένου. Να γράψετε όλους τους
τύπους της ενεργητικής φωνής.
12. rettulerunt: Να κλίνετε τις προστακτικές ενεστώτα και μέλλοντα στην ενερ-
γητική και παθητική φωνή.
156
Bλ. υποσ. 1.

174
13. existimasset: Να αναγνωρίσετε την έγκλιση και το χρόνο του ρήματος και να
εξηγήσετε το σχηματισμό του.
ενεστώτα και του μέλλοντα και κάνετε τις απαραίτητες τροποποιήσεις:
α) is fores reserari eosque intromitti iussit.
β) illi domum reverterunt.
15. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις, αφού μεταφέρετε όλους τους κλι-
τούς τύπους στον αντίθετο αριθμό. Να μη θίξετε τους τύπους εκείνους που
αν μετασχηματιστούν, προκύπτουν προτάσεις νοηματικώς εσφαλμένες:
α) Scipio praesidium domesticorum in tecto conlocavit.
β) Quod ut praedones animadverterunt, abiectis armis ianuae appropinqua-
verunt.
γ) Haec postquam domestici Scipioni rettulerunt, is praedones intromitti
iussit.
δ) Praedones postes ianuae venerati sunt.
ε) Cum ante vestibulum dona posuissent, quae homines deis immortalibus
consecrare solent, domum reverterunt.
16. Να αναγνωρίσετε τα σουπίνα του κειμένου salutatum και auditu και να τα
αντικαταστήσετε από εμπρόθετο γερούνδιο.157
19. Να αναγνωρίσετε τους χρονικούς προσδιορισμούς του κειμένου.158
21. Να μετατρέψετε την πρώτη από τις δύο προτάσεις της κάθε περιόδου σε
απόλυτη αφαιρετική.159
α) Quod ut animadverterunt, ianuae appropinquaverunt.
β) Haec postquam domestici Scipioni rettulerunt, is fores reserari iussit.
γ) Cum ante vestibulum dona posuissent, domum reverterunt.
157
Από ad + αιτ. γερουνδίου για να δηλωθεί και σκοπός και αναφορά.
158
Μην ξεχάσετε την αφαιρετική απόλυτο που δηλώνει χρόνο, και τις δευτ. χρονικές προτάσεις.

175
22. abiectis armis: Να αναλύσετε τη μετοχή με δευτερεύουσα χρονική πρόταση
εισαγόμενη με τον ιστορικό-διηγηματικό cum.160
23. Στις παρακάτω ομάδες λέξεων να υπογραμμίσετε τις παρείσακτες:
α) legum, ventum, oratum, conscriptum.
β) totum, tenerum, ductum, clarum.
γ) datum, militum, positum, abiectum.
δ) fructu, manu, senatu, auditu.
24. mitto, lego, eo, venio, teneo, audio, sum, expecto, redeo, accipio: Ποια από
τα παραπάνω ρήματα μπορούν να συνοδεύονται από αιτιατική σουπίνου,
προκειμένου να δηλωθεί ο σκοπός της κίνησης;
25. Να σχηματίσετε τους αρχικούς χρόνους των ρημάτων στα οποία ανήκουν τα
παρακάτω σουπίνα: abiectum, relatum, reversum, expulsum, victum161
,
conditum, petitum, doctum, receptum, debitum.
26. Χρησιμοποιώντας τις λέξεις των παρακάτω συνόλων να φτιάξετε σύντομες
προτάσεις σύμφωνα με το παράδειγμα:
α) venio, praedones, capio, vir ⇒ praedones virum captum venerunt.
β) eo, incolae, oraculum, interrogo ⇒
γ) mittor, milites, defendo, murus ⇒
δ) venio, imperator, urbs, munio ⇒
ε) eo, pueri, ludo ⇒
στ) hostes, mitto, legati, peto, pax ⇒
ζ) occurro, puella, do, osculum, pater ⇒
η) eo, Camillus, recipio, aurum ⇒
θ) adducor, servus, do, poenae162
⇒
ι) incolae, convenio, oratio, consul, audio ⇒
159
α) quo animadverso β) his (a domesticis) relatis γ) donis positis.
160
cum praedones arma abiecissent,…
161
victum < vivo και < vinco
162
do poenas = τιμωρούμαι

176
27. Nα συμπληρώσετε τα κενά, ώστε να χαρακτηρίζεται πλήρως η συντακτική
α) praedonum είναι γενική ………… στο…………………………….
β) captum είναι ………… που δηλώνει ………………………….
γ) venisse είναι ………… απαρ. ως……………… στο …………
δ) eos είναι …………………….στο ………………………...
ε) cum existimasset είναι δευτερεύουσα …………….. πρόταση.
στ) Quod ut… ani-
madverterunt είναι δευτ. …………….. πρόταση.
ζ) ianuae είναι ……………… στο …………………………..…..
η) voce είναι αφαιρετική του ……… που προσδιορίζει το ……
θ) virtutem είναι …...……… στο…………………………………..
ι) intromitti είναι …….απαρ. ως…………στο …………….………
28. Να αντικαταστήσετε τα παθητικά απαρέμφατα από ενεργητικά και να κάνετε
τις απαραίτητες αλλαγές.
Is fores reserari eosque intromitti iussit.
29. Να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική και να δηλώσετε το
ποιητικό αίτιο.
α) Tum Scipio praesidium domesticorum in tecto conlocavit.
β) Quod (= id) ut praedones animadverterunt…
γ) Cum ante vestibulum dona posuissent…
δ) Haec postquam domestici Scipioni rettulerunt…
30. Να σχηματίσετε ρήματα σύνθετα του “fero” με τις προθέσεις cum, de, ad, ob,
trans και το πρόθεμα red- και να γράψετε τους αρχικούς τους χρόνους.163
31. Να καταγράψετε λέξεις λατινικές ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω
λέξεις του κειμένου:164
praedo, forte, domesticus, admiror, sanctus, osculor,
donum.
163
confero, defero, affero, obfero ή offero, transfero, refero.
164
α) praeda β) fortuna, fortuitus γ) domus, dominus δ) mirabilis, miror, mirus ε) sacer, consecro
στ) osculum ζ) do.

177
α) Οι ληστές ήλθαν για να θαυμάσουν την παλικαριά του Σκιπίωνα.
β) Ο Σκιπίωνας νόμισε ότι ήλθαν να τον συλλάβουν.
γ) Οι ληστές φίλησαν με πάθος το δεξί χέρι του Σκιπίωνα - αξίζει να το θυμά-
ται κανείς.
δ) Ο Σκιπίωνας διέταξε τους δούλους να ανοίξουν τις πόρτες και να βάλουν
μέσα τους ληστές - να το ακούς και να μην το πιστεύεις.
ε) Οι ληστές άφησαν δώρα στην είσοδο -αξίζει να το θυμάται κανείς- και γύ-
ρισαν στην πατρίδα τους.
στ) Ο Σκιπίωνας, επειδή φοβήθηκε τον κίνδυνο, τοποθέτησε φρουρά από δού-
λους στο σπίτι του.165
α) complures είναι θετικός ή συγκριτικός βαθμός;
β) ipsum είναι οριστική ή δεικτική αντωνυμία;
γ) praesidium είναι αιτιατική ενικού ή γενική πληθυντικού;
δ) ianuae είναι γενική ή δοτική;
ε) admiratum είναι μετοχή ή σουπίνο;
στ) haec είναι ονομαστική ή αιτιατική;
ζ) quae είναι αόριστη ή αναφορική αντωνυμία;
α) cum… esset είναι δευτ. χρονική πρόταση.
β) praedonum είναι γενική διαιρετική στο
“duces”.
165
α) Praedones virtutem Scipionis admiratum venerunt. β) Scipio eos venisse se ipsum captum
existimavit. γ) Praedones dextram (manum) Scipionis cupide osculati sunt - dignum memoratu.
δ) Scipio domesticos fores reserare et praedones intromittere iussit - incredibile auditu.
ε) Praedones ante vestibulum dona posuerunt - dignum memoratu - et domum reverterunt.
στ) Scipio, veritus periculum, praesidium domesticorum in tecto conlocavit.

178
γ) cum... existimasset είναι δευτ. χρονική πρόταση.
δ) quod ut praedones
aminadverterunt είναι δευτ. αναφορική πρότ.
ε) adiectis είναι γνήσια αφαιρ. απόλ.,
χρονική μετοχή.
στ) se είναι υποκ. στο “venisse”,
(ταυτοπροσωπία).
ζ) cum... posuissent είναι χρονική πρόταση
(σύγχρονο).
η) intromitti είναι τελ. απαρ. αντικ.
στο “iussit”.
θ) praedones είναι υποκείμενο στο “solent”.
ι) deis είναι έμμεσο αντικ. στο
“consecrare”.
α) Complures duces praedonum Liternum venerunt.
β) Praedones Scipionem capturi erant.
γ) Scipio, metu adductus, praesidium domesticorum
in tecto conlocavit.
δ) Praedones armati ianuae appropinquaverunt.
ε) Scipio indignatus praedones comprehendi iussit.
στ) Scipio praedones intromitti sivit.
ζ) Praedones paupertatem Scipionis mirati sunt.
η) Praedones, quasi templum, domum intraverunt.
θ) Posuisse dona ante vestibulum pietatis fuit.
ι) Praedones Scipionem pro deo habebant.

179
Α Β
1) abiectis α) σουπίνο γ΄ συζυγίας
2) postes β) ημιαποθετικό ρήμα γ΄ συζυγίας
3) solent γ) απαρέμφατο παθ. ενεστ. γ΄ συζυγίας
4) armis δ) σουπίνο α΄ συζυγίας
5) reserari ε) μετοχή παθ. παρακειμένου
6) reverterunt στ) αρσενικό ουσ. της γ΄ κλίσης
7) admiratum ζ) αποθετικό της α΄ συζυγίας
8) intromitti η) απαρέμφατο παθ. ενεστ. α΄ συζυγίας
9) captum θ) θηλυκό ουσ. της γ΄ κλίσης
10) fores ι) ημιαποθετικό ρήμα β΄ συζυγίας
ια) ουδέτερο ουσ. της β΄ κλίσης
2. Να συνδέσετε τα ρήματα της στήλης Α΄ με τα σουπίνα της στήλης Β΄. 166
Α Β
α) pario 1) fictum
β) figo 2) collatum
γ) fundo 3) apertum
δ) fingo 4) vinctum
ε) vivo 5) peritum
στ) confero 6) partum
ζ) venio 7) fusum
η) aperio 8) ventum
θ) pereo 9) fixum
ι) vincio 10) victum
ια) sedeo 11) sensum
ιβ) tundo 12) tentum ή tensum
ιγ) sentio 13) sessum
ιδ) tendo 14) tusum
166
α 6, β 9, γ 7, δ 1, ε 10, στ 2, ζ 8, η 3, θ 5, ι 4, ια 13, ιβ 14, ιγ 11, ιδ 12.

180
Α Β
1) haec α) αντικείμενο σε σουπίνο
2) domum β) αφαιρετική του τρόπου
3) auditu γ) αιτιατική του σκοπού
4) Scipioni δ) υποκείμενο μετοχής
5) voce ε) υποκείμενο ρήματος
6) domestici στ) αιτιατική της κίνησης σε τόπο
7) eos ζ) έμμεσο αντικείμενο ρήματος
8) armis η) άμεσο αντικείμενο ρήματος
9) captum θ) αφαιρετική της αναφοράς
10) se ι) αντικείμενο απαρεμφάτου
ια) υποκείμ. απαρ. (ετεροπροσ.)
Α Β
1) praedo α) ανοίγω
2) forte β) φιλώ
3) praesidium γ) λεία
4) abicio δ) παραστάδα
5) resero ε) φρουρά
6) pono στ) προσκυνώ
7) osculor ζ) τυχαία
8) vestibulum η) ληστής
9) sanctus θ) ρίχνω μακριά
10) ianua ι) τοποθετώ
ια) είσοδος
ιβ) ιερό
ιγ) πόρτα
ιδ) ιερός

181
σεύει:
1) Ubi Scipio erat? α) Domesticos in tecto conlocavit.
2) Quid Scipio putavit, cum β) Fores reseraverunt praedonesque
praedones vidisset? intromiserunt.
3) Quid Scipio fecit, cum in conspectu γ) Ei meam virtutem admiratum
praedones fuerunt? venerunt.
4) Quid praedones abiecerunt? δ) Venisse eos se ipsum captum.
5) Quid Scipio domesticos iussit? ε) Verba praedonum.
6) Quid praedones nuntiaverunt? στ) Literni.
7) Quid domestici Scipioni rettulerunt? ζ) Se venisse virtutem Scipionis
admiratum.
8) Quid domestici fecerunt? η) Sua arma.
9) Cur praedones fores venerati sunt? θ) Dona.
10) Quid praedones consecraverunt? ι) Fores reserari praedonesque
intromitti.
ια) Quia domum Scipionis pro templo
habebant.
τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής:
venisse, rettulerunt, intromitti, posuissent, reverterunt.
Ενεστώτας
Μέλλοντας
Παρακείμ.
Υπερσυντ.

182
να τα μεταφέρετε στον αντίθετο αριθμό (όπου είναι δυνατό): ianuae, duces,
tecto, voce, armis, postes, deis, fores, templum.
αριθμός
αριθμός
αριθμός
ονομ. ενι-
κού
δοτική
ενικού
αιτιατική
ενικού
αφαιρετ.
ενικού
δοτική
πληθ.
αιτιατι-
κήπληθ.
eum
se
ipsum
quod
haec
4. Να συμπληρώσετε τα παραθετικά των επιθέτων, όπου είναι δυνατόν:
clara
sanctum
dextram
immortalibus
incredibile

183
5. Να συμπληρώσετε τα κενά με τον κατάλληλο τύπο του σουπίνου.
α) Servus ibit ………………… (laboro167
)
β) Imperator centum equites de colle proelium ………………… misit.
(committo168
)
γ) Haec et tibi ………….. et mihi …………. iucunda erunt. (audio, dico)
δ) Pueri saepe ………………… eunt. (ludo)
ε) Iuvenis suum magistrum de caeli ratione ……………. adiit. (interrogo)
στ) Nefas est 169
………………… miseram senectam170
esse. (dico)
ζ) Legati Romani Delphos missi sunt auream171
coronam dono Apollini
…………… (ferro)
η) Romanorum res gestae172
……………… utiles sunt. (memoro173
, 1)
θ) Amici paterni saepe domum nobiscum veniebant …………. (loquor174
)
ι) Viri multa dona ante templum ……………….. venerant. (pono)
ια) Catellus dominum ………………… domo egredietur. (sequor)
ιβ) Caesar multos legatos in castra frumentum …………….. missit. (importo)
ιγ) Quid difficilius est …………….. quam futura? (cognosco)
ιδ) Dux navem misit non solum legatos Delphos ………….., sed etiam Romam
integros175
……………… (comitor176
, 1, reduco)
ιε) Difficillimum ……………. erat cur luna defecerat. (intellego)
167
laboro, 1= εργάζομαι
168
comitto proelium = μάχομαι
169
nefas est = είναι ανόσιο
170
senecta, -ae = γηρατειά
171
aurea corona = χρυσό στεφάνι
172
res gestae = κατορθώματα
173
memoro, 1 = θυμάμαι
174
loquor, locutus sum, loqui, (απόθ.) 3 = συζητώ
175
integer, -gra, -grum = σώος, ασφαλής
176
comitor, 1 = συνοδεύω

184
1. Να σημειώσετε την ένδειξη (+) στην οικεία στήλη σύμφωνα με το παράδειγμα:
Αιτιατική του σουπίνου
που δηλώνει το σκοπό της
κίνησης
Αφαιρετική του σουπίνου
που δηλώνει την αναφορά
eo +
facilis +
venio
(ne)fas est
redeo
mirabilis
convenio
utilis
mitto
memorabilis
do
pudet
horribilis
turpis
dignus

185
ΜΑΘΗΜΑ XXXV LECTIO QUINTA ET TRICESIMA
Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΑ ΔΕΙΝΑ ΤΗΣ ΕΞΟΡΙΑΣ
1. Nα μεταφέρετε τα τριτόκλιτα προσηγορικά ονόματα του κειμένου στην α-
ντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού (εφόσον αυτό είναι δυνατόν) και να δη-
λώσετε το γένος τους.
2. Των προσηγορικών ονομάτων του κειμένου που βρίσκονται σε αφαιρετική
πτώση να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις και των δύο αριθμών, εφόσον αυτό
3. Να κλίνετε και στους δύο αριθμούς τα τριτόκλιτα ουσιαστικά που σχηματί-
ζουν τη γενική πληθυντικού με κατάληξη -ium.
4. Να κλίνετε τα κύρια ονόματα του κειμένου.
5. plebem: Να κλιθεί το όνομα και με τους δύο τρόπους.177
6. aere: Να κλίνετε το όνομα και στους δύο αριθμούς. Τι σημαίνει το όνομα
στον πληθυντικό αριθμό.178
7. Των επιθέτων του κειμένου να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις και στους δύο α-
ριθμούς και στα τρία γένη.
8. Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου στην αντίστοιχη πτώση του άλ-
9. Να μεταφερθούν τα ρήματα του κειμένου στο αντίστοιχο πρόσωπο του άλ-
10. Να αντικατασταθούν χρονικώς τα ρήματα της 3ης συζυγίας του κειμένου
11. Να μεταφέρετε στο αντίστοιχο πρόσωπο της υποτακτικής, του ίδιου χρόνου και
της ίδιας φωνής, τα ρήματα του κειμένου που βρίσκονται σε έγκλιση οριστική.
12. Να γίνει χρονική αντικατάσταση των απαρεμφάτων του κειμένου.
13. Να γραφούν και στους δύο αριθμούς οι πλάγιες πτώσεις των μετοχών του
κειμένου στο γένος που βρίσκονται.
177
Για την κλίση του ονόματος βλ. Aχ. Tζαρτζάνου, Λατινική γραμματική, OEΔB, § 34 (3 β΄).

186
14. Να γραφούν οι αρχικοί χρόνοι όλων των ρημάτων του κειμένου στη φωνή
που βρίσκονται.
15. Να προσδιορίσετε το είδος των αριθμητικών του κειμένου και να τα κλίνετε
και στα τρία γένη.
16. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω περιόδους, αφού μεταφέρετε στον άλλο α-
ριθμό (στο αντίστοιχο πρόσωπο ή στην αντίστοιχη πτώση) τους κλιτούς τύ-
πους, εφόσον αυτό είναι νοηματικώς, συντακτικώς και γραμματικώς δυνατόν.
α) Unus fuit Homero servus, tres Platoni, nullus Zenoni.
β) Νemo eos miseretur, quod infeliciter vixerint.
γ) Menenius Agrippa inter patres et plebem publicae gratiae sequester fuit.
δ) Ille aere collato funeratus est.
ε) Hic ad senatum scripsit mercenarium suum discessisse.
στ) Ille ad amicum mercenarium suum deserere rus scripserat.
ζ) Rus illius senatui publice curari placuit.
η) Imperator exercitum Poenorum fudit.
θ) Publice Reguli rus curabatur, quia mercenarius, qui id curabat, discessit.
ι) O felices viros puellarum, quibus populus Romanus loco soceri fuit!
17. Να μεταφέρετε τα ρήματα των κυρίων προτάσεων στην αντίστοιχη έγκλιση
του παρατατικού της ίδιας φωνής και να επιφέρετε τις αναγκαίες τροποποιή-
σεις, ώστε οι περίοδοι να είναι νοηματικώς και συντακτικώς αποδεκτές.
α) Ille hunc miseratur, quod infeliciter vixerit.
β) Illi hunc miserantur, quod infeliciter vixit.
γ) Arbitrantur hunc felicem, cum multos servos habeat.
δ) Aequum est filias Scipionis dotem ex aerario accipere, cum pater nihil
illis reliquerit.
ε) Ille accusatus est, quod in Asia luxuriose vixerit.
στ) Aequum non erit consulem morte filium multare, cum is iniussu patris
cum duce hostium congressus sit.
ζ) Felix es, cum amicos habeas.
178
Βλ. Μ. Πασχάλης - Γ. Σαββαντίδης, Λατινικά Λυκείου. Το βιβλίο του καθηγητή, σ. 106.

187
η) Consul morte filium suum multare voluit, quia iniussu ipsius ille cum
duce hostium congressus est.
θ) Illi perturbati sunt, quoniam exercitus hostium proxime erat.
ι) Hoc facit, quia aequum et iustum sit.179
18. Να δικαιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς των αιτιολογικών
προτάσεων της προηγούμενης άσκησης.
19. Να εντοπίσετε στις παρακάτω περιόδους τις αιτιολογικές προτάσεις και να
δικαιολογήσετε τον τρόπο με τον οποίο εκφέρονται:
α) Ennius indignatus quod Νasica tam aperte mentiebatur: “Quid?” inquit
“Ego non cognosco vocem tuam?”
β) Quia ille metum exercitus Romani vicerat, imperator adversarios vincere
potuit.
γ) Germani vinum a mercatoribus ad se importari non sinunt, quod ea re, ut
arbitrantur, remollescunt homines atque effeminantur.
20. Στα τρία ζεύγη περιόδων που σας δίδονται να εντοπίσετε τη νοηματική δια-
φορά που υπάρχει μεταξύ των περιόδων του κάθε ζεύγους και να δικαιολο-
γήσετε την άποψή σας:
α) Ille accusatus est, quod iuvenes corrumperet.
Ille accusatus est, quod iuvenes corrumpebat.
β) Vinum a mercatoribus ad se importari non sinunt, quod vino remollescunt
homines atque effeminantur.
Vinum a mercatoribus ad se importari non sinunt, quod vino remollescant
homines atque effeminentur.
γ) Illi hunc miserantur, quod infeliciter vixit.
Illi hunc miserantur, quod infeliciter vixerit.
21. collato: Να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τη μετοχή του κειμένου και να δι-
καιολογήσετε την απάντησή σας.
22. Να εντοπίσετε τις δευτερεύουσες προτάσεις του κειμένου και να δικαιολο-
γήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς τους.
179
iustus, -a, -um = δίκαιος

188
23. Να εντοπίσετε και να χαρακτηρίσετε τους ομοιόπτωτους και ετερόπτωτους
24. Να δικαιολογήσετε τον συντακτικό ρόλο των τύπων του κειμένου που βρί-
σκονται σε πτώση αφαιρετική.
25. Να προσδιορίσετε το είδος των απαρεμφάτων του κειμένου και να δικαιολο-
γήσετε την πτώση του υποκειμένου τους.
26. Να εντοπίσετε τις προθέσεις του κειμένου και να προσέξετε τη σύνταξή
τους.
27. Να μεταφρασθούν οι παρακάτω περίοδοι στα Λατινικά:
α) Τον κατηγόρησαν, γιατί τάχα πρόδωσε τους φίλους τους.
β) Οι φίλοι όφειλαν να φροντίζουν τα παιδιά του, επειδή εκείνος απουσίαζε.
γ) O Μενήνιος Αγρίππας τιμήθηκε από τον Ρωμαϊκό λαό, διότι μεσολάβησε
για την κοινή συμφιλίωση ανάμεσα στους πατρικίους και στους πληβείους.
δ) Πολλοί λυπούνται τους πλουσίους, επειδή τα χρήματα διαφθείρουν τους αν-
θρώπους.
Ι. Ασκήσεις συμπλήρωσης κενών
1. Να συμπληρώσετε τα κενά επιλέγοντας από τις λέξεις που δίδονται μέσα
στον κατάλληλο τύπο. Τα ρήματα με τα οποία θα συμπληρώσετε τα κενά
των κυρίων προτάσεων να τεθούν σε οριστική παρατατικού και των δευτε-
ρευουσών στην έγκλιση και στο χρόνο που απαιτεί η σύνταξη και το νόημα.
Να προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς αποδεκτές:
α) Claudium, qui in castra tristis et trepidus …………………, οbvia turba
…………….………, quia ………….…………… . …………………
tamen die Claudius imperator factus est. (deferor, morior, posterus,
miseror)
β) Hi etsi feliciter vivunt, infeliciter se vivere putant. Νolite ………………
eos, quod infeliciter ………………… . (miseror, vivo)
γ) Ille a populo Romano ………….……………, quia inter patres ac plebem
publicae gratiae sequester ………………… . (honoro, sum)

189
δ) Socrates ………….…………… suis …………………, quod vir summae
virtutis ………………… . (honoro παθ. περ. συζ., sum, civis)
ε) Pugnandum erat, cum ……………… eis non …………… . (licet απρόσ.,
discedo)
στ) Murenam ………………… debemus, quia in Asia patri suo magno
adiumento in periculis ……………… et ……………… in laboribus.
(sum, solacium, laudo)
ζ) Milites abditi in tabernaculis timore suum fatum …………………, quod
……………… spes salutis eis ………….…………… . (queror, sum,
nullus)
η) Hostes salutem fuga …………………, quia dux eorum a filio Manli
………….…………… . (interficio, peto)
θ) Etsi nihil pater ………………… reliquerat, ex aerario eae dotem non
acceperunt, quod pecunia multa eis ………………… . (filia πληθ., sum)
ι) Ille iniuste accusatus, quod amicos …………………, …………………
multatus est. (prodo180
, mors)
κάτω περιόδων:
α) Menenius Agrippa, qui in omni vita pauper181
vixit, cum …………………,
aere quod sui cives ……………………… funeratus est.
β) Dicitur ………………………… …………………………… Homero,
………………… Zenoni fuisse.
γ) Atilius Regulus ………………… Poenis ad senatum scripsit mercena-
rium agrum ………………… .
δ) Rus Atili Reguli senatui publice curari placuit, quoniam id a mercenario
…………………… et Regulus in Africa …………………… bellum
gerens adversus …………………… .
ε) Conferendum erat ……………………………… a …………… Romano
………………, cum a Carthagine ipse tributum ………………… .
180
prodo, -didi, -ditum, -dere, 3 = προδίδω
181
pauper, -eris = φτωχός

190
ΙΙ. Ασκήσεις του τύπου “Σωστό-Λάθος”
1. Να εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι συντακτικώς ορθές ή εσφαλ-
α) Menenius Agrippa a suis civibus honoratus est, quia
inter patres ac plebem publicae gratiae sequester fuisset.
β) Senatui placuit publice curari rus Atili Reguli, quoniam
ille in Africa bellum adversus Poenos gereret.
γ) Mercenarius Atili Reguli discessit et deseruit rus eius,
quoniam Regulus in Africa aberat.
δ) Senatui placuit filias Scipionis ex aerario accipere
dotem, quia nihil illis pater reliquerat.
ε) Scipionis filias ex aerario dotem accipere tradunt, quia
pater nihil illis reliquerat.
στ) Aequum erat illum honorari, cum inter patres ac plebem
publicae gratiae sequester esset.
ζ) Aequum est illas accipere dotem ex aerario, cum nihil
illis pater reliquisset.
η) Tres dicuntur fuisse Platoni servos.
θ) Aequum est filiae magnorum virorum dotem ex aerario
accipere, cum patres earum rem publicam stabilivissent.
ι) Cum lex fundamentum libertatis et fons aequitatis sit,
leges civibus servandi sunt.
α) Illi unum fuisse Homero servum, tres Platoni tradunt.
β) Zenoni nullum servum fuisse tradunt.
γ) Menenius Agrippa aere collato funeratus est,
quia pauper mortuus est.
δ) Menenius Agrippa inter plebem et patres sequester
publicae gratiae fuit.

191
ε) Cum mercenarius rure Reguli discessisset, Regulus,
qui in Africa aberat bellum gerens adversus Poenos,
ad senatum scripsit suum rus desertum esse.
στ) Felices putabantur puellarum mariti, quibus populus
Romanus loco soceri fuit.
ζ) Scipio semper a Carthagine tributum exigebat.
η) Senatui placitum est Reguli filias dotem accipere
ex aerario, quoniam nihil illis pater reliquerat.
θ) Menenio Agrippae, Atilio Regulo et Scipioni divitiae
non erant; eorum non interfuit divitias parare.
ι) Populus Romanus tributum Scipioni conferebat, quia a
Carthagine semper tributum ipse exigebat.
III. Aσκήσεις πολλαπλής επιλογής
1. H πρόταση “cum a Carthagine semper tributum ipse exigeret” εκφέρεται με
υποτακτική, διότι:
α) εκφράζει υποθετική αιτιολογία.
β) εκφράζει υποκειμενική αιτιολογία.
γ) εισάγεται με τον διηγηματικό cum, ο οποίος
συντάσσεται με υποτακτική παρατατικού,
όταν δηλώνεται το σύγχρονο.
δ) αιτιολογικές προτάσεις που εισάγονται με
τον σύνδεσμο cum εκφέρονται με υποτακτική·
η αιτιολογία είναι το αποτέλεσμα μιας
εσωτερικής λογικής διεργασίας.
ε) η αιτιολογία είναι αντικειμενικά αποδεκτή.
Να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο.

192
2. H υποτακτική της πρώτης αιτιολογικής πρότασης του κειμένου είναι χρόνου
παρακειμένου διότι:
εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου.
β) δηλώνεται το σύγχρονο και η δευτερεύουσα εξαρτάται
από ρήμα αρκτικού χρόνου.
εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου.
IV. Ασκήσεις σύζευξης
αντίστοιχης απάντησης. Τρεις από τις προτάσεις που καταχωρίζονται στη
στήλη των απαντήσεων δεν ανταποκρίνονται σε αντίστοιχες ερωτήσεις.
1) Quanti servi Platoni fuisse dicuntur? α) Menenius Agrippa.
2) Quis inter patres ac plebem β) Quia nihil illis
publicae gratiae sequester fuit? pater reliquerat.
3) Cur senatui placuit publice curari γ) Tres.
rus Atili Reguli? δ) Atilius Regulus.
4) Eratne aequum populus Romanus ε) Certe, cum a Carthagine
tributum Scipioni conferre? semper tributum ipse exigeret.
5) Quid Scipio filiabus suis reliquerat? στ) Quia Regulus aberat.
6) Erantne felices viri puellarum quibus ζ) Certe.
populus Romanus loco soceri fuit? η) Nihil filiis reliquerat.
7) Quis in Africa Poenos fuderat? θ) Platoni unum servum fuisse tradunt.
ι) Nihil.

193
2. Να αντιστοιχίσετε τις λατινικές λέξεις της A΄ στήλης με τις σημασίες που δί-
δονται στη B΄ στήλη αναγράφοντας μέσα στο πλαίσιο τον αριθμό της αντί-
στοιχης λέξης της A΄ στήλης. Στη B΄ στήλη υπάρχουν δύο σημασίες των ο-
ποίων δεν δίδεται η αντίστοιχη λατινική λέξη, την οποία θα πρέπει να συμ-
πληρώσετε, ενώ στην A΄ στήλη υπάρχουν δύο λατινικές λέξεις των οποίων
δεν δίδονται οι αντίστοιχες σημασίες, τις οποίες επίσης θα πρέπει να συμ-
πληρώσετε:
Α Β
1) plebs συγκεντρώνω
2) gratia χύνω, τρέπω σε φυγή
3) sequester εγκαταλείπω
4) confero μισθωτός εργάτης
5) dos ευτυχισμένος
6) fundo μεσολαβητής
7) mercenarius αγρός
8) desero χάρη, συμφιλίωση
9) exigo πεθερός
10) rus πληβείοι
11) ……………. …………….
12) ……………. …………….

194
3. Βάσει του κειμένου να αντιστοιχίσετε τις λατινικές λέξεις της A΄ στήλης με
Α Β
1) fuisse κατηγορηματικός προσδιορισμός
2) sequester υποκείμενο
3) mercenarium επιθετικός προσδιορισμός
4) senatui γενική κτητική
5) felices γενική αντικειμενική
6) puellarum αφαιρετική του μέσου
αντικείμενο
δοτική προσωπική
1. Να εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι από συντακτικής απόψεως ορ-
θές ή εσφαλμένες και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο. Να
δικαιολογήσετε την επιλογή σας στην περίπτωση που θεωρείτε κάτι εσφαλ-
μένο:
α) Romani Menenium Agrippam honoraverant, quia
inter patres ac plebem publicae gratiae sequester
fuisset.
β) Senatui placitum erat publice curari rus Atili Reguli,
quod ille in Africa aberat contra Poenos pugnans.
γ) Senatui publice rus Atili Reguli curari placuit,
quoniam id a mercenario desertum esset.
δ) Senatui placuit filiabus Scipionis ex aerario dari
dotem, quia nihil illis pater reliquerat.

195
ε) Scipionis filiae ex aerario dotem accepisse dicuntur,
quia pater nihil illis reliquerat.
στ) Aequum erat Romanos Menenium Agrippam honorare,
cum inter patres ac plebem publicae gratiae sequester
fuerit.
ζ) Aequum erit filiabus Scipionis dotem ex aerario dari,
cum nihil illis pater reliquerit.
η) Unum servum fuisse Homero dicuntur.
θ) Aequum est filiae horum virorum dotem ex aerario
accepisse, cum patres earum rem publicam stabiliant.
ι) Cum leges fundamentum civitatium et fons aequitatis
sint, cives servare eos debent.
στον κατάλληλο τύπο. Να δικαιολογήσετε την έγκλιση και τον χρόνο του
ρήματος με το οποίο εκφέρονται οι αιτιολογικές προτάσεις. Να προσέξετε
ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς αποδεκτές.
α) Cum Scipio nihil ………………… suis …………………, Romani illis ex
aerario dotem ………………… debebant. (relinquo, filia, do)
β) Cum Atilius Regulus in Africa ………………, rus eius …………………
……………… curandum erat, cum id a mercenario ………………… .
(civis, desero, suus, absum)
γ) Venerunt, quod nos ………………… …………......……, ut dicebant;
sed mentiebantur. Venerunt, quia te unum videre ………………… .
(volo, volo, video)
δ) Mariti filiarum Scipionis …………… erant, quod populus Romanus eis
………………… soceri ………………… . (locus, sum, felix)
ε) Servi misere vivebant, quoniam domini …………… pro ………………
………………… . (habeo, res, is)

196
στ) Quis illos viros miseratur, quod infeliciter …………………? Nolite
………………… eos, quod divitiae eis non erant. ………………… non
studebant sed gloriae, quia gloria semper vivit. (divitiae, vivo, miseror)
ζ) Magister ………………… punivit, quod impudens …………………;
impudentia eius maxima erat. (discipulus, sum)
η) Incolae …………… fuga salutem petiverunt, quod hostes urbem eorum
……………………… . (everto, trepidus)
θ) Cum ……………… bene …………… et ……………………………
rem publicam, imagines fortissimorum virorum semper mihi proponebam.
(cupio, gero, administro)
ι) Nolite divites ………… felices, quod in divitiis …………… felicitas.
Felicitas vera in …………… non in divitiis est. (sum, virtus182
, puto)
182
virtus, -utis, (θηλ.) = αρετή

197
ΜΑΘΗΜΑ XXXVI LECTIO SEXTA ET TRICESIMA
ΜΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΔΩΡΟΔΟΚΙΑΣ
1. Να εντοπίσετε τα προσηγορικά ονόματα της β΄ κλίσης και να τα μεταφέρετε
στην αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
μού των αρσενικών προσηγορικών ονομάτων της δ΄ κλίσης.
3. magnum pondus, ineptae legationis: Να κλιθούν τα ουσιαστικά μαζί με τα ε-
πίθετα που τα συνοδεύουν στον αριθμό που βρίσκονται.
του κειμένου στον αριθμό που βρίσκονται.
5. magnum: Να κλίνετε το επίθετο στο συγκριτικό βαθμό και στους δύο αριθ-
μούς του ουδετέρου γένους.
6. facilius: Να σχηματίσετε τους δύο άλλους βαθμούς του επιρρήματος.
8. quodam, ille, eis: Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες στην ίδια πτώση του άλλου
αριθμού και στα τρία γένη.
9. praebuit, venerunt: Να γράψετε τους ονοματικούς τύπους των ρημάτων στη
11. attulissent, fieri: Να κλίνετε τις προστακτικές ενεστώτα και μέλλοντα στην
ενεργητική και παθητική φωνή.
12. posset, malle: Να γράψετε το β΄ πληθυντικό πρόσωπο της οριστικής και υ-
ποτακτικής όλων των χρόνων.
13. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις, αφού μεταφέρετε τα ρήματα
στους υπόλοιπους χρόνους στο πρόσωπο που βρίσκονται:
α) Legati ad eum venerunt.
β) Ille se in scamno assidentem eis spectandum praebuit.

198
α) Ille se in scamno assidentem apud focum et ex ligneo catillo cenantem eis
spectandum praebuit.
β) Samnitium divitias contempsit.
γ) Mementote me nec acie vinci nec pecunia corrumpi posse.
δ) Cum ad eum magnum pondus auri publice missum attulissent, ut eo
uteretur, vultum risu solvit et protinus dixit.
15. Να αναγνωρίσετε τις δευτερεύουσες τελικές προτάσεις του κειμένου.
16. Narrate Samnitibus Manium Curium malle locupletibus imperare.: Να δη-
λώσετε την απαγόρευση με τους τρόπους που γνωρίζετε.
18. Να αντικαταστήσετε το σουπίνο από τελική πρόταση:
α) Dominus servos misit agros cultum.
β) Senatus duo legiones mittet auxilium sociis latum.
γ) Exercitus in castra venit ea defensum183
.
δ) Hostes eos viros mittunt istud scelus factum.
ε) Galli totam praedam in eum locum contulerunt eam divisum.
στ) Has litteras tibi scripsi consulis mortem nuntiatum.
19. Cum ad eum magnum pondus auri publice missum attulissent: Να μετατρέ-
ψετε τη δευτερεύουσα πρόταση σε μετοχική.184
α) frugalitate είναι ………… στο ………………………………….
β) contemnere είναι ………… απαρ., ως ………… στο ……………
γ) die είναι αφαιρετική του …………………………………
δ) assidentem είναι …………… μτχ. από το ………………………
ε) eis είναι …………….. στο ………………………………
183
defendo, -ndi, -nsum, -ere, 3 = υπερασπίζω
184
pondere (a Samnitibus) allato

199
στ) eius είναι γενική …………….. από το ……………………
ζ) auri είναι γενική …………………. από το ……………….
η) risu είναι αφαιρ. του ……….. που προσδιορίζει το ……..
θ) fieri είναι …...……… στο …………………………..…….
ι) vinci είναι ……. απαρ. ως ………… στο ………………….
21. Να καταγράψετε τις λέξεις του κειμένου που είναι ετυμολογικά συγγενείς με
τις παρακάτω λέξεις: usus, divus, facio, pauper, mirabilis, appendo, rideo,
legatus.185
α) Ο Μ. Κούριος Δεντάτος ήταν πάρα πολύ ολιγαρκής.
β) Οι Σαμνίτες ήλθαν, για να θαυμάσουν την ολιγάρκεια του Μ. Κουρίου Δε-
ντάτου.
γ) Ο Μ. Κούριος Δεντάτος καθόταν δίπλα στη φωτιά και έτρωγε από ένα ξύ-
λινο πιάτο.
δ) Ήταν πολύ φτωχός, για να μπορεί να περιφρονεί τα πλούτη.
ε) Ο Μ. Κούριος Δεντάτος προτιμούσε να εξουσιάζει τους πλούσιους από το
να είναι ο ίδιος πλούσιος.
στ) Κανείς δεν μπόρεσε να διαφθείρει με χρήματα τον Μ. Κούριο Δεντάτο.
α) quo είναι αντωνυμία ή σύνδεσμος;
β) facilius είναι επίθετο ή επίρρημα;
γ) quodam είναι αρσενικού ή ουδετέρου γένους;
δ) spectandum είναι γερούνδιο ή γερουνδιακό;
ε) cenantem είναι μετοχή ή επίθετο;
στ) pondus είναι ονομαστική ή αιτιατική;
ζ) ineptae είναι ενικός ή πληθυντικός αριθμός;
185
utor, divitiae, facilis, paupertas, miror, pondus, risus, legatio

200
α) quo facilius… posset είναι δευτ. αναφορική πρόταση.
β) se είναι άμεσο αντικ. στο “praebuit”.
γ) spectandum είναι κατηγ. προσδ. στο “se”.
δ) cenantem είναι τροπική μετοχή.
ε) auri είναι γενική του περιεχομένου.
στ) eo είναι αντικείμενο στο “uteretur”.
ζ) cum… attulissent είναι χρον. πρόταση (σύγχρονο).
η) malle είναι τελ. απαρ. αντικ. στο “narrate”.
θ) ministri είναι υποκείμενο στο “narrate”.
ι) locupletibus είναι αντικ. στο “imperare”.
α) M. Curius Dentatus maxima avaritia utebatur.
β) Samnites venerunt, ut Curium pecunia corrumperent,
facile factu!
γ) M. Curius Dentatus domi parcus erat.
δ) Samnites frugalitatem Curi mirati sunt.
ε) M. Curius Dentatus continenter et sine ulla suspicione
luxuriae vivebat.
στ) Curius fieri locuples malebat quam imperare locupletibus.
ζ) Multi Curium acie vincere potuerunt.
η) Magnum pondus auri a Curio acceptum est.
θ) Auro accepto, Curius valde gavisus erat.
ι) Samnites domum redierunt frugalitatem Curi nuntiatum.

201
Α Β
1) utebatur α) αόριστη επιθετική αντωνυμία
2) risu β) ελλειπτικό ρήμα
3) pecunia γ) γερουνδιακό
4) mirati sunt δ) μετοχή
5) auri ε) μετοχή παθ. παρακειμένου
6) quodam στ) αρσενικό ουσ. της δ΄ κλίσης
7) acie ζ) αποθετικό της γ΄ συζυγίας
8) spectandum η) θηλυκό ουσ. της ε΄ κλίσης
9) cenantem θ) θηλυκό ουσ. της α΄ κλίσης
10) mementote ι) αποθετικό ρήμα της α΄ συζυγίας
ια) ουδέτερο ουσ. της β΄ κλίσης
Α Β
1) ille α) αντικείμενο απαρεμφάτου
2) me β) γενική κτητική
3) ligneo γ) αφαιρετική του χρόνου
4) spectandum δ) υποκείμενο ρήματος
5) eo ε) αφαιρετική του οργάνου
6) locupletibus στ) γενική του περιεχομένου
7) eius ζ) επιθετικός προσδιορισμός
8) die η) αντικείμενο ρήματος
9) auri θ) υποκείμενο απαρεμφάτου
10) risu ι) αφαιρετική του τρόπου
ια) κατηγορηματικός προσδιορισμός

202
Α Β
1) acies α) παρέχω, προσφέρω
2) protinus β) φτώχεια
3) focus γ) κάθομαι
4) contemno δ) αμέσως
5) praebeo ε) συγκρατώ
6) specto στ) παραταγμένος στρατός
7) frugalitas ζ) παρουσιάζομαι
8) assideo η) φωτιά, εστία
9) ceno θ) κοιτάζω, προσέχω
10) solvo ι) περιφρονώ
ια) ολιγάρκεια
ιβ) κάθομαι δίπλα
ιγ) δειπνώ, γευματίζω
ιδ) λύνω
αντίστοιχης απάντησης. Ένα στοιχείο της στήλης των απαντήσεων περισσεύει:
1) Ubi M. Curius Dentatus erat? α) Ut Curio aurum darent.
2) Utrum Curius maxima frugalitate β) Propter M. Curi frugalitatem.
an avaritia utebatur? γ) Domi erat.
3) Quid Scipio faciebat, cum Samnites δ) Maxima frugalitate.
venerunt? ε) Nemo.
4) Cur Samnites venerunt? στ) Quia parcus erat.
5) M. Curius Dentatus continenter ζ) Certe.
vivebat an non? η) Samnitium civitas.
6) Quis aurum misit? θ) Locupletibus.
7) Quibus Curius imperare malebat? ι) Samnitibus.
8) Cur admiratio magna inter Samnites ια) Apud focum assidebat et cenabat.
orta est?
9) Quis Curium corrumpere potuit?
10) Cur Samnitium donum Curius non
accipiebat?

203
τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής:
contemnere, cenantem, mirati sunt, attulissent, uteretur.
Ενεστώτας
Μέλλοντας
Παρακείμ.
Υπερσυντ.
2. Να τοποθετήσετε τα παρακάτω ουσιαστικά στον πίνακα και να τα μεταφέρε-
τε στον αντίθετο αριθμό (όπου είναι δυνατό): pecunia, catillo, pondus, auri,
legationis, divitias, ministri, frugalitate, legati.
αριθμός
αριθμός
αριθμός

204
ονομ.
ενικού
δοτική
ενικού
αιτιατική
ενικού
αφαιρετ.
ενικού
δοτική
πληθ.
αιτιατική
πληθ.
quodam
eum
ille
ille se
ipsum
me
4. Να συμπληρώσετε τους υπόλοιπους βαθμούς των επιθέτων, όπου είναι δυ-
νατόν:
maxima
ineptae
ligneo
supervacaneae

205
5. Να συμπληρώσετε τα κενά με τον κατάλληλο τύπο του ρήματος που δίδεται
στην παρένθεση.
α) Cleopatra in Asiam venit, ut Antonio ………………… . (occurro)
β) Maximos labores tulit, ut ad provinciae fines ……………… . (pervenio)
γ) Milites classem186
parare iussit, ut ……….…………. in Africam.
(transeo)
δ) Legatos mittunt, ut pacem187
………………… . (peto)
ε) Hoc fecit, ne poenas188
……………. . (do)
στ) Legem brevem esse oportet, quo facilius ab imperitis ……………… .
(teneor)189
ζ) Aeneas Troiam reliquit, ut novam urbem ……………… . (condo)
η) Domum redeo, ut ………………. (lego)
θ) Omnes amici concurrerunt, ut ……………….. . (ceno)
ι) In Africam transierunt Romani, ut Carthaginem ……………….. . (everto)
ια) Domi manere debes, ut patrem tuum ………………… . (accipio)
ιβ) Hannibal fugit, ne Romani pecuniam eius …………….. . (capio)
ιγ) Philosophus vult fortis esse, ut omnia mala ………..……….. . (patior)190
ιδ) Noli loqui191
, ut verba eius audire ……………………… . (possum)
ιε) Omnes cives convenient192
, ut duos consules ……………………. . (deligo)
186
classis, classis (θηλ.) = στόλος
187
pax, -cis (θηλ.) = ειρήνη
188
do poenas = τιμωρούμαι
189
Ο νόμος πρέπει να είναι σύντομος, για να τηρείται ευκολότερα από τους αμαθείς.
190
patior, passus sum, pati, (αποθ.) 3 = ανέχομαι, υπομένω
191
loquor, locutus sum, loqui, (αποθ.) 3 = μιλώ
192
convenio, -veni, -ventum, -venire, 4 = συνέρχομαι

206
ΜΑΘΗΜΑ XXXVII LECTIO SEPTIMA ET TRICESIMA
H KATAPA TΩΝ EMΦYΛIΩΝ ΠOΛEMΩΝ
1. Να μεταφέρετε τα δευτερόκλιτα προσηγορικά ονόματα του κειμένου στην
αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
2. Να μεταφέρετε τα τριτόκλιτα προσηγορικά ονόματα του κειμένου στην α-
ντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού, εφόσον αυτό είναι δυνατόν, και να δη-
3. Των επιθέτων του κειμένου να γραφεί η ίδια πτώση και στα τρία γένη και
στους δύο αριθμούς στο βαθμό που βρίσκονται.
4. Των επιθέτων του κειμένου να γραφεί ο αντίστοιχος τύπος στους άλλους
βαθμούς εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
5. casus aliqui: Να κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
6. Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου (πλην των προσωπικών) στην
7. Να γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων του κειμένου που βρίσκονται
σε έγκλιση υποτακτική, στην οικεία φωνή.
8. Ποιοι τύποι του ρήματος “nequeo” είναι εύχρηστοι;193
9. Να γίνει χρονική αντικατάσταση στην οριστική και υποτακτική της οικείας
φωνής των ρημάτων της 3ης συζυγίας του κειμένου που στην οριστική ενε-
στώτα λήγουν σε -io.
10. Να μεταφερθούν τα ρήματα της 3ης συζυγίας του κειμένου στο αντίστοιχο
πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα και του μέλλοντα στη φωνή που βρί-
σκονται.
11. Των αποθετικών ρημάτων του κειμένου να γραφούν οι τύποι της ενεργητι-
κής φωνής.
193
Bλ. Αχ. Τζαρτζάνου, Λατινική γραμματική, ΟΕΔΒ, § 94.

207
12. Να γραφούν οι αρχικοί χρόνοι όλων των ρημάτων του κειμένου στην ενερ-
γητική και παθητική φωνή εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
13. Να ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι αφού μεταφερθούν τα ρήματα των
κυρίων προτάσεων στο αντίστοιχο πρόσωπο της οριστικής υπερσυντελίκου
στη φωνή που βρίσκονται και γίνουν οι απαραίτητες τροποποιήσεις στις δευ-
τερεύουσες προτάσεις, ώστε οι νέες περίοδοι να είναι νοηματικώς και συ-
ντακτικώς αποδεκτές.
α) Filio Arria funus ita paravit, ut ignoraretur a marito.
β) Ego non desisto omnia facere, quae ad concordiam pertineant.
γ) In eum locum res deducitur, ut omnes, victores et victi, in periculo magno
simus.
δ) Belli civilis exitus talis est, ut nemo victor sit.
ε) Tantus furor omnes invasit, ut pugnare cupiant.
14. Να δικαιολογήσετε τον χρόνο της υποτακτικής των δευτερευουσών προτά-
σεων της προηγουμένης ασκήσεως.
15. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω περιόδους, αφού μεταφέρετε στον άλλο α-
ριθμό (στο αντίστοιχο πρόσωπο ή στην αντίστοιχη πτώση) τους κλιτούς τύ-
πους, εφόσον αυτό είναι νοηματικώς, συντακτικώς και γραμματικώς δυνατόν.
α) Ego non destiti omnia et sentire et dicere et facere, quae ad concordiam
pertinerent.
β) Omnes pugnare cupiebant, etsi cognoscebant omnia esse misera in bellis
civilibus.
γ) In bellis civilibus victoriae victores ferociores impotentioresque reddunt,
ut, etiamsi tales non sint, esse cogantur.
δ) Bellorum civilium exitus tales sunt semper, ut ea fiant quae velint victores.
ε) Etsi ille non erat ferox, fieri coactus est.
στ) Νisi qui deus subvenerit, nos salvi esse nequimus.
ζ) In tanto discrimine illi sunt, ut nulla spes salutis eis sit.
η) Debemus omnia dicere et facere, quae ad pacem pertineant.
θ) Bella civilia cives reddunt feroces impotentesque.
ι) In bellis civilibus non sunt victores et victi.

208
17. Να δικαιολογήσετε τον συντακτικό ρόλο των τύπων που βρίσκονται σε α-
φαιρετική πτώση.
γήσετε την πτώση του υποκειμένου τους.
19. Να δικαιολογήσετε την έγκλιση εκφοράς των συμπερασματικών προτάσεων
20. Να δικαιολογήσετε την έγκλιση εκφοράς των αναφορικών προτάσεων του
κειμένου.
21. Να χαρακτηρίσετε τις δευτερεύουσες προτάσεις του κειμένου και να δικαιο-
λογήσετε την έγκλιση εκφοράς τους.
22. Τι μορφή θα πάρει στον ευθύ λόγο ο εξαρτημένος υποθετικός λόγος του κει-
μένου;
23. Να εντοπίσετε τους συνδέσμους του κειμένου και να εξηγήσετε τον συντα-
24. Στα τρία ζεύγη περιόδων που σας δίδονται να εντοπίσετε τη νοηματική δια-
φορά που υπάρχει μεταξύ των περιόδων του κάθε ζεύγους και να δικαιολο-
γήσετε την άποψή σας:
α) Νostri tam fortiter dimicaverunt, ut hostes fuga salutem peterent.
Νostri tam fortiter dimicaverunt, ut hostes fuga salutem petiverint.
β) Tantus erat furor hostium, ut feminarum et puellarum caedem perpetra-
rent et templa deorum everterent.
Tantus erat furor hostium, ut feminarum et puellarum caedem perpetrave-
rint et templa deorum everterint.
γ) Tantus terror animos hostium invaserat, ut ei terga verterent et fugerent.
Tantus terror animos hostium invaserat, ut ei terga verterint et fugerint.
25. Να μεταφράσετε στα Λατινικά:
α) H φύση του εμφυλίου πολέμου είναι τέτοια, ώστε να εξαναγκάζει τους αν-
θρώπους να γίνονται άγριοι και αχαλίνωτοι.
β) Oι εμφύλιοι πόλεμοι κάνουν τους ανθρώπους τόσο άγριους, ώστε να μη θέ-
λουν να ακούνε εκείνα που στοχεύουν στην ομόνοια.

209
γ) Σε τέτοιο σημείο έχουν φτάσει τα πράγματα, ώστε κανείς να μην επιθυμεί
την ειρήνη, αλλά τον πόλεμο.
26. Να εντοπίσετε τις λέξεις του κειμένου που έχουν ετυμολογική σχέση με α-
ντίστοιχες λέξεις της Ελληνικής (αρχαίας και νέας).
Ι. Άσκηση συμπλήρωσης κενών
1. Να συμπληρώσετε τα κενά επιλέγοντας από τις λέξεις που δίδονται μέσα στις
κατάλληλο τύπο. Tα ρήματα με τα οποία θα συμπληρώσετε τα κενά, να τε-
θούν σε οριστική παρατατικού εκτός εάν το νόημα και η σύνταξη απαιτούν
διαφορετικό χρόνο και έγκλιση. Να προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι
α) Tantus ………………… furor illorum, ut non solum urbem sed etiam
templa deorum ………………… . (sum, everto)
β) In eum locum res in bellis civilibus deducitur, ut frater194
fratrem
………………… et nemo …………………, nemo …………………,
quae ad concordiam ………………… . (interficio, dico, pertineo, sentio)
γ) Tantum ……………… virtute antecellit, ut eum amici …………………
et hostes ………………… . (timeo, omnis, admiror)
δ) Illi sic inter se …………………, ut amicitia in ………………… vita
eorum ………………… . (omnis, amo, conservo195
)
ε) Romani ita patriam suam …………………, ut ………………… pro
patria dulcem196
esse ……………… . (puto, amo, mors)
στ) Illa …………… pueros sic ………………, ut ei eius filii …………… .
(hic, diligo, habeor)
ζ) Multi hominum adeo ……………… sunt, ut omnia se ………………
……………………… . (stultus, arbitror, scio)
194
frater, -tris = αδελφός
195
conservo, 1 = διατηρώ, διαφυλάσσω
196
dulcis, -is, -e = γλυκύς

210
η) Cassiope tam superba forma sua …………………, ut cum Nymphis se
………………… . (sum, comparo)
θ) Silius Italicus adeo Vergilium poetam …………………, ut ………………
Vergili ……………… ingeniumque eius …………… . (studeo, admiror,
foveo, gloria)
ι) Ille tam aperte …………………………, ut omnes ……………………… .
(indignor, mentior)
α) Furore belli civilis homines tam feroces fiunt, ut non
audire vellent quae ad concordiam pertinerent.
β) Tantus fuerat furor horum, ut deorum templa everterent.
γ) Tantus erat furor militum, ut feminarum et puellarum
caedem perpetraverint.
δ) Tantus terror animos hostium invaserat, ut omnes
terga verterint et fugerint.
ε) Tantus terror omnes invasit, ut terga vertissent et
fugissent.
στ) Exercitus Romanus tam fortiter dimicabat, ut hostes
fuga salutem petant.
ζ) Bellum civile natura tale est, ut homines fieri feroces
impotentesque cogeret.
η) Romani tam fortiter pugnabant, ut hostes fuga salutem
peterent.
θ) In eum locum res deducitur, ut omnes cupiamus bellum.
ι) In eo loco res erat, ut omnes cuperent bellum.

211
α) Cicero non destitit omnia sentire et dicere et facere,
quae ad concordiam pertinerent.
β) Cicero, ut venit ad urbem, destitit sentire, dicere et
facere illa, quae ad concordiam pertinerent.
γ) In bellis civilibus victores ferociores et impotentiores
necessitate esse coguntur, etiamsi natura tales non sint.
δ) In bellis victoria victores ferociores impotentioresque
reddit.
ε) Cicero omnia esse misera in bellis civilibus arbitrabatur,
sed nihil esse miserius quam ipsam victoriam.
στ) Cicero clamabat nihil esse bello civili miserius.
ζ) In bellis civilibus non solum ea fiunt, quae victor vult,
sed etiam victor obsequitur iis, quorum auxilio victoria
parta est.
η) Bellorum exitus talis est, ut ea solum fiant, quae victores
velint.
θ) Cicero sentiebat, dicebat et faciebat omnia, quae ad
concordiam pertinerent.
ι) Multos cives tantus furor invaserat, ut pugnare cuperent.
1. O τύπος “civili” είναι:
α) δοτική ενικού αρσ. γένους.
β) αφαιρετική ενικού αρσ. γένους.
γ) δοτική ενικού θηλ. γένους.
δ) αφαιρετική ενικού θηλ. γένους.
ε) δοτική ενικού ουδ. γένους.
στ) αφαιρετική ενικού ουδ. γένους.

212
2. O τύπος “bello” του κειμένου συντακτικώς είναι:
α) δοτική της αναφοράς.
β) αφαιρετική του τρόπου.
γ) δοτική του ποιητικού αιτίου.
δ) αφαιρετική της ιδιότητας.
ε) αφαιρετική συγκριτική.
στ) δοτική κατηγορηματική του σκοπού.
3. Οι συμπερασματικές προτάσεις στη Λατινική είναι δυνατόν να εκφέρονται
με υποτακτική παρακειμένου όταν:
α) το ρήμα της πρότασης από την οποία εξαρτώνται
βρίσκεται σε χρόνο αρκτικό.
β) το ρήμα της πρότασης από την οποία εξαρτώνται
βρίσκεται σε χρόνο ιστορικό.
γ) το ρήμα της πρότασης από την οποία εξαρτώνται
βρίσκεται σε αρκτικό χρόνο και κατά την άποψη
του ομιλητή το αποτέλεσμα παρουσιάζεται
ως ενδεχόμενο.
δ) το ρήμα της πρότασης από την οποία εξαρτώνται
βρίσκεται σε ιστορικό χρόνο και κατά την άποψη
του ομιλητή το αποτέλεσμα θεωρείται πράξη
ολοκληρωμένη στο παρελθόν.

213
αντίστοιχης απάντησης. Tρεις προτάσεις που καταχωρίζονται στη στήλη των
απαντήσεων δεν ανταποκρίνονται σε αντίστοιχες ερωτήσεις.
1) Cur in bellis civilibus nihil est α) Quoniam ea victores ferociores
miserius quam ipsa victoria? impotentioresque fiunt.
2) Quis clamabat nihil esse bello β) Quoniam omnes furor inva-
civili miserius? serat, ut pugnare cuperent.
3) Quid est miserrimum in bellis γ) Cicero.
civilibus? δ) Quoniam bellum civile victores,
4) Cur cives non faciebant ea, quae etiamsi natura non feroces
ad concordiam pertinerent? impotentesque sint, necessitate
5) Cur Cicero non destitit sentire, tales esse cogit.
dicere et facere omnia, quae ad ε) Ipsa victoria.
concordiam civium pertinerent? στ) Certe.
ζ) Quod nihil esse bello civili
miserius arbitrabatur.
η) Minime.

214
στοιχης λέξης της Α΄ στήλης. Στη Β΄ στήλη υπάρχουν δύο σημασίες των
οποίων δεν δίδεται η αντίστοιχη λατινική λέξη, την οποία θα πρέπει να συμ-
πληρώσετε, ενώ στην Α΄ στήλη υπάρχουν δύο λατινικές λέξεις των οποίων
δεν δίνονται οι αντίστοιχες σημασίες, τις οποίες επίσης θα πρέπει να συμ-
πληρώσετε:
Α Β
1) casus παύω, σταματώ
2) salvus τύχη, τυχαίο περιστατικό
3) nequeo καθιστώ, κάνω
4) impotens σώος
5) reddo κάνω το χατίρι κάποιου
6) equidem εξαναγκάζω
7) cogo ανάγκη
8) necessitas ανίκανος να κυριαρχηθεί, αχαλίνωτος
9) ………………….. …………………..…………………..
10) ………………….. ………………………………..……..
Α Β
1) res επιθετικός προσδιορισμός
2) salvi υποκείμενο
3) dicere κατηγορηματικός προσδιορισμός
4) bello παράθεση
5) bellorum γενική αντικειμενική
6) civilium αφαιρετική του μέσου
7) auxilio αντικείμενο
αφαιρετική συγκριτική

215
μένες και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο. Να δικαιολογή-
σετε την επιλογή σας, στην περίπτωση που θα εντοπίσετε κάποιο λάθος.
α) In bellis civilibus victoria victores ferociores impo-
tentioresque reddit, ut, etiamsi tales natura non sint,
necessitate esse cogarentur.
β) Semper omnia sentio et dico et facio, quae ad concor-
diam et pacem pertineat.
γ) Omnes cives debent semper omnia sentire, dicere et
facere, quod ad concordiam pertineant.
δ) Avaritia homines in eum locum deducit, ut non utantur
frugalitate.
ε) Bellorum civilium exitus talis est semper, ut id solum
fiat, quod victores velint.
στ) Praedones virtutem Scipionis tam admirati sunt, ut
visum et salutatum eum venerint.
ζ) Tantus terror animos nostros invaserat, ut discedere
velimus.
η) In eum locum res deducitur, ut nulla spes nobis sit.
θ) Ille tam admiratus est avem, ut eum viginti milibus
sestertium emit.
ι) Ille adeo laudem et honestatem expetebat, ut omnes
cruciatus corporis et omnia pericula mortis parvi
esse ducat.

216
2. O εξαρτημένος υποθετικός λόγος του κειμένου στον ευθύ λόγο θα είχε την
ακόλουθη μορφή:197
α) Nisi qui deus subveniat, salvi esse nequeamus.
β) Nisi qui deus subvenerit, salvi esse nequimus.
Να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο και να δικαιολογήσετε την
στον κατάλληλο τύπο. Να δικαιολογήσετε την έγκλιση και τον χρόνο του
ρήματος με το οποίο εκφέρονται οι δευτερεύουσες προτάσεις. Να προσέξετε
α) In eum locum res deducta est, ut nihil …………………. …………….….
quam ipsa victoria. (sum, miser)
β) Ita illum virum honorabat ut in deorum ……………………. ac numero
………………. . (repono, coetus)
γ) Tam prope a muris hostes habemus, ut, nisi nos ipsi ………………….
……………., in magno discrimine ……………. . (consulo, patria, sum)
δ) …………………. in bellis civilibus in eum locum deducuntur, ut
………………. eis, quorum auxilio victoria parta sit. (obsequor, victor)
ε) …………………. erat frugalitas viri, ut divitias ……………….
…………………. . (possum, contemno, talis)
στ) Hic ………………. avaritiae vir est, ut facile hostes eum pecunia
…………………. …………………. . (talis, corrumpo, possum)
ζ) Tanta erat concordia apud antiquos Romanos, ut alii populi
…………………. …………………. . (admiror, is)
η) Tam …………. ……………. hoc factum erat, ut non cives …………….
credere ……………. . (audio σουπ., possum, incredibilis, nuntius198
)
θ) Menenius Agrippa tam pauper mortuus est, ut aere ………….……
………….………………… . (conferor μτχ., funeror)
ι) Talia ……………. belli vulnera sunt, ut nemo praeter te …………….
……………. ……………. . (possum, civilis, is, medeor)
197
H άσκηση αυτή είναι προτιμότερο να δοθεί, όταν οι μαθητές διδαχθούν τους υποθετικούς λόγους.
198
nuntius, -i = αγγελιαφόρος

217
ΜΑΘΗΜΑ XXXVIII LECTIO DUODEQUADRAGESIMA
Η ΜΟΙΡΑ ΤΗΣ ΚΑΙΚΙΛΙΑΣ
1. Να εντοπίσετε τα προσηγορικά ονόματα ουδετέρου γένους της β΄ κλίσης και
να γράψετε τη αιτιατική πτώση ενικού και πληθυντικού αριθμού.
των θηλυκών προσηγορικών ονομάτων της γ΄ κλίσης.
3. more prisco, omen nuptiale, sacello quodam, aliqua vox, mea sede, hoc dic-
tum, res ipsa: Να κλιθούν τα επίθετα και οι αντωνυμίες μαζί με το ουσιαστι-
κό που συνοδεύουν στον αριθμό που βρίσκονται.
4. Να γράψετε την αιτιατική, κλητική και αφαιρετική όλων των πρωτοκλίτων
θηλυκών ουσιαστικών του κειμένου στον αριθμό που βρίσκονται.
5. longa: Να σχηματίσετε και στους τρεις βαθμούς του αντίστοιχου επιρρήμα-
τος του επιθέτου που σας δίνεται.
7. Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου, πλην των προσωπικών, στην ί-
δια πτώση του άλλου αριθμού και στα τρία γένη.
9. standi: Να αναγνωρίσετε γραμματικώς τον τύπο και να τον κλίνετε.
10. mortua est, persedebat: Να κλίνετε την υποτακτική παρατατικού των ρημά-
των στη φωνή που βρίσκονται.
11. Να κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα των ρημάτων “duco”
και “facio”.
μέλλοντα και κάνετε τις απαραίτητες τροποποιήσεις:
α) Illa rogavit materteram.
β) Ego libenter tibi mea sede cedo.

218
13. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις αφού μεταφέρετε όλους τους κλι-
α) Dum more prisco omen nuptiale petit filiae sororis, ipsa omen fecit.
β) In sacello quodam nocte cum sororis filia persedebat.
γ) Puella, longa mora standi fessa, rogavit materteram, ut sibi paulisper
loco cederet.
δ) Ego libenter tibi mea sede cedo.
14. dum aliqua vox congruens proposito audiretur: Να δικαιολογήσετε την υπο-
τακτική της πρότασης.
15. dum more prisco omen nuptiale petit filiae sororis: Να αναγνωρίσετε τη δευ-
τερεύουσα πρόταση και να τη μετατρέψετε σε μετοχική.199
16. ut sibi paulisper loco cederet: Να προσδιορίσετε το είδος της πρότασης και
να τη μετατρέψετε σε κύρια πρόταση επιθυμίας του ευθέος λόγου.200
17. ego libenter tibi mea sede cedo.: Να μετατρέψετε την πρόταση σε απαρέμ-
φατο με εξάρτηση από την πρόταση “Tum Caecilia puellae dixit”.201
α) uxor είναι …….……. στο …………………………….
β) sororis είναι γενική ………… από το ……………………
γ) vox είναι …………… στο ……………………………
δ) standi είναι γενική ………………. στο …………………
ε) proposito είναι …………………… στο …………………….
στ) fessa είναι ……………… ………………………………
ζ) mora είναι αφαιρ. ……………… από ………………….
η) paulo είναι αφαιρ. .…………… από ……………… …...
θ) quam είναι ………………… στο …….…………………
ι) dum vixit είναι δευτ. ………… πρόταση που εκφράζει το ……..
199
petens: συνημμένη χρονική μτχ. σε χρόνο ενεστώτα, γιατί η πρόταση εκφράζει το σύγχρονο.
200
“Matertera, mihi paulisper loco cede / cedas”.
201
Tum Caecilia puellae dixit se libenter illi sua sede cedere. (Οι ασκ. 16 και 17, αν και θεωρούνται
απλές μορφές μετατροπής ευθέος λόγου σε πλάγιο και αντιστρόφως, είναι προτιμότερο να δο-
θούν μετά τη διδασκαλία του σχετικού κεφαλαίου).

219
20. Να εντοπίσετε λέξεις του κειμένου ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω:
mater, persedeo, dico, mortalis, vivus. 202
α) Τα κορίτσια που ζούσαν στα πολύ παλιά τα χρόνια, επιδίωκαν γαμήλιο
οιωνό σύμφωνα με τις πατροπαράδοτες συνήθειες.
β) Η Καικιλία καθόταν σε ένα ιερό μαζί με την κόρη της αδελφής της και περί-
μεναν μέχρι να ακουστεί μια φωνή που να ανταποκρινόταν στον σκοπό τους.
γ) Η κοπέλα κουρασμένη από την πολλή ορθοστασία ζήτησε από τη θεία της
να της παραχωρήσει για λίγο τη θέση της.
δ) Η Καικιλία παραχώρησε πρόθυμα τη θέση της στο κορίτσι.
ε) Η ίδια η πραγματικότητα επιβεβαίωσε τον οιωνό, γιατί η Καικιλία πέθανε
και ο σύζυγός της παντρεύτηκε την κοπέλα.
α) omen είναι ονομαστική ή αιτιατική;
β) filiae είναι γενική ή δοτική ενικού;
γ) quam είναι αντωνυμία ή επίρρημα;
δ) proposito είναι δοτική ή αφαιρετική;
ε) post είναι πρόθεση ή επίρρημα;
στ) congruens είναι μετοχή ή επίθετο;
ζ) mea είναι προσωπική ή κτητική αντωνυμία;
η) aliqua είναι επιθετική ή ουσιαστική αντωνυμία;
θ) standi είναι γερούνδιο ή γερουνδιακό;
ι) mora είναι ονομαστική ή αφαιρετική ενικού;
202
matertera και matrimonium, sedes, dictum, morior, vivo

220
2. Βάσει του κειμένου να σημειώσετε την ένδειξη Χ στο οικείο πλαίσιο:
α) more είναι αφαιρετική του οργάνου.
β) omen είναι υποκείμενο στο “petit”.
γ) nocte είναι αφαιρετική του χρόνου.
δ) proposito είναι αντικείμενο στο “congruens”.
ε) ut… cederet είναι δευτερεύουσα τελική
πρόταση.
στ) fessa είναι αιτιολογική μτχ. (σύγχρονο).
ζ) tibi είναι έμμεσο αντικ. στο “cedo”.
η) paulo post είναι εμπρόθ. προσδ. του χρόνου.
θ) quam είναι υποκείμενο στο “vixit”.
ι) multum είναι επιρρηματικός προσδ.
του τρόπου.
3. Nα δηλώσετε τη χρονική βαθμίδα που εκφράζουν οι παρακάτω δευτερεύου-
σες χρονικές προτάσεις, σημειώνοντας την ένδειξη Χ στο οικείο πλαίσιο:
α) Dum more prisco omen petit filiae sororis, ipsa fecit omen.
Σύγχρονο Προτερόχρονο Υστερόχρονο
β) Expectabat dum aliqua vox congruens proposito audiretur.
γ) Quam Metellus, dum vixit, multum amavit.
δ) Ut veni ad urbem, non destiti omnia et sentire et dicere et facere...
ε) Cum ad eum magnum pondus auri publice missum attulissennt, vultum
risu solvit.

221
στ) Atilius Regulus, cum Poenos in Africa funderet, ad senatum scripsit.
ζ) Cum Africanus in Literno esset, complures praedonum duces ad eum venerunt.
η) Quod, ut praedones animadverterunt, ianuae appropinquaverunt.
θ) Haec postquam domestici Scipioni rettulerunt, is fores reserari iussit.
ι) Cum ante vestibulum dona posuissent, domum reverterunt.
ια) Is cum aliquando castris abiret, edixit…
ιβ) Consul, cum in castra revertisset, adulescentem morte multavit.
ιγ) Cum Octavianus Romam rediret, homo quidam ei occurrit corvum tenens.
ιδ) Quotiescumque avis non respondebat, sutor dicere solebat...
ιε) Plato, cum eum fugitivum esse cognovisset, hominem comprehendit.

222
ιστ) Cum Accius ex urbe Roma Tarentum venisset, devertit ad Pacuvium.
ιζ) Cum omnes recentem esse dixissent, inquit…
ιη) Cum Nasica ad Ennium venisset eique ancilla dixisset eum domi non esse,
Nasica sensit illam domini iussu id dixisse.
ιθ) Ego cum te quererem, ancillae tuae credidi te domi non esse.
κ) Cum lacrimae suae vincerent prorumperentque, egrediebatur.
α) Caecilia in sacello quodam cum sua filia persedebat.
β) Puellae apud antiquos Romanos omen nuptiale petebant.
γ) Caecilia puellaque vocem dei expectabant.
δ) Caecilia puellam rogavit ut illi loco cederet.
ε) Puella longa mora standi fessa erat.
στ) Caecilia puellae sua sede cedere nolebat.
ζ) Paulo post res ipsa fidem ominis confirmavit.
η) Postquam Metellus mortuus est, Caecilia iam libera erat.

223
Α Β
1) ipsa α) αόριστη αντωνυμία
2) petit β) δεικτική αντωνυμία
3) sibi γ) προσωπική αντωνυμία β΄ προσώπου
4) quodam δ) κτητική αντωνυμία
5) persedebat ε) ρήμα γ΄ συζυγίας
6) tibi στ) ρήμα α΄ συζυγίας
7) hoc ζ) προσωπική αντωνυμία γ΄ προσώπου
8) cederet η) οριστική αντωνυμία
9) more θ) ρήμα β΄ συζυγίας
10) mea ι) ουσιαστικό γ΄ κλίσης
ια) ρήμα γ΄ συζυγίας
Α Β
1) more α) επιρρηματικός προσδ. του χρόνου
2) filiae β) αφαιρετική του χρόνου
3) puellam γ) δοτική προσ. χαριστική
4) dum… audiretur δ) υποκείμενο
5) postea ε) επιρρηματικός προσδ. του τρόπου
6) vox στ) έμμεσο αντικείμενο
7) multum ζ) δευτ. χρονική πρόταση
8) ut… cederet η) αντικείμενο
9) libenter θ) αφαιρετική του τρόπου
10) nocte ι) επιρρηματικός προσδ. του ποσού
ια) γενική αντικειμενική

224
Τρία στοιχεία της στήλης Β΄ περισσεύουν:
Α Β
1) vox α) έθιμο
2) mora β) λόγος
3) propositum γ) θεία
4) sacellum δ) παραχωρώ
5) dictum ε) κάθομαι
6) mos στ) όνομα
7) soror ζ) φωνή, λόγος
8) cedo η) μικρό τέμενος
9) sedes θ) σκοπός
10) omen ι) αδελφή
ια) χρονοτριβή
ιβ) οιωνός
ιγ) κάθισμα
αντίστοιχης απάντησης. Τέσσερα στοιχεία της στήλης των απαντήσεων πε-
ρισσεύουν:
1) Quis fecit omen? α) Filia suae sororis.
2) Ubi feminae persedebant? β) Nocte.
3) Quis cum Caecilia erat? γ) “Mihi tua sede cede”.
4) Cur feminae expectabant? δ) Caecilia.
5) Quid puella materteram rogavit? ε) Dum aliqua vox audita est.
6) Utrum Caecilia puellae sua sede στ) In secello quodam.
cessit an non? ζ) Ut dei vox audiretur.
7) Quando Metellus puellam in η) Ut sibi loco cederet.
matrionium duxit? θ) Certe.
ι) Dum ea viveret.
ια) Post Caeciliae mortem.

225
τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: petit, persede-
bat, audiretur, cederet, mortua est.
Ενεστώτας
Μέλλοντας
Παρακείμ.
Υπερσυντ.
να τα μεταφέρετε στον αντίθετο αριθμό (όπου είναι δυνατόν): puella, propo-
sito, uxor, loco, more, sacello, filiae, dictum, omen, nocte, sede.
αριθμός
αριθμός
αριθμός

226
ονομ.
ενικού
δοτική
ενικού
αιτιατική
ενικού
αφαιρετ.
ενικού
δοτική
πληθ.
αιτιατική
πληθ.
ego
ipsa
is
quodam
aliqua
mea
hoc
quam
4. Από τον παρακάτω πίνακα να επιλέξετε τον κατάλληλο χρονικό σύνδεσμο
και να συμπληρώσετε με αυτόν τα κενά των δευτερευουσών προτάσεων.203
Dum Postquam Antequam
Quoad Ubi Prius... quam
Quamdiu Ut Dum
Simulac Donec
Cum primum Quoad
Cum Cum Cum
α) ………………… Hercules mugitum bovum audivit, in speluncam per-
rexit.
β) Romam, ………………… venero, tibi scribam.
γ) Vixdum epistulam tuam legeram, ………..…………. pater ad me venit.
203
α) postquam β) cum γ) cum δ) ubi ε) postquam στ) quoad ζ) ut η) dum θ) dum ι) dum.

227
δ) Romani, ………………… hostes prope esse senserunt, in civitates
discesserunt.
ε) Hostes, …………….…… audiverunt urbem occupatam esse, legatos
miserunt, qui pacem peterent.
στ) Tuam auctoritatem defendam …………….…… tu voles.
ζ) Cato ……………… rediit, castra C. Neronis secutus est.
η) ………………. spiro, spero.
θ) ……………….. Caecilia sedet, aliqua vox audita est.
ι) ……………….. scribit, sedet.
1. Nα συμπληρώσετε τα κενά με τον κατάλληλο τύπο του ρήματος που δίνεται
στην παρένθεση και να δηλώσετε τη χρονική βαθμίδα που εκφράζουν οι
δευτερεύουσες χρονικές προτάσεις.204
α) Antequam ……………….., cogitate. (ago)
β) Priusquam hostes ……………….., cives urbem reliquerunt. (advenio)
γ) Cum luna ……………….., exercitus fiduciam amiserat. (deficio)
δ) Non quiescemus priusquam patriam liberam ……………….. . (video)
ε) Domi erimus, dum pater ……………….. . (redeo)
στ) Res male se habebat antequam in Siciliam ……………….. . (venio)
ζ) Respondes, priusquam ……………….. . (interrogo)
η) Miles, cum ……………….., pedes eius animadvertit. (occurro)
θ) Antequam Romani in Siciliam ……………….., insula Graeca erat.
(venio)
ι) Ut primum epistulam ……………….., tibi librum misi quod rogaveras.
(accipio)
204
α) agatis β) advenirent γ) defecisset δ) videbimus ε) redeat στ) venit ζ) interrogo η) occurre-
ret θ) venerunt ι) accepi.

228
ΜΑΘΗΜΑ XXXIX LECTIO UΝDEQUADRAGESIMA
EΝA ΠPOTYΠO IΔAΝIKOY AΝΘPΩΠOY
1. Να γραφεί η αιτιατική και αφαιρετική πτώση του κυρίου ονόματος του κει-
μένου.
2. Να μεταφέρετε τα δευτερόκλιτα προσηγορικά ονόματα του κειμένου στην
αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
3. Να μεταφέρετε τα τριτόκλιτα αρσενικού γένους προσηγορικά ονόματα του
κειμένου στην αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού.
4. Να μεταφέρετε τα τριτόκλιτα ουδετέρου γένους προσηγορικά ονόματα του
κειμένου στις υπόλοιπες πτώσεις του οικείου αριθμού.
5. Των επιθέτων του κειμένου να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις των δύο αριθμών
στο αρσενικό και στο ουδέτερο γένος.
6. viliorem materiam: Να κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
7. Να κλίνετε το ουσιαστικό “materia” και με τους δύο τρόπους στον ενικό α-
ριθμό.205
8. Να μεταφέρετε τις αναφορικές αντωνυμίες του κειμένου στην αντίστοιχη
πτώση του άλλου αριθμού στο γένος που βρίσκονται.
9. Να μεταφέρετε τις δεικτικές αντωνυμίες του κειμένου στην αντίστοιχη πτώ-
ση του άλλου αριθμού στο γένος που βρίσκονται.
10. Να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις ενικού και πληθυντικού αριθμού του αρσε-
νικού γένους της μετοχής ενεστώτα του αποθετικού ρήματος του κειμένου.
11. Να μεταφερθούν τα ρήματα του κειμένου στο αντίστοιχο πρόσωπο του άλ-
12. Να γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων της 3ης συζυγίας του κειμέ-
205
Βλ. Αχ. Τζαρτζάνου, Λατινική γραμματική, ΟΕΔΒ, § 34 (3).

229
13. Των ρημάτων “obtulisses” και “fecisset” να κλιθεί η προστακτική ενεστώτα
14. Του αποθετικού ρήματος του κειμένου να γραφούν όλοι οι τύποι της ενεργη-
τικής φωνής.
15. Να γραφούν οι αρχικοί χρόνοι όλων των ρημάτων του κειμένου και στις δύο
φωνές εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
16. Να ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι αφού μεταφερθούν οι κλιτοί τύποι
αυτό είναι δυνατόν.206
α) Sapientem dolor, qui imperitum avertit et praecipitem agit, non prohibet.
β) Tu sapientem premi putas malis? Utitur!
γ) Νon ex ebore tantum ille sciebat facere simulacrum; ex aere quoque
faciebat.
δ) Si marmor illi obtulisses, si viliorem materiam, fecisset tale, quale ex illa
fieri optimum posset.
ε) Sapiens virtutem, si licebit, in divitiis explicabit, si minus, in paurertate; si
poterit, in patria, si minus, in exilio.
στ) Sapiens semper dolorem omnemque miseriam vincit et memorabilia efficit.
ζ) Sapientibus solis uti malis licet; imperitos mala avertunt et praecipites
agunt.
η) Sapiens optime uti scit eis quae imperitos avertunt et praecipites agunt.
θ) Mala sapientem explicare virtutem suam non prohibent.
ι) Si sapiens poterit, integer explicabit virtutem suam, si minus, debilis.
17. Να μετασχηματίσετε τους παρακάτω υποθετικούς λόγους έτσι, ώστε να εκ-
φράζουν υπόθεση αντίθετη προς την πραγματικότητα και υπόθεση δυνατή ή
πιθανή.
α) Νisi qui deus subveniet, hostes urbem evertent.
β) Νisi vos ipsi patriae consuletis, nemo patriae consulet.
206
Tα ουσιαστικά που δηλώνουν ύλη στον πληθυντικό έχουν διαφορετική σημασία και δηλώνουν
τα αντικείμενα που είναι κατασκευασμένα από την ύλη αυτή. Βλ. Μ. Πασχάλης - Γ. Σαββαντί-
δης, Λατινικά Λυκείου. Το βιβλίο του καθηγητή, σ. 106.

230
γ) Si eos qui rem publicam stabiliverunt imitamini, gloria sempiterna vobis
erit.
δ) Si frugalitate utamini, nemo vos pecunia corrumpet.
ε) Si divitias contemnitis, omnes vos mirabuntur.
στ) Si aperte mentiris, amici tibi non erunt.
18. Να εντοπισθούν οι υποθετικοί λόγοι του κειμένου και να δικαιολογήσετε τον
τρόπο εκφοράς τους.
19. Να συμπληρώσετε τους ελλειπτικούς υποθετικούς λόγους του κειμένου.
20. Να εντοπίσετε τις δευτερεύουσες (πλην των υποθετικών) προτάσεις του κει-
μένου και να δικαιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς τους.
γήσετε τον χρόνο στον οποίο βρίσκονται. Να δικαιολογήσετε την πτώση του
24. Να εντοπίσετε τις προθέσεις του κειμένου και να προσέξετε τη σύνταξή
τους.
26. Να μεταφράσετε στα Λατινικά τις παρακάτω περιόδους και να δικαιολογή-
σετε τον τρόπο εκφοράς των υποθετικών λόγων:
α) Aν έδινες οποιοδήποτε υλικό στον Φειδία, μπορούσε να κατασκευάσει από
αυτό το πιο τέλειο άγαλμα.
β) O σοφός αν μπορέσει θα δείξει την αρετή του ως στρατηγός, αν όχι, ως
στρατιώτης.
γ) Oποιαδήποτε τύχη κι αν λάχει στον σοφό, θα τη χρησιμοποιήσει με άριστο
τρόπο.

231
στον κατάλληλο τύπο. Tα ρήματα με τα οποία θα συμπληρώσετε τα κενά να
τεθούν στην έγκλιση που απαιτεί το είδος των υποθετικών λόγων που σας
ζητείται. Να προσέξετε ώστε το νόημα να είναι αποδεκτό.
α) Si ille ………….., hostes appropinquare ………….. non …………… .
(urbs, vivo, audeo) [υπόθ. αντίθετη προς την πραγματικότητα]
β) Si ………….. et ………….. homines excellentes, animum et mentem
………….. optime …………..………….. . (colo, conformo, tuus, cogito)
[ανοικτή υπόθεση]
γ) Exempla vetustatis omnia in tenebris …………………….., nisi litterarum
lumen …………..………….. . (accedo, iaceo) [υπόθεση αντίθετη προς
την πραγματικότητα]
δ) Si ……………..…….., ego ipse te ………………….. . (mentior, punio
μέλλ.) [ανοικτή υπόθεση]
ε) Si cives iustitia inter se ……………….. et libenter leges …………..,
liberi esse ……………….. . (servo, certo, possum) [ανοικτή υπόθεση]
στ) Νisi filius Tarquini pudicitiam Lucretiae ………….., populus Romanus
imperium ………………… non ………….. . (laedo, adimo, Tarquinius)
[υπόθεση αντίθετη προς την πραγματικότητα]
ζ) Νisi homo cibum sumere …………….., non …………….. . (vivo, nego)
[δυνατή υπόθεση]
η) Si quis ………………….. suis …………………….., facile miserias vitae
……………………….. . (confido, vis, fero) [δυνατή υπόθεση]
θ) Si tu marmor illis ………………….., si viliorem materiam, simulacrum
optimum …………..…………….. . (obfero, facio) [δυνατή υπόθεση]
ι) Si illi ……………………….. subvenire …………………….., iudicia
……………………….. et libidines comprimere ………………………. .
(respublica, volo, constituo, debeo) [ανοικτή υπόθεση]

232
α) Si impudentes estis, omnes vos contemnent.
β) Si fortiter pro patria dimicabitis, omnes vos honorabunt.
γ) Si ita res est, nihil sperare possumus.
δ) Si impudentes essetis, omnes vos contemnent.
ε) Si ita res esset, nihil sperare possemus.
στ) Si impudentes fuissetis, omnes vos contempsissent.
ζ) Si ita res est, nihil sperare possimus.
η) Si fortiter pro patria dimicatis, omnes vos honorabunt.
θ) Si ita res esset, nihil sperare poterimus.
ι) Si fortiter pro patria dimicaretis, omnes vos honorabant.
α) Sapientes dolor et eae res, quae imperitum avertunt et
praecipitem agunt, non prohibent.
β) Sapientes non premuntur malis. Utuntur malis!
γ) Νon ex ebore tantum illi sciebant facere simulacra;
ex aere quoque faciebant.
δ) Si marmor illis obtulisses, si viliorem materiam,
fecissent tale, quale ex illa fieri optimum posset.
ε) Sapiens, si licebit, in divitiis virtutem explicabit, si
minus, in paurertate; si poterit, in patria, si minus,
in exilio.
στ) Imperiti nec mala vincere nec aliquid memorabile
efficere possunt.
ζ) Sapientibus uti malis licet; imperitos mala avertunt et
praecipites agunt.

233
η) Phidias optime sciebat uti eis quae imperitos avertunt et
praecipites agunt.
θ) Mala sapientem explicare virtutem suam non prohibent.
ι) Si sapiens poterit, integer explicabit virtutem suam, si
minus, debilis.
1. H υποτακτική της πρώτης υποθετικής πρότασης του κειμένου είναι χρόνου
υπερσυντελίκου διότι:
α) ο υποθετικός λόγος εκφράζει υπόθεση ανοικτή και
αναφέρεται στο παρελθόν.
β) ο υποθετικός λόγος εκφράζει υπόθεση αντίθετη προς
την πραγματικότητα και αναφέρεται στο παρόν.
γ) ο υποθετικός λόγος εκφράζει υπόθεση αντίθετη προς
την πραγματικότητα και αναφέρεται στο παρελθόν.
δ) ο υποθετικός λόγος εκφράζει υπόθεση ανοικτή και
αναφέρεται στο παρόν.
ε) ο υποθετικός λόγος εκφράζει υπόθεση δυνατή και
αναφέρεται στο παρόν.
2. O τύπος “malis” στη δεύτερη περίοδο του κειμένου συντακτικώς είναι:
γ) αφαιρετική του ποιητικού αιτίου
δ) αφαιρετική της αιτίας
ε) δοτική του ποιητικού αιτίου
στ).......................................................
Να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο ή αν δεν συμφωνείτε με τις
επιλογές που σας δίνονται να συμπληρώσετε τη δική σας απάντηση.

234
IV. Aσκήσεις σύζευξης
1. Να γράψετε δίπλα σε κάθε Yπόθεση το γράμμα της αντίστοιχης Aπόδοσης,
έτσι ώστε ο υποθετικός λόγος που θα σχηματισθεί να είναι αποδεκτός από
συντακτικής και νοηματικής πλευράς. Θα σχηματίσετε υποθετικούς λόγους
ισάριθμους των Yποθέσεων που σας δίνονται.
Υποθέσεις Αποδόσεις
1) Si marmor illis obtulisses, α) cives inter se non pugnant.
2) Si in civitatibus concordia est, β) sentirent, dicerent et facerent omnia,
quae ad concordiam pertinerent.
3) Si cives scirent nihil esse miserius
bello civili,
γ) fecisset simulacrum.
4) Si quis maxima frugalitate utitur, δ) sentiebant, dicebant et faciebant
omnia, quae ad concordiam
pertinerent.
5) Si quis divitias amet, ε) divitias contemnit.
στ) facile pecunia corrumpatur.
ζ) cives inter se non pugnabant.
η) facile pecunia corrumperetur.
θ) fecissent simulacra.

235
πληρώσετε:
Α Β
1) prohibeo βγάζω κάποιον από τον δρόμο του
2) imperitus καταβάλλω
3) averto άπειρος
4) praeceps ευτελής, φτηνός
5) premo εκφράζω, δείχνω
6) obfero υγιής, αρτιμελής
7) vilis αδύναμος, ανάπηρος
8) explico αξιομνημόνευτος
9) integer κατορθώνω, δημιουργώ
10) memorabilis εμποδίζω
11) ............................. ..................................
12) ............................. ....................................

236
Α Β
1) sapientem κατηγορηματικός προσδιορισμός
2) res αφαιρετική του ποιητικού αιτίου
3) praecipites επιθετικός προσδιορισμός
4) malis δοτική του ποιητικού αιτίου
5) viliorem γενική αντικειμενική
6) ex ebore αφαιρετική του μέσου
7) modo αντικείμενο
αφαιρετική της ύλης
υποκείμενο
1. H λέξη “illi” του κειμένου είναι:
α) δοτική ενικού αρσ. γένους
β) δοτική ενικού θηλ. γένους
γ) δοτική ενικού ουδ. γένους
δ) ονομαστική πληθ. αρσ. γένους
2. O υποθετικός λόγος του κειμένου, ο οποίος έχει ως απόδοση την πρόταση
“in divitiis explicabit” εκφράζει:
γ) υπόθεση πιθανή ή δυνατή

237
3. O τύπος “acceperit” του κειμένου είναι:
α) οριστική μέλλοντα
β) υποτακτική υπερσυντελίκου
γ) οριστική συντελεσμένου μέλλοντα
δ) ............................................. [Σημειώστε κάτι
άλλο αν δεν συμφωνείτε με τα προηγούμενα].
κατάλληλο τύπο. Tα ρήματα με τα οποία θα συμπληρώσετε τα κενά να τε-
θούν στην έγκλιση που απαιτεί το είδος των υποθετικών λόγων που σας ζη-
τείται. Να δικαιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς των υποθετικών λόγων. Να
προσέξετε ώστε το νόημα να είναι αποδεκτό.
α) Si …………. et ……………… homines excellentes, animum et mentem
……………………. optime …………………. . (colo, tuus, conformo,
cogito) [δυνατή υπόθεση]
β) Si ante oculos animi nostri exemplum hominum …………………….
……………………. animum et mentem optime ………………………. .
(conformo, excellens, habeo) [υπόθεση αντίθετη προς την πραγματικότη-
τα στο παρελθόν]
γ) Nisi qui deus nobis …………………., salvi esse ………………………. .
(subvenio, nequeo) [ανοικτή υπόθεση]
δ) Nisi Graeci …………………………. ……….………………., Troiam
non ……………………. . (utor, dolus, expugno) [υπόθεση αντίθετη προς
την πραγματικότητα στο παρελθόν]
ε) Si cives iustitia inter se ………………. et libenter leges ……………….,
liberi esse …………………. . (servo, certo, possum) [δυνατή υπόθεση]

238
στ) Nisi Sextus Tarquinius, filius Tarquini Superbi, pudicitiam Lucretiae,
……………………. Collatini, …………………., imperium pater non
………………. . (laedo, perdo, uxor) [υπόθεση αντίθετη προς την πραγ-
ματικότητα, στο παρελθόν]
ζ) Nisi exercitus fiduciam ……………………., fortiter ……………………
et adversarios ………………. . (certo, amitto, vinco) [ανοικτή υπόθεση]
η) Pueri, si ………………. bene administrare rem publicam, semper
imagines fortissimorum virorum vobis ……………. ………………… .
(cupio, debeo, propono) [ανοικτή υπόθεση]
θ) Si quis maxima …………………………. ………………., divitiae sibi
supervacaneae ………………. . (sum, frugalitas, utor) [δυνατή υπόθεση]
ι) Si cives omnia ………………. et ………………. et ……………. quae
ad concordiam …………………., bella civilia non ………………. .
(sentio, dico, facio, sum, pertineo) [δυνατή υπόθεση]

239
ΜΑΘΗΜΑ XL LECTIO QUADRAGESIMA
ΑΚΛΟΝΗΤΗ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΠΡΟΣΤΑ
ΣΤΙΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΤΟΡΑ
1. Να εντοπίσετε τα προσηγορικά ονόματα της α΄ και δ΄ κλίσης και να τα με-
ταφέρετε στην αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού.
2. Να γράψετε τη γενική και δοτική ενικού και πληθυντικού αριθμού των θη-
λυκών προσηγορικών ονομάτων της γ΄ κλίσης.
3. corpore infirmo: Να κλιθεί το ουσιαστικό μαζί με το επίθετο στο συγκριτικό
βαθμό και στους δύο αριθμούς.
4. Να γράψετε την αιτιατική, κλητική και αφαιρετική όλων των αρσενικών ου-
σιαστικών του κειμένου στον αριθμό που βρίσκονται.
5. celerrime: Να γράψετε τους υπόλοιπους βαθμούς του επιρρήματος.
7. Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου, πλην των προσωπικών, στην ί-
δια πτώση του άλλου αριθμού και στα τρία γένη.
8. ire: Να γράψετε τα απαρέμφατα όλων των χρόνων και να κλίνετε τη μετοχή
του ενεστώτα στον ενικό και πληθυντικό αριθμό.
9. noluit: Να γράψετε το ίδιο πρόσωπο στην υποτακτική όλων των χρόνων και
να κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα.
10. audebat, instaret: Να κλίνετε την υποτακτική του μέλλοντα των ρημάτων
στη φωνή που σας δίνονται.
υπόλοιπα πρόσωπα του ενικού και πληθυντικού αριθμού:
α) Numquam ego hostem iudicabo Marium.
β) Senex et corpore infirmo sum.
γ) Semper meminero urbem a Mario conservatam esse.
δ) Is dixit Sullae.

240
α) Solus augur de hac re interrogatus sententiam dicere noluit.
β) Licet mihi ostendas agmina militum, licet mortem miniteris, numquam
tamen ego hostem iudicabo Marium.
γ) Etsi senex et corpore infirmo sum, semper tamen meminero urbem a
Mario conservatam esse.
13. occupata urbe: Να μετατρέψετε τη μετοχή σε δευτερεύουσα πρόταση.207
14. quam celerrime: Να αποδώσετε στα αρχαία Eλληνικά την επίταση των επιρ-
ρημάτων του υπερθετικού βαθμού.208
15. interrogatus: Να μετατρέψετε τη μετοχή σε δευτερεύουσα πρόταση.209
16. cum Sulla ei instaret, dixit: Να μετατρέψετε τη δευτερεύουσα χρονική πρό-
ταση σε μετοχική.210
17. meminero urbem Romam et Italiam a Mario conservatam esse: Να μετατρέ-
ψετε την παθητική σύνταξη σε ενεργητική.211
19. Να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τις δοτικές του κειμένου.
20. Να αναγνωριστούν οι δευτερεύουσες προτάσεις του κειμένου.
21. Να εντοπίσετε αντιστοιχίες και διαφορές ανάμεσα στις εναντιωματικές / πα-
ραχωρητικές προτάσεις της Λατινικής και τις αντίστοιχες προτάσεις της αρ-
χαίας και νέας Ελληνικής (τι δηλώνουν, πώς εισάγονται, πώς εκφέρονται).
α) Αν και είχε παιδιά, έμεινε στο τέλος μόνος.
β) Τέθνηκεν ἐν τῇ μάχ♦, εἰ καὶ αὐτῷ ἐξῆν σωθῆναι.
γ) Etsi Sulla Marium hostem iudicari volebat, Scaevola negavit sententiam
dicere.
δ) Και αν ακόμα δεχτείς, πρέπει να πεις τις αντιρρήσεις σου.
ε) Καὶ ἂν οἱ πολέμιοι τὸ ναυτικὸν ἡμῶν νικήσωσιν, κρατήσομεν αὐτῶν.
207
Cum Sulla urbem occupavisset… (προτερόχρονο)
208
Ὅ,τι τάχιστα / ὡς τάχιστα
209
Postquam Q. Mucius Scaevola interrogatus est,…
210
Dixit is Sullae instanti… (συνημμένη)

241
στ) Etiamsi natura tales non sint, necessitate esse coguntur.
ζ) Ενώ δεν είναι πλούσιος, ζει πολύ ευτυχισμένος.
η) Φήσουσι γὰρ δή με σοφὸν εἶναι, εἰ καὶ μή εἰμι.
θ) Cum Licinus servus esset, Athenis pro libero vivere volebat.
ι) Και να μην μου το ’λεγες, εγώ θα περνούσα.
ια) 'Aνὴρ πονηρὸς δυστυχεῖ, κ ν εὐτυχ↔.
ιβ) Licet armatus sit, non me terret.
ιγ) Θα έπρεπε να τον καλέσει το μεσημέρι, μολονότι αυτό δεν του ήταν ευχάρι-
στο.
ιδ) Νικίας μέν, εἰ καὶ τὸν ἄλλον χρόνον εἴθιστο συκοφαντεῖν, τότε
ὅμως ν ἐπαύσατο.
ιε) Etsi Murena Asiam vidit, continenter tamen in ea vixit.
λειτουργία των λέξεων ή προτάσεων που δίνονται.
α) urbe είναι …….……. στη …………………………….
β) armatus είναι ………… στο ………………………………
γ) hostis είναι …………… στο ……………………………
δ) voluntati είναι ………………. στο …………………………
ε) augur είναι …………………… στο ……………………
στ) dicere είναι ……………… απαρ., ως …………………..
ζ) ei είναι ……………… στο …………………………
η) a Mario είναι εμπρόθ. προσδ. του ………………………...
θ) militum είναι γενική του ………………… από το …….…
ι) corpore είναι αφαιρετική της ……………… στο ………..
“βούλομαι”, “κονσέρβα”, “εἰμί”, “εἶμι”, “δείκνυμι”, “ἄγω”, “μέμνημαι”;212
24. Να γράψετε λατινικές λέξεις ετυμολογικά συγγενείς με τα ρήματα “iudico”,
“audeo” και τα ουσιαστικά “senatus” και “mors”.213
211
Meminero Marium urbem Romam et Italiam conservavisse.
212
voluntas < volo, conservo, eo, sum, dico, agmen < ago, memini
213
iudex, iudicium, audacia, audax, senex, senecta (= τα γηρατειά), morior, mortalis, immortalis

242
α) Μετά τον πόλεμο εναντίον του Μάριου, ο Σύλλας ήθελε να κηρύξει όσο πιο
γρήγορα γινόταν τον Γάιο Μάριο εχθρό του κράτους.
β) Ο Σύλλας ένοπλος συγκάλεσε τη Σύγκλητο.
γ) Κανείς δεν τολμούσε να εναντιωθεί στη θέληση του δικτάτορα.
δ) Ακόμα κι αν ο Σύλλας τον απειλήσει με θάνατο,αυτός δεν πρόκειται ποτέ
να ψηφίσει.
ε) Παρόλο που ήταν οπλισμένος, δεν μπόρεσε όλους να τους τρομάξει.
στ) Ο Κόιντος Μούκιος Σκαιόλας πάντα θα θυμάται ότι ο Μάριος έσωσε την
πατρίδα.
α) senatum είναι ουσιαστικό β΄ ή δ΄ κλίσης;
β) quam είναι αντωνυμία ή επίρρημα;
γ) quin etiam είναι σύνδεσμος ή επίρρημα;
δ) licet είναι σύνδεσμος ή απρόσωπο ρήμα;
ε) infirmo είναι αρσενικού ή ουδετέρου γένους;
στ) nemo είναι αόριστη ουσ. ή επιθ. αντωνυμία;
ζ) quibus είναι αρσενικού ή ουδετέρου γένους;
α) occupata είναι γνήσια αφαιρ. απόλ., χρονική μτχ.
β) armatus είναι επιρρ. κατηγορούμενο του τρόπου.
γ) voluntati είναι δοτική αντικειμενική στο “obviam”.
δ) solus είναι κατηγορ. προσδ. στο “augur”.
ε) minitans είναι τροπική μετοχή (υστερόχρονο).
στ) mihi είναι άμεσο αντικ. στο “ostendas”.
214
α) Post bellum cum Mario, Sulla C. Marium quam celerrime hostem iudicare volebat. β) Sulla
armatus senatum coegit. γ) Nemo dictatoris voluntati obviam ire audebat. δ) Licet Sulla ei
mortem minitetur, numquam tamen is sententiam dicet. ε) Quamquam armatus erat, omnes
tamen terrere non potuit. στ) Q. Mucius Scaevola semper meminerit Marium patriam conser-
vavisse.

243
ζ) hostem είναι κατηγορούμενο στο “Marium”.
η) corpore είναι αφαιρετική της ιδιότητας.
θ) Romam είναι παράθεση στο “Romam”.
ι) Italiam είναι αντικ. στο “conservatam esse”.
α) Post suam victoriam Marius Romam rediit.
β) Sulla patribus institit.
γ) Omnes Sullam timebant praeter Q. M. Scaevolam.
δ) Sulla dictatore plurimi cives proscriptionibus morte
multati erant.
ε) Etsi Sulla auguri mortem minitaretur, is tamen
sententiam dicere negavit.
στ) Licet Q. Mucius senex esset, tamen Marium hostem
iudicavit.
ζ) Marius quondam Italiam conservavit.
Α Β
1) senatum α) ουσιαστικό γ΄ κλίσης
2) iudicaretur β) επίρρημα
3) interrogatus γ) μτχ. ενεστώτα
4) minitans δ) ελλειπτικό ρήμα
5) instaret ε) υποτακτική παρατ. παθ. φωνής
6) agmina στ) ουσιαστικό της δ΄ κλίσης
7) obviam ζ) σύνδεσμος παραχωρητικός
8) meminero η) υποτακτική παρατ. ενεργ. φωνής
9) licet θ) μτχ. παθητ. παρακειμένου
10) quam ι) αναφορική αντωνυμία
ια) επιτατικό επίρρημα

244
Α Β
1) cum Sulla minitans ei instaret α) δευτ. αναφορική πρόταση
2) cuius voluntati nemo… audebat β) δευτ. τελική πρόταση
3) conservatam esse γ) δευτ. παραχωρητική πρόταση
4) quibus curiam circumsedisti δ) δευτ. εναντιωματική πρόταση
5) dicere ε) κατηγορούμενο στο υποκείμενο
6) ut C. Marius hostis iudicaretur στ) δευτ. χρονική πρόταση (σύγχρονο)
7) etsi senex… sum ζ) κύρια πρόταση
8) hostis η) τελικό απαρ., αντικείμενο
9) licet mortem miniteris θ) ειδικό απαρ., αντικείμενο
10) hostem ι) δευτ. επιρρ. συμπερ. πρόταση
ια) κατηγορούμενο στο αντικείμενο
Α Β
1) conservo α) τολμώ
2) cogo β) οιωνοσκόπος
3) interrogo γ) δεν θέλω
4) augur δ) συγκαλώ
5) iudico ε) ζητώ τη γνώμη κάποιου
6) audeo στ) ψηφίζω
7) nolo ζ) διασώζω
8) minitor η) κηρύσσω, κρίνω
9) ostendo θ) απειλώ
10) insto (+ δοτ.) ι) θυμάμαι
ια) απειλώ με θάνατο
ιβ) πηγαίνω αντίθετα
ιγ) ασκώ πίεση σε κάποιον
ιδ) δείχνω

245
σεύει:
1) Quando Sulla senatum coegit? α) Q. Mucius Scaevola.
2) Qua de causa Sulla senatum coegit? β) Q. Mucio Scaevolae.
3) Utrum Sulla dictator est factus γ) Minime.
an non? δ) Quia Marium hostem
4) Quis sententiam dicere noluit? iudicare volebat.
5) Scaevola vir corpore valido erat ε) Certe.
an non? στ) Postquam Romam occupavit.
6) Cui Sulla minitans institit? ζ) Omnes.
7) Quis inter patres Sullae obviam iit? η) A Mario.
8) A quo patria quondam conservata θ) Nemo praeter augurem.
erat?
τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: coegerat, aude-
bat, noluit, minitans, conservatam esse
Ενεστώτας
Μέλλοντας
Παρακείμ.
Υπερσυντ.

246
να τα μεταφέρετε στην αντίστοιχη πτώση του αντίθετου αριθμού, όπου αυ-
τό είναι δυνατόν: urbe, senatum, agmina, re, hostis, augur, senex, corpore,
mortem.
αριθμός
Δ΄ κλίση Αντίθετος
αριθμός
Ε΄ κλίση Αντίθετος
αριθμός
ονομ.
ενικού
γενική
ενικού
αφαιρετ.
ενικού
ονομ.
πληθ.
δοτική
πληθ.
αφαιρετ.
πληθ.
cuius
nemo
hac
is
quibus
ego
solus

247
4. Να συμπληρώσετε τα κενά με τον κατάλληλο τύπο του ρήματος που δίνεται
στην παρένθεση.215
α) Haec, quamquam incredibilia tibi …………………, vera tamen erant.
(videor)
β) Etsi ambitio216
………………… vitium217
, saepe tamen causa virtutis est.
(sum)
γ) Quis sperare potest, quamvis ………..…………. adulescens, se ad ves-
perum victurum esse? (sum)
δ) Ista veritas, etiamsi iucunda non …………………, mihi tamen grata est.
(sum)
ε) Ille, cum amici Romae eum remanere ……………., tamen Carthaginem
reversus est. (cupio)
στ) Nemo fuit miserior Dionysio, quamvis divitiis ……………. . (abundo218
)
ζ) Cum ……………… puer, nihil tamen puerile219
gessit. (sum)
η) Cleomenes terrore adductus, quamquam nox ………………., tamen in
publico esse non audet. (sum)
θ) Quamvis Themistocles iure …………………… et ………………….. no-
men eius illustrius Solonis nomine, non minus praeclarus hic quam ille
mihi videtur. (laudor, sum)
ι) Etsi iam senex …………………….., Cato Graecas litteras didicit. (sum)
215
α) videbantur β) est γ) sit δ) est ε) cuperent στ) abundaret ζ) esset η) erat θ) laudetur, sit ι) erat.
216
ambitio, -onis (θηλ.) = η φιλοδοξία
217
vitium, -ii = ελάττωμα
218
adundat divitiis = έχει περιττά πλούτη
219
puerilis, -e = παιδικός

248
5. Να συμπληρώσετε τα κενά με τον κατάλληλο εναντιωματικό ή παραχωρητι-
κό σύνδεσμο επιλέγοντάς τον από τον παρακάτω πίνακα.220
etsi + οριστική
tametsi + οριστική
quamquam + οριστική
cum + υποτακτική
etiamsi + υποτακτική ή
οριστική
licet + υποτακτική
quamvis + υποτακτική
ut + υποτακτική
α) ……………….. varios casus passi sunt, milites tamen se recipere po-
tuerunt.
β) ……………….. natura tales non sitis, necessitate esse cogemini.
γ) ……………….. celeriter milites portas clauderent, pauci hostes castra
inierunt.
δ) ……………….. divites simus, tamen continenter vivimus.
ε) ……………….. longe ab eo viro sim, eius potestatem veritus sum.
στ) Multi miseri sunt, ……………….. maximas divitias habeant.
220
α) etsi ή quamquam β) etiamsi γ) quamvis δ) cum ε) quamvis στ) licet.

249
ΙV. Ερωτήσεις - Ασκήσεις πολλαπλής επιλογής
1. Mε δοτική συντάσσεται το ρήμα:
α) cogo
β) iudico
γ) nolo
δ) insto
ε) conservo
2. Η αφαιρετική απόλυτος “occupata urbe” μετατρέπεται σε:
α) Postquam Sulla urbem occupat...
β) Cum urbs a Sulla occupata esset...
γ) Cum Sulla urbem occuparet...
δ) Cum Sulla urbem occupavisset...
3. Το “quibus” του κειμένου είναι:
α) αόριστη αντων., αφαιρ. πληθ. ουδετ. γένους
β) ερωτημ. αντων., αφαιρ. πληθ. θηλυκού γένους
γ) αναφ. αντων., αφαιρ. πληθ. αρσεν. γένους
δ) αναφ. αντων., αφαιρ. πληθ. ουδετ. γένους
ε) αναφ. αντων., αφαιρ. πληθ. θηλυκού γένους
4. Το “quin etiam” του κειμένου είναι:
α) σύνδεσμος συμπερασματικός
β) ερωτηματικό επίρρημα
γ) σύνδεσμος αντιθετικός
δ) παρακελευσματικό μόριο
ε) αναφορική αντωνυμία

250
5. Η μετοχή “interrogatus” του κειμένου μπορεί να μετατραπεί σε:
α) qui interrogatur
β) dum interrogatur
γ) postquam interrogatus est
δ) dum interrogaretur
ε) cum interrogaretur
6. Η πρόταση “etsi senex et corpore infirmo sum” του κειμένου ισοδυναμεί με:
α) tametsi senex et corpore infirmo eram
β) quamvis senex et corpore infirmo essem
γ) cum senex et corpore infirmo essem
δ) licet senex et corpore infirmo essem
ε) qmamquam senex et corpore infirmo sum

251
ΜΑΘΗΜΑ XLI LECTIO PRIMA ET QUADRAGESIMA
ΜΙΛΑ ΓΙΑ ΝΑ ΣΕ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΟΥΝ, ΟΧΙ ΓΙΑ ΝΑ ΜΙΛΑΣ
1. Να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις των κυρίων ονομάτων του κειμένου στον α-
ριθμό που βρίσκονται.
2. Να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις των δευτεροκλίτων προσηγορικών ονομά-
των του κειμένου στον άλλο αριθμό.
3. Να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις των τριτοκλίτων προσηγορικών ονομάτων
του κειμένου στον άλλο αριθμό και να δηλώσετε το γένος τους.
4. Των τύπων του κειμένου που βρίσκονται σε αφαιρετική πτώση να γραφούν
οι πλάγιες πτώσεις του άλλου αριθμού, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
5. homo inepte: Να κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
6. Να μεταφέρετε τα επίθετα του κειμένου στους άλλους βαθμούς, στην πτώση,
στο γένος και στον αριθμό που βρίσκονται.
8. Να σχηματίσετε τα αντίστοιχα επιρρήματα των επιθέτων του κειμένου στο
θετικό βαθμό (πλην του επιθέτου inauditus).
9. Να γραφούν όλοι οι τύποι της προστακτικής των ρημάτων της 2ης συζυγίας
του κειμένου στη φωνή του βρίσκονται.
10. Να γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων της 3ης συζυγίας του κειμένου.
11. Των αποθετικών ρημάτων του κειμένου να γραφούν οι ενεργητικοί τύποι.
13. Να ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι, αφού μεταφερθούν οι κλιτοί τύποι
στον άλλο αριθμό (στο αντίστοιχο πρόσωπο ή στην αντίστοιχη πτώση), εφό-
σον αυτό είναι νοηματικώς, συντακτικώς και γραμματικώς δυνατόν:
α) Tu proinde quasi cum matre Evandri nunc loquaris, sermone abhinc
multis annis iam obsoleto uteris.
β) Tu neminem scire atque intellegere vis, quae dicas.

252
γ) Quin, homo inepte, taces, ut consequaris, quod vis?
δ) Id quod ab illo scriptum est, habe semper in memoria et in pectore.
ε) Tamquam scopulum, sic fugias verbum insolens atque inauditum.
14. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω περιόδους, αφού μεταφέρετε το ρήμα των
κυρίων προτάσεων στην αντίστοιχη έγκλιση του παρατατικού και επιφέρετε
τις απαιτούμενες αλλαγές ώστε οι νέες περίοδοι να είναι από συντακτικής
πλευράς αποδεκτές.
α) Vivit, ut viri antiqui, sed loquitur, ut viri aetatis nostrae.
β) Tu neminem scire atque intellegere vis, quae dicas.
γ) Quin, homo inepte, taces, ut consequaris, quod vis?
δ) Id quod a poeta scriptum est, habet semper in memoria et in pectore.
ε) Tamquam scopulum, sic fugis verbum insolens atque inauditum.
17. Να εντοπίσετε τους τύπους που βρίσκονται σε αιτιατική και να δικαιολογή-
σετε την πτώση τους.
19. Να δικαιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς των παραβολικών
προτάσεων του κειμένου.
20. Να δικαιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς των προτάσεων του κειμένου που
εκφέρονται με υποτακτική.
21. Να εντοπίσετε τις προθέσεις του κειμένου και να προσέξετε τη σύνταξή τους.
23. Sed antiquitatem tibi placere dicis, quod honesta et bona et modesta sit.: Να
μετατραπεί ο πλάγιος λόγος σε ευθύ.221
221
Κατά τη διδασκαλία της ενότητας δεν πρέπει να δοθεί έμφαση στο φαινόμενο του πλαγίου λό-
γου, αφού περί αυτού θα γίνει διεξοδικά λόγος σε επόμενη ενότητα.

253
24. Να μετατρέψετε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο χρησιμοποιώντας την πρόταση
“Hic me admonebat” ως πρόταση εξάρτησης:222
α) Sic vive, ut viri antiqui, sed sic loquere, ut viri aetatis nostrae.
β) Id quod a C. Caesare scriptum est, habe semper in memoria et in pectore.
γ) Tamquam scopulum, sic fugias verbum insolens atque inauditum.
25. Πώς μπορεί να εκφρασθεί με διαφορετικό τρόπο η έκφραση “abhinc multis
annis”;223
26. Να μεταφρασθούν στα Λατινικά:
α) Ο νεαρός μιλούσε όπως μιλούσαν οι αρχαίοι άνδρες, διότι εθαύμαζε την
αρχαιότητα.
β) Δεν μιλούσε όπως οι σύγχρονοί μας, αλλά σαν να ήταν αρχαίος Ρωμαίος,
γιατί δεν ήθελε να καταλαβαίνει κανείς τι έλεγε.
γ) Οι αρχαίοι άνδρες χρησιμοποιούσαν τη γλώσσα των συγχρόνων τους, ενώ
εσύ, σαν να μην είσαι σύγχρονος, χρησιμοποιείς λόγο απαρχαιωμένο.
στον κατάλληλο τύπο. Να προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς
αποδεκτές:
α) Curius et Fabricius, antiquissimi viri, non utebantur ………………... Si-
canorum aut Pelasgorum, sed sic ………………..., ut viri aetatis suae.
(loquor, verbum πληθ.)
β) Antiquiores ………………... et ………………... Horatii, non ut tu nunc
………………..., sed plane et dilucide cum suis loquebantur. (loquor,
Curius, Fabricius)
γ) Omnes admirabantur feminas illas, quod sic ………………..., quasi viri
………………... . (certo, sum)
222
Μετά το ρήμα “admoneo” είναι δυνατόν να ακολουθεί βουλητική πρόταση ή απαρέμφατο.
223
τή, σ. 122.

254
δ) Omnes admirantur feminas illas, quod sic ………….., quasi viri ……… .
(certo, sum)
ε) Hic poetam honorabat ut puer ………………..., et monumentum eius,
quod Neapoli iacebat, tamquam sanctum …………………………..
………………………. . (magister, templum, veneror)
στ) Ille similiter amabat feminam et ………... ab …………... . (amo, is θηλ.)
ζ) Vos similiter …………………………... ac …………………………... ab
illis. (honoro, amo)
η) Amicos ………………... ita debetis ………………... ac ………………...
ut sese ………………... . (vester, ipse, amo, honoro)
θ) Illa ………………... amaverat, proinde quasi ipsa eos ………………... .
(puer, pario)
ι) Illa puellas amat, proinde quasi ipsa ………………... ……………...... .
(is, pario)
1. Να εξετάσετε αν οι παρακάτω χαρακτηρισμοί είναι ορθοί ή εσφαλμένοι και
να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο:
α) quae dicas: αναφορική πρόταση
β) antiquissimi viri: επεξήγηση
γ) his: αφαιρετική συγκριτική
δ) cum suis: εμπρόθετος προσδ. της συνοδείας
ε) Sicanorum: γενική αντικειμενική
στ) Italiam: αντικείμενο του απαρ. “coluisse”
ζ) sermone: αντικείμενο του ρήματος “uteris”
η) quod vis: αιτιολογική πρόταση
θ) antiquitatem: αντικείμενο του απαρ. “placere”
ι) scopulum: κατηγορούμενο

255
2. Να εξετάσετε αν οι παρακάτω περίοδοι ανταποκρίνονται στο νόημα του κει-
μένου και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο:
α) Curius et Fabricius verbis Sicanorum et Pelasgorum
utebantur.
β) Horatii, qui antiquiores Curio et Fabricio erant, plane
ac dilucide cum suis locuti sunt.
γ) C. Gaesar scripsit: “Sic ergo vive, ut viri antiqui, sed
sic loquere ut viri aetatis nostrae”.
δ) Mater Evandri sermone obsoleto utebatur, non sermone
aetatis suae.
ε) Adulescens, de quo scriptor narrat, antiquitatem sibi
placere dicebat, quod honesta et bona et modesta
esset.
στ) Caesar admonebat: “Τamquam scopulum, sic fugias
verbum insolens atque inauditum.”
ζ) Philosophus admonet adulescentem vivere sic, ut viri
antiqui, sed sic loqui ut viri aetatis suae.
η) Sicani et Pelasgi primi coluisse Italiam dicuntur.
θ) Adulescens, de quo scriptor narrat, semper in memoria
et in pectore habebat haec verba: “Sic ergo vive, ut viri
antiqui, sed sic loquere ut viri aetatis nostrae.”
ι) Curius neminem scire atque intellegere volebat, quae
diceret.
1. Η πρόταση “ut consequaris” είναι:
α) παραβολική
β) χρονική
γ) τελική
δ) συμπερασματική

256
2. Ο τύπος “sermone” συντακτικώς είναι:
γ) αφαιρετική της αναφοράς
ε) αντικείμενο
αντίστοιχης απάντησης. Τέσσερις περίοδοι που καταχωρίζονται στη στήλη
1) Quo sermone Curius et Fabricius α) Sermone aetatis suae utebatur.
utebantur? β) Sermone Pelasgorum
2) Erantne Curius et Fabricius anti- aut Sicanorum utebantur.
quiores Horatiis an Horatii anti- γ) Curius et Fabricius antiquiores
quiores Curio et Fabricio? Horatiis erant.
3) Cur adulescens, de quo scriptor δ) Horatii antiquiores Curio et
narrat, obsoleto sermone utebatur? Fabricio erant.
4) Qui primi coluisse Italiam dicuntur? ε) Sicani et Pelasgi.
5) Quid a C. Caesare de verbis inso- στ) “Tamquam scopulum, sic fugias
lentibus atque inauditis scriptum verbum insolens atque inauditum.”
est? ζ) “Sic ergo vive, ut viri antiqui, sed
6) Cui antiquitas placet? sic loquere, ut viri aetatis nostrae.”
η) Quia neminem scire atque
intellegere volebat, quae diceret.
θ) Adulescenti.
ι) Sermone aetatis suae utebantur.

257
2. Να αντιστοιχίσετε τις λατινικές λέξεις της A΄ στήλης με τις σημασίες που δίδο-
νται στη B΄ στήλη αναγράφοντας μέσα στο πλαίσιο τον αριθμό της αντίστοιχης
λέξης της Α΄ στήλης. Στη Β΄ στήλη υπάρχουν δύο σημασίες των οποίων δεν δί-
δεται η αντίστοιχη λατινική λέξη, την οποία θα πρέπει να συμπληρώσετε, ενώ
στην Α΄ στήλη υπάρχουν δύο λατινικές λέξεις των οποίων δεν δίνονται οι α-
ντίστοιχες σημασίες, τις οποίες επίσης θα πρέπει να συμπληρώσετε:
Α Β
1) antiquus μιλώ
2) plane εποχή
3) dilucide αρχαίος
4) loquor καθαρά
5) aetas εδώ και πολλά χρόνια
6) colo απαρχαιωμένος
7) intellego σιωπώ
8) taceo ασυνήθιστος
9) insolens καταλαβαίνω
10) obsoletus σαν να
11) ………………….. …………………..…
12) ………………….. …………………..…
Α Β
1) antiquissimi viri γενική κτητική
2) his υποκείμενο
3) dilucide επιθετικός προσδιορισμός
4) neminem παράθεση
5) intellegere αφαιρετική του μέτρου
6) bona δοτική προσωπική
7) antiqui αντικείμενο
επιρρ. προσδ. τρόπου
αφαιρετική συγκριτική

258
1. Να εξετάσετε αν οι παρακάτω χαρακτηρισμοί είναι ορθοί ή εσφαλμένοι και
να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο. Να δικαιολογήσετε την ε-
πιλογή σας στην περίπτωση που θεωρείτε κάτι εσφαλμένο:
α) Horatii: γενική ενικού
β) verbis: αφαιρετική πληθυντικού
γ) sermone: αφαιρετική ενικού
δ) annis: δοτική πληθυντικού
ε) vis: ονομαστική ενικού
στ) homo: ονομαστική ενικού
ζ) bona: ονομαστική πληθυντικού
η) antiqui: γενική ενικού
θ) id: ονομαστική ενικού
ι) verbum: ονομαστική ενικού
2. O τύπος “viri” της πρώτης περιόδου του κειμένου είναι:
α) δοτική ενικού
β) αφαιρετική ενικού
δ) ονομαστική πληθυντικού
3. Η υποτακτική της τελευταίας πρότασης του κειμένου είναι:
α) δυνητική
β) απορηματική
γ) παραχωρητική
δ) προτρεπτική
ε) ευχετική

259
αποδεκτές. Να δικαιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς των παρα-
βολικών προτάσεων.
α) Antiquissimi …………………. non ut Sicani et Pelasgi, qui primi Italiam
………………………………., loquebantur inter se, sed ut viri aetatis
………………………. . (colo, vir, suus)
β) Tu nunc sic …………………., quasi unus ex antiquis Sicanis aut Pelasgis
…………………… . (loquor, sum)
γ) Sic illi ………………, quasi omnia …………………. . (loquor πρτ., scio)
δ) Omnes ……………………. αdmirabantur, quod sic …………………….,
quasi senex …………………. . (adulescens, loquor, sum)
ε) Noli ……………. et ……………. sic, ut multi ……………., sed dic et fac
sic, ut ipse ………………. . (dico, facio, volo, sentio)
στ) Nolite credere …………………….; illi alia ………………………. et
………………………. . (facio, ille πληθ., dico)
ζ) Nos similiter ………………………………. ac loquimur; vos alia sentitis
et …………………………. . (sentio, loquor)
η) Hunc nemo pecunia …………………………. potest, quod divitias tam
contemnit quam ……………………. Curius Dentatus …………………. .
(corrumpo, contemno πρτ., is)
θ) Scipio tam pauper …………………. quam Menenius Agrippa. Scipio ni-
hil ……………………. reliquerat, Menenius Agrippa aere collato
…………….…………. . (sum πρτ., filia, funeror)
ι) Hic tam plane ac dilucide …………………. quam Curius et Fabricius et
………… antiquiores Horatii. (loquor, hic)

260
ΜΑΘΗΜΑ XLII LECTIO ALTERA ET QUADRAGESIMA
Ο ΚΙΚΕΡΩΝΑΣ ΚΑΙ Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΙΛΙΝΑ
2. Να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις των ουσιαστικών της 1ης και 5ης κλίσης
του κειμένου στον αριθμό που βρίσκονται.
3. coniurationem nascentem: Να κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
4. Να μεταφέρετε τα επίθετα του κειμένου στην αντίστοιχη πτώση του άλλου
αριθμού και στα τρία γένη των τριών βαθμών, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
5. Να γραφούν στον άλλο αριθμό οι πλάγιες πτώσεις των επιθέτων του κειμέ-
νου στο αρσενικό και ουδέτερο γένος του συγκριτικού βαθμού, εφόσον αυτό
6. Να σχηματίσετε και στους τρεις βαθμούς τα αντίστοιχα επιρρήματα των επι-
θέτων του κειμένου, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
7. Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου στην αντίστοιχη πτώση του άλ-
λου αριθμού και στα τρία γένη, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
οι πλάγιες πτώσεις και των δύο αριθμών, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
11. confirmaverunt, dissimulent: Να γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων
σε όλες τις εγκλίσεις.
12. dicerent: Να κλιθεί η προστακτική έγκλιση ενεστώτα και μέλλοντα στη φω-
νή που βρίσκεται το ρήμα.

261
14. Να ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι, αφού μεταφερθούν τα ρήματα των
κυρίων προτάσεων στο αντίστοιχο πρόσωπο της οριστικής παρατατικού και
γίνουν, όπου χρειάζεται, οι αναγκαίες τροποποιήσεις ώστε οι νέες περίοδοι
να είναι νοηματικώς αποδεκτές. Να μη θίξετε εκείνες που δεν είναι δυνατόν
να μετασχηματισθούν:
α) Nonnulli sunt in hoc ordine, qui aut ea, quae imminent, non videant, aut
ea, quae vident, dissimulent.
β) Hi spem Catilinae mollibus sententiis aluerunt coniurationemque
nascentem non credendo confirmaverunt.
γ) Horum auctoritatem secuti multi, non solum improbi verum etiam
imperiti, si in hunc animadvertissem, crudeliter et regie id factum esse
dicerent.
δ) Nemo tam stultus erit, qui non videat coniurationem, nemo tam improbus
qui non fateatur.
ε) Si Catilina in Manliana castra perveniet, quo intendit, omnes
coniurationem esse factam videatis.
15. Να ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι αφού μεταφερθούν τα ρήματα στο
αντίστοιχο πρόσωπο του άλλου αριθμού, εφόσον αυτό είναι δυνατόν, και γί-
νουν οι απαραίτητες τροποποιήσεις, ώστε οι νέες περίοδοι που θα προκύ-
ψουν να είναι νοηματικώς αποδεκτές.
α) Nonnulli sunt in hoc ordine, qui aut ea, quae imminent, non videant, aut
ea, quae vident, dissimulent.
β) Hi spem Catilinae aluerunt et coniurationem nascentem non credendo
confirmaverunt.
γ) Horum auctoritatem secuti multi, non solum improbi verum etiam
imperiti, si in hunc animadvertissem, crudeliter et regie id factum esse
dicerent.
δ) Nemo tam stultus erit, qui non videat coniurationem, nemo tam improbus
qui non fateatur.
ε) Si ille in Manliana castra perveniet, quo intendit, omnes coniurationem
esse factam videatis.

262
17. Να εντοπίσετε τους τύπους που βρίσκονται σε αφαιρετική πτώση και να
προσδιορίσετε τον συντακτικό τους ρόλο.
18. Να εντοπίσετε τους τύπους που βρίσκονται σε αιτιατική και να προσδιορίσε-
τε τον συντακτικό τους ρόλο.
19. Να εντοπίσετε τις αναφορικές προτάσεις του κειμένου, να προσδιορίσετε το
είδος τους και να δικαιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς τους.
20. Να εντοπίσετε τους υποθετικούς λόγους του κειμένου, να προσδιορίσετε το
είδος τους και να δικαιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς τους.224
21. Να εντοπίσετε και να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τις μετοχές του κειμένου.
Να δικαιολογήσετε τον συντακτικό τους ρόλο καθώς και την πτώση τους.
24. Μα μεταφράσετε στα Λατινικά:
α) Ήσαν τόσο αχρείοι αυτοί, που δεν ήθελαν να ομολογήσουν ότι έγινε συνω-
μοσία.
β) Αν τον είχαμε τιμωρήσει, πολλοί θα ήταν εκείνοι που θα έλεγαν ότι τον τι-
μωρήσαμε σκληρά και τυραννικά.
γ) Υπάρχουν πολλοί στην τάξη των Συγκλητικών που δεν θέλουν να δουν αυτό
που μας απειλεί, που κάνουν πως δεν βλέπουν αυτά που όλοι βλέπουμε.
224
τή, σ. 124.

263
στις παρενθέσεις τη λέξη που κάθε φορά απαιτείται αφού τη μεταφέρετε
αποδεκτές:
α) Nonnulli tam stulti et …………….. erant, ……………….. non
……………….. id, quod civitati ………………….. . (imperitus, video,
qui, immineo)
β) Nonnulli ea …………….. vident, …………….. et non ……………... .
(qui, fateor, dissimulo)
γ) Illi tam improbi erant, ………………….. coniurationes nascentes non
credendo …………………….. . (qui, confirmo)
δ) Multi tam stulti sunt, ……………….. coniurationem …………………..
non ……………………….., et tam improbi, qui non eam factam esse
…………………….. . (qui, nascor μτχ., video, fateor)
ε) Si in hos ……………………….., ……………….. contra rem publicam
………………….., multi id crudeliter et regie factum esse dicerent.
(animadverto, coniuro, qui)
στ) Vos spem Catilinae sententiis, ………………….. …………………..
erant, ……………………….. et coniurationem nascentem non credendo
confirmavistis. (aluo, mollis, qui)
ζ) Multi …………………….. auctoritatem eius secuti sunt, non solum stulti
verum etiam ……………………….. et improbi ……………………….. .
(qui, sum, imperitus)
η) Speculatores ab eo misi erant, ………………….. …………………..
quo hostes ………………….. . (qui, video, intendo)
θ) Vos stulti estis, qui ea, ………………….. …………………………,
…………….……………. . (qui, dissimulo, video)
ι) …………………….. facere non licet quidquid ……………………..,
sed ea, …………………….. leges iubent. (civis, qui, volo)

264
α) Η αναφορική πρόταση “quo intendit” μολονότι ο λόγος
είναι πλάγιος, εκφέρεται με οριστική, διότι θεωρείται
ότι η πρόταση λειτουργεί ανεξάρτητα από τον πλάγιο λόγο.
β) Οι αναφορικές συμπερασματικές προτάσεις του κειμένου
εκφέρονται με υποτακτική ενεστώτα, διότι στην κύρια
πρόταση υπάρχει ρήμα αρκτικού χρόνου.
γ) Η αναφορική προσδιοριστική πρόταση “quae imminent”
εκφέρεται με υποτακτική, διότι εκφράζει κάτι τι
υποκειμενικό.
δ) Απόδοση στην υπόθεση “si animadvertissem” είναι η υπο-
τακτική “dicerent”. Στον υποθετικό λόγο έχουμε συν-
δυασμό της υποτακτικής παρατατικού και υπερσυντελίκου.
ε) Η πρόταση “qui aluerunt” είναι αναφορική προσθετική,
διότι προσδιορίζει το περιεχόμενο ολόκληρης
πρότασης.
στ) Οι αναφορικές συμπερασματικές προτάσεις εκφέρονται
με οριστική.
ζ) Οι αναφορικές τελικές προτάσεις εκφέρονται με υποτα-
κτική.
η) Ο τύπος “credendo” είναι αφαιρετική γερουνδίου, που
δηλώνει τρόπο.
θ) Η μετοχή “nascentem” είναι εναντιωματική.
ι) Το απαρέμφατο “fore” εξαρτάται από το ρήμα “intellego”
και είναι ειδικό απαρέμφατο.

265
2. Να εξετάσετε αν ο χαρακτηρισμός των λέξεων του κειμένου είναι ορθός ή
εσφαλμένος και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο:
α) hoc: αφαιρετική ουδετέρου γένους
β) sententiis: δοτική πληθυντικού
γ) nascentem: αιτιατική ενικού αρσενικού γένους
δ) quorum: γενική πληθυντικού ουδετέρου γένους
ε) solum: αιτιατική ενικού αρσενικού γένους
στ) id: ονομαστική ενικού ουδετέρου γένους
ζ) castra: αιτιατική πληθ. ουδετέρου γένους
η) pervenerit: γ΄ ενικό οριστικής συντελ. μέλλοντα
θ) stultum: αιτιατική ενικού αρσενικού γένους
ι) fateatur: γ΄ ενικό υποτακτικής ενεστώτα
1. H πρόταση “qui non fateatur” είναι:
α) αναφορική τελική
β) αναφορική συμπερασματική
γ) αναφορική αιτιολογική
δ) αναφορική υποθετική
ε) αναφορική εναντιωματική
2. O πρώτος υποθετικός λόγος του κειμένου εκφράζει:
γ) υπόθεση δυνατή
3. O τύπος “sententiis” του κειμένου συντακτικώς είναι:
ε) δοτική του σκοπού

266
IV. Aσκήσεις σύζευξης
αντίστοιχης απάντησης. Τέσσερις περίοδοι που καταχωρίζονται στη στήλη
1) Qui spem Catilinae aluerunt?
2) Quo modo nonnulli, qui in ordine
senatorio erant, spem Catilinae
aluerunt?
3) Quo modo nonnulli, qui in ordine
senatorio erant, coniurationem
nascentem confirmaverunt?
4) Quid multi, improbi et imperiti,
dicerent, si Cicero in Catilinam
animadvertisset?
5) Qui ea, quae imminebant, non
videbant et ea, quae videbant, dis-
simulabant?
α) Mollibus sententiis.
β) Non credendo eam nasci.
γ) Nonnulli, qui aut ea, quae immine-
bant, non videbant, aut ea, quae
videbant, dissimulabant.
δ) Nonnulli, qui in ordine senatorio
erant.
ε) Si Cicero in eum animadvertisset,
crudeliter et regie id factum esse
dicerent.
στ) Cicero crudeliter et regie in hunc
animadvertet.
ζ) Nonnulli, qui spem Catilinae alu-
erunt.
η) Auctoritate sua.
θ) Illi tam stulti erant, qui coniuratio-
nem nascentem non viderent.

267
πληρώσετε:
Α Β
1) ordo επιεικής
2) immineo (εκ)τρέφω
3) mollis με σκληρότητα
4) alo ανόητος
5) coniuratio φθάνω
6) auctoritas τιμωρώ κάποιον
7) crudeliter κατευθύνομαι
8) pervenio τάξη
9) intendo ομολογώ
10) stultus συνωμοσία
11) ............................. ..................................
12) ............................. ....................................

268
Α Β
1) hoc αφαιρετική του μέσου
2) Catilinae υποκείμενο
3) sententiis επιθετικός προσδιορισμός
4) regie αφαιρετική του ποιητικού αιτίου
5) id γενική αντικειμενική
6) stultum επιρρ. προσδιορισμός τρόπου
7) fore αντικείμενο
1. Να εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι από συντακτικής απόψεως
Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας στην περίπτωση που θεωρείτε κάτι ε-
σφαλμένο.
α) Nonnulli sunt in hoc ordine, qui id, quod imminet,
non videant.
β) Nonnulli sunt in ea urbe, qui ea, quae vident, dissimulent.
γ) Multi homines ea, quae imminent non videant aut ea,
quae vident, dissimulent.
δ) Homines stulti et imperiti videntes ea, quae imminent,
stultitia sua saepe confirmant.
ε) Si in hunc animadvertissemus, crudeliter et regie id
factum esse diceres.

269
στ) Si in hunc animadvertissem, crudeliter et regie id
factum esse dixisses.
ζ) Illos, qui contra rem publicam coniuravere, morte
multare non vultis.
η) Ille, cuius spem mollibus sententiis aluistis, nunc in
Manliana castra intendat.
θ) Quis tam stultus est, qui non videt ea, quae omnes vident?
ι) Legatos ad eum misit, qui auxilium petebant.
2. O τύπος “mollibus” του κειμένου είναι:
α) δοτική πληθυντικού αρσ. γένους
β) αφαιρετική πληθυντικού αρσ. γένους
γ) δοτική πληθυντικού θηλ. γένους
δ) αφαιρετική πληθυντικού θηλ. γένους
ε) δοτική πληθυντικού ουδ. γένους
στ) αφαιρετική πληθυντικού ουδ. γένους
3. O εξαρτημένος υποθετικός λόγος του κειμένου εκφράζει:

270
κατάλληλο τύπο, και να δικαιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς
των δευτερευουσών προτάσεων. Να προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι
α) Nos stulti et improbi fuissemus, nisi in hunc ………………………….,
………………… arma contra suam patriam ………………………. .
(animadverto, moveo, qui)
β) Cicero dicebat molles ……………………………. aluisse spem Catilinae,
……………………. verum ……………………. . (sententia, qui, sum)
γ) Accius, qui multo minor Pacuvio natu ………………………., tragoediam
suam, ……………………. “Atreus” nomen est, ei, qui ……………….,
legit. (qui, desidero, sum)
δ) Quod in ……………………………. est, idem esse aiunt in ingeniis:
…………………. dura et acerba nascuntur, post …………………. mitia
et iucunda. (pomum, qui, fio)
ε) Nonnulli tam stulti et improbi sunt, qui ea, ……………………. vident,
…………………. et non …………………. . (qui, fateor, dissimulo)
στ) Sententiae vestrae tam ………………. fuerunt, …………………. spem
Catilinae et eorum, qui eum secuti sunt, ……………………. et coniura-
tionem nascentem …………………. . (qui, mollis, confirmo, alo)
ζ) Qui non …………. ea, ……………… ………………, homines stulti et
imperiti sunt. (qui, video, immineo)
η) Nisi in hunc, iudices, …………………, ……………………. contra rem
publicam ……………………., multi id stulte et improbe factum esse
dicerent. (animadverto, coniuro, qui)
θ) Nuntios ad eum mittit, …………………… …………………. victoriam.
(qui, nuntio)
ι) Cicero Catilinam coniuraturum esse intellexit, ……………………….
paucis post …………………… ……………………. (qui, dies, aperior)

271
ΜΑΘΗΜΑ XLIII LECTIO TERTIA ET QUADRAGESIMA
Η ΟΡΓΗ ΤΗΣ ΜΑΝΑΣ
1. Να μεταφέρετε τα δευτερόκλιτα ουσιαστικά του κειμένου στην αντίστοιχη
πτώση του άλλου αριθμού, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
2. Να μεταφέρετε τα τριτόκλιτα ουσιαστικά του κειμένου στην αντίστοιχη
3. Των ονομάτων του κειμένου που βρίσκονται σε αφαιρετική πτώση να γρα-
φούν οι πλάγιες πτώσεις και των δύο αριθμών, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
4. minaci animo: Να κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
5. Να μεταφέρετε τα επίθετα του κειμένου στους άλλους βαθμούς, εφόσον αυ-
τό είναι δυνατόν.
6. Των επιθέτων του κειμένου να γραφούν στον άλλο αριθμό οι πλάγιες πτώ-
σεις στο θηλυκό και ουδέτερο γένος του συγκριτικού βαθμού, εφόσον αυτό
αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού στο γένος που βρίσκονται.
10. Να γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων της 4ης συζυγίας του κειμένου
σε όλες τις εγκλίσεις, στη φωνή που βρίσκονται.
12. Να κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα των ρημάτων “veni”,
“viderem” στη φωνή που βρίσκονται.

272
13. Να ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι, αφού μεταφερθούν οι κλιτοί τύποι
σον αυτό είναι νοηματικώς και γραμματικώς δυνατόν:
α) Num ad hostem veni et captiva in his castris sum?
β) Qui potuistis populari hanc urbem, quae vos genuit atque aluit?
γ) Ego nihil iam pati possum nec diu miserrima futura sum.
δ) In hoc me longa vita et infelix senecta traxit, ut primum exulem deinde
hostem te viderem?
ε) Nisi ego peperissem, Roma non oppugnaretur.
στ) Nisi filios haberemus, liberae in libera patria mortuae essemus.
ζ) Hos immatura mors aut longa servitus manet.
η) Non vobis ingredientibus fines patriae ira cecidit?
θ) Intra illa moenia domus ac penates mei sunt.
ι) Infesto et minaci animo Romam pervenerant.
15. Να εντοπίσετε και να χαρακτηρίσετε τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς
16. Να επισημάνετε και να δικαιολογήσετε τον συντακτικό ρόλο των τύπων που
βρίσκονται σε δοτική πτώση.
17. Να επισημάνετε και να δικαιολογήσετε τον συντακτικό ρόλο των τύπων που
βρίσκονται σε αφαιρετική πτώση.
19. Να προσδιορίσετε το είδος της μετοχής του κειμένου και να δικαιολογήσετε
την πτώση της.
20. Να αναλύσετε με δευτερεύουσα πρόταση τη μετοχή του κειμένου.
21. Να δικαιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς των ερωτηματικών
προτάσεων του κειμένου.
22. Να εντοπίσετε τους υποθετικούς λόγους του κειμένου, να προσδιορίσετε το
είδος τους και να δικαιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς τους.

273
25. Ego nihil... aut longa servitus manet.: Να μετατραπεί ο ευθύς λόγος σε πλά-
γιο. Να χρησιμοποιήσετε ως πρόταση εξάρτησης αυτή που επιβάλλει το
νόημα του κειμένου.225
26. Να μεταφράσετε στα Λατινικά:
α) Μήπως μέσα στα τείχη αυτής της πόλης δεν βρίσκονται το σπίτι σου και οι
θεοί σου, η μάνα, η γυναίκα και τα παιδιά σου; (ρητορική ερώτηση)
β) Γιατί έχεις έλθει με τόσο εχθρική και απειλητική διάθεση εναντίον της πα-
τρίδας σου;
γ) Μήπως υπάρχει κανείς πιο δυστυχισμένος από εκείνον; (ρητορική ερώτηση)
27. Στα τρία ζεύγη περιόδων που σας δίδονται, να εντοπίσετε τη νοηματική δια-
φορά μεταξύ των περιόδων καθενός ζεύγους και να δικαιολογήσετε την α-
πάντησή σας.
α) Num captiva in castris tuis sum?
Nonne captiva in castris tuis sum?
β) Num haec terra te genuit atque aluit?
Nonne haec terra te genuit atque aluit?
γ) Num hoc fecerunt?
Nonne hoc fecerunt?
28. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω διμελείς ευθείες ερωτήσεις κάνοντας χρήση
όλων των τρόπων με τους οποίους εισάγονται οι προτάσεις αυτές στα Λατι-
νικά:
α) Utrum immaturam mortem an longam servitutem mavultis?
β) Utrum mortuus est ille an vivit?
γ) Utrum exercitus noster vicit an victus est?
δ) Utrum vera dicit an mentitur?
ε) Utrum manebit ille an fugiet?
225
Η άσκηση αυτή να δοθεί στους μαθητές, όταν θα διδαχθούν τον πλάγιο λόγο.

274
αποδεκτές:
α) Nonne mater …………………. sum, …………... te …………………...
atque aluit? (qui, tuus pario)
β) Qui poteris evertere urbem …………………... te ……………………...
atque aluit? Nonne cives, liberos, matrem, …………………………...
………………………...? (qui, gigno, miseror, coniunx)
γ) Quis tu …………….., qui templa deorum evertere ……………………... .
(sum, audeo πρκ.)
δ) Quin, homines inepti, ……………..., ut …………………..., quod vultis?
(taceo, consequor)
ε) Nonne omnia misera in bellis civilibus ……………... et nihil miserius
quam ……………... ……………... ? (victoria, sum, ipse)
στ) Saepe ille in bellis ………………... utebatur. Nonne Graeci Troiam dolo
…………………... ? (expugno, dolus)
ζ) Leges sunt fundamentum ……………………..., fons aequitatis. Nonne id
verum …………………...? Quis …………………... ? (dubito υποτ. εν.,
sum, libertas)
η) Freti ………………... vestris fortiter pugnate et hostes fuga salutem pe-
tent. Num milites hostium fortiores …………………... ……………... ?
(vis, sum, tu πληθ.)
θ) Ille erat homo maximae ……………….. . Num quisquam ……………...
divitias plus illo? (frugalitas, contemno)
ι) Cur infesto et ……………………... animo fines urbis …………………?
Cur tibi non succurrit: “intra ………………... penates mei sunt, mater,
coniunx liberique”? (ingredior, urbs, minax)

275
1. Βάσει του κειμένου να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο:
α) Η πρώτη ευθεία ερώτηση του κειμένου είναι ρητορική
και εισάγεται με το “num”, διότι περιμένουμε
αρνητική απάντηση.
β) “In hoc me longa… te viderem?”: Της ευθείας
ερωτήσεως δεν προηγείται ερωτηματικό μόριο, για
να δοθεί έμφαση.
γ) Η συμπερασματική πρόταση “ut primum… te viderem”
εκφέρεται με υποτακτική παρατατικού, διότι εξαρτάται
δ) Η αναφορική πρόταση “quae te genuit” είναι επιθετική
προσθετική.
ε) Η ευθεία ερώτηση “Qui potuisti populari hanc
terram… ?” είναι ερώτηση ολικής άγνοιας.
στ) Η ευθεία ερώτηση “Non tibi ingredienti… cecidit?”
είναι ερώτηση ολικής άγνοιας. Δεν προηγείται ερωτη-
ματικό μόριο, για να δοθεί έμφαση.
ζ) Η μετοχή “ingredienti” είναι απόλυτη και γι’ αυτό
βρίσκεται σε αφαιρετική πτώση.
η) Η πρόταση “Quamvis infesto… perveneras” είναι
παραχωρητική.
θ) Η χρονική πρόταση “cum in conspectu Roma fuit”
εισάγεται με τον διηγηματικό σύνδεσμο “cum”.
ι) Ο υποθετικός λόγος “Ergo ego nisi… oppugnaretur”
εκφράζει υπόθεση αντίθετη προς την πραγματικότητα.

276
2. Να εξετάσετε αν η αναγνώριση των λέξεων του κειμένου είναι ορθή ή ε-
σφαλμένη και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο:
α) veni: β΄ ενικό πρόσ. προστακτικής ενεστώτα
β) tuis: αφαιρετική πληθυντικού
γ) infelix: ονομαστική ενικού του αρσεν. γένους
δ) patriae: γενική ενικού
ε) minaci: αφαιρετική ενικού
στ) illa: ονομαστική ενικού θηλ. γένους
ζ) domus: ονομαστική πληθυντικού
η) liberi: ονομαστική πληθ. αρσ. γένους του επιθ. “liber”
θ) mors: τριτόκλιτο ουσιαστικό θηλυκού γένους
ι) manet: υποτακτική ενεστώτα
1. Η ευθεία ερώρηση: “Non tibi ingredienti… cecidit?” του κειμένου:
α) εκφράζει μερική άγνοια και εισάγεται με το “non”,
γιατί αναμένεται απάντηση αρνητική.
β) εκφράζει μερική άγνοια και εισάγεται με τον “non”, γιατί
αναμένεται καταφατική απάντηση.
γ) εκφράζει ολική άγνοια και εισάγεται με το “non”, γιατί
αναμένεται απάντηση καταφατική.
δ) εκφράζει ολική άγνοια· δεν προηγείται ερωτηματικό μόριο
για να δοθεί έμφαση.
2. Η έκφραση “tibi non succurrit” του κειμένου σημαίνει:
α) μου έρχεται κάτι στο μυαλό
β) δεν μου έρχεται κάτι στο νου
γ) δεν του ήρθε στο νου
δ) δεν σου ήρθε στο νου
ε) δεν σκέφτηκε

277
3. Η μετοχή “ingredienti” του κειμένου είναι:
α) χρονική
β) αιτιολογική
γ) εναντιωματική
δ) τροπική
ε) επιθετική
4. Ο υποθετικός λόγος της τελευταίας περιόδου του κειμένου εκφράζει:
5. Η ευθεία ερώτηση: “Num ad hostem venit…?” του κειμένου:
α) εκφράζει μερική άγνοια και εισάγεται με το “num”,
β) εκφράζει μερική άγνοια και εισάγεται με το “num”,
γιατί αναμένεται καταφατική απάντηση.
γ) εκφράζει ολική άγνοια και εισάγεται με το “num”,
γιατί αναμένεται απάντηση καταφατική.
δ) εκφράζει ολική άγνοια και εισάγεται με το “num”,

278
αντίστοιχης απάντησης. Τρεις προτάσεις που καταχωρίζονται στη στήλη των
1) Quis populatus est terram, in qua α) Minime vero.
natus et alitus est? β) Gnaeus Marcius Coriolanus.
2) Ceciditne Coriolano ira ingredienti γ) Certe.
fines patriae? δ) Coriolani mater.
3) Quae mater vidit suum filium primum ε) Infesto et minaci animo.
exulem deinde hostem? στ) Coriolanus cum exercitu Romam
4) Quo animo Coriolanus Romam pervenit eam occupatum.
pervenit? ζ) Intra moenia Romae.
5) Ubi domus, mater, coniunx et liberi η) Coriolani filius.
Coriolani erant?
2. Να αντιστοιχίσετε τις λατινικές λέξεις της A΄ στήλης με τις σημασίες που δίδο-
νται στη B΄ στήλη αναγράφοντας μέσα στο πλαίσιο τον αριθμό της αντίστοι-
χης λέξης της Α΄ στήλης. Στη Β΄ στήλη υπάρχουν δύο σημασίες των οποίων
δεν δίδεται η αντίστοιχη λατινική λέξη, την οποία θα πρέπει να συμπλη-
ρώσετε, ενώ στην Α΄ στήλη υπάρχουν δύο λατινικές λέξεις των οποίων δεν δί-
νονται οι αντίστοιχες σημασίες, τις οποίες επίσης θα πρέπει να συμπληρώσετε:
Α Β
1) captivus εξόριστος
2) infelix σύνορο
3) senecta απειλητικός
4) exsul δυστυχισμένος
5) populor εισβάλλω
6) ingredior σύζυγος
7) finis αιχμάλωτος
8) pergo λεηλατώ
9) patior γηρατειά
10) minax οι θεοί του σπιτιού
11) ………………….. ……………………
12) ………………….. ……………………

279
Α Β
1) infelix υποκείμενο
2) exulem αφαιρετική της ιδιότητας
3) patriae αφαιρετική του τρόπου
4) minaci animo γενική υποκειμενική
5) pati γενική αντικειμενική
6) servitus αντικείμενο
κατηγορηματικός προσδιορισμός
1. Να εξετάσετε αν οι παρακάτω περίοδοι είναι από συντακτικής απόψεως ορ-
μένο:
α) Cur infesto et minaci animo fines urbis ingressus estis?
β) Qui potes populari hanc terram, quae te genuit et aluit?
γ) Hae nihil iam pati possunt nec diu miserae futurae sunt.
δ) Nonne haec terra vos genuit atque aluit?
ε) Nisi ego peperissem, Roma non oppugnata esset.
στ) Nonne captivi in castris tuis sum?
ζ) In hoc me longa vita traxit, ut filios primum exsules
deinde hostes vidissem?
η) Coriolanus cum exercitu Romam pervenerat, ut urbem
occupet.

280
θ) Nonne intra haec moenia mater, coniunx liberique sunt?
ι) Illi infesto et minaci animo Romam pervenere.
2. O τύπος “infesto” του κειμένου είναι:
β) αφαιρετική ενικού αρσ. γένους
δ) αφαιρετική ενικού ουδ. γένους
3. Ο υποθετικός λόγος “nisi filium haberem… mortua essem” εκφράζει:
Να σημειώσετε την ένδειξη X δίπλα στη σωστή επιλογή και να αναφέρετε το
στον κατάλληλο τύπο. Να δικαιολογήσετε την έγκλιση εκφοράς των ερωτη-
ματικών προτάσεων. Να προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς
αποδεκτές.
α) Nonne in eum locum ……………. …….……………., ut nisi qui deus vel
casus aliqui ……………………., salvi esse nequeamus? (res, subvenio,
deducor πρκ.)
β) Cur tristissimi …………………….? Quid …………………… accidit?
(sum, tu πληθ.)
γ) Cur ……………………. ? Cur fiduciam vestram ……………………….?
(perturbor ενεστ., amitto πρκ.)

281
δ) Nonne cives ………………………. patriam amare, leges servare, viros
excellentes …………………, …………….……… rem publicam sta-
biliverunt? (qui, debeo, imitor)
ε) Quid faciam? …………………. fines patriae, quae me ………………….
atque aluit, an non? (ingredior, gigno)
στ) Quis …………………. servus esse? Quis servitutem ………………….
………………………. ? (volo υποτ. εν., antepono226
υποτ. εν., libertas)
ζ) Lex est fundamentum civitatis. Num ………………….…. civitas sine
………………………. ? (sto, lex)
η) Leges sunt fundamentum libertatis. Num ……………………. liberi
……………………. sine ……………………. ? (possum, is, sum)
θ) Utrum putatis ………………………. premi malis an ……………………
………………. ? (sapiens, utor, is)
ι) Quis non ……………… ………………… liber in libera patria? (cupio,
morior)
226
antepono (+ αιτ. και δοτ.) = προτιμώ, βάζω κάτι πάνω από κάτι άλλο (Βλ. Μάθ. 46)

282
ΜΑΘΗΜΑ XLIV LECTIO QUARTA ET QUADRAGESIMA
Η ΖΩΗ ΤΩΝ ΤΥΡΑΝΝΩΝ
1. Να εντοπίσετε τα ουσιαστικά της α΄ κλίσης και να γράψετε τη γενική και α-
φαιρετική του ενικού αριθμού.
μού των αρσενικών προσηγορικών ονομάτων της β΄ κλίσης.
3. nulla fides: Να κλιθεί το ουσιαστικό μαζί με το αντωνυμικό επίθετο που το
συνοδεύει, στον αριθμό που βρίσκονται.
της γ΄ κλίσης στον αριθμό που βρίσκονται.
5. inopes: Να κλίνετε το επίθετο και στους δύο αριθμούς στο γένος που βρί-
σκεται.
6. stabilis: Να σχηματίσετε και τους τρεις βαθμούς του αντίστοιχου επιρρήματος.
8. haec, quis, quem, eis: Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες στην ίδια πτώση του
άλλου αριθμού και στα τρία γένη.
9. Να εντοπίσετε τα αντωνυμικά επίθετα του κειμένου και να γράψετε τη γενι-
κή και αφαιρετική ενικού και πληθυντικού και στα τρία γένη.
10. Να γράψετε τους ονοματικούς τύπους των παρακάτω ρημάτων στη φωνή
που σας δίνονται: potest, referre, metui.
11. coluntur: Να κλίνετε την υποτακτική του παρακειμένου της παθητικής περι-
φραστικής συζυγίας.
12. fit: Να κλίνετε τις προστακτικές ενεστώτα και μέλλοντα στην ενεργητική και
παθητική φωνή.
13. exulantem: Να κλίνετε τη μετοχή και στους δύο αριθμούς στο γένος που
βρίσκεται. Να δικαιολογήσετε το σχηματισμό της αφαιρετικής του ενικού.

283
14. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω περιόδους αφού μεταφέρετε τα ρήματα στα
χρόνου στον οποίο βρίσκονται:
α) Coluntur tamen simulatione dumtaxat ad tempus.
β) Tum intellexi, quos fidos amicos habuissem.
α) Nescio enim quis possit diligere eum, quem metuat, aut eum, a quo se
metui putet.
β) Coluntur tamen simulatione dumtaxat ad tempus.
γ) Quodsi forte, ut fit plerumque, ceciderunt, tum intellegitur, quam fuerint
inopes amicorum.
δ) Tum intellexi, quos fidos amicos habuissem, quos infidos, cum iam neutris
gratiam referre poteram.
σκονται σε πτώση δοτική.
18. Να μετατρέψετε τις πλάγιες προτάσεις του κειμένου σε ευθείες ερωτηματικές.
α) quis possit diligere eum.
β) quam fuerint inopes amicorum.
γ) quos fidos amicos habuissem, quos infidos.
19. quodsi forte ceciderunt, tum intellegitur, quam fuerint inopes amicorum: Να
εντοπίσετε τον πλάγιο υποθετικό λόγο και να τον μετατρέψετε σε ευθύ, που
να εκφράζει υπόθεση αντίθετη προς την πραγματικότητα στο παρόν.
20. quod Tarquinium dixisse ferunt exulantem: Να ξαναγράψετε την πρόταση
αφού αντικαταστήσετε το ρήμα ferunt με το παθητικό του και επιφέρετε τις
απαραίτητες τροποποιήσεις.
α) tyrannorum είναι γενική …….……. στο ……………………….
β) stabilis είναι ………… προσδ. στο ………………..………

284
γ) tyrannis είναι δοτική ………………………………………
δ) amicitiae είναι δοτική ………………. στο …………………
ε) eis είναι δοτική ………………… στο ………………...
στ) se είναι ……………… στο …………………………..
ζ) a quo είναι ……………… στο …………………………..
η) simulatione είναι αφαιρετική του ………………….….….….....
θ) inopes είναι ………………… στο …….………………….
ι) dixisse είναι ………… απαρ. ως ………… στο ……..……
ια) neutris είναι …………………… στο ……..……..……......
ιβ) gratiam είναι …………………… στο ……..……..……......
ιγ) referre είναι ………… απαρ. ως ………… στο ……..……
22. Να σχηματίσετε ρήματα σύνθετα του “lego” με τις προθέσεις “de”, “inter”,
“per”, και το πρόθεμα “ne-” και να γράψετε τους αρχικούς τους χρόνους και
τη σημασία τους.227
23. Να καταγράψετε λέξεις λατινικές228
ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω
λέξεις του κειμένου: caritas, benevolentia, stabilitas, suspectus, metuo,
simulatio, inops, fidus.
α) Στην ταραγμένη ζωή των τυράννων δεν μπορεί να υπάρξει καμιά φιλία,
καμιά πίστη σε σταθερή φιλία.
β) Στους τυράννους δεν υπάρχει θέση για αγάπη και φιλία.
γ) Ποιος μπορεί να αγαπάει αυτόν που φοβάται;
δ) Οι τύραννοι υποκριτικά λατρεύονται όσο χρόνο κατέχουν την εξουσία.
227
deligo, -legi, -lectum, -ere, 3 = εκλέγω (Μάθ. 9), intellego (intelligo), -lexi, -lectum, -ere,
3 = καταλαβαίνω (Μάθ. 42, 44), perlego, -legi, -lectum, -ere, 3 = διαβάζω μέχρι το τέλος
(Μάθ. 45), neglego (negligo), neglexi, neglectum, -ere, 3 = αδιαφορώ για (Μάθ. 22).
228
carus = αγαπητός, benevolus, -a, -um = ευνοϊκός, φιλόφρων, ευγενής, stabilis, -e = σταθερός,
stabilio, 4 = στερεώνω, suspicio, -onis = υποψία, metus, -us = φόβος, fides, -ei = πίστη, εμπι-
στοσύνη, fiducia,-ae = εμπιστοσύνη, αυτοπεποίθηση, confido, -fisus sum, -fidere, 3 (+ αφαιρ.) =
εμπιστεύομαι.
229
α) In vita sollicita tyrannorum nulla amicitia, nulla fiducia benevolentiae stabilis esse potest.
β) Nullus locus caritati amicitiaeque tyrannis est. γ) Quis possit deligere eum quem metuit?
δ) Tyranni simulatione coluntur, dum imperium habent. ε) Cum tyranni cadunt (ή imperium
perdunt), tum intellegitur quam sint inopes amicorum. στ) Cum Tarquinius, septimus atque ulti-
mus regum, in exilio erat, intellexit quos fidos amicos habuisset, quos infidos.

285
ε) Όταν οι τύραννοι χάνουν την εξουσία, τότε καταλαβαίνουν πόσο τους έλει-
παν οι φίλοι.
στ) Ο Ταρκύνιος, ο έβδομος και τελευταίος βασιλιάς, όταν ήταν εξόριστος, κα-
τάλαβε ποιοι ήταν οι αληθινοί φίλοι και ποιοι οι ψεύτικοι.
25. Στα παρακάτω τρία αποσπάσματα230
να εντοπίσετε τις πλάγιες ερωτηματικές
προτάσεις. Να αναγνωρίσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς τους.
Τρεις σοφές απαντήσεις
α) Cum Xenocrates maledico231
quorundam sermoni adesset summo silen-
tio232
, uno ex his quaerente cur solus ita linguam233
suam contineret:
“Quia dixisse quaedam”, inquit, “me aliquando paenituit, tacuisse num-
quam”.
β) Unicae filiae pater a Themistocle quaerebat utrum eam viro pauperi, sed
honestissimo234
, an diviti parum probato235
collocaret236
. Cui respondit
ille: “Malo virum pecunia quam pecuniam viro indigentem237
”. His verbis
istum patrem monuit ut generum238
potius239
quam divitias generi legeret.
γ) Nec parum sapienter respondit Anaxagoras interroganti cuidam quis
esset beatus240
: “Nemo”, inquit, “ex his quos tu felices existimas; sed
eum reperies241
in illorum numero qui miseri creduntur: non erit ille di-
vitiis et honoribus abundans242
, sed aut parvi agri aut non ambitiosae243
doctrinae244
cultor245
”.
230
Πηγή: Valerius Maximus.
231
maledicus, -a, -um = κακολόγος
232
silentium, -ii = σιγή
233
lingua, -ae = γλώσσα
234
honestus, -a, -um = τίμιος
235
homo probatus = άνθρωπος δόκιμος, αποδεκτός
236
filiam colloco alicui = παντρεύω την κόρη
237
indigens, -ntis (+ αφαιρ.)= ενδεής
238
gener, -eri = γαμβρός
239
potius (επίρρ.) = μάλλον
240
beatus, -a, -um = ευτυχισμένος
241
reperio, reperi, repertum, -ire = ανακαλύπτω
242
abundo divitiis = έχω πλούτο περισσό, είμαι εύπορος
243
ambitiosus, -a, -um = φιλόδοξος, φιλότιμος, κολακευτικός
244
doctrina, -ae = παιδεία
245
cultor agri = γεωργός

286
26. Να μετατραπούν οι παρακάτω ευθείες ερωτήσεις σε πλάγιες (η πρόταση ε-
ξάρτησης βρίσκεται στην παρένθεση).
α) Cui arma tradidit? (Quaerit ex te)
β) Num arma ad pugnam idonea accipiet? (Rogat)
γ) Quam antiqui sunt hi mores? (Scis)
δ) Nonne dei omnia vident? (Rogaverunt)
ε) Qua re posteri nobis ingrati246
erunt? (Quaerebat ex te)
στ) Habueratne consul orationem in curia? (Rogavit)
ζ) Quis castra munivit? (Quaerit ex te)
η) Quando ad pontem247
faciendum curabis? (Nescimus)
θ) Num dux equitatum trans flumen traducet248
? (Rogant omnes)
ι) A qualibus maioribus orti estis? (Rogo)
ια) Quot hostes accedunt? (Legatus rogaverat)
ιβ) Quid ei contingit? (Scis)
27. Να μετατραπούν σε πλάγιες οι παρακάτω ευθείες ερωτήσεις (εξάρτηση πρώ-
τα από το “rogat” και μετά από το “rogavit”).
α) Utrum ludis an legis?
β) Utrum pugnemus an fugiamus?
γ) Expectabitisne eum an abibitis?
δ) Ridetne puella an flet249
?
ε) Utrum nescimus an scimus?
στ) Ubi illam statuam vidisti?
ζ) Quis tecum erat?
η) Quis urbem condidit?
θ) Germanosne Romani vicerunt?
ι) Utrum risisti an non?
ια) Manebitne Caesar cum exercitu?
ιβ) Qua via in Galliam ibit?
ιγ) Cur Caesar Germanos continere conabitur?
ιδ) Utrum auxilium expectabit an statim urbem oppugnabit?
ιε) Quem cives delegerunt consulem?
246
ingratus, -a, -um = αχάριστος
247
pons, -ntis (αρσ.) = γέφυρα
248
traduco, -xi, -ctum, -ere, 3 = μεταβιβάζω, μεταφέρω
249
fleo, -evi, -etum, -ere, 2 = κλαίω

287
α) stabilis είναι ονομαστική ή γενική;
β) tyrannis είναι δοτική ή αφαιρετική;
γ) amicitiae είναι γενική ή δοτική;
δ) eis είναι δοτική ή αφαιρετική;
ε) metui είναι απαρέμφατο ή οριστική παρακ.;
στ) quos είναι αναφορική ή ερωτηματική αντων.;
ζ) quam είναι επίρρημα ή αντωνυμία;
η) quodsi είναι σύνδεσμος ή αντωνυμία;
θ) dumtaxat είναι επίρρημα ή σύνδεσμος;
ι) fuerint είναι οριστική ή υποτακτική;
α) benevolentiae είναι δοτική αντικειμενική.
β) tyrannis είναι δοτική προσ. του κρίνοντος.
γ) amicitiae είναι δοτική του σκοπού.
δ) quem είναι υποκ. στο “metuat”.
ε) a quo είναι ποιητικό αίτιο.
στ) inopes είναι κατηγορούμενο.
ζ) amicorum είναι γενική κτητική.
η) dixisse είναι ειδ. απαρ. αντικ. στο “ferunt”.
θ) se είναι υποκείμενο στο “metui”.
ι) fidos είναι αντικ. στο “habuissem”.
α) Vita tyrannοrum omnibus admiranda est.
β) Tyrannorum vita omnis in studiis iustitiae consistit.

288
γ) Populus tyrannos colere simulat.
δ) Tyranni quos fidos amicos habeant non intellegunt.
ε) Cum tyranni imperium perdunt, tum intellegunt
quos fidos amicos habuerint.
στ) Gratia tyrannis referenda est eis, quorum auxilio
imperium habent.
ζ) Tarquinius in exilio intellexit quam fuisset inops
amicorum.
η) Tyranni a populo se metui existimant.
θ) Tyranni numquam delecti sunt.
ι) Nullus locus suspicioni tyrannis est.
Α Β
1) exulantem α) μονοκατάληκτο επίθ. της γ΄ κλίσης
2) neutris β) ερωτηματικό επίρρημα
3) metui γ) μτχ. παθητ. παρακειμένου
4) stabilis δ) ερωτηματική αντωνυμία
5) suspecta ε) μτχ. ενεστώτα
6) inopes στ) αντωνυμικό επίθετο
7) quam ζ) δικατάληκτο επίθ. της γ΄ κλίσης
8) fiducia η) ουσιαστικό της ε΄ κλίσης
9) metuat θ) απαρέμφατο παθ. ενεστώτα
10) fides ι) υποτακτική ενεστώτα
ια) ουσιαστικό της α΄ κλίσης

289
Α Β
1) esse α) αντικείμενο
2) eum β) επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου
3) metui γ) επιθετικός προσδιορισμός
4) tum δ) επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού
5) quos ε) τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο
6) se στ) κατηγορούμενο
7) fidos ζ) αντικείμενο απαρεμφάτου
8) quam η) υποκείμενο απαρεμφάτου
9) amicos θ) δοτική του σκοπού
10) eis ι) ειδικό απαρέμφατο ως αντικείμενο
ια) δοτική προσωπική χαριστική
Α Β
1) refero α) ταραγμένος
2) suspectus β) αυτοπεποίθηση
3) simulatio γ) φιλία
4) gratia δ) αγάπη, στοργή
5) infidus ε) ανταποδίδω τη χάρη σε κάποιον
6) sollicitus στ) υποκριτικά
7) fiducia ζ) ανταποδίδω
8) caritas η) ύποπτος
9) stabilis θ) ανησυχώ
10) inops ι) εύνοια, χάρη
ια) προσποίηση
ιβ) ενδεής
ιγ) σταθερός
ιδ) αβέβαιος, άπιστος

290
σεύει:
1) Qualis vita tyrannorum est? α) Nemo.
2) Nonne tyrannis omnia suspecta β) Minime.
atque sollicita sunt? γ) Eorum vita est sine ulla
3) Num ullus locus amicitiae benevolentia, sine ulla fide.
tyrannis est? δ) A populo.
4) Quis putat se metui? ε) Eis, quorum auxilio imperium habent.
5) A quo tyranni se metui putant? στ) Tarquinius.
6) Quanto tempore tyranni coluntur? ζ) Cum imperium perdunt.
7) Quis possit diligere eum, quem η) Diu.
metuit? θ) Tyrannus.
8) Quando intellegitur quos fidos ι) Dum imperium habent.
amicos tyranni habuerint? ια) Sic est.
9) Quis intellexit quam inops
amicorum erat?
10) Quibus tyranni gratiam referunt?
τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: diligere, nescio,
possit, ceciderunt, metuat.
Ενεστώτας
Μέλλοντας
Παρακείμ.
Υπερσυντ.

291
να τα μεταφέρετε στον αντίθετο αριθμό (όπου είναι δυνατό): locus, tyrannis,
gratiam, amicitiae, tempus, fiducia, caritas, simulatione.
αριθμός
αριθμός
αριθμός
ονομ.
ενικού
δοτική
ενικού
αιτιατική
ενικού
αφαιρετ.
ενικού
δοτική
πληθ.
αιτιατική
πληθ.
eum
se
haec
quem
nulla
neutris
quis
4. Να συμπληρώσετε τα παραθετικά των επιθέτων, όπου είναι δυνατόν:
fidos
sollicita
stabilis
inopes

292
1. Να συμπληρώσετε τα κενά στις πλάγιες ερωτήσεις με τον κατάλληλο τύπο
της υποτακτικής. Στη συνέχεια να μετατρέψετε τις πλάγιες σε ευθείες ερω-
τήσεις.
α) Incertum est, quando legatus ……………….. . (venio, υστερόχρονο)
β) Haud scio an aliter vos ……………….. . (sentio, σύγχρονο)
γ) Deum rogaverunt homines cur in his terris mala …………………….. .
(existo, σύγχρονο)
δ) Consul nescit num exercitus …………………….. . (pugno, σύγχρονο)
ε) Intellegit Caesar cur hostes …………………….. . (fugio, προτερόχρονο)
στ) Egone possum scire quo vos …………………….. . (eo, υστερόχρονο)
ζ) Dic mihi utrum cum amico an cum inimico …………………………….. .
(loquor, σύγχρονο)
η) Possumusne dicere num terra parva ………………….. . (sum, σύγχρονο)
θ) Rogabant quid legati consuli …………………….. . (dico, υστερόχρονο)
ι) Rogas quod monumentum nos in Roma …………………………….. .
(video, υστερόχρονο)
ια) Caesar nescit utrum ipse ad Ariovisti castra …………………… an duo
legatos …………………….. . (eo, mitto, σύγχρονο)
ιβ) Audio quam opinionem de me vos …………….. . (habeo, προτερόχρονο)
ιγ) Olim250
, serve, inveniam num pecuniam domo ……………………….. .
(rapio, προτερόχρονο)
ιδ) Sciebas quo nos …………………….. . (eo, υστερόχρονο)
ιε) Dubium est ……………ne Romae imperator an …………….. . (maneo,
abeo, σύγχρονο)
250
οlim (επίρρ.) = κάποτε

293
ΜΑΘΗΜΑ XLV LECTIO QUINTA ET QUADRAGESIMA
ΜΙΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΝΑΠΤΕΡΩΝΕΙ
ΤΟ ΗΘΙΚΟ ΤΩΝ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΩΝ
1. Να μεταφέρετε τα πρωτόκλιτα και δευτερόκλιτα ουσιαστικά του κειμένου
στην αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
3. Των ουσιαστικών του κειμένου που βρίσκονται σε αφαιρετική πτώση να
γραφούν οι πλάγιες πτώσεις και των δύο αριθμών.
4. Να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις και στους δύο αριθμούς των τριτοκλίτων
ουσιαστικών που σχηματίζουν τη γενική πληθυντικού με κατάληξη -ium.
5. quam rem: Να κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
νου στην οριστική και υποτακτική στη φωνή που βρίσκονται.
νου στην οριστική και υποτακτική στη φωνή που βρίσκονται.
9. Να κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα των ρημάτων της 3ης συ-
ζυγίας του κειμένου στη φωνή που βρίσκονται.
10. deferat, defertur: Να γίνει χρονική αντικατάσταση των τύπων και να κλιθεί η
προστακτική έγκλιση ενεστώτα και μέλλοντα.
11. Να γίνει αναγνώριση των τύπων που ανήκουν σε αποθετικά ρήματα και να
γράψετε όλους τους τύπους της ενεργητικής φωνής των ρημάτων αυτών.

294
13. Να μεταφερθούν οι μετοχές του κειμένου στην αντίστοιχη πτώση του άλλου
αριθμού και στα τρία γένη.
14. Να ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι αφού μεταφερθούν οι κλιτοί τύποι
σον αυτό είναι νοηματικώς, συντακτικώς και γραμματικώς δυνατόν:
α) Ille ex captivis cognoscit quanto in periculo res sit.
β) Tum cuidam equiti persuadet ut ad Ciceronem epistulam deferat.
γ) Curat et providet ne, intercepta epistula, nostra consilia ab hostibus cog-
noscantur.
δ) Quam ob rem epistulam conscriptam Graecis litteris mittit.
ε) Legatum monet ut, si adire non possit, epistulam ad amentum tragulae
adliget et intra castra abiciat.
στ) In litteris scribit se cum legione celeriter adfore.
ζ) Legatus, periculum veritus, constituit ut tragulam mitteret.
η) Epistula a quodam milite conspicitur et ad Ciceronem defertur.
θ) Caesar epistulam perlegit et hos adhortatur ut salutem sperent.
ι) Eques quidam a Caesare persuadetur ut in castra Ciceronis eat.
15. Να μεταφερθούν τα ρήματα των κυρίων προτάσεων στο αντίστοιχο πρόσω-
πο της οριστικής υπερσυντελίκου και να γίνουν οι απαραίτητες τροποποιή-
σεις:
α) Caesar ex captivis cognoscit quae apud Ciceronem gerantur.
β) Ille equiti cuidam persuadet ut ad Ciceronem epistulam deferat.
γ) Providet ne, intercepta epistula, nostrum consilium ab hostibus
cognoscatur.
δ) Caesar cognoscebat ex speculatoribus quanto in periculo res esset.
ε) Legatum monet ut, si adire non possit, epistulam ad amentum tragulae
adliget et intra castra abiciat.
στ) Caesar monet milites suos ut fortiter adversus hostem pugnent.
ζ) Legatus, periculum veritus, constituit ut tragulam mitteret.
η) Dux ab equite quodam petit ut adeat et videat quid hostes faciant.
θ) Caesar epistulam perlegit et hos adhortatur ut salutem sperent.
ι) Eques quidam a Caesare persuadetur ut in castra Ciceronis eat.

295
17. Να εντοπίσετε τους τύπους που βρίσκονται σε γενική και δοτική πτώση και
να προσδιορίσετε τον συντακτικό τους ρόλο.
18. Να εντοπίσετε τις αφαιρετικές του κειμένου και να προσδιορίσετε τον συ-
19. Να εντοπίσετε τους τύπους που βρίσκονται σε αιτιατική και να δικαιολογή-
σετε την πτώση τους.
λογήσετε την έγκλιση και τον χρόνο του ρήματος με το οποίο εκφέρονται.
21. Ποια μορφή θα πάρει ο εξαρτημένος υποθετικός λόγος του κειμένου στον
ευθύ λόγο;251
22. Να μετατρέψετε τις μετοχές του κειμένου σε δευτερεύουσες επιρρηματικές
προτάσεις.
ντίστοιχες λέξεις της Eλληνικής (αρχαίας και νέας).
α) Ο ύπατος διέταξε όλους να απέχουν από τη μάχη.
β) Ο Καίσαρ γράφει επιστολή στα Ελληνικά και διατάζει κάποιον ιππέα να τη
μεταφέρει στον Κικέρωνα.
γ) Ο Κικέρων προέτρεψε τους στρατιώτες να φυλάγονται από τους εχθρούς.
26. Πώς διακρίνονται οι τελικές προτάσεις από τις βουλητικές; Στα παρακάτω
παραδείγματα να εντοπίσετε τις τελικές και βουλητικές προτάσεις.
α) Is cum aliquando castris abiret, edixit ut omnes pugna abstinerent.
β) Arria milites orabat ut simul imponeretur.
γ) Congrediamur, ut singularis proelii eventu cernatur, quanto miles Latinus
Romano virtute antecellat.
δ) Ad illum magnum pondus auri publice missum attulerant, ut eo uteretur.
27. Τι γνωρίζετε για τη χρήση του ουσιαστικού “littera”;252
251
Η άσκηση αυτή μπορεί, κατά την κρίση του διδάσκοντος, να διδαχθεί αργότερα, όταν οι μαθη-
τές θα διδαχθούν τον πλάγιο λόγο.
252
Για την απάντηση βλ. Μ. Πασχάλης - Γ. Σαββαντίδης, Λατινικά Λυκείου. Το βιβλίο του καθηγητή, σ. 135.

296
στον κατάλληλο τύπο. Τα ρήματα των κυρίων προτάσεων με τα οποία θα
συμπληρώσετε τα κενά να τεθούν σε οριστική παρατατικού. Να προσέξετε
α) Illi ex speculatoribus ……………... quid apud Ciceronem ……………...
quantoque in periculo res ………………... . (cognosco, geror, sum)
β) Ille ………………... ex ………………... imperavit ut ad Ciceronem
epistulam ………………... . (defero, quidam, eques)
γ) Caesar …………………………… ne nostra consilia ab hostibus
……………………... . (provideo, cognoscor)
δ) Caesar legatum monuit ut, si adire non …………………..., epistulam ad
amentum tragulae ………………... et intra castra …………………... .
(possum, adligo, abicio)
ε) Magister pueros …………………... ut iustitia inter se ……………... et
patriam ……………... . (moneo, certo, curo)
στ) Romani constituerunt ut Camillum, qui in exilio …………………...,
………………... dictatorem …………….... . (facio, absum μτχ., sum)253
ζ) Cato persuasit Romanos ut tertium Punicum bellum ………………..., quo
Carthago ………………….. . (sumo, deleor)
η) Ille adulescentulum ………………... ut ……………..., ut viri antiqui,
sed sic ………………..., ut viri aetatis suae. (moneo, loquor, vivo)
θ) Consul …………………….. cives ne opibus urbis …………….…….. .
(hortor, confido)
ι) Ille imperatorem ……………………... ut corvum ……………………... .
(orο, emo)
253
Στην αναφορική πρόταση της περιόδου μπορεί να τεθεί οριστική ή υποτακτική παρατατικού.

297
α) Η πρόταση “ut ad Ciceronem epistulam deferat”
είναι τελική.
β) Η πρόταση “ne… cognoscantur” είναι αντικείμενο
των ρημάτων “curat” και “providet”.
γ) Η βουλητική πρόταση “ut salutem sperent” εκφέρεται
με υποτακτική ενεστώτα, επειδή εξαρτάται από ρήμα
αρκτικού χρόνου.
δ) Η βουλητική πρόταση “ut tragulam mitteret” εξαρτάται
ε) Η πρόταση “quae apud Ciceronem gerantur” είναι
αναφορική προσδιοριστική.
στ) Η βουλητική πρόταση “ut epistulam ad amentum
tragulae adliget” είναι αντικείμενο του ρήματος
“monet”.
ζ) Η μετοχή “intercepta” είναι υποθετική.
η) Η πρόταση “quantoque in periculo res sit” είναι πλάγια
ερωτηματική εξαρτώμενη από το ρήμα “gerantur”.
θ) Η μετοχή “conscriptam” είναι αιτιολογική.
ι) Η μετοχή “veritus” είναι χρονική.

298
2. Να εξετάσετε αν η αναγνώριση των παρακάτω λέξεων του κειμένου είναι
ορθή ή εσφαλμένη και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο:
α) captivis: δοτική πληθυντικού
β) cuidam: δοτική ενικού του θηλυκού της αντων. “quidam”
γ) Graecis litteris: αφαιρετική πληθυντικού
δ) adliget: οριστική μέλλοντος
ε) periculum: αιτιατική ενικού
στ) constituit: οριστική ενεστώτα
ζ) haec: ονομ. πληθ. του ουδετέρου της αντων. “hic”
η) perlegit: οριστική παρακειμένου
θ) milites: αιτιατική πληθυντικού
ι) sperent: υποτακτική ενεστώτα
1. Η πρόταση “ut salutem sperent” είναι:
α) χρονική
γ) τελική
2. Ο τύπος “quanto” του κειμένου συντακτικώς είναι:
α) επιθετικός προσδιορισμός
γ) αφαιρετική του μέτρου
ε) …………………………….
Να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο ή να συμπληρώσετε κάτι
άλλο, αν δεν συμφωνείτε με καμιά από τις τέσσερις επιλογές.

299
3. Η υποτακτική της πρώτης πλάγιας ερωτηματικής πρότασης του κειμένου εί-
ναι χρόνου ενεστώτα διότι:
β) δηλώνεται το σύγχρονο και η δευτερεύουσα
αντίστοιχης απάντησης. Τρεις περίοδοι που καταχωρίζονται στη στήλη των
1) Ex quibus Caesar cognovit quae α) Cuidam ex equitibus Gallis.
apud Ciceronem gererentur β) Curavit et providit ne, intercepta
quantoque in periculo res esset? epistula, sua consilia ab hostibus
2) Cui Caesar persuasit ut ad cognoscerentur.
Ciceronem epistulam deferret? γ) Caesar eum monet ut, si adire non
3) Quid Caesar curavit et providit? possit, epistulam ad amentum tragu-
lae adliget et intra castra abiciat.
4) Quid Caesar legatum monet? δ) Cuidam ex militibus.
5) Quid Caesar in litteris scripsit? ε) Scripsit se cum tribus legionibus
6) Cur Gallus constituit ut tragulam celeriter adfore.
mitteret? στ) Ut salutem sperarent.
7) Quis milites adhortatus est ut ζ) Se cum legionibus celeriter adfore.
salutem sperarent? η) Cicero.
θ) Quia periculum veritus est.
ι) Ex captivis.

300
στοιχης λέξης της Α΄ στήλης. Στη Β΄ στήλη υπάρχουν δύο σημασίες των ο-
πληρώσετε:
Α Β
1) persuadeo προτρέπω
2) defero προνοώ
3) adhortor γράφω
4) provideo συμβουλεύω
5) intercipio πλησιάζω
6) conscribo φοβούμαι
7) moneo πείθω
8) adeo προκολλιέμαι, καρφώνομαι
9) adsum μεταφέρω
10) vereor διαβάζω μέχρι το τέλος
11) ………………….. …………………………..
12) ………………….. …………………………..

301
Α Β
1) cuidam γενική κτητική
2) intercepta επιθετικός προσδιορισμός
3) epistula γενική επεξηγηματική
4) tragulae επιθετική μετοχή
5) veritus αντικείμενο
6) ab hostibus αιτιολογική μετοχή
7) quodam υποκείμενο
γενική της ιδιότητας
ποιητικό αίτιο
υποθετική μετοχή
γενική διαιρετική
μένο:
α) Hostes ex speculatore cognoscent quae apud
Ciceronem genantur.
β) Ille cuidam ex equitibus persuaserat ut ad Ciceronem
epistulam deferret.
γ) Providete ne nostrum consilium ab hostibus
cognosceretur.
δ) Nostri ex quodam captivo cognoscunt quanto in
periculo res esset.

302
ε) Illum monuit ut, si adire non possit, epistulam ad
amentum tragulae adliget et intra castra abiciat.
στ) Ille suos filios monet ut lege pareant.
ζ) Miles constituit ut tragulam mittat.
η) Ille equitibus quibusdam imperavit ut adeat et videat
quid hostes faciant.
θ) Caesar epistulam perlegit et milites adhortatus est ut
salutem sperent.
ι) Equites quidam a Caesare persuadentur ut in castra
Ciceronis eant.
2. O τύπος “constituit” του κειμένου είναι:
α) οριστική ενεστώτα
β) οριστική παρακειμένου
γ) οριστική μέλλοντα
3. O τύπος “perlegit” του κειμένου είναι:
4. Ο υποθετικός λόγος στην περίοδο “Legatum monet… intra castra abiciat.”
εκφράζει:
Να σημειώσετε την ένδειξη X δίπλα στη σωστή επιλογή και να αναφέρετε το

303
στον κατάλληλο τύπο. Να δικαιολογήσετε την έγκλιση εκφοράς των δευτε-
ρευουσών προτάσεων. Να προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς
αποδεκτές.
α) Populus Romanus …….……………. ut duo consules, Iunium Brutum et
Tarquinium Collatinum, …………………. . (deligo, constituo πρκ.)
β) Dux hostium adulescentem persuasit ut …………….………, ut singularis
proelii eventu ……………………………. quanto miles Latinus Romano
virtute ………………………. . (congredior, cernor, antecello)
γ) Pater filios monebat ut bonos viros ……………………………., patriam
…………………., legibus …………………. .(imitor, amo, pareo)
δ) Magister pueros hortabatur ut colendo et ………………. homines excel-
lentes animum et mentem ………………. . (conformo, cogito)
ε) Illa …………………. orabat ut exercitum suum ex………………….
……………………. . (amoveo, urbs, filius)
στ) Ille ………………………. ne hostes cognoscant quanto in periculo res
………………… . (provideo, sum)
ζ) Hoc factum cives incitavit ut arma ……………….…. et illo imperium
…………………… . (sumo, adimo)
η) Caesar tribus legionibus imperat ut in Belgis ……………., et quattuor ut
in Nerviis …………………. . (remaneo, hiemo)
θ) Ille hortatus est cives ut neminem ……………………. consulturum esse
………………….. . (credo, patria)
ι) Legatus, quia periculum …………………………, constituit ut tragulam
………………… . (vereor, mitto)

304
MAΘHMA XLVI LECTIO SEXTA ET QUADRAGESIMA
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΜΠΑΙΝΕΙ
ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΤΟΜΙΚΟ
1. Eρωτήσεις-ασκήσεις ανοικτού τύπου
1. communem urbem: Να κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
2. vir bonus et sapiens: Nα κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς, αλλά με τα
επίθετα στο συγκριτικό βαθμό.
3. Nα μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου (πλην της προσωπικής) στην
4. singulorum: Να γράψετε τα υπόλοιπα αριθμητικά επίθετα του διανεμητικού
που σας δίνεται.254
5. Να κλίνετε το ουσιαστικό salutem στον ενικό αριθμό μαζί με την αντωνυμία
suam στο β΄ πρόσωπο για πολλούς κτήτορες.
7. bonus, cariorem: Να σχηματίσετε τα επιρρήματα των επιθέτων που σας δί-
νονται και στους τρεις βαθμούς.
8. nostrum, nostrae: Να κλίνετε τις αντωνυμίες στον αριθμό που σας δίνονται.
9. nosmet: Να κλίνετε την αντωνυμία και στους δύο αριθμούς. Να δικαιολογή-
σετε την ύπαρξη του προσφύματος -met.255
10. plus: Να κλίνετε τον συγκριτικό βαθμό του επιθέτου, από το οποίο προέρχε-
ται το επίρρημα, στον πληθυντικό αριθμό στο αρσενικό γένος.
11. consequitur: Να κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα του ρήμα-
τος στη φωνή που βρίσκεται.
12. regi: Να γράψετε τους υπόλοιπους ονοματικούς τύπους στην ίδια φωνή. Για
τους περιφραστικούς τύπους να λάβετε υπόψη το υποκείμενο του απαρεμφάτου.
254
Aπόλυτο: unus, -a, -um, τακτικό: primus, -a, -um, πολλαπλασιαστικό: simplex, -plicis, αναλογι-
κό: simplus, -a, -um.
255
Οι τύποι των προσωπικών αντωνυμιών, εκτός από τον τύπο tu και τους τύπους της γενικής πληθυ-
ντικού του α΄ και του β΄ προσώπου, ενισχύονται, όταν υπάρχει έμφαση ή αντιδιαστολή, με το πρό-
σφυμα met. Ο τύπος tu ενισχύεται με το πρόσφυμα te: tute. Τέλος οι τύποι me, te, se ενισχύονται
με διπλασιασμό: meme, tete, sese. Βλ. Αχ. Τζαρτζάνου, Λατινική γραμματική, ΟΕΔΒ, § 56.

305
13. anteponamus: Να σχηματίσετε το γ΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής όλων των
χρόνων της ενεργητικής περιφραστικής συζυγίας του ρήματος.
14. laudandus sit: Να κλίνετε την υποτακτική του παρακειμένου της παθητικής
περιφραστικής συζυγίας του ρήματος.
15. fit: α) Να γράψετε τους ονοματικούς τύπους του ρήματος. β) Να κλίνετε την
προστακτική του ενεστώτα της ενεργητικής και μέσης φωνής. γ) Να γράψετε
το β΄ πληθυντικό πρόσωπο της υποτακτικής όλων των χρόνων της ενεργητι-
κής φωνής.
16. qui pro re publica cadat: Να αναγνωρίσετε τη δευτερεύουσα πρόταση, να
δικαιολογήσετε την έγκλιση και τον χρόνο και να τη μετατρέψετε σε μετοχι-
κή (η μετοχή συνημμένη).
17. Να αναγνωρίσετε τις δευτερεύουσες προτάσεις του κειμένου που εισάγονται
με το σύνδεσμο “ut”. Να δικαιολογήσετε την έγκλιση και τον χρόνο, όπου
είναι απαραίτητο.
18. Philosophi mundum censent regi numine deorum.: Να μετατρέψετε την πα-
θητική σύνταξη σε ενεργητική.
19. Nec magis vituperandus est proditor patriae quam proditor communis utili-
tatis.: Να δικαιολογήσετε την προσωπική σύνταξη του γερουνδιακού. Να α-
ναγνωρίσετε τον συντακτικό ρόλο όλων των όρων της πρότασης.
20. ut laudandus is sit: Να μετατρέψετε την παθητική σύνταξη σε ενεργητική,
αντικαθιστώντας το ρήμα από τον αντίστοιχο τύπο του “debeo” + απαρέμφα-
το.
21. quod decet cariorem nobis esse patriam quam nosmet ipsos: α) Να αναγνω-
ρίσετε το είδος της πρότασης. β) Να δικαιολογήσετε την έγκλιση. γ) Θα μπο-
ρούσε το “decet” + απαρ. να αντικατασταθεί από τον αντίστοιχο τύπο της
παθητικής περιφραστικής συζυγίας; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
22. Eum esse putant quasi communem urbem et civitatem hominum et deorum, et
unum quemque nostrum eius mundi esse partem.: Να εντοπιστεί η μορφή του
πλαγίου λόγου και να μετατραπεί σε ευθύ.

306
23. Vituperandus est proditor patriae: Να μετατρέψετε την πρόταση σε δευτε-
ρεύουσα (ή σε απαρέμφατο) χρησιμοποιώντας ως προτάσεις εξάρτησης τις
παρακάτω:
α) Sequitur...
β) Cicero constituit... (πρκ.)
γ) Nemo dubitat quin...
δ) Cicero timuit...
ε) Cicero homines impedivit...
στ) Cicero populum monuit...
ζ) Cicero censet...
24. Να αναγνωρίσετε τις συμπερασματικές προτάσεις. Να δηλώσετε, αν είναι
ουσιαστικές ή επιρρηματικές. Να δικαιολογήσετε την έγκλιση εκφοράς και
τον χρόνο.
α) Huic Arria funus ita paravit, ut ignoraretur a marito. (Mάθ. 23)
β) Sed, propter servi scelus et audaciam, tanto dolore Aesopus est adfectus,
ut nihil ei gratius possit esse quam recuperatio fugitivi. (Mάθ. 28)
γ) In eum locum res deducta est, ut, nisi deus vel casus aliqui subvenerit,
salvi esse nequeamus. (Mάθ. 37)
δ) Sed tantus furor omnes invaserat, ut pugnare cuperent. (Mάθ. 37)
ε) Ea victores ferociores reddit, ut, etiamsi natura tales non sint, necessitate
esse cogantur. (Mάθ. 37)
στ) Bellorum enim civilium exitus tales sunt semper, ut non solum ea fiant,
quae velit victor, sed etiam ut victor obsequatur iis, quorum auxilio victo-
ria parta sit. (Mάθ. 37)
ζ) In hoc me longa vita et infelix senecta traxit, ut primum exsulem deinde
hostem te viderem? (Mάθ. 43)
η) Ex quo illud natura consequitur, ut communem utilitatem nostrae ante-
ponamus. (Mάθ. 46)
θ) Ex quo fit, ut laudandus is sit, qui pro re publica cadat. (Mάθ. 46)
ι) Scipio obtinuit, ut neuter in provinciam mitteretur. (Mάθ. 50)

307
Ι. Ασκήσεις συμπλήρωσης κενών
1. Να συμπληρώσετε τα υπόλοιπα πρόσωπα των ρημάτων στον χρόνο, στην
έγκλιση και στη φωνή που σας δίδονται:
α΄ εν.
β΄ εν.
γ΄ εν.
α΄ πληθ. anteponamus
β΄ πληθ.
γ΄ πληθ. censent putant
2. Να τοποθετήσετε τους παρακάτω τύπους στον πίνακα και να συμπληρώσετε
τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: fit, consequitur,
cadat.
Ενεστώτας
Μέλλοντας
να τα μεταφέρετε στον αντίθετο αριθμό: patriam, philosophi, numine, na-
tura, mundum, urbem, deorum, desertor, vir, partem, hominum.
αριθμός
αριθμός
αριθμός

308
4. Να συμπληρώσετε τις πτώσεις που λείπουν:
ονομ.
ενικού
γενική
ενικού
αιτιατική
ενικού
αφαιρετ.
ενικού
δοτική
πληθ.
αιτιατική
πληθ.
eum
unum-
quemque
illud
quo
suam
unius
alicuius
qui
nobis
ipsos
5. Να συμπληρώσετε τους άλλους βαθμούς:
bonus
cariorem
plus
magis

309
II. Άσκηση κατάταξης
Να εντάξετε τις παρακάτω λέξεις στον πίνακα που ακολουθεί: regi, quasi,
unum, et, ex, ut, communem, enim, sic, parens, plus, quam, aut, nec, magis,
propter, pro, quod, cariorem.
ονοματ.
τύπος
επίθετο αντ.
επίθ.
επίρρημα πρόθεση σύνδεσμος
1. Να συμπληρώσετε τα κενά των παρακάτω ουσιαστικών συμπερασματικών
προτάσεων με το ρήμα στο σωστό τύπο και να δικαιολογήσετε την επιλογή
σας. Να χαρακτηρίσετε τον συντακτικό ρόλο των προτάσεων:
α) Fit ut nemo suam salutem utilitati omnium ………………… . (antepono)
β) Accidit (πρκ.) ut femina domi non ………………… . (sum)
γ) Evenit (πρκ.) ut luna ………………… . (deficio)
δ) Contigit ut L. Aemilius Paulus bellum cum Perse rege ………… . (gero)
ε) Necessitate consequitur ut victores feroces impotentesque ………. . (sum)
στ) Gallus effecit ut epistula ab hostibus ……………………… . (intercipior)
ζ) Camillus perfecit ut Roma …………………… . (liberor)
η) Restat ut suum nomen …………………… . (audior)
θ) Relinquitur ut corvus salutem …………………… . (disco)
ι) Tempus est ut fortes milites …………………… . (honoror)
ια) Consuetudo erat ut filiae omen nuptiale …………………… . (peto)
ιβ) Tempus est ut legati pacem …………………… .(peto)
ιγ) Apud antiquos Romanos satis erat ut iustitia inter se …………… . (certo)
ιδ) Lex erat ut nemo, iniussu consulis, in certamen …………………… . (ruo)
ιε) Mos erat ut Germani equestribus proeliis ex equis …………………… ac
pedibus …………………… . (desilio, proelior)
ιστ) Scipio obtinuit ut neuter in Hispaniam …………………… . (mittor)

310
δικαιολογήσετε την επιλογή σας στην περίπτωση που θεωρείτε κάτι
εσφαλμένο:
α) Mundus a numine deorum regitur.
β) Consequitur ut salutem nostram utilitatem omnium
anteponamus.
γ) Vir bonus et sapiens nobis laudandum est.
δ) Decet cariorem nobis esse patriam quam nos ipsos.
ε) Omnium salutis desertor ob suam salutem
vituperandus est.
στ) Ex quo fit ne amandus sit proditor patriae.

311
ΜΑΘΗΜΑ XLVII LECTIO SEPTIMA ET QUADRAGESIMA
Ο ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΦΙΛΑΡΕΣΚΕΙΑ
ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ ΤΟΥ ΙΟΥΛΙΑΣ
πτώση του άλλου αριθμού εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
3. Να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις και στους δύο αριθμούς των τριτοκλίτων
ουσιαστικών που σχηματίζουν τη γενική πληθυντικού με κατάληξη -ium.
4. aliis sermonibus: Να κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
αριθμού και στα τρία γένη εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
6. Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου (εκτός από τις προσωπικές)
στην αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού στο γένος που βρίσκονται.
οι πλάγιες πτώσεις του άλλου αριθμού.
8. Να γίνει χρονική αντικατάσταση των ονοματικών τύπων του κειμένου που
ανήκουν σε ρήματα της 2ης συζυγίας στη φωνή που βρίσκονται.
9. Να γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων της 2ης συζυγίας του κειμένου.
10. voluit, mallet, nolis: Nα γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων στην ο-
ριστική και υποτακτική.
11. faceret, nolis: Να γράψετε όλους τους τύπους της προστακτικής ενεστώτα
και μέλλοντα των ρημάτων αυτών.
12. Του ημιαποθετικού ρήματος του κειμένου να γράψετε όλους τους ενεργητι-
κούς τύπους.
13. Του ελλειπτικού ρήματος “coeperat” να γραφούν όλοι οι υπάρχοντες τύποι.

312
15. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω περιόδους αφού μεταφέρετε τους κλιτούς τύ-
πους στον άλλο αριθμό (στο αντίστοιχο πρόσωπο ή στην αντίστοιχη πτώση),
εφόσον αυτό είναι νοηματικώς, συντακτικώς και γραμματικώς δυνατόν:
α) Puella mature habere coeperat canos, quos legere secrete solebat.
β) Hac re audita pater voluit filiam deterrere quominus id faceret.
γ) Eo consilio pater aliquando repente intervenit oppressitque ornatrices.
δ) Interrogavit filiam, utrum post aliquot annos cana esse mallet an calva.
ε) Non dubito quin calva esse nolis.
στ) Quid non times ne istae te calvam faciant?
ζ) Post aliquot annos canus esse mavis an calvus?
η) Ille non dubitabat quin filia sua calva fieri nollet.
θ) Tum filia patri respondet se malle canam esse.
ι) Mater veretur ne filia sua calva fiat.
16. Να μεταφερθούν τα ρήματα των κυρίων προτάσεων στο αντίστοιχο πρόσω-
πο της οριστικής παρατατικού και να γίνουν οι απαραίτητες τροποποιήσεις:
α) Interrogat filiam, utrum post aliquot annos cana esse malit an calva.
β) Hac re audita pater voluit filiam deterrere quominus id faceret.
γ) Mater veretur ne filia sua calva fiat.
δ) Quid non timetis ne istae vos calvas faciant?
ε) Non dubito quin calvus esse nolis.
στ) Puella non timet ne ornatrices eam calvam faciant.
ζ) Augustus dissimulavit canos vidisse et aliis sermonibus tempus extraxit,
donec induxit mentionem aetatis.
η) Caesar veretur ne epistula intercipiatur et sua consilia ab hostibus
cognoscantur.
θ) Ille non aperte impedit filias suas quin legant suos canos, sed mendacio
eis persuadet ne hoc faciant.
ι) Magister pueros deterret quominus mentiantur.

313
18. Να εντοπίσετε τους τύπους που βρίσκονται σε αιτιατική και να προσδιορίσε-
τε τον συντακτικό τους ρόλο.
19. Να εντοπίσετε τους τύπους που βρίσκονται σε αφαιρετική και να προσδιορί-
σετε τον συντακτικό τους ρόλο.
λογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς.
21. Να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τη μετοχή του κειμένου και να τη μετατρέ-
ψετε σε δευτερεύουσα επιρρηματική πρόταση. Να δικαιολογήσετε τον συ-
ντακτικό της ρόλο καθώς και την πτώση της.
23. Ego, pater, cana esse malo: Να μετατρέψετε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο χρη-
σιμοποιώντας την πρόταση “Iulia respondit…” ως πρόταση εξάρτησης.
ντίστοιχες λέξεις της Eλληνικής (αρχαίας και νέας).
α) Η Ιουλία χάρη στον πατέρα της, που την εμπόδιζε να βγάζει τις άσπρες τρί-
χες, δεν έγινε φαλακρή.
β) Ο Αύγουστος, επειδή φοβόταν μήπως η κόρη του γίνει φαλακρή, την απο-
θάρρυνε από το να βγάζει τις άσπρες τρίχες.
γ) Όταν ο Αύγουστος ρώτησε τη θυγατέρα του αν θα προτιμούσε να έχει
άσπρες τρίχες ή να είναι φαλακρή, εκείνη απάντησε πως προτιμούσε να έχει
άσπρες τρίχες.

314
αποδεκτές.
α) Ille …………….…... ne praedones …………….…... se ipsum captum;
quam ob rem praesidium domesticorum in tecto …………….…... .
(vereor πρκ., conloco, venio)
β) Caesar timebat ne …………….…... de collibus …………….…... et
caedem militum …………….…... . (advolo, hostis, perpetro)
γ) Furor civilis belli cives prohibet ne …………….…... et …………….…...
et …………….…... quae ad concordiam …………….…... . (sentio, dico,
facio, pertineo)
δ) Non dubitamus quin …………….…... et cogitando homines …………….
animum et mentem nostram ………………………... . (conformo, colo,
excello μτχ.)
ε) Ille impedivit …………….…... quominus urbem …………….…... et
…………….…... . (occupo, hostis, everto)
στ) Non multum …………….…... quin Galli Brenno …………….…... Capi-
tolium praeter urbem Romam …………….…. . (absum πρκ., everto, dux)
ζ) Illi recusaverunt quominus cibum ……………..., et sic …………….…... .
(sumo, morior)
η) Non …………….…... dubium quin nos imitari …………….…... magnos
viros et …………….…... patriam ut illi. (sum ενεστ., debeo, amo)
θ) Per illum …………….…... …………….…... quominus exercitus fidu-
ciam …………….…... . (vir, amitto, sto πρκ.)
ι) Aperte et impudender ……………………….… Nasica Ennius facere non
………………….…... quin …………………….. . (mentior μτχ., possum
πρτ., indignor)

315
α) Η πρόταση “quominus id faceret” εκφέρεται με
υποτακτική παρατατικού, διότι το απαρέμφατο
“deterrere”, από το οποίο εξαρτάται, είναι
αντικείμενο ρήματος ιστορικού χρόνου.
β) Η ενδοιαστική πρόταση “quin calva esse nolis”
εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα, διότι εξαρτάται
γ) Η ενδοιαστική πρόταση “ne istae te calvam faciant”
εκφράζει φόβο μήπως δεν γίνει κάτι.
δ) Η χρονική πρόταση “donec induxit mentionem aetatis”
εκφράζει το προτερόχρονο.
ε) Η πλάγια ερωτηματική διμελής πρόταση του κειμένου
εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα, διότι εξαρτάται από
ρήμα αρκτικού χρόνου.
στ) Η αναφορική πρόταση του κειμένου είναι επιρρηματική.
ζ) Η εναντιωματική πρόταση του κειμένου εκφέρεται με
οριστική, διότι εκφράζει μια πραγματική κατάσταση.
η) Στην πρόταση “cum illa respondisset” ο σύνδεσμος
“cum” είναι διηγηματικός.
θ) Η πρόταση “cum illa respondisset” εκφράζει το
προτερόχρονο.
ι) Η ευθεία ερώτηση του κειμένου εκφέρεται με
υποτακτική, διότι εκφράζει απορία.

316
α) audita: ονομ. πτώση θηλ. γένους μετοχής πρκ.
β) id: ονομαστική ενικού ουδετέρου γένους
γ) eo: αφαιρετική ενικού γένους ουδετέρου
δ) consilio: αφαιρετική ενικού
ε) intervenit: οριστική ενεστώτα
στ) deprehendit: οριστική παρακειμένου
ζ) aliis: αφαιρετική πληθ. θηλυκού γένους
η) aliquot: αιτιατική πληθ. αρσ. γένους
θ) illi: δοτική ενικού θηλ. γένους
ι) nolis: υποτακτική ενεστώτα
1. Ο τύπος “re” συντακτικώς είναι:
α) υποκείμενο
β) αντικείμενο
γ) αφαιρετική της αιτίας
δ) αφαιρετική του τρόπου
ε) αφαιρετική του μέσου
2. Η πρόταση “quominus id faceret” εκφέρεται με υποτακτική παρατατικού,
διότι:
α) εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου.
β) εισάγεται με το quominus.
γ) εξαρτάται από το ρήμα voluit.
δ) το απαρέμφατο από το οποίο εξαρτάται λογίζεται ως
χρόνος ιστορικός, επειδή εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου.

317
3. Ο τύπος “sermonibus” του κειμένου συντακτικώς είναι:
ε) ………………………….……...
άλλο, αν δεν σας ικανοποιούν οι τέσσερις επιλογές.
αντίστοιχης απάντησης. Τρεις προτάσεις που καταχωρίζονται στη στήλη των
1) Quis secrete canos legere solebat? α) Cana.
2) Quid Augustus filiam interrogavit? β) Cana malo esse.
3) Malebatne Iulia esse cana an calva? γ) Minime vero.
4) Cuius filia Iulia erat? δ) “Utrum post aliquot annos cana
5) Quis canos vidit sed dissimulavit esse mavis an calva?”
eos vidisse? ε) Iulia, Augusti filia.
στ) Augusti.
ζ) Augustus.
η) Ornatrices.

318
πληρώσετε:
Α Β
1) mature κρυφά
2) secrete κομμώτρια
3) deterreo πιάνω, ανακαλύπτω
4) intervenio προσποιούμαι ότι δεν
5) ornatrix εισάγω, φέρνω για συζήτηση
6) vestis αμφιβάλλω
7) deprehendo προβάλλω αντίρρηση
8) dissimulo φόρεμα
9) dubito αποθαρρύνω
10) opprimο πρόωρα
11) ………………….. ……………………………
12) ………………….. ……………………………

319
Α Β
1) Augusti filia κατηγορηματικός προσδιορισμός
2) legere υποκείμενο
3) aliis επιθετικός προσδιορισμός
4) sermonibus κατηγορούμενο
5) earum γενική αντικειμενική
6) aetatis αφαιρετική του τρόπου
7) calvam αντικείμενο
παράθεση
αφαιρετική του μέσου
μένο:
α) Ille filias interrogavit, utrum post aliquot annos cana
esse malit an calva.
β) Hac re audita pater voluit filias deterrere quominus
id faceret.
γ) Augustus verebatur ne filia sua calva fieret.
δ) Quid non times ne ornatrices filias calvas faciant?
ε) Non dubitabam quin calvi esse nolitis.
στ) Puellae timebant ne ornatrices eas calvas faciant.

320
ζ) Augustus dissimulavit id vidisse et aliis sermonibus
tempore extracto, induxit mentionem aetatis.
η) Caesar veritus erat ne epistula intercipiatur et sua
consilia ab hostibus cognoscantur.
θ) Ille non aperte impedivit filias suas quin legant suos
canos, sed mendacio eas persuasit ne hoc faciant.
ι) Magistri pueros deterrent quominus ei mentiantur.
2. O τύπος “illi” του κειμένου είναι:
α) δοτική ενικού αρσενικού γένους
β) ονομαστική πληθ. αρσενικού γένους
γ) δοτική ενικού θηλυκού γένους
δ) δοτική ενικού ουδετέρου γένους
3. O τύπος “intervenit” του κειμένου είναι:
4. Ο τύπος “deprehendit” του κειμένου είναι:

321
στον κατάλληλο τύπο. Να δικαιολογήσετε την έγκλιση εκφοράς των δευτε-
ρευουσών προτάσεων. Να προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς
αποδεκτές.
α) Omnes …………….……… ne exercitus hostium copias nostras
…………….……… . (vereor πρτ., contundo)
β) Imperator …………….……… ne exercitus ob repentinum monstrum fi-
duciam …………….……… . (timeo πρκ., amitto)
γ) Non dubium est quin corpus virorum …………….……… magnorumque
hominum …………….……… mortale, animi vero motus et virtutis glo-
ria sempiterna …………….……… . (sum, sum, fortis)
δ) Non est dubium quin sine legibus liberi …………………….……… non
…………….……… . (possum, sum)
ε) Exercitus noster fortiter …………….……… …………….……… copias
hostium quominus eae urbem …………….……… . (pugno μτχ., impedio
πρκ., occupo)
στ) Sapientem paupertas non …………….……… quin aliquid memorabile
…………….……… . (prohibeo ενεστ., efficio)
ζ) Ille non …………….……… quin se …………….……… in tot et tantas
dimicationes pro …………….……… civium. (recuso πρκ., obicio, salus)
η) Non dubitamus quin homo frugalitate divitias …………….………
…………….……… . (possum, contemno)
θ) Non dubitabamus quin propter ………………….……… civilis belli res
publica multa …………….……… et ornamenta dignitatis et praesidia
stabilitatis …………….……… . (perdo, furor, suus)
ι) Non multum …………….……… quin hostes urbem …………….……… .
(absum, occupo)

322
ΜΑΘΗΜΑ XLVIII LECTIO DUODEQUINQUAGESIMA
ΤΟ ΕΛΑΦΙ ΤΟΥ ΣΕΡΤΩΡΙΟΥ
1. postero die, eum locum: Να κλιθούν μαζί στον αριθμό που βρίσκονται.
2. Να εντοπίσετε τα προσηγορικά αρσενικά ονόματα της β΄ κλίσης και να τα
μεταφέρετε στην αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθμού.256
μού των προσηγορικών ονομάτων της γ΄ κλίσης.257
4. magna, utilia: Να σχηματίσετε τους τρεις βαθμούς του παράγωγου επιρρή-
ματος των επιθέτων που σας δίνονται.
5. durius: Να μεταφέρετε το επίθετο στους άλλους βαθμούς. Να σχηματίσετε
τους τρεις βαθμούς του παράγωγου επιρρήματος.
6. utilia: Να κλίνετε τον θετικό και τον συγκριτικό βαθμό του επιθέτου στον ε-
νικό αριθμό, στο γένος που σας δίνεται το επίθετο.
7. Να εντοπίσετε τα επίθετα του κειμένου που δεν σχηματίζουν παραθετικά.
9. quodam, ei, aliquis: Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες στην ίδια πτώση του άλ-
10. sibi: Να κλίνετε την αντωνυμία στον πληθυντικό αριθμό στο πρόσωπο που
βρίσκεται.
11. praecepit: Να κλίνετε την οριστική ενεστώτα και την υποτακτική παρατατι-
κού της παθητικής φωνής.
12. factu, instinctam, admissis: Να γράψετε τους ονοματικούς τύπους της οικεί-
ας φωνής.
13. conloqui: Να γράψετε τους τύπους της ενεργητικής φωνής του ρήματος. Από
αυτούς να κλίνετε μόνο το γερούνδιο και την υποτακτική.
256
locus, amicus, somnus, servus
257
pulchritudo, numen, miles

323
14. visum esse: Να κλίνετε τις προστακτικές ενεστώτα και μέλλοντα στην ενερ-
γητική και παθητική φωνή.
15. inventam esse: Να γράψετε το γ΄ ενικό πρόσωπο της υποτακτικής όλων των
χρόνων της ενεργητικής φωνής.
16. perisset: Να κλίνετε: α) την οριστική και την προστακτική του μέλλοντα β)
την υποτακτική και την προστακτική του ενεστώτα.
17. futurus esset, imperandum esset: Να αναγνωρίσετε τους τύπους και να κλί-
νετε την υποτακτική του παρακειμένου στη συζυγία που σας δίνονται.
18. οrta est, reverti: Να κλίνετε την υποτακτική του παρατατικού και την προ-
στακτική του ενεστώτα. Να γράψετε τα απαρέμφατα και τις μετοχές.
19. dixit, factu, praedicabat, tacere, fugit: Να κλίνετε την προστακτική ενεστώ-
τα στη φωνή που βρίσκονται οι τύποι.
ενεστώτα και του μέλλοντα και κάνετε τις απαραίτητες τροποποιήσεις:
α) Εum iussit tacere.
β) Οmnibus persuasit cervam conloqui secum.
α) Εa cerva quodam die fugit et perisse credita est.
β) Cerva alba eximiae pulchritudinis dono data erat.
γ) Cum aliquis Sertorio nuntiavisset cervam inventam esse, Sertorius eum
iussit tacere.
δ) Praeterea praecepit, ut eam postero die repente in eum locum emitteret, in
quo ipse cum amicis futurus esset.
ε) Ille dixit eis visum in somno sibi esse cervam, quae perisset, ad se reverti.
25. Να αναγνωρίσετε το συντακτικό ρόλο των λέξεων του κειμένου που βρίσκο-
νται σε πτώση δοτική.

324
26. Να μετατρέψετε τη σύνταξη από παθητική σε ενεργητική:
α) Cerva alba eximiae pulchritudinis Sertorio a Lusitano quodam dono data
erat.
β) Si quid durius ei videbatur, quod imperandum militibus esset, a cerva
sese monitum esse praedicabat.
27. admissis amicis: Να αναλύσετε τη μετοχή με δευτερεύουσα χρονική πρότα-
ση εισαγόμενη με τον ιστορικό-διηγηματικό cum.
28. Να μεταφέρετε τις παρακάτω μορφές του πλαγίου λόγου σε ευθύ:
α) Sertorius omnibus persuasit cervam conloqui secum et docere, quae utilia
factu essent.
β) Α cerva sese monitum esse praedicabat.
γ) Cum aliquis Sertorio nuntiavisset cervam inventam esse…
δ) Sertorius eum iussit tacere.
ε) Praeterea praecepit ut eam postero die repente in eum locum emitteret, in
quo ipse cum amicis futurus esset.
στ) Sertorius dixit eis visum in somno sibi esse cervam, quae perisset, ad se
reverti.
29. Να αντικαταστήσετε το σουπίνο του κειμένου από εμπρόθετο γερούνδιο.
30. Si quid durius ei videbatur, a cerva sese monitum esse praedicabat.: Να α-
ναγνωρίσετε το είδος του υποθετικού λόγου και να τον μετασχηματίσετε έ-
τσι ώστε να εκφράζει υπόθεση δυνατή ή πιθανή.
31. Si quid durius ei videbatur: Να δικαιολογήσετε την παράλειψη του β΄ όρου
σύγκρισης.
32. perisse credita est: Να δικαιολογήσετε την παράλειψη του υποκειμένου του
ειδικού απαρεμφάτου.
33. quod imperandum militibus esset: Να κάνετε συντακτική αναγνώριση του
γερουνδιακού και να αντικαταστήσετε τον τύπο της παθητικής περιφραστι-
κής συζυγίας από το ρήμα debeo και απαρέμφατο.
34. Ea cerva quodam die fugit: Να μετατρέψετε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο με ε-
ξάρτηση από τη φράση “Aliquis nuntiavit…”.

325
α) pulchritudinis είναι γενική ………… της ………………………
β) dono είναι ………… που δηλώνει …………………….
γ) conloqui είναι ………… απαρ. ως …………… στο ………
δ) utilia είναι …………………… στο ……………………
ε) ei είναι …………….. από το ……………………….
στ) quae utilia factu essent είναι δευτ. …………….. πρόταση.
ζ) a cerva είναι ……………… στο …………………………
η) sibi είναι δοτική …………….. από το ………………..
θ) amicis είναι …...……… στο …………………………….
ι) reverti είναι ………. απαρ. ως ………… στο ……………
36. Να καταγράψετε λέξεις λατινικές του κειμένου ετυμολογικά συγγενείς με τις
παρακάτω λέξεις: “κέρατο”, “άλμπουμ”, “ένστικτο”, “ντούρος”.
37. Να σχηματίσετε σύνθετα του ρήματος “eo” με τις προθέσεις ab, ad, ex, per,
trans και το πρόθεμα red- και να γράψετε τη σημασία τους.258
α) Κάποιος είχε δώσει στο Σερτώριο για δώρο ένα πολύ όμορφο ελάφι.
β) Το ελάφι μιλούσε μαζί του και του έδειχνε τι ήταν χρήσιμο να κάνει.
γ) Ο Σερτώριος πολλές φορές έπρεπε να δίνει διαταγές στους στρατιώτες του
σκληρότερες από τις συνηθισμένες.
δ) Λέγεται πως κάποτε το ελάφι χάθηκε.
ε) Κάποιος βρήκε το ελάφι, αλλά ο Σερτώριος τον διέταξε να το κρατήσει μυστικό.
στ) Όταν το ελάφι αφέθηκε ελεύθερο από το δούλο και όρμησε στην κρεβατοκάμα-
ρα, όπου ήταν ο Σερτώριος με τους φίλους του, προκλήθηκε μεγάλη κατάπληξη.
258
abeo = φεύγω, adeo = πλησιάζω, exeo = βγαίνω, pereo = χάνομαι, πεθαίνω, redeo = επιστρέφω,
transeo = περνώ, διέρχομαι.
259
α) Aliquis cervam eximiae pulchritudinis Sertorio dono dederit. β) Cerva secum loquebatur et
docebat quae utilia factu essent. γ) Saepe duriora imperanda erant a Sertorio (εμπρόθετη
αφαιρετ. του ποιητικού αιτίου για να αποφευχθούν δύο δοτικές) militibus. δ) Quondam cerva
perisse fertur. ε) Aliquis cervam invenit sed Sertorius eum iussit tacere. στ) Cum cerva a servo
emissa esset et in cubiculum introrupisset, ubi Sertorius cum amicis erat, admiratio magna orta
est.

326
39. Να μεταφράσετε το παρακάτω κείμενο και στη συνέχεια να το μεταφέρετε
στον ευθύ λόγο:
Hannibal Antiocho regi dixit iniuria eum dubitare sibi confidere: eum
Hannibalem non novisse; se novem annos natum, iubente patre
Amilcare, ubi sacrum faceret et deos immortales precaretur, prope
aram venisse et promisisse se numquam Romanorum amicum fore; se
illorum verborum semper meminisse, Romanisque semper obfuisse et
obesse; ne spem suam Antiochus falleret; sibi potius confideret et
praecepta sua sequeretur.
Άγνωστες λέξεις: nosco, novi, notum, -ere, 3 = γνωρίζω, precor (αποθ.), 1 = ι-
κετεύω, προσεύχομαι, ara, -ae = βωμός, promitto, -misi, -missum, -ere, 3 = υπό-
σχομαι, obsum, -fui, -esse + δοτ. = βλάπτω, fallo, fefelli, (deceptum), -ere, 3 =
σφάλλω, απατώ, potius (επίρρ.) = μάλλον, praeceptum, -i = δίδαγμα, παράγγελμα.
α) dono είναι δοτική ή αφαιρετική;
β) omnibus είναι δοτική ή αφαιρετική;
γ) secum είναι αιτιατική ή αφαιρετική;
δ) durius είναι επίρρημα ή επίθετο;
ε) imperandum είναι γερούνδιο ή γερουνδιακό;
στ) diei είναι γενική ή δοτική;
ζ) eis είναι δοτική ή αφαιρετική;
η) quid είναι αόριστη ή ερωτηματική αντωνυμία;
2. Στηριζόμενοι στο κείμενο να σημειώσετε την ένδειξη Χ στο οικείο πλαίσιο:
α) quae utilia factu essent είναι δευτ. αναφορική πρόταση.
β) quod imperandum… esset είναι δευτ. αναφορική πρόταση.
γ) cum… nuntiavisset είναι δευτ. χρονική πρόταση.
δ) ut… emitteret είναι δευτ. τελική πρόταση.

327
ε) emissa είναι αφαιρ. απόλ., χρονικ. μτχ.
στ) sese είναι υποκ. στο “monitum esse”.
ζ) cum... introrupisset είναι χρονική πρόταση.
η) reverti είναι ειδ. απαρ. αντικ. στο “dixit”.
θ) admiratio είναι υποκείμενο στο “orta est”.
ι) eis είναι έμμεσο αντικ. στο “dixit”.
α) Lusitanus quidam cervam albam Sertorio dono dederit.
β) Sertorius aperte mentiebatur, quod praedicabat
cervam secum conloqui.
γ) Cerva Sertorium monebat ut militibus duriora imperaret.
δ) Aulus Gellius tradit cervam perisse et paulo post
inventam esse.
ε) Cum cerva inventa esset, Sertorius laetitia adductus
id omnibus aperuit.
στ) Sertorius cervam repente in suum cubiculum emitti
a servo iussit.
ζ) Sertorius amicos in cubiculum suum admisit, ut eis
somnium suum narraret.
η) Sertorius in somno ad se venire cervam perditam vidit.
θ) Cerva perdita in cubiculum mirabili quodam casu
introrupit.
ι) Sertorius amicis mendacium obiecit: “Visum est mihi
in somno cervam ad me reverti.”

328
Α Β
1) pulchritudinis α) κατηγορούμενο
2) factu β) έμμεσο αντικείμενο ρήματος
3) die γ) δοτική προσ. του κρίνοντος
4) dono δ) υποκείμενο απαρεμφάτου
5) utilia ε) γενική της ιδιότητας
6) a servo στ) δοτική του σκοπού
7) ei ζ) αφαιρετική της αναφοράς
8) sese η) αφαιρετική του χρόνου
9) aliquis θ) εμπρόθ. αφαιρ. του ποιητικού αιτίου
10) eis ι) επιθετικός προσδιορισμός
ια) υποκείμενο ρήματος
Α Β
1) orior α) αφήνω ελεύθερο
2) admiratio β) δωρίζω
3) admitto γ) πεθαίνω
4) emitto δ) κατευθύνω
5) invenio ε) διδάσκω
6) introrumpo στ) θαυμασμός
7) praecipio ζ) συζητώ
8) pereo η) προκαλώ
9) doceo θ) αφήνω κάποιον να περάσει, δέχομαι
10) conloquor ι) εισβάλλω
ια) καθοδηγώ
ιβ) πείθω
ιγ) ανατέλλω, γεννιέμαι
ιδ) βρίσκω

329
σεύει:
1) Quid Lusitanus Sertorio dono dedit? α) Certe.
2) Quid Sertorius praedicabat? β) Nescio.
3) Quis Sertorium docuit quae γ) A cerva sese monitum esse.
utilia factu essent? δ) Cervam albam.
4) Conloquebaturne cerva cum Sertorio? ε) Admirationem provocatum.
5) Quid cervae accidit? στ) Minime.
6) Utrum cerva inventa est an non? ζ) Ea quodam die fugit et periit.
7) Quid Sertorius servum iussit? η) In cubiculum suum.
8) Cur Sertorius servum praecepit θ) Tacere.
ut cervam repente emitteret? ι) “Cerva ad me revertit.”
9) Ubi Sertorius cum amicis suis erat? ια) Suum somnium, quod non verum
10) Quid Sertorius amicis narrabat? erat.
1. Οι κύριες προτάσεις κρίσης (με οριστική) του ευθέος λόγου γίνονται στον πλάγιο:
α) πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις
β) ειδικά απαρέμφατα
γ) βουλητικές προτάσεις
δ) τελικά απαρέμφατα
2. Οι κύριες προτάσεις κρίσης (με οριστική μέλλοντα) του ευθέος λόγου γίνο-
νται στον πλάγιο:
β) ειδικά απαρέμφατα μέλλοντα
δ) ειδικά απαρέμφατα

330
3. Οι κύριες προτάσεις επιθυμίας του ευθέος λόγου γίνονται στον πλάγιο:
δ) απαρέμφατα μέλλοντα
4. Οι ευθείες ερωτήσεις γίνονται στον πλάγιο λόγο:
δ) τελικά απαρέμφατα
5. Οι δευτερεύουσες προτάσεις του ευθέος λόγου γίνονται στον πλάγιο:
α) τελικά απαρέμφατα
β) πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις
γ) ειδικά απαρέμφατα
δ) βουλητικές προτάσεις
ε) δευτερεύουσες προτάσεις (με υποτακτική)
6. Τα τελικά απαρέμφατα του πλαγίου λόγου γίνονται στον ευθύ:
α) κύριες προτάσεις κρίσης
β) ευθείες ερωτήσεις
γ) δευτερεύουσες προτάσεις (με οριστική)
δ) κύριες προτάσεις επιθυμίας
ε) επιφωνηματικές προτάσεις

331
7. Οι κτητικές αντωνυμίες α΄ προσώπου (εφόσον δηλώνεται αυτοπάθεια) του
ευθέος λόγου στον πλάγιο γίνονται:
α) κτητικές β΄ προσώπου
β) κτητικές γ΄ προσώπου
γ) ipsius/ipsorum
δ) illius/illorum
ε) eius/eorum
8. Το χρονικό επίρρημα “cras” στον πλάγιο λόγο γίνεται:
α) hodie
β) nunc
γ) postero die
δ) heri
ε) ad huc
ΙV. Ασκήσεις συμπλήρωσης κενών
τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: data erat,
docere, emitteret, reverti, persuasit.
Ενεστώτας
Μέλλοντας
Παρακείμ.
Υπερσυντ.

332
να τα μεταφέρετε στον αντίθετο αριθμό (όπου είναι δυνατό): cerva (αφαιρ.),
dono, numine, Dianae, locum, militibus, somno, pulchritudinis, cubiculum.
αριθμός
αριθμός
αριθμός
ονομ.
ενικού
δοτική
ενικού
αιτιατική
ενικού
αφαιρ.
ενικού
ονομ.
πληθ.
δοτική
πληθ.
quodam
quae
quae
sese
aliquis
quo
suum
sibi
ipse
eis

333
4. Να συμπληρώσετε τους άλλους βαθμούς, όπου είναι δυνατόν:
alba
eximiae
durius
postero
magna
utilia
5. Να μεταφέρετε όλες τις μορφές του πλαγίου λόγου στον ευθύ:
Πλάγιος λόγος Ευθύς λόγος
Μάθ. 23 …marito interroganti quid
ageret puer…
Μάθ. 23 Arria milites orabat ut simul
imponeretur.
Μάθ. 24 …ancilla dixisset eum domi
non esse.
Μάθ. 24 Visne scire quid Nasica
responderit.
Μάθ. 24 Εxclamavit Nasica se domi
non esse.
Μάθ. 24 Accipe nunc quid postea
Nasica fecerit.
Μάθ. 25 …quando hanc ficum
decerptam esse putetis…
Μάθ. 25 Νeminem credideritis patriae
consulturum esse, nisi vos ipsi
patriae consulueritis.
Μάθ. 27 Tum Pacuvius dixit sonora
quidem esse et grandia quae
scripsisset, sed videri tamen
ea sibi duriora et acerbiora.

334
Μάθ. 27 Meliora enim fore spero,
quae deinceps scribam.
Μάθ. 28 Noli spectare quanti homo sit.
Μάθ. 29 Id exemplum sutorem
quendam incitavit, ut corvum
doceret parem salutationem.
Μάθ. 31 Is edixit ut omnes pugna
abstinerent.
Μάθ. 31 Congrediamur, ut singularis
proelii eventu cernatur,
quanto miles Latinus Romano
virtute antecellat.
Μάθ. 34 Is fores reserari eosque
intromitti iussit.
Μάθ. 34 Νuntiaverunt virtutem eius
admiratum se venisse.
Μάθ. 35 Atilius Regulus scripsit
mercenarium suum discessisse
et ab eo desertum esse rus.
Μάθ. 36 Narrate Samnitibus Manium
Curium malle locupletibus
imperare quam ipsum fieri
locupletem.
Μάθ. 37 In eum locum res deducta est,
ut, nisi qui deus vel casus
aliqui subvenerit, salvi esse
nequeamus.
Μάθ. 38 Tandem puella rogavit
materteram, ut sibi paulisper
loco cederet.
Μάθ. 41 Sed antiquitatem tibi placere
dicis, quod honesta et bona et
modesta sit.

335
Μάθ. 42 Nunc intellego, si iste in
Manliana castra pervenerit,
quo intendit, neminem tam
stultum fore, qui non videat
coniurationem esse factam,
neminem tam improbum, qui
non fateatur.
Μάθ. 44 Nescio enim quis possit
diligere eum, quem metuat.
Μάθ. 44 Tum intellexi, quos fidos
amicos habuissem.
Μάθ. 45 Tum cuidam persuadet ut ad
Ciceronem epistulam deferat.
Μάθ. 45 Curat et providet ne,
intercepta epistula, nostra
consilia ab hostibus
cognoscantur.
Μάθ. 45 Legatum monet ut, si adire
non possit, epistulam ad
amentum tragulae adligat et
intra castra abiciat.
Μάθ. 45 In litteris scribit se cum
legionibus celeriter adfore.
Μάθ. 45 Gallus constituit ut tragulam
miterret.
Μάθ. 47 Tum interrogavit filiam,
utrum post aliquot annos cana
esse mallet an calva.
Μάθ. 48 α) Sertorius omnibus
persuasit cervam conloqui
secum et docere, quae utilia
factu essent.
β) Α cerva sese monitum esse
praedicabat.

336
γ) Cum aliquis Sertorio
nuntiavisset cervam inventam
esse…
δ) Sertorius eum iussit tacere.
ε) Praeterea praecepit ut eam
postero die repente in eum
locum emitteret, in quo ipse
cum amicis futurus esset.
στ) Sertorius dixit eis visum in
somno sibi esse cervam, quae
perisset, ad se reverti.
Μάθ. 49 Experiri enim volui, quam
aequo animo me ferro essem
interemptura, si tibi consilium
non ex sententia cesisset.
Μάθ. 50 Scipio obtinuit, ut neuter in
provinciam mitteretur.
Μάθ. 50 Cum consules contenderent
uter adversus Viriathum in
Hispaniam mitteretur, magna
dissensio erat.

337
ΜΑΘΗΜΑ XLIX LECTIO UNDEQUINQUAGESIMA
Η ΠΟΡΚΙΑ ΚΑΙ Ο ΒΡΟΥΤΟΣ
1. Να μεταφέρετε τα προσηγορικά ονόματα της 1ης κλίσης του κειμένου στην
πτώση του άλλου αριθμού εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
πτώση του άλλου αριθμού και να δηλώσετε το γένος τους.
4. Να κλίνετε το όνομα “unguis” και στους δύο αριθμούς.
5. amoris mei: Να κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς.
αριθμού και στα τρία γένη στο βαθμό που βρίσκονται.
7. Να μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου (εκτός από τις προσωπικές)
οι πλάγιες πτώσεις του άλλου αριθμού εφόσον αυτό είναι δυνατόν.
9. Να γίνει χρονική αντικατάσταση του ρήματος της περιφραστικής συζυγίας του
κειμένου.
10. praeripuisset, cessisset: Να γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων στην
οριστική και υποτακτική.
11. interficiendo: Να κλιθεί η προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα και στις δύο
φωνές.
12. Να αντικατασταθούν χρονικώς τα ρήματα της 3ης συζυγίας του κειμένου
13. Να εντοπίσετε τους τύπους των αποθετικών ρημάτων του κειμένου και να
γράψετε τους ενεργητικούς τύπους των ρημάτων αυτών.

338
15. Να αντικαταστήσετε το γερούνδιο με γερουνδιακό, όπου η σύνταξη το επι-
τρέπει, και να επιφέρετε τις απαιτούμενες μεταβολές:
α) Hostibus magna spes vincendi nostras copias erat.
β) Ille cupidus administrandi rempublicam erat.
γ) Coriolanus consilium evertendi urbem cepit.
δ) Caesar legionibus imperavit in Belgis remanere hiemandi causa.
ε) Imperator duo legiones misit ad pugnandum.
στ) Cogitando mens nostra confirmatur.
ζ) Colendo viros excellentes animum et mentem meam conformabam.
η) Illis magna cupiditas videndi urbem erat.
θ) Confirmando fiduciam exercitus dux alacres milites in pugnam mittit.
ι) Legendo libros virorum sapientium homines sapientes fiunt.
16. Να αντικαταστήσετε το γερουνδιακό με γερούνδιο, όπου η σύνταξη το επι-
τρέπει, και να επιφέρετε τις απαιτούμενες μεταβολές:
α) Dux tres legiones misit ad fugandos hostes ex provincia.
β) Duo consules populus constituit deligere administrandae reipublicae
causa.
γ) Pueri imitandis magnis viris animum et mentem suam conformant.
δ) Contudit populos feroces, quibus consuetudo immolandorum260
hominum
erat.
ε) Illa poposcit stilum scribendae epistulae causa.
στ) Adulescens permotus cupiditate vincendi hostis ruit in certamen et hostem
hasta transfixit.
ζ) Manius Curius Dentatus utenda frugalitate divitias contemnere poterat.
η) Legendis libris pueri multa discunt.
θ) Coriolanus cum exercitu ad urbem expugnandam venit.
ι) Magnam spem occupandae urbis ille tenebat.
260
immolo, 1 = θυσιάζω

339
18. Να εντοπίσετε τους τύπους του κειμένου που βρίσκονται σε γενική πτώση
και να προσδιορίσετε τον συντακτικό τους ρόλο.
19. Να εντοπίσετε τους τύπους που βρίσκονται σε δοτική πτώση και να προσ-
διορίσετε τον συντακτικό τους ρόλο.
20. Να εντοπίσετε τους τύπους του κειμένου που βρίσκονται σε αιτιατική πτώση
και να προσδιορίσετε τον συντακτικό τους ρόλο.
21. Να εντοπίσετε τους τύπους του κειμένου που βρίσκονται σε αφαιρετική
πτώση και να προσδιορίσετε τον συντακτικό τους ρόλο.
22. Να εντοπίσετε τα γερουνδιακά του κειμένου και να δικαιολογήσετε την
πτώση τους· να εξηγήσετε αν η σύνταξη επιτρέπει την αντικατάστασή τους
με γερούνδια.
23. Να δικαιολογήσετε την πτώση του υποκειμένου των γερουνδιακών του κει-
μένου.
24. Να εντοπίσετε τον υποθετικό λόγο του κειμένου και να προσδιορίσετε το
είδος του. Ποια μορφή θα πάρει στον ευθύ λόγο;261
25. Να εντοπίσετε και να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τις μετοχές του κειμένου.
Να δικαιολογήσετε τον συντακτικό τους ρόλο καθώς και την πτώση τους.
26. Με ποιους τρόπους είναι δυνατόν να εκφρασθεί ο προσδιορισμός του σκο-
πού στη Λατινική;
27. Να μεταφράσετε στα Λατινικά τις παρακάτω περιόδους. Να αποδοθεί ο
προσδιορισμός του σκοπού με όλους τους τρόπους που γνωρίζετε:
α) Ήλθαν ληστές για να δουν και να θαυμάσουν τον Σκιπίωνα.
β) Έστειλε κάποιον στρατιώτη για να μεταφέρει την επιστολή.
γ) Ζήτησε γραφίδα για να γράψει επιστολή.
261
τή, σσ. 148-49.

340
στον κατάλληλο τύπο. Να χρησιμοποιήσετε το γερουνδιακό των ρημάτων
που σας δίδονται στις παρενθέσεις, ενώ στις περιπτώσεις που η σύνταξη δεν
επιτρέπει τη χρήση γερουνδιακού να χρησιμοποιήσετε γερούνδιο. Να προ-
σέξετε ώστε οι περίοδοι που θα προκύψουν να είναι νοηματικώς αποδεκτές.
α) Quo facto dux hostium habuit causam ………………………………...
……………………………... . (interficio, captivus)
β) Hunc maxima cupiditas invaserat ……………………. ……………... .
(video, Roma)
γ) Pueri ……………... sunt ad ……………………... ……………………... .
(audio, alacer, magister)
δ) Praedones venerunt ad ……………………... ……………………....
(saluto, Scipio)
ε) Ille ……………………... ……………………... sine metu vixerit. (mors,
contemno)
στ) Sutor docuit corvum …………………... salutationes …………………...
……………………... . (impendo, opera, multus)
ζ) Permotus cupiditate ……………………... ……………………...
pecuniam impendi ……………………... eorum causa. (lego, liber, emo)
η) Duo annos oppugnabant urbem spe adducti ……………………...
……………………... . (occupo, is)
θ) Illi rem publicam stabiliverunt …………………... …………………..,
quae ad concordiam pertinent. (facio, omnis)
ι) Este cupidi ………………... …………………... et …………………...
……………………... . (audio, multus ουδ. γέν., dico, paucus)

341
α) de interficiendo Caesare: Η γερουνδιακή έλξη
είναι υποχρεωτική.
β) unguium resecandorum causa: Η γερουνδιακή έλξη
δεν είναι υποχρεωτική.
γ) ad eam obiurgandam: Η γερουνδιακή έλξη είναι
υποχρεωτική.
δ) cum viri sui… cognovisset: Αιτιολογική πρόταση.
ε) Η χρονική πρόταση του κειμένου εκφέρεται με
υποτακτική παρατατικού, γιατί δηλώνει το σύγχρονο.
στ) quod tonsoris… officium: αναφορική αιτιολογική
πρόταση.
ζ) Η αιτιολογική πρόταση του κειμένου εκφέρεται με
υποτακτική, επειδή έχουμε πλάγιο λόγο.
η) quam aequo animo… interemptura: πλάγια
ερωτηματική πρόταση.
θ) Η πλάγια ερωτηματική πρόταση του κειμένου
εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντελίκου.
ι) Ο υποθετικός λόγος του κειμένου είναι εξαρτημένος και
εκφράζει υπόθεση αντίθετη προς την πραγματικότητα.
α) viri: ονομαστική πληθυντικού
β) sui: γενική ενικού ουδ. γένους
γ) interficiendo: αφαιρετική ενικού
δ) unguium: γενική πληθυντικού
ε) elapso: δοτική ενικού
στ) cubiculum: ονομαστική ενικού

342
ζ) officium: αιτιατική ενικού
η) secreto: αφαιρετική ενικού
θ) aequo: αφαιρετική ενικού
ι) sententia: ονομαστική ενικού
1. Ο εξαρτημένος υποθετικός λόγος στην τελευταία περίοδο του κειμένου εκ-
φράζει:
2. Η υπόθεση του εξαρτημένου υποθετικού λόγου του κειμένου στον ευθύ λόγο
έχει ως εξής:
α) si tibi consilium non ex sententia cesserit (συντ. μέλ.)
β) si tibi consilium non ex sententia cesserit (υποτ. πρκ.)
γ) si tibi consilium non ex sententia cessit
δ) si tibi consilium non ex sententia cessisset
3. Ο τύπος “eoque” του κειμένου συντακτικώς είναι:
α) αφαιρετική του οργάνου
γ) αφαιρετική της ιδιότητας
ε) ………………………………...
άλλο, αν δεν σας ικανοποιεί καμιά από τις τέσσερις επιλογές.

343
4. Σε ποια περίπτωση δεν είναι υποχρεωτική η γερουνδιακή έλξη;
α) Όταν πρόκειται να χρησιμοποιήσουμε εμπρόθετη γενική
γερουνδίου συντασσομένου με αιτιατική.
β) Όταν η σύνταξη επιβάλλει να χρησιμοποιήσουμε
τη δοτική γερουνδίου συντασσομένου με αιτιατική.
γ) Όταν πρόκειται να χρησιμοποιήσουμε εμπρόθετη
αφαιρετική γερουνδίου συντασσομένου με αιτιατική.
δ) Όταν το αντικείμενο του γερουνδίου είναι το ουδέτερο
αντωνυμίας ή επιθέτου.
αντίστοιχης απάντησης. Πέντε προτάσεις που καταχωρίζονται στη στήλη
1) Cuius uxor Porcia erat? α) Caesaris.
2) Quis cepit consilium de β) Bruti.
interficiendo Caesare? γ) Brutus.
3) Quis cultellum tonsorium quasi δ) Catilina.
unguium resecandorum causa ε) Porcia.
poposcit? στ) Ancilla.
4) Cur Porcia cultellum tonsorium ζ) Quia se vulnerare volebat.
poposcit? η) Experiri voluit quam aequo animo
5) Quid experiri Porcia voluit? se ferro esset interemptura, si suo
viro consilium non ex sententia
cessisset.
θ) Experiri volui quam aequo animo
me ferro essem interemptura, si tibi
consilium non ex sententia
cessisset.
ι) Brutus ad Porciam obiurgandam
venit.

344
πληρώσετε:
Α Β
1) consilium κουρέας
2) cultellus γλυστρώ
3) tonsor ζητώ
4) tonsorius μαχαιράκι, ξυράφι
5) posco μηχανεύομαι
6) elabor αρπάζω, κλέβω
7) vulnero δοκιμάζω
8) obiurgo σχέδιο
9) temerarius μαλώνω
10) praeripio πληγώνω
11) ………………….. …………………..
12) ………………….. …………………..

345
Α Β
1) Bruti uxor κατηγορηματικός προσδιορισμός
2) viri υποκείμενο
3) sui κατηγορούμενο
4) cultellum γενική κτητική
5) hoc γενική αντικειμενική
6) indicium αφαιρετική του οργάνου
7) ferro αντικείμενο
αφαιρετική του ποιητικού αιτίου
παράθεση
μένο:
α) Magnam spem vincendis nostras copias illi tenebant.
β) Illi cupidi administrandam rempublicam erant.
γ) Magnam spem occupandae nostrae provinciae ille
tenebat.
δ) Illi cum copiis ad expugnandum terram venit.
ε) Imperator duo legiones misit bellandi causa.
στ) Imperator duo legiones misit ad liberandam provinciam.
ζ) Audiendo viro animum et mentem tuam conformavisti.
η) Mihi magna cupiditas videndi viri erat.

346
θ) Ille cupivit venire Romam videndorum amicorum causa.
ι) Legendi libros sapientium pueri mentem suam
conformant.
2. Η γερουνδιακή έλξη στη χρονική πρόταση της πρώτης περιόδου του κειμέ-
νου:
α) είναι υποχρεωτική
β) δεν είναι υποχρεωτική
3. O τύπος “elapso” του κειμένου είναι:
β) αφαιρετική ενικού αρσ. γένους
δ) αφαιρετική ενικού ουδ. γένους
4. Ο τύπος “venit” του κειμένου είναι:
5. Η μετοχή “elapso” του κειμένου είναι:
α) απόλυτη
β) συνημμένη

347
στον κατάλληλο τύπο. Να χρησιμοποιήσετε το γερουνδιακό των ρημάτων
που σας δίδονται στις παρενθέσεις, ενώ στις περιπτώσεις που η σύνταξη δεν
επιτρέπει τη χρήση γερουνδιακού να χρησιμοποιήσετε γερούνδιο. Να δικαι-
ολογήσετε σε ποιες περιπτώσεις είναι υποχρεωτική η γερουνδιακή έλξη και
σε ποιες όχι. Να προσέξετε ώστε οι περίοδοι να είναι νοηματικώς αποδεκτές.
α) Ille fingebat262
causam …………………. ……………. ex ……………. .
(expello, urbs, philosophus)
β) Hunc maxima cupiditas invaserat …………………. …………………. .
(lego, tragoedia πληθ.)
γ) Hic …………………. erat ad …………………. ………………………. .
(litterae, alacer, disco)
δ) …………………. veniunt ad nos ………………………. . (capio, praedo)
ε) Multi disputaverunt de ……………. ……………. . (contemno, pecunia)
στ) Ille vir est cupidus …………………………. et ……………………….
……………………, quae ad pacem pertinent. (dico, facio, omnis)
ζ) Hic consilium ………………. ………………. cepit. (everto, respublica)
η) Illi ………………. …………………. liberi esse poterant. (servo, lex)
θ) Veni ad te …………………. …………………. causa. (peto, aliquid)
ι) Pauci sciunt artem …………………….……… ………………….……… .
(scribo, oratio263
)
262
fingo causam = βρίσκω πρόφαση
263
oratio, -onis (θηλ.) = ρητορικός λόγος

348
ΜΑΘΗΜΑ L LECTIO QUINQUAGESIMA
Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΚΑΙ Η ΑΠΛΗΣΤΙΑ
ΕΙΝΑΙ ΚΑΚΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ
1. magna dissensio: Να κλιθούν μαζί και στους δύο αριθμούς, αλλά με το επί-
θετο στο συγκριτικό βαθμό.
2. toto senatu, ulla malevolentia: Nα κλιθούν μαζί στον ενικό αριθμό.
3. Nα μεταφέρετε τα αντωνυμικά επίθετα του κειμένου στην αντίστοιχη πτώση
του άλλου αριθμού και στα τρία γένη.
4. Ποια η σημασιολογική διαφορά μεταξύ των αντωνυμικών επιθέτων alius και
alter.
5. Να κλίνετε μαζί και στους δύο αριθμούς: aliud scelus, altera manus, ego
solus, nullus furor, tota urbs.
6. Στα παρακάτω σύνολα λέξεων να εντοπίσετε τις παρείσακτες:
α) facilius, totius, gravius, antiquius.
β) alteri, miseri, uni, toti.
γ) fluvius, nullius, solius, illius.
δ) ipsi, toti, ulli, patri.
ε) imperio, altero, toto, uno.
8. magna, malam: Να σχηματίσετε τα επιρρήματα των επιθέτων που σας δίνο-
νται και στους τρεις βαθμούς.
9. graviter: Να κλίνετε το ουδέτερο γένος του επιθέτου από το οποίο προέρχε-
ται το επίρρημα που σας δίνεται, στο θετικό και συγκριτικό βαθμό και στους
δύο αριθμούς.
10. patres conscriptos: Να κλίνετε το ουσιαστικό μαζί με τη μετοχή που το συ-
νοδεύει και στους δύο αριθμούς.

349
11. inquit: Να καταγράψετε τους τύπους στους οποίους είναι εύχρηστο το
ρήμα.264
12. mitteretur, obtinuit: Να κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα
των ρημάτων στη φωνή που σας δίνονται.
13. mitti, conscriptos: Να γράψετε τους υπόλοιπους ονοματικούς τύπους στη
14. contenderent: Να σχηματίσετε το γ΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής όλων των
χρόνων της ενεργητικής περιφραστικής συζυγίας του ρήματος.
15. iudicabat: Να κλίνετε την υποτακτική του παρακειμένου της παθητικής πε-
ριφραστικής συζυγίας του ρήματος.
16. Να συνδέσετε τις παρακάτω προτάσεις σύμφωνα με το παράδειγμα:
Abiit; numquam redii. ⇒ Abiit neque umquam rediit.
α) Fortis est; nullum periculum timet.
β) Semper iustitiam colam; numquam iniuriam faciam.
γ) Amici mei domum venerunt; neminem vidi.
δ) Nihil cupit; nulli rei studet.
ε) Milites nostri fortissimi fuerunt; nullum eos periculum movit.
στ) Hic honestus est; nemini nocet.
ζ) Semper habitavi in Graecia; numquam Romam ivi.
η) Diu expectavi; nemo venit.
θ) Iste magnas divitias habet; nemini utiles sunt.
ι) Tres dies Athenis mansit; nihil fecit.
17. Να αναγνωρίσετε τις δευτερεύουσες προτάσεις του κειμένου (είδος, εισαγω-
γή, εκφορά, εξάρτηση, ακολουθία χρόνων, όπου είναι απαραίτητο).
18. Cum Servius Sulpicius Galba et Aurelius Cotta consules in senatu conten-
derent...: Να μετατρέψετε τη δευτερεύουσα χρονική πρόταση σε μετοχική.265
19. ...uter adversus Viriathum in Hispaniam mitteretur...: Να μετατρέψετε την
πλάγια ερωτηματική πρόταση σε ευθεία.266
264
Βλ. Αχ. Τζαρτζάνου, Λατινική γραμματική, ΟΕΔΒ, § 98 (β).
265
Servio Sulpicio Galba et Aurelio Cotta consulibus in senatu contendentibus...
266
Uter adversus Viriathum in Hispaniam mittatur?

350
20. qua sententia... dicta: Να αναλύσετε τη μετοχή σε δευτερεύουσα πρόταση.267
21. ut neuter in provinciam mitteretur: Να δοθεί η πρόταση στον ευθύ λόγο.268
22. quia alter nihil habet: Να μετατρεπεί η δευτερεύουσα αιτιολογική πρόταση
σε μετοχική.269
23. Neutrum mihi mitti placet, quia alter nihil habet, alteri nihil est satis: Να με-
τατρέψετε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο χρησιμοποιώντας ως εξάρτηση την πρό-
ταση “Scipio in senatu dixit”.270
24. Να μεταφραστεί στα Λατινικά με όλους τους δυνατούς τρόπους η πρόταση:
Κανέναν ύπατο δεν έστειλαν στην Ισπανία για να κάνει πόλεμο εναντίον του
Βιριάθου.271
25. Να μετατραπεί ο ευθύς λόγος σε πλάγιο (η πρόταση εξάρτησης βρίσκεται
στην παρένθεση):
α) Inopia et avaritia malae imperii magistrae sunt. (Scipio censebat)
β) Neuter consulum missus est. (Scipio effecit)
γ) Inopia et avaritia malae imperii magistrae sunt. (Scipio non dubitabat)
δ) Neuter consulum missus est. (Accidit πρκ.)
ε) Neuter consulum missus est. (Per Scipionem stetit)
στ) Consules pecunia in Hispania corrumpuntur. (Scipio timuit)
ζ) Patres sententiam dicebant. (Scipio patres impedivit)
η) Neuter in provinciam mittatur! (Scipio patres monuit)
θ) Neutrum mihi mitti placet, quia alter nihil habet, alteri nihil est satis.
(Scipio consulibus respondet)
267
Cum Scipio (quam) eam sententiam graviter et sine ulla malevolentia dixisset,…
268
“Neuter in provinciam mittatur”.
269
Altero nihil habente.
270
Scipio in senatu dixit neminem sibi mitti placere, quia alter nihil haberet, alteri nihil esset satis.
271
α) Neutrum consulum miserunt bellum gestum adversus Viriathum. β) Neutrum consulum
miserunt ut bellum gereret adversus Viriathum. γ) Neutrum consulum miserunt qui bellum
gereret adversus Viriathum. δ) Neutrum consulum miserunt ad bellum gerendum adversus
Viriathum. ε) Neutrum consulum miserunt belli gerendi causa adversus Viriathum.

351
I. Ασκήσεις συμπλήρωσης κενών
1. Να συμπληρώσετε τα υπόλοιπα πρόσωπα:
α΄ εν.
β΄ εν.
γ΄ εν. mitteretur dissensit
α΄ πληθ.
β΄ πληθ.
γ΄ πληθ. contenderent
2. Να τοποθετήσετε τους παρακάτω τύπους στον πίνακα και να συμπληρώσετε
τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: obtinuit, iudi-
cabat, dissensit.
Ενεστώτας
Μέλλοντας
Παρακείμ.
Υπερσυντ.

352
να τα μεταφέρετε στον αντίθετο αριθμό: magistram, imperii, consules,
senatu, provinciam, patres, dissensio.
Α΄
κλίση
Αντίθ.
αριθμός
Β΄
κλίση
Αντίθ.
αριθμός
Γ΄
κλίση
Αντίθ.
αριθμός
Δ΄
κλίση
Αντίθ.
αριθμός
ονομ.
ενικού
αιτιατική
ενικού
αφαιρετ.
ενικού
δοτική
πληθ.
αιτιατική
πληθ.
αφαιρετ.
πληθ
nihil
qua
uter
aliis
solus
toto
neutrum
alter
ulla
neuter
5. Να συμπληρώσετε τα παραθετικά των επιρρημάτων:
graviter
satis
aeque

353
II. Άσκηση κατάταξης
Να εντάξετε τις παρακάτω λέξεις στον πίνακα που ακολουθεί: cum, et, in, uter, adver-
sus, inter, pro, aliis, cum, quia, satis, nam, aeque, malam, inopiam, atque, sine, ulla, ut.
ουσιαστικό επίθετο αντ. επίθ. επίρρημα πρόθεση σύνδεσμος
1. Να συμπληρώσετε τα κενά με το αντωνυμικό επίθετο alter ή το alius στον
σωστό τύπο και να δικαιολογήσετε την επιλογή σας: 272
α) Consules, ne ……………….. ……………….. nocueritis.
β) ……………….. ……………….. amate.
γ) Quia de futuris rebus nihil certum est, ……………….. ………………..
sentiunt.
δ) Duo fratres mei de itinere suo non eadem sentiebant: …………………..
lutetiam, ……………... Athenas ire volebat.
ε) Ex duobus amicis meis ……………….. numquam credi.
στ) Ex omnibus rebus quas apud philosophos discimus ……………………..
certas, ……………….. incertas putamus.
ζ) Pater liberos suos spectat: ……………….. scribere incipit, …………..
res in libro scriptas discit, ……………….. nihil agit.
η) De anima ……………….. ……………….. credunt: ………………...
nullam esse animam, ……………….. esse animam, sed eam cum corpore
perire, …………………… eam corpori superesse putant.
272
α) alter, alteri β) alii, alios γ) alii, alia δ) alter, alter ε) alteri στ) alias, alias ζ) alius, alius, alius
η) alii, alia, alii, alii, alii θ) alii, aliis ι) alter, alterius ια) alteri, alteri ιβ) aliud, ιγ) altera ιδ) alter,
alter ιε) alii, alii, alii.

354
θ) Hostes, postquam victi sunt, ……………….. ……………... viis fugerunt.
ι) Tibi sunt duo servi: ……………….. ………………….. vitia273
semper
reprehendit274
.
ια) …………… laborare voluerunt, ……………….. noluerunt.
ιβ) Da mihi …………….. librum.
ιγ) Mihi sunt duae domus quarum ………….. veterrima est.
ιδ) Consulum ……………….. Romam rediit, ……………….. ad Capuam
mansit.
ιε) ………… armis gloriam, …………….. lobore pecuniam, ……………..
sapientia otium275
quaerunt.
2. Αφού συμπληρώσετε το σωστό τύπο των λέξεων που σας δίνονται στην πα-
ρένθεση, να μεταφράσετε τις προτάσεις:
α) Hostes ad portas sunt. Quo periculo instante ……….. moenia, ………..
lex, …………….. ius, sed virtus vestra vobis salutem dabit. (nullus, nul-
lus, nullus)
β) Cur, puella, te …………….. amicitiam querere et ……………….. vitam
……………….. acturam esse dicis? (nemo, totus, solus)
γ) ………………….. mihi auxilium ferente, quid facerem? (nemo)
δ) Tibi …………………….. donum dabo. (solus)
ε) E ……………….. exercitu me ……………….. superfuisse276
tunc intel-
lexi. (totus, solus)
στ) Tum in …………………….. urbe timor pectora omnium premit. (totus)
ζ) ………………….. Caesar res multas in civitate Romana fecit. (solus)
θ) Fratri tuo duae filiae sunt: una pulchra, ……………….. bona est. (alter)
ι) Imperator …………………………….. legionem in proelio misit. (alter)
273
vitium, -i = κακία, πονηρία, σφάλμα, ελάττωμα
274
reprehendo, -ndi, -nsum, -ere, 3 = κατηγορώ
275
otium, -ii = ησυχία
276
supersum, -fui, -esse = επιζώ

ΠΠ ΑΑ ΡΡ ΑΑ ΔΔ ΕΕ ΙΙ ΓΓ ΜΜ ΑΑ ΤΤ ΑΑ ΚΚ ΡΡ ΙΙ ΤΤ ΗΗ ΡΡ ΙΙ ΩΩ ΝΝ
ΑΑ ΞΞ ΙΙ ΟΟ ΛΛ ΟΟ ΓΓ ΗΗ ΣΣ ΗΗ ΣΣ

357
1. Κριτήριο γραπτής δίωρης δοκιμασίας
Στοιχεία μαθητή
Ονοματεπώνυμο:…………………………………………………………………
Τάξη:………………… Τμήμα:…………………… Σχολικό Έτος:……………
Εξεταζόμενο μάθημα: Λατινικά
Ημερομηνία:………………………………………………………………………
Βαθμός:……………………………………(αριθμητικώς)
………………………………..…..(ολογράφως)
Α. Να μεταφράσετε το παρακάτω κείμενο:
Cum P. Cornelius Nasica ad Ennium poetam venisset eique ab ostio
quaerenti Ennium ancilla dixisset eum domi non esse, Nasica sensit illam
domini iussu id dixisse et illum intus esse. Accipe nunc quid postea Nasica
fecerit. Paucis post diebus cum Ennius ad Nasicam venisset et eum a ianua
quaereret, exclamavit Nasica se domi non esse, etsi domi erat. Tum Ennius
indignatus [ ] “Quid?” inquit “Ego non cognosco vocem tuam? ” Visne scire
quid Nasica responderit? “Homo es impudens. Ego cum te quaererem, ancillae
tuae credidi te domi non esse; tu mihi ipsi non credis?”.
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
Μονάδες 5

358
Β. Παρατηρήσεις
1. α) Να γράψετε τις παρακάτω φράσεις μεταφέροντας όλους τους τύπους των
κλιτών λέξεων στον αντίθετο αριθμό:
– Tu mihi ipsi non credis?
– Ancilla dixit eum domi non esse.
– Ego, cum te quererem, ancillae tuae credidi te domi non esse.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
1. β) ancillae tuae: Να κλίνετε στον πληθυντικό αριθμό το ουσιαστικό μαζί με
την αντωνυμία, η οποία όμως να αναφέρεται σε πολλούς κτήτορες.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Mονάδες 3 (25 λέξεις x 0,12)
2. α) homo impudens: Να κλίνετε στον αριθμό που σας δίνεται το ουσιαστικό
μαζί με το επίθετο στο συγκριτικό βαθμό. Να σχηματί-
σετε και το παράγωγο επίρρημα του επιθέτου και να
γράψετε τα παραθετικά του.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................

359
2. β) Να συμπληρώσετε τον πίνακα:
Ενεστώτας quaerenti
Μέλλοντας
Παρακείμενος sensit responderit
Συντελεσμένος
Μέλλοντας
3. α) Να συμπληρωθούν τα κενά ώστε να χαρακτηρίζεται πλήρως η συντακτι-
κή λειτουργία των λέξεων που δίνονται:
α) eique είναι …………………… στο ρήμα ……………… και
…………..……………… στη μετοχή …………………
β) domi είναι ……………… στο ……………………………….
γ) a ianua είναι ……………… στο ……………………………….
δ) ancillae είναι ……………… στο ……………………………….
ε) tuae είναι ……………… στο ……………………………….
στ) se είναι ……………… στο ………………, λόγω ………..
ζ) indignatus είναι ………..…………… ……………… μετοχή και
εκφράζει το ……………………………………..………
η) scire είναι ………………… απαρέμφατο, ως …….…………
στο ……………………………………………………..
θ) illum είναι …………….… στο ………………………………
ι) poetam είναι ……………… στο……………………………….
Μονάδες 1,5 (10 λέξεις x 0,15)

360
3. β) Να συνδέσετε τους αριθμούς με τα γράμματα. Ένα στοιχείο της στήλης Β΄
Α Β
1) Accipe nunc. α) ευθεία ερώτηση μερικής αγνοίας
2) quid postea Nasica fecerit. β) κύρια πρόταση κρίσεως
3) Homo es impudens. γ) ευθεία ερώτηση ολικής αγνοίας
4) tu mihi ipsi non credis? δ) κύρια πρόταση επιθυμίας
5) Quid (accidit)? ε) δευτ. χρον. πρότ. (προτερόχρονο)
στ) πλάγια πρόταση μερικής αγνοίας
Moνάδες 1,5
4. α) Να δικαιολογήσετε με βάση τους κανόνες της ακολουθίας των χρόνων το
χρόνο των παρακάτω προτάσεων:
– …quid Nasica responderit.
– Cum Ennius ad Nasicam venisset et eum a ianua quaereret...
Moνάδα 1
4. β) Να μετατρέψετε την υπογραμμισμένη πρόταση σε μετοχική με συνημμένη
μετοχή και να συμπτυχθούν οι δύο προτάσεις σε μία.
– Ego cum te quaererem, ancillae tuae credidi te domi non esse.
Μονάδα 1
4. γ) Να μετατρέψετε το ρήμα της πρότασης που σας δίνεται σε απαρέμφατο
εξαρτώμενο από την πρόταση “Nasica Ennio respondit”.
– Homo es impudens.
Μονάδα 1

361
5. Με τη βοήθεια των λέξεων και των σχολίων που σας δίνονται να μετα-
φράσετε το παρακάτω κείμενο:
Domi autem creant decem praetores, qui exercitui praeessent, in eis
Miltiadem. Inter quos magna fuit contentio, utrum moenibus se defenderent
an obviam irent hostibus acieque decernerent. Unus Miltiades maxime
nitebatur, ut primo quoque tempore castra fierent.
Corneli Nepotis, Miltiades, 4, 4-5
Λεξιλόγιο
praetor, -oris πραίτωρ, στρατηγός
de-fendo, -ndi, -nsum, -ere, 3 υπερασπίζω
acies, -ei παραταγμένος στρατός
decerno, -crevi, - cretum, -ere, 3 αποφασίζω, ψηφίζω, αγωνίζομαι
nitor, nisus και nixus sum, niti, (αποθ.) 3 υποστηρίζω, έχω θάρρος
primo quoque tempore το ταχύτερο δυνατό
Σχόλια
qui… praeessent δευτερεύουσα αναφορική τελική
utrum… defenderent an obviam irent…
decernerent
διμελής πλάγια ερωτηματική πρόταση,
από το magna fuit contentio
ut…castra fierent δευτερεύουσα βουλητική, αντικείμενο
στο nitebatur
Μετάφραση: .........................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
Μονάδες 3

362
Ονοματεπώνυμο:…………………………………………………………………
Ημερομηνία:………………………………………………………………………
………………………………..…..(ολογράφως)
A. Nα μεταφράσετε τα παρακάτω αποσπάσματα:
α) Id esse optimum putemus, quod est rectissimum; speremus quae volumus, sed
feramus quod acciderit; arbitremur denique corpus virorum fortium magno-
rumque hominum esse mortale, animi vero motus et virtutis gloriam sempi-
ternam esse.
β) Cum illa cubiculum mariti intraverat, vivere filium simulabat, ac mariti per-
saepe interroganti, quid ageret puer, respondebat: “Bene quievit, libenter
cibum sumpsit”. Deinde, cum lacrimae suae, diu cohibitae, vincerent pro-
rumperentque, egrediebatur; tum se dolori dabat et paulo post siccis oculis
redibat.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
Mονάδες 5

363
B. Παρατηρήσεις
1. α) Nα μεταφέρετε τους τύπους της υποτακτικής του κειμένου (α) στο αντί-
στοιχο πρόσωπο της υποτακτικής παρατατικού, στην φωνή που βρίσκο-
νται.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδα 1 (4 x 0,25)
1. β) Nα μεταφέρετε τις αντωνυμίες του κειμένου (β) στην αντίστοιχη πτώση
του άλλου αριθμού και στα τρία γένη.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδες 2
2. Nα μεταφέρετε στην αντίστοιχη πτώση ή στο αντίστοιχο πρόσωπο του άλλου
αριθμού τους κλιτούς τύπους των παρακάτω προτάσεων. Nα μη θίξετε τις
προτάσεις εκείνες οι οποίες, αν μετασχηματισθούν, δεν παρέχουν αποδεκτό
νόημα.
α) Ille hoc ita paravit, ut ignoraretur ab uxore sua.
β) Nos interrogabamus num illi terrae nocerent.
γ) Ille ignorabat ubi (= πού) filius esset.
δ) Illi quaerebant num inter nos amaremus.
ε) Ille dicebat sentire quis hoc feceret.
στ) Hic ignorabat quis in agrum intraret.
ζ) Puer interrogabat quis aegrotaret.
η) Huic interroganti quid filius faceret, illa non respondebat.
Μονάδες 3

364
3. α) Nα δικαιολογήσετε την έγκλιση εκφοράς των κυρίων προτάσεων του κει-
μένου (α).
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Mονάδα 1
3. β) Nα εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι συντακτικώς ορθές ή ε-
σφαλμένες και να σημειώσετε την ένδειξη X στο οικείο πλαίσιο:
α) Rogabat illam num pater vivat.
β) Interrogabat quid illa ageret.
γ) Ignorabat ubi maritus sit.
δ) Ignorabat ubi maritus est.
ε) Interrogabat quid illa agit.
στ) Rogabat num pater illius viveret.
ζ) Quaerebat quis aegrotet.
η) Rogabat num hoc ignoraretur.
θ) Interrogabat quis Romam trahebatur.
ι) Interrogabat quis arma contra rem publicam moveret.
Μονάδες 2 (10 X 0,2)
4. Nα συμπληρώσετε τα κενά με τα ρήματα που δίδονται στις παρενθέσεις έτσι
ώστε να δηλώνεται πράξη σύγχρονη. Nα μην αλλάξετε τη φωνή των ρημάτων.
α) Hic interrogabit quid filius ............................... (ago)
β) Orabam te ut mihi hoc .......................... (do)
γ) Illa milites orat ut hunc ................................. (deleo)
δ) Milites rogabant ubi (= πού) hostes ............................... (sum)
ε) Ille vir ita vivebat, ut a hominibus .............................. (honoror)
στ) Ille rogat quis ................................... (vinco)
ζ) Rogabat num (= αν) filius cibum ........................ (sumo)
η) Rogo quid vos .................................... (scribo)
θ) Rogant num illa maritum ..................................... (amo)
ι) Interrogabant num vos ................................. (vivo)

365
Fuit, fuit ista quondam in hac re publica virtus ut viri fortes acrioribus
suppliciis civem perniciosum quam acerbissimum hostem coercerent.
Habemus senatus consultum in te, Catilina, vehemens et grave, non deest rei
publicae consilium neque auctoritas huius ordinis: nos, nos, dico aperte,
consules desumus.
M. Tulli Ciceronis, In L. Catilinam, I, 3
Λεξιλόγιο
iste, -a, -ud (δεικτική αντωνυμία) αυτός, -ή, -ό
quondam (επίρρ.) κάποτε, άλλοτε, παλαιά
coerceo, -ui, -itum, -ere 2 εγκλείω, περιορίζω, τιμωρώ
perniciosus, -a, -um ολέθριος, φθοροποιός, βλαβερός, επιζή-
μιος
senatus consultum απόφαση της συγκλήτου
vehemens, -ntis σφοδρός, ορμητικός, δραστικός
gravis, -is, -e βαρύς, χαλεπός, δεινός, αυστηρός
consilium, -i βουλή, συμβούλιο, συμβουλή, γνώμη,
απόφαση, φρόνηση, σύνεση
desum, -fui, -esse (+ δοτική) απουσιάζω, λείπω
auctoritas, -atis (θ.) κύρος
ordo, ordinis (αρσ.) η τάξη των συγκλητικών
Σχόλια
ut… coercerent δευτερεύουσα επιρρηματική συμπερασμα-
τική πρόταση, λόγω του ista
Μετάφραση: .........................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
Μονάδες 3

366
3. Κριτήριο γραπτής ωριαίας δοκιμασίας
Ονοματεπώνυμο:…………………………………………………………………
Ημερομηνία:………………………………………………………………………
………………………………..…..(ολογράφως)
A. Να μεταφράσετε το παρακάτω κείμενο:
Cum Octavianus post victoriam Actiacam Romam rediret, homo quidam
ei occurrit corvum tenens; eum instituerat haec dicere: “Ave Caesar, victor
imperator”. Caesaris multum interfuit corvum emere; itaque viginti milibus
sestertium eum emit. Id exemplum sutorem quendam incitavit, ut corvum
doceret parem salutationem. Diu operam frustra impendebat; quotienscumque
avis non respondebat, sutor dicere solebat “Oleum et operam perdidi”. Tandem
corvus salutationem didicit et sutor, cupidus pecuniae, eum Caesari attulit.
Audita salutatione Caesar dixit: “Domi satis salutationum talium audio”. Tum
venit corvo in mentem verborum domini sui: “Oleum et operam perdidi”. Ad
haec verba Augustus risit emitque avem tanti, quanti nullam adhuc emerat.
1. Nα μεταφράσετε τις παρακάτω περιόδους:
α) Ubi Caesar audivit a corvo sutoris salutationem, dixit: “Mea interest ut
corvum emam.”
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
β) Caesar corvum sutoris viginti milibus sestertium emit.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................

367
γ) Corvus sutoris praeter salutationem haec dicere didicerat: “Oleum et
operam perdidi.”
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
δ) Sutor, cum avis non respondebat, dicere solebat: “Oleum et operam
perdidi.”
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
ε) Cum Caesar salutationem audivisset a corvo sutoris, dixit: “Domi satis
salutationum talium audio.”
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
στ) Cum corvus dixit “Oleum et operam perdidi”, Caesar risit emitque avem.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
ζ) Sutor frustra operam impendit, quia corvus salutationem dicere non
didicit.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
η) Sutor, cupidus pecuniae, duo corvos instituebat haec dicere: “Ave,
Caesar, victor imperator.”
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
θ) Caesar rogavit hominem quanti avem venderet.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
ι) Octavianus a homine quodam corvum viginti milibus sestertium emit.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................

368
2. homo quidam, id exemplum: Nα κλιθούν τα ουσιαστικά με τις αντωνυμίες
που τα συνοδεύουν και στους δύο αριθμούς.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
Mονάδες 3
3. Να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη των παρακάτω προτάσεων σε πα-
θητική. Να δηλώσετε το ποιητικό αίτιο:
α) Itaque Caesar viginti milibus sestertium eum emit.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
β) Caesar rogavit hominem quanti avem venderet.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
γ) Sutor, cupidus pecuniae, eum Caesari attulit.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Mονάδες 3
4. Nα δικαιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς των χρονικών προτά-
σεων του κειμένου.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
Mονάδες 3

369
κατάλληλο τύπο. Tα ρήματα με τα οποία θα συμπληρώσετε τα κενά, να τε-
θούν σε οριστική παρακειμένου, εκτός κι αν η σύνταξη απαιτεί διαφορετικό
χρόνο και έγκλιση. Nα προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι νοηματικώς α-
ποδεκτές:
α) ..................................... corvum ............................................ non intererat,
quod satis............................... .................................. domi habebat. (avis,
Augustus, emo, talis)
β) Cum avis ...............................: “Oleum et operam perdidi”, Caesar
......................... emitque eam ............................. .............................
(pretium, dico, rideo, magnus)
γ) Illi multum ........................... et operam frustra ..............................
(pecunia, impendo)
δ) Cum avis .......................... salutationes, ........................, ............................
pecuniae, interfuit eam ........................... .............................. vendere.
(magnus, disco, sutor, cupidus, pretium)
ε) Sutor quidam ....................................... ......................................... adductus
salutationes ......................... corvum, quem viginti milibus .......................
................................. (cupiditas, doceo, vendo, sestertius, pecunia)
Μονάδες 3 (20 X 0,15)

370
Ονοματεπώνυμο:…………………………………………………………………
Ημερομηνία:………………………………………………………………………
………………………………..…..(ολογράφως)
Α. Να μεταφράσετε τα παρακάτω αποσπάσματα:
α) Quas ego, cupidus bene gerendi et administrandi rem publicam, semper mihi
proponebam. Colendo et cogitando homines excellentes animum et mentem
meam conformabam.
β) Quare subveniendum reipublicae est et omnia nunc belli vulnera tibi
sananda sunt, quibus praeter te mederi nemo potest.
γ) Quod ut praedones animadverterunt, abiectis armis ianuae
appropinquaverunt et clara voce Scipioni nuntiaverunt (incredibile auditu!)
virtutem eius admiratum se venisse.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
Μονάδες 5

371
1. α) Να συνδέσετε τους αριθμούς της στήλης Α με τα γράμματα της στήλης Β.
Ένα στοιχείο της στήλης Β΄ περισσεύει:
Α Β
1) quas α) προσωπική αντωνυμία β΄ προσώπου
2) eius β) οριστική αντωνυμία
3) meam γ) κτητική αντωνυμία α΄ προσώπου
4) tibi δ) αναφορική αντωνυμία
5) se ε) ερωτηματική αντωνυμία
στ) προσωπική αντωνυμία γ΄ προσώπου
Μονάδες 1,5
1. β) Να συμπληρώσετε τις πτώσεις του αριθμού στον οποίο δίνονται οι παρα-
κάτω λέξεις:
Ονομαστική Γενική Δοτική Αιτιατική Αφαιρετική
nemo
vulnera
praedones
armis
reipublicae
Μονάδες 1,5
2. α) bene: Να γράψετε τα παραθετικά του επιρρήματος και να κλίνετε τον συ-
γκριτικό βαθμό του επιθέτου, από το οποίο παράγεται, στο ουδέτερο γέ-
νος και στον ενικό αριθμό.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................

372
2. β) admiratum: Να κλίνετε το γερούνδιο του ρήματος και την προστακτική
μέλλοντα.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
2. γ) Να συμπληρώσετε τον πίνακα:
Ενεστώτας potest
Παρατατικός proponebam
Μέλλοντας
Συντελεσμένος
Μέλλοντας
3. α) Να συμπληρωθούν τα κενά ώστε να χαρακτηρίζεται πλήρως η συντακτική
λειτουργία των λέξεων που δίνονται:
• gerendi είναι ………… ………… από το …………
• mihi είναι ………… στο ………………………..
• cogitando είναι ………… …………………..…………
• quibus είναι ………… στο ………………………...
• mederi είναι ………… απαρ., ως ……… στο…….
• ianuae είναι ………… στο ………………………..
• voce είναι ………… που δηλώνει…..………..…
• Scipioni είναι ………… στο ………………………...
• auditu είναι ………………… από το…………….
• se είναι ……… στο……………. λόγω……..
Μονάδες 1,5

373
3. β) Να μετατρέψετε τα ρήματα στις παρακάτω προτάσεις σε απαρέμφατο με
εξάρτηση από το ρήμα που δίνεται στην παρένθεση:
• Quas ego semper mihi proponebam. (Cicero dixit)
• Colendo et cogitando homines excellentes animum et mentem meam
conformabam. (Cicero narrat)
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδες 1,5
4. α) Quod ut praedones animadverterunt...: Να αναγνωρίσετε το είδος της
πρότασης και στη συνέχεια να τη μετατρέψετε σε μετοχή απόλυτη.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
4. β) abiectis armis: Να μετατρέψετε τη μετοχή στην αντίστοιχη δευτερεύου-
σα πρόταση.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
4. γ) Subveniendum reipublicae est et omnia belli vulnera tibi sananda sunt:
Να μεταφέρετε την πρόταση στην ενεργητική φωνή.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Moνάδες 3

374
Ibi L. Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in
castra recipiunt unde erant egressi. Ex quibus L. Petrosidius aquilifer, cum
magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse
pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnatio-
nem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt.
C. Iuli Caesaris, Be bello Gallico, V, 37, 4-6
Λεξιλόγιο
se recipio υποχωρώ
aquilifer, -eri σημαιοφόρος (αυτός που φέρει τον αετό)
aquila, -ae αετός, η σημαία των λεγεώνων
aegre (επίρρ.) δύσκολα
vallum, -i χαράκωμα, οχύρωμα
oppugnatio, -onis (θ.) επίθεση, πολιορκία
sustineo, -ui, -tentum , -ere, 2 υπομένω
ad unum μέχρις ενός, ως τον τελευταίο
Σχόλια
unde erant egressi δευτ. αναφορική προσδ. στο in castra
cum… premeretur δευτ. αιτιολογική, cum αιτιολογικός
desperata salute αφαιρετική απόλυτος αιτιολογική μτχ.
Μετάφραση: .........................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
Μονάδες 3

375
Ονοματεπώνυμο:…………………………………………………………………
Ημερομηνία:………………………………………………………………………
Βαθμός: ……………………………………(αριθμητικώς)
………………………………..…..(ολογράφως)
A. Nα μεταφράσετε τα παρακάτω αποσπάσματα:
α) Samnitium divitias contempsit et Samnites paupertatem eius mirati sunt. Nam
cum ad eum magnum pondus auri publice missum attulissent, ut eo uteretur,
vultum risu solvit.
β) Equidem, ut veni ad urbem, non destiti omnia et sentire et dicere et facere,
quae ad concordiam pertinerent; sed tantus furor omnes invaserat, ut pug-
nare cuperent, etsi ego clamabam nihil esse bello civili miserius.
γ) Nam in sacello quodam nocte cum sororis filia persedebat expectabatque dum
aliqua vox congruens proposito audiretur. Tandem puella, longa mora standi
fessa, rogavit materteram, ut sibi paulisper loco cederet. Tum Caecilia puel-
lae dixit: “ego libenter tibi mea sede cedo”.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
Mονάδες 10

376
B. Παρατηρήσεις
1. α) Nα μεταφέρετε τους τύπους της υποτακτικής και των τριών κειμένων στο
αντίστοιχο πρόσωπο της υποτακτικής του μέλλοντα στη φωνή που
βρίσκονται. (Για το σχηματισμό των περιφραστικών τύπων να ληφθεί υ-
πόψη το υποκείμενο των ρημάτων).
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδες 1,25
1. β) standi: Nα αναγνωρίσετε γραμματικώς τον τύπο, να τον κλίνετε και να
γράψετε τα απαρέμφατα και τις μετοχές του ρήματος στην ίδια φωνή.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδες 1,25
2. α) Nα ξαναγράψετε τις παρακάτω περιόδους αφού μεταφέρετε τους κλιτούς
τύπους στον άλλο αριθμό (στο αντίστοιχο πρόσωπο ή στην αντίστοιχη
πτώση), εφόσον αυτό είναι νοηματικώς, συντακτικώς και γραμματικώς
δυνατόν.
i) Cum ad eum magnum pondus auri publice missum attulissent, ut eo
uteretur, vultum risu solvit.
ii) Ut veni ad urbem, non destiti omnia et sentire et dicere et facere.
iii) Etsi ego clamabam nihil esse bello civili miserius.
iv) Tandem puella, longa mora standi fessa, rogavit materteram, ut sibi
paulisper loco cederet.
v) “Ego libenter tibi mea sede cedo”.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδες 1,25

377
2. β) magnum: Να κλίνετε τον συγκριτικό βαθμό του επιθέτου στο ίδιο γένος,
στον ενικό και πληθυντικό αριθμό, και να σχηματίσετε τους τρεις βαθ-
μούς του αντίστοιχου επιρρήματος.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδες 1,25
3. Να αναγνωρίσετε το είδος των δευτερευουσών προτάσεων που εισάγονται με
τον “ut” (και στα τρία αποσπάσματα) και να δικαιολογήσετε την έγκλιση
εκφοράς τους.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
Mονάδες 2,5
4. Nα σημειώσετε την ένδειξη Χ στο οικείο πλαίσιο και να δικαιολογήσετε την
α) H δευτερεύουσα πρόταση “cum ad eum magnum pondus auri publice mis-
sum attulissent…” εκφράζει:
i) το σύγχρονο στο παρελθόν
ii) το υστερόχρονο στο παρόν
iii) το προτερόχρονο στο παρόν
iv) το προτερόχρονο στο παρελθόν
v) το σύγχρονο στο παρόν
διότι..............................................................................................................
.....................................................................................................................

378
β) Ο τύπος “auri” του α΄ κειμένου είναι :
i) γενική κτητική
ii) γενική της ιδιότητας
iii) γενική υποκειμενική
iv) γενική του περιεχομένου
v) γενική επεξηγηματική
διότι..............................................................................................................
.....................................................................................................................
γ) O τύπος “bello ” του β΄ κειμένου συντακτικώς είναι:
i) αφαιρετική του μέσου
ii) αφαιρετική του τρόπου
iii) αφαιρετική συγκριτική
iv) αφαιρετική του ποιητικού αιτίου
v) δοτική του σκοπού
διότι..............................................................................................................
.....................................................................................................................
δ) Η πρόταση “dum aliqua vox congruens proposito audiretur” του γ΄ κειμέ-
νου εκφράζει
i) σύγχρονο
ii) προτερόχρονο
iii) υστερόχρονο
διότι..............................................................................................................
.....................................................................................................................
ε) O τύπος “mora ” του γ΄ κειμένου συντακτικώς είναι:
i) αφαιρετική του μέσου
ii) αφαιρετική του τρόπου
iii) αφαιρετική του τόπου
iv) αφαιρετική της αιτίας
v) αφαιρετική του χρόνου
διότι..............................................................................................................
.....................................................................................................................
Mονάδες 2,5

379
Ονοματεπώνυμο:…………………………………………………………………
Ημερομηνία:………………………………………………………………………
………………………………..…..(ολογράφως)
α) Quin etiam cum Sulla minitans ei instaret, dixit is Sullae: “Licet mihi osten-
das agmina militum, quibus curiam circumsedisti; licet mortem miniteris,
numquam tamen ego hostem iudicabo Marium. Etsi senex et corpore infirmo
sum, semper tamen meminero urbem Romam et Italiam a Mario conservatam
esse”.
β) Tu autem, proinde quasi cum matre Evandri nunc loquaris, sermone abhinc
multis annis iam obsoleto uteris, quod neminem scire atque intellegere vis,
quae dicas. Quin, homo inepte, taces, ut consequaris, quod vis? Sed antiqui-
tatem tibi placere dicis, quod honesta et bona et modesta sit.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
Μονάδες 10

380
1. α) Να γράψετε τους υπόλοιπους βαθμούς των επιθέτων senex, infirmo και
multis, στο γένος και στον αριθμό που βρίσκονται. Να σχηματίσετε το ε-
πίρρημα του επιθέτου bona και στους τρεις βαθμούς .
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Mονάδες 1,25
1. β) Να αναγνωρίσετε γραμματικώς τις αντωνυμίες του β΄ αποσπάσματος
και να τις μεταφέρετε στο ίδιο γένος ή πρόσωπο του αντίθετου αριθμού:
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Mονάδες 1,25
2. α) Να εντοπίσετε στο β΄ απόσπασμα τα προσηγορικά ονόματα όλων των
κλίσεων και να τα μεταφέρετε στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
2. β) circumsedisti: Να κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα του
ρήματος στη φωνή που βρίσκεται.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................

381
2. γ) vis: Να κλίνετε την οριστική ενεστώτα και την υποτακτική παρατατικού
του ρήματος.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
2. δ) miniteris: Να γράψετε τους ονοματικούς τύπους του ρήματος. Από αυτούς
να κλίνετε το γερούνδιο.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Mονάδες 2,5
α) ei είναι …………………… στο …………………
β) militum είναι ………… …………στο …………………
γ) quibus είναι ……………… στο……………………….
δ) hostem είναι ……………… στο ……………………….
ε) corpore είναι ……………… στο ……………………….
στ) Italiam είναι ……………… στο ………………………
ζ) conservatam esse είναι………………….στο ……………………..
η) sermone είναι ……………………στο…………………..
θ) neminem είναι …………….………….. στο ……………
ι) tibi είναι ……………… στο………………………..
Μονάδες 1,25

382
3. β) Να αναγνωρίσετε το είδος των παρακάτω προτάσεων και να δικαιολογή-
σετε τον τρόπο της εισαγωγής τους, την έγκλιση και το χρόνο, όπου είναι
απαραίτητο:
i) Licet mihi ostendas agmina militum...
ii) Etsi senex et corpore infirmo sum...
iii) Proinde quasi cum matre Evandri nunc loquaris...
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Moνάδες 1,25
4. α) Sed antiquitatem tibi placere dicis, quod honesta et bona et modesta sit.:
Να εντοπίσετε τη μορφή του πλαγίου λόγου και να τον μετατρέψετε σε
ευθύ.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Moνάδα 1
4. β) Να αναγνωρίσετε το είδος της δευτερεύουσας πρότασης και να την μετα-
τρέψετε σε μετοχική. Οι δύο προτάσεις να συμπτυχθούν σε μία.
Quin etiam cum Sulla minitans ei instaret, dixit is Sullae.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδα 0,75
4. γ) ut consequaris: Να εκφράσετε τον προσδιορισμό του σκοπού με δύο του-
λάχιστον διαφορετικούς τρόπους.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδα 0,75

383
Ονοματεπώνυμο: …………………………………………………………………
Ημερομηνία:………………………………………………………………………
………………………………..…..(ολογράφως)
α) Num ad hostem veni et captiva in castris tuis sum? In hoc me longa vita et
infelix senecta traxit, ut primum exsulem deinde hostem te viderem? Qui po-
tuisti populari hanc terram, quae te genuit atque aluit? Non tibi ingredienti
fines patriae ira cecidit? [ ] Ergo ego nisi peperissem, Roma non oppugna-
retur; nisi filium haberem, libera in libera patria mortua essem. Ego nihil
iam pati possum nec diu miserrima futura sum.
β) Nescio enim quis possit diligere eum, quem metuat, aut eum, a quo se metui
putet. Coluntur tamen simulatione dumtaxat ad tempus. Quodsi forte, ut fit
plerumque, ceciderunt, tum intellegitur, quam fuerint inopes amicorum.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
Μονάδες 10

384
1. α) Nα ξαναγράψετε τις παρακάτω περιόδους, αφού μεταφέρετε τους κλιτούς
τύπους στον άλλο αριθμό (στο αντίστοιχο πρόσωπο ή στην αντίστοιχη
πτώση), εφόσον αυτό είναι νοηματικώς, συντακτικώς και γραμματικώς
δυνατόν.
i) Num ad hostem veni et captiva in castris tuis sum?
ii) Qui potuisti populari hanc terram, quae te genuit atque aluit?
iii) Nisi filium haberem, libera in libera patria mortua essem.
iv) Nescio enim quis possit diligere eum, quem metuat, aut eum, a quo se
metui putet.
v) Quodsi forte ceciderunt, tum intellegitur, quam fuerint inopes amico-
rum.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδες 2
1. β) infelix senecta: Να κλίνετε το ουσιαστικό μαζί με το επίθετο στο συγκρι-
τικό βαθμό, στον ενικό αριθμό.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδα 0,5

385
2. α) Να μεταφέρετε τους τύπους της οριστικής του β΄ αποσπάσματος στο α-
ντίστοιχο πρόσωπο της οριστικής του υπερσυντέλικου στην ίδια φωνή.
Για το σχηματισμό των περιφραστικών τύπων να λάβετε υπόψη το υπο-
κείμενο.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Mονάδες 1,25
2. β) populari: Να γράψετε τα απαρέμφατα όλων των χρόνων του ρήματος.
ingredienti: Να γράψετε τις μετοχές όλων των χρόνων, στην πτώση, στο
γένος και στον αριθμό που βρίσκεται ο τύπος.
peperissem: Να κλίνετε την υποτακτική μέλλοντα του ρήματος στη φωνή
που σας δίνεται.
pati: Να κλίνετε τις προστακτικές ενεστώτα και μέλλοντα.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδες 1,25

386
3. α) Να συνδέσετε τους αριθμούς με τα γράμματα. Ένα στοιχείο της στήλης Β΄
Α Β
1) senecta α) αντικείμενο απαρεμφάτου
2) eum β) εμπρ. αφαιρ. του ποιητικού αιτίου
3) metui γ) κατηγορούμενο στο υποκείμενο
4) exsulem δ) επιρρ. προσδ. του ποσού
5) a quo ε) επιρρ. προσδ. του τρόπου
6) se στ) αντικείμενο μετοχής
7) miserrima ζ) ειδικό απαρέμφ. αντικείμενο
8) quam η) υποκείμενο απαρεμφάτου
9) simulatione θ) κατηγορούμενο στο αντικείμενο
10) fines ι) υποκείμενο ρήματος
ια) αφαιρετική του τρόπου
Μονάδες 1,25
3. β) Να αναγνωρίσετε το είδος των παρακάτω δευτερευουσών προτάσεων και να
δικαιολογήσετε τον τρόπο της εισαγωγής τους, την έγκλιση και το χρόνο:
i) ut primum exsulem deinde hostem te viderem…
ii) ego nisi peperissem, Roma non oppugnaretur…
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Moνάδες 1,25

387
4. α) Να μετατρέψετε τις παρακάτω ευθείες ερωτήσεις σε πλάγιες με ρήμα ε-
ξάρτησης α) “mater rogat ” και β) “mater rogavit”:
i) Num ad hostem veni et captiva in castris tuis sum?
ii) Qui potuisti populari hanc terram, quae te genuit atque aluit?
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Moνάδες 1,25
4. β) Να μετατρέψετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ:
Nescio enim quis possit diligere eum, quem metuat.
Tum intellegitur, quam fuerint inopes amicorum.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδες 1,25

388
Ονοματεπώνυμο:…………………………………………………………………
Ημερομηνία:………………………………………………………………………
……………………………..…..(ολογράφως)
α) Iulia, Augusti filia, mature habere coeperat canos, quos legere secrete sole-
bat. Hac re audita Augustus voluit filiam deterrere quominus id faceret.
[ ] Tum interrogavit filiam, utrum post aliquot annos cana esse mallet an
calva. Cum illa respondisset “ego, pater, cana esse malo”, mendacium illi
pater obiecit: “Non dubito quin calva esse nolis. Quid ergo non times ne
istae te calvam faciant?”
β) Porcia, Bruti uxor, cum viri sui consilium de interficiendo Caesare cognovis-
set, cultellum tonsorium quasi unguium resecandorum causa poposcit eoque
velut forte elapso se vulneravit. Clamore deinde ancillarum in cubiculum vo-
catus Brutus ad eam obiurgandam venit, quod tonsoris praeripuisset offi-
cium.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
Μονάδες 10

389
1. α) Να γράψετε τις παρακάτω φράσεις μεταφέροντας όλους τους τύπους των
κλιτών λέξεων στον αντίθετο αριθμό:
Non dubito quin calva esse nolis. Quid ergo non times ne istae te calvam
faciant?
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
1. β) Να αναγνωρίσετε γραμματικώς τις αντωνυμίες του β΄ αποσπάσματος:
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Mονάδες 2,5
2. α) mature: Να γράψετε τα παραθετικά του επιρρήματος.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
2. β) obiecit: Να γράψετε το β΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής όλων των χρόνων
της παθητικής φωνής.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
2. γ) faciant: Να γράψετε την προστακτική του ενεστώτα στην ενεργητική και
παθητική φωνή.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
2. δ) elapso: Να γράψετε τους υπόλοιπους ονοματικούς τύπους του ρήματος.
Από αυτούς να κλίνετε το γερούνδιο.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Mονάδες 2,5

390
α) filia είναι …………………… στο ………………………….
β) legere είναι …………απαρέμφ. ως …………στο ……………
γ) audita είναι …………………………………………………….
δ) illi είναι ……………… στο ……………………………….
ε) calvam είναι ……………… στο ……………………………….
στ) consilium είναι ……………… στο ………………………………..
ζ) unguium είναι ………..…………… στο ………………………..
η) eo(que) είναι …………………………στο……………………..
θ) clamore είναι …………….………….. στο ……………………
ι) de interficiendo είναι ……………… που δηλώνει ………………………
Μονάδες 1,25
3. β) Να αναγνωρίσετε το είδος των παρακάτω προτάσεων και να δικαιολογή-
σετε τον τρόπο της εισαγωγής τους, την έγκλιση και τον χρόνο:
…utrum post aliquot annos cana esse mallet an calva.
…cum viri sui consilium de interficiendo Caesare cognovisset…
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Moνάδες 1,25
4. α) ego, pater, cana esse malo: Να μετατρέψετε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο χρη-
σιμοποιώντας ως πρόταση εξάρτησης την πρόταση: “Iulia respondit. ”
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
4. β) Να μετατρέψετε την δευτερεύουσα πρόταση της περιόδου σε μετοχική.
Porcia, Bruti uxor, cum viri sui consilium de interficiendo Caesare cog-
novisset, cultellum tonsorium poposcit...
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................

391
4. γ) Να μετατρέψετε την παρακάτω πρόταση σε δευτερεύουσα χρησιμοποιώ-
ντας ως πρόταση εξάρτησης την πρόταση που βρίσκεται μέσα στην πα-
ρένθεση:.
Iulia canos suos secrete legebat. (Augustus persuasit)
.....................................................................................................................
Iulia canos suos secrete legebat. (Augustus impedivit)
.....................................................................................................................
4. δ) ad eam obiurgandam venit: Να εκφράσετε τον προσδιορισμό του σκοπού
με όλους τους δυνατούς τρόπους.
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Μονάδες 2,5

ΠΠ ΑΑ ΡΡ ΑΑ ΡΡ ΤΤ ΗΗ ΜΜ ΑΑ

395
ΘΕΜΑ 1
Domi autem creant decem praetores, qui exercitui praeessent, in eis Miltia-
dem. Inter quos magna fuit contentio, utrum moenibus se defenderent an obviam
irent hostibus acieque decernerent. Unus Miltiades maxime nitebatur, ut primo
quoque tempore castra fierent: id si factum esset, et civibus animum accessu-
rum, [ ] et hostes eadem re fore tardiores.
Corneli Nepotis, Miltiades, 4, 4-5
Λεξιλόγιο
praetor, -oris (αρσ.) πραίτωρ, στρατηγός
contentio, -onis (θ.) φιλονικία
defendo, -ndi, -nsum, -ere, 3 υπερασπίζω
decerno, -crevi, -cretum, -ere, 3 αποφασίζω, ψηφίζω, αγωνίζομαι
nitor, nisus και nixus sum, niti (απόθ.), 3 υποστηρίζω, έχω θάρρος
primo quoque tempore το ταχύτερο δυνατό
tardus, -a, -um βραδύς
Σχόλια
qui… praeessent δευτ. αναφορ. τελική
utrum... defenderent an obviam irent...
decernerent
διμελής πλάγια ερωτημ. πρόταση, από το
magna fuit contentio
hostibus δοτική αντικ. στο obviam
ut… castra fierent δευτ. βουλητική, αντικ. στο nitebatur
accessurum (esse), fore. ειδικά απαρέμφατα του πλαγίου λόγου
από το ενν. dicebat
Μετάφραση
Στην πατρίδα, λοιπόν, εκλέγουν δέκα στρατηγούς, μεταξύ αυτών τον Μιλτιάδη, για να
διοικούν το στρατό. Ανάμεσά τους υπήρξε μεγάλη φιλονικία, να υπερασπίσουν τους εαυ-
τούς τους στα τείχη ή να βαδίσουν εναντίον των εχθρών και να πολεμήσουν με παραταγ-
μένο στρατό. Μόνο ο Μιλτιάδης επέμενε πάρα πολύ να στρατοπεδεύσουν ευθύς αμέσως:
αν γινόταν αυτό, ισχυριζόταν ότι και οι πολίτες θα έπαιρναν θάρρος και οι εχθροί για τον
ίδιο λόγο θα γίνονταν πιο διστακτικοί.

396
ΘΕΜΑ 2
Omnes autem et dicuntur et habentur tyranni, qui potestate sunt perpetua in
ea civitate, quae libertate usa est. Sed in Miltiade erat cum summa humanitas
tum mira communitas, ut nemo tam humilis esset, cui non ad eum aditus pa-
teret; magna auctoritas apud omnis civitatis, nobile nomen, laus rei militaris
maxima.
Corneli Nepotis, Miltiades, 8, 4
Λεξιλόγιο
perpetuus, -a, -um διαρκής
humanitas, -atis (θηλ.) φιλοφροσύνη, ευγένεια, μόρφωση
mirus, -a, -um θαυμαστός, παράδοξος
cum… tum και… και, αφενός… αφετέρου
communitas, -atis επικοινωνία, ευπροσηγορία
pateo, -ui, -ere, 2 είμαι ανοικτός, προσιτός
Σχόλια
cui non… pateret δευτ. αναφ. συμπερασματική, από το tam
magna auctoritas… laus maxima ενν. το ρήμα erat
potestate (perpetua) αφαιρ. της ιδιότητας (+ επιθ. προσδιορ.)
ut nemo tam... esset δευτερ. επιρρ. συμπερασματική
Μετάφραση
Όλοι όμως όσοι έχουν συνεχή εξουσία σ’ αυτή την πολιτεία, η οποία υπήρξε ελεύθερη,
και ονομάζονται και θεωρούνται τύραννοι. Αλλά ο Μιλτιάδης είχε και πολύ μεγάλη καλο-
σύνη και θαυμαστή καταδεκτικότητα, ώστε και ο τελευταίος πολίτης να βρίσκει την πόρτα
του ανοιχτή. Είχε μεγάλη επιρροή σ’ όλες τις πολιτείες, ένδοξο όνομα, πολύ μεγάλα εγκώ-
μια για τα στρατιωτικά του κατορθώματα.

397
ΘΕΜΑ 3
Cotidie sic cena ei coquebatur, ut, quos invocatos vidisset in foro, omnis de-
vocaret, quod facere nullo die praetermittebat. Nulli fides eius, nulli opera,
nulli res familiaris defuit: multos locupletavit, complures pauperes mortuos, qui
unde efferrentur non reliquissent, suo sumptu extulit. Sic se gerendo minime est
mirandum, si et vita eius fuit secura et mors acerba.
Corneli Nepotis, Cimon, 4, 3-4
Λεξιλόγιο
cotidie (επίρρ.) καθημερινά
cena, -ae δείπνο
coquo, coxi, coctum, ere, 3 μαγειρεύω
invocatus, -a, -um απρόσκλητος
devoco, 1 προσκαλώ
praetermitto, misi, misum, ere, 3 παραλείπω, παραμελώ
res familiaris περιουσία
locupleto, 1 πλουτίζω
effero, extuli, elatum, efferre εκφέρω, εξάγω, κηδεύω, θάπτω
unde (επίρρ.) από πού
sumptus, -us (αρσ.) δαπάνη
securus, -a, -um ασφαλής, αμέριμνος
Σχόλια
ut... omnis devocaret δευτ. επιρρ. συμπερασματική πρόταση
quos… vidisset δευτ. αναφ. προσδιορ. στο omnes, με υποτ. καθ’ έλξη
quod praetermittebat αναφορ. προσθετική
qui non reliquissent δευτ. αναφ. προσδ. στο complures (με υποτ. καθ’ έλξη)
se gerendo απρόθ. αφαιρ. γερουνδίου, που δηλώνει τρόπο
est mirandum απρόσωπη σύνταξη γερουνδιακού

398
Μετάφραση
Καθημερινά έτσι μαγείρευαν γι’ αυτόν το δείπνο, ώστε προσκαλούσε όλους, όσους είχε
δει απρόσκλητους στην αγορά, πράγμα το οποίο δεν παρέλειπε να κάνει καμιά μέρα. Σε
κανένα δεν έλειψε η αφοσίωσή του, σε κανένα η βοήθειά του, σε κανένα η περιουσία του.
Πολλούς πλούτισε, πολλούς που πέθαναν φτωχοί, οι οποίοι δεν είχαν αφήσει χρήματα,
που μ’ αυτά να κηδευτούν, τους έθαψε με δικά του έξοδα. Μια και συμπεριφερόταν
μ’ αυτόν τον τρόπο, καθόλου δεν πρέπει να απορεί κανείς που και η ζωή του ήταν αμέρι-
μνη και ο θάνατός του πικρός.

399
ΘΕΜΑ 4
Lysander Lacedaemonius magnam reliquit sui famam, magis felicitate quam
virtute partam: Atheniensis enim in Peloponnesios sexto et vicesimo anno bel-
lum gerentes confecisse apparet. Id qua ratione consecutus sit latet: non enim
virtute sui exercitus, sed immodestia factum est adversariorum, qui, quod dicto
audientes imperatoribus suis non erant, dispalati in agris relictis navibus in
hostium venerunt potestatem.
Corneli Nepotis, Lysander, 1, 1-2
Λεξιλόγιο
sui: γεν. εν. της προσ. αντ. γ΄ προσ. του εαυτού του
fama, -ae φήμη
apparet < appareo (απρόσ.) είναι φανερό
conficio, -feci, -fectum, -ere, 3 καταβάλλω
latet < lateo, 2 (απρόσ.) είναι άγνωστο
immodestia, -ae απειθαρχία, ακολασία
alicui dicto audiens sum πείθομαι, υπακούω σε κάποιον
dispalatus, -a, -um < dispalor, (αποθ.), 1 διασκορπισμένος
Σχόλια
qua ratione consecutus sit πλάγια ερωτ., υποκ. στο απρόσ. latet
quod… non erant δευτ. αιτιολ. πρόταση, αντικειμ. αιτιολ.
relictis navibus αφαιρετ. απόλ. χρονική μτχ. (νόθος)
Μετάφραση
Ο Λύσανδρος ο Λακεδαιμόνιος άφησε μεγάλη φήμη για τον εαυτό του, η οποία απο-
κτήθηκε μάλλον από τύχη παρά από ανδρεία Γιατί είναι φανερό ότι νίκησε τους Αθηναί-
ους, που για εικοσιέξι χρόνια πολεμούσαν εναντίον των Πελοποννησίων. Παραμένει ά-
γνωστο όμως με ποιο τρόπο το πέτυχε: γιατί το κατόρθωσε όχι λόγω της ανδρείας του
στρατού του, αλλά λόγω της απειθαρχίας των αντιπάλων, οι οποίοι, επειδή δεν υπάκουσαν
στους στρατηγούς τους, διασκορπισμένοι στους αγρούς, εγκατέλειψαν τα πλοία και υποτά-
χτηκαν στην εξουσία των εχθρών.

400
ΘΕΜΑ 5
Bello Peloponnesio huius consilio atque auctoritate Athenienses bellum
Syracusanis indixerunt: ad quod gerendum ipse dux delectus est, duo praeterea
collegae dati, Nicia et Lamachus. Id cum appararetur, prius quam classis
exiret, accidit, ut una nocte omnes Hermae, qui in oppido erant Athenis, deicer-
entur praeter unum, qui ante ianuam erat Andocidi (itaque ille postea Mercu-
rius Andοcidi vocitatus est).
Corneli Nepotis, Alcibiades, 3, 1-2
Λεξιλόγιο
indico, -xi, -ctum, ere, 3 (bellum) κηρύττω πόλεμο
collega, -ae (αρσ.) συστράτηγος
classis, -is (θ.) στόλος
oppidum, -i πόλη
deicio, -ieci, -iectum, -ere, 3 καταβάλλω, καταρρίπτω, απομακρύνω
vocito (θαμιστ.), 1 ονομάζω
Σχόλια
ad quod (= bellum) gerendum υποχρεωτική γερουνδιακή έλξη
id cum appararetur δευτ. χρονική, cum ιστορικός, σύγχρονο,
id = bellum (υποκείμενο)
prius quam... exiret δευτ. χρονική, υστερόχρονο
ut… deicerentur δευτ. ουσιαστική συμπερασματική, υπο-
κείμενο στο accidit
Μετάφραση
Κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο με τη συμβουλή και το κύρος του Αλκιβιάδη, οι Α-
θηναίοι κήρυξαν πόλεμο στους Συρακουσίους: ο ίδιος εκλέχτηκε στρατηγός για τη διεξα-
γωγή του πολέμου, και του δόθηκαν επιπλέον δύο συστράτηγοι, ο Νικίας και ο Λάμαχος.
Κι ενώ προετοίμαζαν την εκστρατεία, πριν αποπλεύσει ο στόλος, συνέβη ώστε σε μια νύ-
χτα όλες οι ερμαϊκές στήλες να γκρεμιστούν, εκτός από μία, η οποία βρισκόταν μπροστά
στην πόρτα του Ανδοκίδη (γι’ αυτό το λόγο αργότερα εκείνη ονομάστηκε “Ερμής του Αν-
δοκίδη”).

401
ΘΕΜΑ 6
Id responsum quo valeret cum intellegeret nemo, Themistocles persuasit
consilium esse Apollinis, ut in naves se suaque conferrent: eum enim a deo sig-
nificari murum ligneum. Tali consilio probato addunt ad superiores totidem
naves triremes suaque omnia, quae moveri poterant, partim Salamina, partim
Troezena deportant: arcem sacerdotibus paucisque maioribus natu sαcra pro-
curanda tradunt, reliquum oppidum relinquunt.
C. Corneli Nepotis, Themistocles, 2, 7-8
Λεξιλόγιο
responsum, -i απάντηση
valeo, -ui, -ere, 2 είμαι υγιής, ισχύω, δηλώνω
significo, 1 φανερώνω ( με σημάδια)
probo, 1 δοκιμάζω, επιδοκιμάζω
addo, addidi, additum, -ere, 3 προσθέτω
superior, -oris (συγκρ. του superus) ανώτερος, προηγούμενος
totidem (άκλ. δεικτ. αντ. μόνο στο πληθ.) άλλοι τόσοι
triremis (navis) τριήρης
partim… partim άλλοι μεν… άλλοι δε
arx, arcis (θ). ακρόπολη
sacerdos, -tis (αρσ. και θηλ.) ιερέας, η ιέρεια
procuro, 1 φροντίζω
Σχόλια
quo valeret id (επιθ. προσδ.) responsum πλάγια ερωτημ. αντικ. στο intellegerent
cum intellegeret nemo δευτ. αιτιολογική, cum αιτιολογικός
ut… conferrent δευτ. βουλητική πρόταση, από το
consilium esse
significari ειδ. απαρ. του πλαγίου λόγου, από το ενν.
dicebat
Salamina, Troezena απρόθετες αιτιατικές που δηλώνουν κίνη-
ση σε τόπο
procuranda (sacra) γερουνδιακό, κατηγ. προσδ. του σκοπού

402
Μετάφραση
Επειδή όμως κανένας δεν καταλάβαινε τι σήμαινε αυτή η απάντηση, ο Θεμιστοκλής
τους έπεισε ότι συμβουλή του Απόλλωνα ήταν να επιβιβασθούν οι ίδιοι με τα υπάρχοντά
τους στα πλοία. Γιατί έλεγε ότι αυτό παρουσίαζε ο θεός ως ξύλινο τείχος. Αφού τέτοια
γνώμη έγινε αποδεκτή, προσθέτουν στα προηγούμενα καράβια άλλες τόσες τριήρεις και
όλα τα δικά τους, όσα μπορούσαν να μετακινηθούν, και τα μεταφέρουν άλλα στη Σαλαμί-
να και άλλα στην Τροιζήνα· παραδίνουν την ακρόπολη στους ιερείς και σε λίγους ηλικιω-
μένους για να φροντίζουν τα ιερά και εγκαταλείπουν την υπόλοιπη πόλη.

403
ΘΕΜΑ 7
Ibi L. Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in
castra recipiunt unde erant egressi. Ex quibus L. Petrosidius aquilifer, cum
magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro
castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem susti-
nent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt.
C. Iuli Caesaris, De bello Gallico, V, 37, 4-6
Λεξιλόγιο
se recipio υποχωρώ
aquilifer, -eri σημαιοφόρος (αυτός που φέρει τον αετό)
aquila, -ae αετός, σημαία των λεγεώνων
aegre (επίρρ.) δύσκολα
vallum, -i χαράκωμα, οχύρωμα
oppugnatio, -onis (θηλ.) επίθεση, πολιορκία
sustineo, -ui, -tentum , -ere, 2 υπομένω
ad unum μέχρις ενός, ως τον τελευταίο
Σχόλια
unde erant egressi δευτ. αναφορική προσδ. στο in castra
cum… premeretur δευτ. αιτιολογική, cum αιτιολογικός
desperata salute αφαιρετική απόλυτος αιτιολογική μτχ.
Μετάφραση
Εκεί ο Λεύκιος Κόττας πολεμώντας με το μεγαλύτερο τμήμα των στρατιωτών σκοτώ-
νεται. Οι υπόλοιποι υποχωρούν στο στρατόπεδο από όπου είχαν βγει. Από αυτούς ο Λεύ-
κιος Πετροσίδιος, ο σημαιοφόρος, επειδή πιεζόταν από μεγάλο πλήθος εχθρών, έριξε μα-
κριά τη σημαία μέσα στο χαράκωμα, ενώ ο ίδιος πολεμώντας πολύ γενναία σκοτώνεται
μπροστά στο στρατόπεδο. Εκείνοι με δυσκολία υπομένουν την επίθεση μέχρι το σούρουπο·
κατά τη νύχτα απελπισμένοι αυτοκτονούν όλοι μέχρις ενός.

404
ΘΕΜΑ 8
Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant, idque ab Druidibus pro-
ditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero dierum sed
noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noc-
tem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differun,t
quod [ ] filium puerili aetate in publico in conspectu patris adsistere turpe
ducunt.
C. Iuli Caesaris, De Bello Gallico, VI, 18, 1-3
Λεξιλόγιο
Dis, Ditis Πλούτωνας
prognatus, -a, -m < pro(g)nascor απόγονος
spatium, -ii διάστημα χώρου ή χρόνου
finio, -ivi, -itum, -ire, 4 ορίζω, τελειώνω
natalis, -e γενέθλιος
initium, -i αρχή
οbservo, 1 παρατηρώ
subsequor, -secutus sum, -sequi (αποθ.) 3 ακολουθώ στη συνέχεια
institutum, -i το καθιερωμένο, το πατροπαράδοτο
(στον πληθ.) οι συνήθειες
fere (επίρρ.) σχεδόν
puerilis, -e παιδικός
adsisto, -stiti, -ere, 3 παρίσταμαι, παρευρίσκομαι
Σχόλια
prognatos (esse) ειδικό απαρ. από το praedicant
proditum (esse) ειδικό απαρ. από το dicunt
natalis (αντί natales) επιθετικός προσδ. στο dies
mensum et annorum γενικές υποκειμενικές από το initia
ut noctem dies subsequatur δευτ. επιρρ. συμπερ. (sic, στην κύρια)
puerili aetate αφαιρετική της ιδιότητας

405
Μετάφραση
Όλοι οι Γαλάτες ισχυρίζονται ότι κατάγονται από τον πατέρα Πλούτωνα και λένε ότι
αυτό παραδόθηκε από τους Δρυίδες. Γι’ αυτό το λόγο τα διαστήματα όλου του χρόνου δεν
τα καθορίζουν με τον αριθμό των ημερών, αλλά των νυκτών· τις μέρες των γενεθλίων και
την αρχή των μηνών και των ετών τα παρατηρούν έτσι, ώστε η μέρα να ακολουθεί τη νύ-
χτα. Στις υπόλοιπες συνήθειες της ζωής τους σ’ αυτό γενικά διαφέρουν από τους άλλους,
ότι θεωρούν προσβλητικό ο γιος τους που βρίσκεται στην παιδική ηλικία να παρευρίσκεται
δημόσια μπροστά στον πατέρα του.

406
ΘΕΜΑ 9
Fuit, fuit ista quondam in hac re publica virtus ut viri fortes acrioribus sup-
pliciis civem perniciosum quam acerbissimum hostem coercerent. Habemus
senatus consultum in te, Catilina, vehemens et grave; non deest rei publicae con-
silium neque auctoritas huius ordinis: nos, nos, dico aperte, consules desumus.
M. Tulli Ciceronis, In Catilinam, I, 3
Λεξιλόγιο
iste, ista, istud αυτός, τέτοιος
quondam (επίρρ.) κάποτε, άλλοτε, παλαιά
coerceo, -ui, -itum, -ere, 2 εγκλείω, περιορίζω, τιμωρώ
perniciosus, -a, -um ολέθριος, βλαβερός, επιζήμιος
consultum, -i βούλευμα, ψήφισμα, απόφαση
vehemens, -ntis σφοδρός, ορμητικός, δραστικός
gravis, -is, -e βαρύς, χαλεπός, δεινός, αυστηρός
consilium, -i βουλή, συμβούλιο, συμβουλή, γνώμη,
απόφαση, φρόνηση, σύνεση
desum, -fui, -esse απουσιάζω, λείπω
Σχόλια
ut viri... coercerent συμπερασματική πρόταση, (προηγείται η
αντωνυμία ista = τέτοια)
suppliciis αφαιρετική της ποινής
civem perniciosum - acerbissimum hostem α΄ και β΄ όρος σύγκρισης αντίστοιχα
rei publicae δοτική, εξαρτώμενη από το ρήμα deest
huius ordinis εννοεί την τάξη των συγκλητικών, το σώ-
μα της συγκλήτου
Μετάφραση
Yπήρξε, υπήρξε κάποτε σ’ αυτή την πολιτεία τέτοια αρετή, ώστε άνδρες τολμηροί
τιμωρούσαν τον επιζήμιο πολίτη με τιμωρίες πιο σκληρές απ’ ό,τι τον πιο μισητό εχθρό.
Έχουμε εναντίον σου, Kατιλίνα, απόφαση της συγκλήτου δραστική και αυστηρή· δεν λείπει
από την πολιτεία η φρόνηση ούτε το κύρος αυτού του σώματος. Eμείς, εμείς, το λέω
ανοιχτά, οι ύπατοι λείπουμε.

407
ΘΕΜΑ 10
Mihi parcere ac de me cogitare desinite. Nam primum debeo sperare omnis
deos qui huic urbi praesident pro eo mihi ac mereor relaturos esse gratiam;
deinde, si quid obtigerit, aequo animo paratoque moriar. Nam neque turpis
mors forti viro potest accidere neque immatura consulari nec misera sapienti.
M. Tulli Ciceronis, In Catilinam, IV, 3
Λεξιλόγιο
desino, -sivi ή -sii, -situm, -ere, 3 παύω, λήγω, σταματώ
parco, peperci και parsi, parcitum και
parsum, -ere, 3 (+ δοτική)
φείδομαι, λυπάμαι, νοιάζομαι για κά-
ποιον, μεριμνώ για κάποιον, ενδιαφέρομαι
praesideo, -sedi, -sessum, -ere, 2 κάθομαι στην πρώτη θέση, προεδρεύω,
προστατεύω, φρουρώ, φυλάττω, προΐστα-
μαι, επιστατώ
pro eo γι’ αυτό (εννοεί τις υπηρεσίες του για τη
σωτηρία της πατρίδας)
mereo, -ui, -itum, -ere, 2 και mereor,
-itus sum, -eri (+ αιτιατική)
αξίζω, είμαι άξιος για κάτι
aequus, -a, -um ίσος, δίκαιος, ήσυχος, ατάραχος, γαλήνιος
paratus, -a, -um (παθ. μτχ. του paro) προετοιμασμένος, έτοιμος
consularis, -is, -e υπατικός, αυτός που ανήλθε στο υπατικό
αξίωμα
Σχόλια
omnis αιτιατ. πληθ. αρσ. γένους αντί omnes
ac mereor παραβολική πρόταση
relaturos esse ειδικό απαρέμφατο εξαρτώμενο από το
απαρέμφατο sperare
si quid obtigerit
aequo animo paratoque moriar
υπόθεση
απόδοση
υποθετικός λόγος ανοικτής υπόθεσης

408
Μετάφραση
Πάψτε να νοιάζεστε για μένα και να με σκέφτεστε. Γιατί, κατά πρώτον, οφείλω να
ελπίζω πως όλοι οι θεοί που προστατεύουν αυτή την πόλη, θα μου ανταποδώσουν χάρη
γι’ αυτό, όπως το αξίζω· έπειτα, αν συμβεί κάτι, θα πεθάνω με ήσυχη την ψυχή και έτοιμη.
Διότι ούτε ατιμωτικός θάνατος μπορεί να συμβεί στον γενναίο άνδρα ούτε πρόωρος σ’
αυτόν που ανήλθε στο ύπατικό αξίωμα ούτε αξιοθρήνητος στον σοφό.

409
ΘEMA 11
Quo quidem in bello semper de pace audiendum putavi semperque dolui non
modo pacem sed etiam orationem civium pacem flagitantium repudiari. Neque
enim ego illa nec ulla umquam secutus sum arma civilia semperque mea consi-
lia pacis et togae socia, non belli atque armorum fuerunt.
M. Tulli Ciceronis, Pro M. Marcello, 14
Λεξιλόγιο
doleo, -ui, -itum, -ere, 2 πονώ, λυπούμαι, στενοχωριέμαι
modo (επίρρ.) μόνο
flagito, 1 απαιτώ, ζητώ
repudio, 1 αποπέμπω, αποβάλλω, καταφρονώ, απο-
δοκιμάζω
arma civilia εμφύλιοι πόλεμοι
sequor arma civilia λαμβάνω μέρος σε εμφύλιους πολέμους
toga, -ae τήβεννος, (μεταφορ.) ειρήνη (εδώ θα
μπορούσαμε να μεταφράσουμε “πολιτική
λύση”)
Σχόλια
audiendum (ενν. esse) ειδικό απαρέμφατο εξαρτ. από το putavi
dolui, putavi μεταφράσαμε τον παρακείμενο με παρα-
τατικό λόγω του επιρρήματος semper, το
οποίο εδώ δηλώνει χρονική διάρκεια στο
παρελθόν
flagitantium επιθετική μετοχή που αναφέρεται στο
civium
repudiari το απαρέμφατο εξαρτάται από το ψυχικού
πάθους ρήμα dolui

410
Μετάφραση
Σ’ αυτόν, βέβαια, τον πόλεμο πίστευα πάντα ότι πρέπει να εισακουσθεί η πρόταση για
ειρήνη και πάντα στενοχωριόμουνα να αποδοκιμάζεται όχι μόνο η ειρήνη, αλλά και ο
λόγος των πολιτών που ζητούσαν ειρήνη. Γιατί εγώ ούτε σ’ εκείνους ούτε σε άλλους εμφύ-
λιους πολέμους έλαβα ποτέ μέρος και πάντοτε οι γνώμες μου υπήρξαν σύμμαχοι της
ειρήνης και της πολιτικής λύσης, όχι του πολέμου και των όπλων.

411
ΘEMA 12
Ac primum agros quos bello Romulus ceperat divisit viritim civibus,
docuitque sine depopulatione atque praeda posse eos collendis agris abundare
commodis omnibus, amoremque eis otii et pacis iniecit, quibus facillime iustitia
et fides convalescit, et quorum patrocinio maxime cultus agrorum perceptioque
frugum defenditur.
M. Tulli Ciceronis, De republica, II, 26
Λεξιλόγιο
viritim (επίρρ.) κατά άνδρα, σε καθένα χωριστά
depopulatio, -onis (θηλ.) εκπόρθηση, ερήμωση, κατάκτηση
abundo, 1 ευπορώ, έχω περίσσεια
otium, -i ησυχία
inicio, inieci, iniectum, -ere, 3 εμβάλλω, εμφυσώ
commoda, -orum αγαθά, ωφελήματα
convalesco, -lui, -ere, 3 ενδυναμώνομαι
patrocinium, -i υπεράσπιση, προστασία
cultus, -us καλλιέργεια
perceptio, -onis (θηλ.) συλλογή, συγκομιδή
frux, - gis (θηλ.) καρπός
defendo, -fendi, -fensum, -ere, 3 αποκρούω, αμύνομαι, προστατεύω
Σχόλια
collendis agris γερουνδιακή έλξη, που δεν είναι υποχρεωτι-
κή (collendo agros = με το να καλλιεργούν
τους αγρούς). Το γερουνδιακό βρίσκεται σε
αφαιρετική που δηλώνει τρόπο
commodis omnibus αφαιρετική εξαρτώμενη από το abundare

412
Μετάφραση
Kατά πρώτον τους αγρούς τους οποίους με πόλεμο ο Pωμύλος κατέκτησε, διαμοίρασε
στους πολίτες, στον καθένα χωριστά, και δίδαξε ότι, εάν καλλιεργούν τους αγρούς, είναι
δυνατόν, χωρίς κατακτήσεις και αρπαγές, να έχουν περίσσεια όλων των αγαθών, και
εμφύσησε σ’ αυτούς την αγάπη για την ησυχία και την ειρήνη, χάρη στα οποία πάρα πολύ
εύκολα ενισχύεται η δικαιοσύνη και η εμπιστοσύνη, και με την προστασία των οποίων
προστατεύεται κατεξοχήν η καλλιέργεια των αγρών και η συγκομιδή των καρπών.

413
ΘEMA 13
Atqui, quem ad modum misericordia aegritudo est ex alterius rebus adversis,
sic invidentia aegritudo est ex alterius rebus secundis. In quem igitur cadit mis-
ereri, in eundem etiam invidere; non cadit autem invidere in sapientem; ergo ne
misereri quidem. Quodsi aegre ferre sapiens soleret, misereri etiam soleret.
Abest ergo a sapiente aegritudo.
M. Tulli Ciceronis, Tusculanae disputationes III, 21
Λεξιλόγιο
atqui (σύνδ.) καίτοι, και όμως, αλλ’ όμως
quem ad modum καθ’ ον τρόπον, όπως
misericordia, -ae συμπάθεια, οίκτος
aegritudo, -inis (θηλ.) ασθένεια, νόσος, λύπη, νόσος της ψυχής
res adversae οι συμφορές
invidentia, -ae φθόνος, ζηλοτυπία
res secundae ευτυχία, ευδαιμονία
misereor, miseritus sum, -eri, 2 οικτίρω, νιώθω οίκτο
igitur (επίρρ.) λοιπόν
cado, cecidi, casum, -ere, 3 πέφτω, συμβαίνω, αποβαίνω
invideo, -vidi, -visum, -ere, 2 φθονώ, βασκαίνω
ne... quidem ουδέ, μηδέ, ούτε και
aegre (επίρρ.) με λύπη, με πικρία, βαρέως, χαλεπώς, πικρώς
aegre fero βαρέως φέρω, λυπάμαι, υποφέρω
Σχόλια
quem ad modum... adversis παραβολική πρόταση (sic στην κύρια πρόταση)
alterius και στις δύο περιπτώσεις είναι γενική κτητική,
εξαρτώμενη την πρώτη φορά από την έκφραση
rebus adversis και τη δεύτερη από την έκφραση
rebus secundis
misereri, invidere απαρέμφατα τελικά, υποκείμενα του ρήματος
cadit
quodsi... soleret
misereri etiam soleret
υπόθεση
απόδοση
ο υποθετικός λόγος δηλώνει το μη πραγματικό

414
Μετάφραση
Aλλά όμως, όπως ο οίκτος είναι λύπη για τις συμφορές του άλλου, έτσι ο φθόνος είναι
λύπη για την ευτυχία του άλλου. Σ’ όποιον λοιπόν συμβαίνει να νιώθει οίκτο, στον ίδιο
συμβαίνει επίσης να φθονεί· δεν συμβαίνει όμως στον σοφό να φθονεί· συνεπώς, ούτε και
να νιώθει οίκτο. Aν όμως ο σοφός είχε τη συνήθεια να λυπάται, θα είχε επίσης τη συνή-
θεια να νιώθει οίκτο. Aπουσιάζει επομένως από τον σοφό η λύπη.

415
ΘEMA 14
Summam eruditionem Graeci sitam censebant in nervorum vocumque can-
tibus; igitur et Epaminondas, princeps meo iudicio Graeciae, fidibus praeclare
cecinisse dicitur, Themistoclesque aliquot ante annos cum in epulis recusaret
lyram, est habitus indoctior. Ergo in Graecia musici floruerunt, discebantque id
omnes, nec, qui nesciebat, satis excultus doctrina putabatur.
M. Tulli Ciceronis, Tusculanae disputationes I, 4
Λεξιλόγιο
eruditio, -onis (θηλ.) παίδευση, παιδεία, πολυμάθεια
censeo, -sui, -sum, -ere, 2 υπολογίζω, προσδιορίζω, φρονώ, νομίζω
situs, - a, - um (παθ. μτχ. του sino) κείμενος
nervus, -i νεύρο, νευρά, χορδή οργάνου
cantus, -us ωδή, μέλος, άσμα
igitur (επίρρ.) λοιπόν
princeps, -ipis (μονοκ. επίθ.) άρχοντας, ηγεμόνας, πρώτος
iudicium, -i κρίση, γνώμη, άποψη, δίκη, δικαστήριο
fides ή fidis, -is (θηλ.) και συνήθως στον
πληθ. fides, -ium
χορδή, έγχορδο όργανο (λύρα, κιθάρα)
fidibus cano άδω, ψάλλω, τραγουδώ
praeclare (επίρρ.) σαφώς, καταφανώς, κάλλιστα, υπέροχα,
πολύ ωραία
cano, cecini, cantum, ere 3 άδω, ψάλλω, τραγουδώ
epulae, -arum (πληθ.) εδέσματα, ευωχία, συμπόσιο
indoctus, -a, -um απαίδευτος, αμαθής, ανεπιτήδειος, αδέ-
ξιος
ergo (σύνδ. συμπερ.) επομένως, γι’ αυτό
floreo, -ui, - ere, 2 ανθώ, ακμάζω, θάλλω
musicus, - i μουσικός
excultus, -a, -um (παθ. μτχ. του excolo, -
lui, -cultum, -ere, 3)
καλλιεργημένος
doctrina, -ae εκπαίδευση, παιδεία, διδασκαλία, επιστήμη

416
Σχόλια
cum in epulis recusaret lyram χρονική πρόταση εισαγόμενη με τον ιστο-
ρικό - διηγηματικό cum. Εκφέρεται με
υποτακτική παρατατικού διότι δηλώνεται
πράξη σύγχρονη στο παρελθόν
discebant id omnes εννοεί ότι όλοι μάθαιναν μουσική
qui nesciebat αναφορική υποθετική πρόταση
doctrina αφαιρετική της αναφοράς
Μετάφραση
Oι Έλληνες φρονούσαν ότι η υπέρτατη παιδεία βρίσκεται στη μελωδία των χορδών και
των φωνών· λοιπόν, και ο Eπαμεινώνδας, ο πρώτος της Eλλάδας κατά τη γνώμη μου,
λέγεται πώς τραγούδησε πολύ ωραία με κιθάρα, και ο Θεμιστοκλής μερικά χρόνια πιο
πριν, όταν σε συμπόσιο δεν θέλησε τη λύρα, θεωρήθηκε κατώτερης παιδείας. Γι’ αυτό
στην Eλλάδα άκμασαν μουσικοί και όλοι μάθαιναν μουσική, ούτε θεωρούνταν, ως προς
την παιδεία, αρκετά καλλιεργημένος όποιος την αγνοούσε.

417
ΘEMA 15
Ego vos hortari tantum possum, ut amicitiam omnibus rebus humanis ante-
ponatis; nihil est enim tam naturae aptum, tam conveniens ad res vel secundas
vel adversas. Sed hoc primum sentio, nisi in bonis amicitiam esse non posse;
neque id ad vivum reseco, ut illi, qui haec subtilius disserunt, fortasse vere, sed
ad communem utilitatem parum; negant enim quemquam esse virum bonum nisi
sapientem.
M. Tulli Ciceronis, De amicitia, 17-18
Λεξιλόγιο
conveniens, -ntis (μτχ. του convenio) ταιριαστός, σύμφωνος, πρέπων, αρμόδιος
res secundae ευτυχία
res adversae δυστυχία
nisi (συνδ.) αν δεν, ειμή, παρά μόνο
reseco, -ui, ctum, -are, 1 τέμνω, ανατέμνω
aliquid ad vivum reseco ακριβολογώ, κυριολεκτώ, μιλώ με σαφή-
νεια για κάτι, μιλώ με ακρίβεια για κάτι
dissero, -rui, -rtum, -ere 3 πραγματεύομαι, συζητώ, υποστηρίζω
subtilis, -is, -e λεπτός, ισχνός, ακριβής, λεπτομερής
subtiliter (επίρρ.) λεπτώς, ακριβώς, λεπτομερώς
fortasse (επίρρ.) ίσως
vere (επίρρ.) σωστά, ορθά, αληθώς
parum (επίρρ.) λίγο, όχι επαρκώς
Σχόλια
ut amicitiam... anteponatis βουλητική δευτερεύουσα πρόταση
parum Eδώ μεταφράσαμε “λίγο χρήσιμα”, όπως
απαιτείται από τα συμφραζόμενα.
negant... sapientem εναλλακτική μετάφραση: “γιατί δεν δέχο-
νται ότι κάποιος είναι άνδρας αγαθός αν
δεν είναι σοφός”

418
Μετάφραση
Eγώ μπορώ μόνο να σας προτρέψω να βάζετε τη φιλία πάνω απ’ όλα τα ανθρώπινα
πράγματα· γιατί δεν υπάρχει τίποτε τόσο ταιριαστό στη φύση, τόσο κατάλληλο είτε στην
ευτυχία είτε στη δυστυχία. Aλλά κατά πρώτον ετούτο πιστεύω, ότι δεν μπορεί να υπάρξει
φιλία ειμή μόνο στους αγαθούς· ούτε επ’ αυτού μιλώ με απόλυτη ακρίβεια, σαν εκείνους,
που με περισσή λεπτομέρεια συζητούν αυτά, ίσως σωστά, αλλά λίγο χρήσιμα για την κοινή
ωφέλεια· γιατί δέχονται ότι κανείς δεν είναι άνδρας αγαθός, αν δεν είναι σοφός.

419
BIBΛIOΓPAΦIA
Στη Bιβλιογραφία που ακολουθεί καταχωρίζονται βασικά έργα σχετικά με τη λατινική
γλώσσα και γραμματεία, στα οποία αρκετές φορές, κατά την εκπόνηση των ασκήσεων,
αναζητήσαμε πληροφορίες.
ALBRECHT, M. v., Geschichte der römischen Literatur, I, zweite, verbesserte und
erweiterte Auflage, München 2
1994. [Iστορία της ρωμαϊκής λογοτεχνίας από τον
Aνδρόνικο ως τον Bοήθιο και η σημασία της για τα νεότερα χρόνια, τόμος 1ος,
Παν/κές εκδόσεις Kρήτης, Hράκλειο 1997, επιστημ. επιμέλεια ελλην. έκδοσης:
Δ. Z. Nικήτας].
BIELER, L., Geschichte der römischen Literatur, I-II, Berlin 2
1965. [Iστορία της
ρωμαϊκής λογοτεχνίας, Aθήνα 1965, ελλην. μετάφρ. A. Σκιαδάς].
ΓIAΓKOΠOYΛOΣ, A., Συντακτικό της λατινικής γλώσσας, Θεσσαλονίκη 1974.
ERNOUT, A., - MEILLET, A., Dictionnaire etymologique de la langue latine, Paris
5
1967.
ERNOUT, A., - THOMAS, F., Syntaxe latin, Paris 3
1964.
GILDERSLEEVE, B. L., - LODGE, G., Latin Grammar, rev. ed. 1895, reprinted in
1997 by Bristol Classical Press.
GLARE, P. G. W., Oxford Latin Dictionary, Oxford 1982.
GRIMAL, P., Dictionnaire de la mythologie grecque et romaine, Paris. [Λεξικό της
ελληνικής και ρωμαϊκής λογοτεχνίας, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1991,
επιμέλεια ελλην. έκδοσης: B. Άτσαλος].
KAKPIΔHΣ, Θ. A., Γραμματική της λατινικής γλώσσης, Bιβλιοπωλείον της Eστίας
I. Δ. Kολλάρου, Aθήνα.
KAKPIΔHΣ, I. Θ., Tο μεταφραστικό πρόβλημα, Aθήνα 4
1966.
KENNEY, E. - CLAUSEN, W., The Cambridge History of Classical Literature, II: Latin
Literature, Cambridge 1982. [Ιστορία της Λατινικής Λογοτεχνίας, Δ. N. Παπαδήμας,
Aθήνα 1998, ελλην. μετάφρ. Θ. Πίκουλα και Α. Σιδέρη-Τόλια.]
KOYMANOYΔHΣ, Σ., Λεξικόν λατινοελληνικόν, εκδ. Γρηγόρη, ανατύπ., Aθήνα 1972.
KROH, P., Lexicon der antiken Autoren, Stuttgart 1972. [Λεξικό αρχαίων συγγραφέων
Eλλήνων και Λατίνων, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1996, Mετάφραση -
Eπιμέλεια: Δ. Λυπουρλής - Λ. Tρομάρας].
ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ, Γ., Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας,
Αθήνα 1998.

420
PISANI, V., Storia della lingua latina (vol. I), Grammatica latina storica e comparativa
(vol. II), Torino 1962.
ΡΑΜΜΟΣ, Χ. Α., Ασκήσεις Λατινικών για το Λύκειο, Σαββάλας, Αθήνα 1997.
ROSE, H. J., A Handbook of Latin Literature. From the Earliest Times to the Death of
Sn. Augustine, London 1967. [Iστορία της λατινικής λογοτεχνίας, τόμοι 2, MIET,
Aθήνα 2
1980, ελλην. μετάφρ. K. X. Γρολλίου].
SAUSY, L., Grammaire latine complète, Paris 8
1995.
ΣKAΣΣHΣ, E. A., Iστορική γραμματική της λατινικής γλώσσης μετά διαγράμματος της
ιστορίας των λατινικών γραμματικών ερευνών, τόμοι 2, Eν Aθήναις 1969/1972-75.
TZOYΓANATOΣ, Ν. Δ., Λατινικά θέματα, Χαλάνδρι 1957.
TΣAKAΛΩTOΣ, E., Eλληνολατινικόν λεξικόν, Δημητράκος, Aθήνα 1934.
WOODCOCK, E. C., A New Latin Syntax, London 3
1962.

Λατινικά, ερωτήσεις ΚΕΕ, ενότητες 21 - 50

More Related Content

What's hot

Viewers also liked

Similar to Λατινικά, ερωτήσεις ΚΕΕ, ενότητες 21 - 50

More from gina zaza

Recently uploaded

Λατινικά, ερωτήσεις ΚΕΕ, ενότητες 21 - 50