SlideShare a Scribd company logo
1 of 37
Download to read offline
Cando Friol tiña mar
A historia xeolóxica
A historia xeolóxica
A historia xeolóxica
PRECÁMBRICO
CRONOLOXÍA: 4000-600 millóns de anos.
ACONTECEMENTOS: Oroxenia Cadomiense. Emerxe unha banda arqueada
de noroeste a sureste formada por lousas e gneis que comprendía a actual
Galicia e puntos illados sobre os actuais Sistema Central e Montes de Toledo.
Este macizo precámbrico foi arrasado pola erosión e cuberto case na súa
totalidade polos mares paleozoicos.
Isto quere dicir dúas cousas: que Friol era a máis moderna hai millóns de
anos (primeiras terras emerxidas), pero a alegría de ser pioneira duroulle
pouco, ó ser cuberta polo mar.
Os mares Paleozoicos
A historia xeolóxica
Desde o Cámbrico Inferior ata o Devónico, o N da Península Ibérica
estaba formado por concas de tipo umbral-surco: zonas emerxidas e
somerxidas xeradas por sistemas de fallas. Así, suxeríuse que existían
dúas zonas elevadas sobre o nivel do mar, chamadas respectivamente
umbral cántabro-ibérico e umbral medio, entre as cales se situaba un
mar alongado e pouco profundo denominado surco cántabro-ibérico.
PALEOZOICO
A historia xeolóxica
As primeiras terras emerxidas da península
Ibérica. Obsérvese o surco cántabro-ibérico.
Friol segue baixo o mar.
Cronoloxía: 540- 350 millóns de anos,
aprox.
A historia xeolóxica
Friol, 500 millóns de anos atrás, aproximadamente (mar Cámbrico)
A historia xeolóxica
Pero xa a finais do Paleozoico, Friol deixa de ser un mar. Xa está emerxido o centro e o oeste peninsular, desde Galicia
ata Serra Morena.
CRONOLOXÍA DO PALEOZOICO: 600-225 millóns de
anos.
Macizo hespérico
Macizos de Aquitania,
Catalano-Balear e do Ebro
Macizo Betico-Rifeño
A historia xeolóxica
É posible que o Friol emerxido
conserve pegadas de cando foi mar???
Buscando fósiles por Friol
Buscando fósiles por Friol
Xa anticipamos que fósiles deste tipo, non
atopamos, como era esperable. Tampouco
os buscamos.
Fósiles en Friol
Un problema que presenta o terreo galego
á hora de atopar pegadas fósiles terrestres
é debido a que Galicia e o norte de Portugal
estiveron durante os últimos 200 millóns de
anos por riba do nivel da agua, eran como
unha illa. O terreo quedou exposto á
erosión, o que fixo que non se conservasen
fósiles de animais e plantas como en outras
partes do mundo durante esa época
Fósiles mariños que podería haber
en Friol
Os 6 períodos do Paleozoico
Fósiles en Friol: primeiras pistas
As primeiras mostras de fósiles de Galicia foron recollidas por Isidro Parga Pondal nos anos 30 en
Guntín. Despois de que Parga Pondal fose expulsado da universidade polo réxime franquista, os seus
estudos víronse parcialmente interrumpidos. Hoxe, estes primeiros fósiles pódense ver no Museo de
Historia Natural da USC.
Recollido no Km 17 da estrada de
Lugo a Vilamaior de Negral. Gran
placa de lousa carbonosa con
graptolitos do Silúrico.
Fósiles en Friol: primeiras pistas
Grandes placas de lousa arxilo-
ferruxinosa, procedentes das minas
de ferro de Guntín con tallos de
crinoideos paleozoicos,
probablemente silúricos. Tamén
foron recollidos por Parga Pondal.
Hoxe, no Museo de Historia Natural
da USC.
Os fósiles de Parga Pondal
Arriba, Graptolites de Vilamaior de Negral
Que son?
O nome vén do grego graptos, que significa "escrito"
e lithos que significa "pedra", xa que moitos fósiles de
graptolites semellan xeroglíficos escritos na rocha. Á
esquerda, as grandes extincións.
Graptolites
Presentan formas moi variadas, con diferentes
impresións nas pedras, pois había especies distintas.
Graptolites
A enorme variedade dá lugar a
impresións en pedra moi variadas
Graptolites Os graptolitoideos (Graptolithina) son
unha clase extinta do filo hemicordados. Son fósiles dun raro grupo de
animais coloniais mariños do Cámbrico Superior
ao Carbonífero Inferior (Paleozoico ou Era Primaria). Son moi
abundantes e fósiles guía que axudan a datar as rochas.
Polo xeral atópanse en lousas ou
arxilas, rochas formadas a partir de
sedimentos depositados en augas
pouco profundas con escasa
circulación e deficiente en osíxeno.
Graptolites (aspecto orixinal)
Colonias do período Devónico
Graptolites (aspecto orixinal)
Graptolites (aspecto orixinal)
Ás veces teñen un aspecto ramificado, polo que o seu fósil pode ser confundido con fósiles de plantas
Os graptolites de Parga Pondal
Aquí ou nas inmediacións debeu ser recollida a
mostra de graptolites (Km 17 estrada Lugo-Vilamaior
de Negral). Nós, por máis que agudizamos a vista,
non conseguimos distinguir ningún (falta unha
mirada experta). Ás veces pode ser difícil distinguilos,
aínda que postos á luz de perfil é máis doado,
revelando un brillo marcado. Son graptolites silúricos
que deberon ter un aspecto semellante á imaxe
inferior. (Máis de 440 millóns de anos)
Os fósiles de Parga Pondal:
crinoideos
Lousa arxilo-ferruxinosa, procedente das minas de
ferro de Guntín con tallos de crinoideos
paleozoicos, probablemente silúricos. Tamén foron
recollidos por Parga Pondal. Os crinoideos, tamén
chamados “lirios de mar”, son unha clase do filo
equinodermos. Foron moi abundantes no
Paleozoico. Hoxe sobreviven pouco máis de 600
especies. Son o grupo de equinodermos vivinte que
se considera máis antigo ( imaxe dereita)
Crinoideos
Mar Silúrico
Crinoideos fósiles
Os exemplares recollidos por Parga Pondal son máis
parecidos ós da foto de abaixo (tallos)
Por que pensamos que este tipo de fósiles
tamén os hai en Friol?
Máis pistas…
Mapa xeolóxico
A Parga Pondal tamén lle
debemos diversos mapas
xeolóxicos de Galicia
Mapa xeolóxico
A veta de Guntín de onde proceden os fósiles prolóngase ata o sur de Friol
Novas pistas
Mapa xeolóxico dos arredores de Guntín
Un traballo do ano 2007: Estudio geológico de la falla de
Vivero y estructuras asociadas en la región de Guntín
(Lugo, NO de la Península Ibérica)
LÓPEZ-SÁNCHEZ, M. A.
Nesta publicación que podedes consultar aquí,
atopamos novas pistas. De novo son citados os
restos fósiles. As características xeolóxicas desta
peculiar veta prolónganse cara Friol,
concretamente no Pacio. Basta unha simple
observación para detectar unha formación
singular.
Burgo de Negral (O Pacio)
No fondo da foto pódese observar esa veta
xeolóxica que continúa a de Guntín. De
novo, e por máis que entornamos os ollos,
non demos cos ansiados fósiles, pero si coas
lousas silúricas con láminas ferruxinosas
como as de Guntín.
Máis pistas
Outra pista para nós moi fiable vén de Higinio Fernández de la Vega, gran coñecedor do concello de Friol. Contounos que
hai moitos anos, nunha excursión cun especialista no tema, chegou a ver cunchas mariñas no Pacio (unha vez máis, os nosos
ollos volven a O Pacio). Seguindo anteriores pistas que sitúan as rochas no Silúrico (era Primaria), supoñemos que se trata
de braquiópodos, que se distinguen dos bivalvos porque as valvas teñen tamaño desigual e non son bilaterais (teñen unha
valva superior e outra inferior), polo tanto non son moluscos. Con todo, e pese a que foron moitos os paseos que por alí nos
demos, non conseguimos atopalos.
Concluíndo…
Posición dos principais continentes hai preto
de 425 Ma
Houbo un tempo no que Friol estivo baixo o
mar e no hemisferio sur (30º lat.sur). No
mapa de abaixo pódese apreciar a silueta da
península ibérica preto de onde pon África)
Concluíndo…
Estes eran os habitantes de Friol
hai máis de 400 millóns de anos.
Por entón, o clima era cálido, ata o
punto de desaparecer os glaciares
do Polo Sur.
Concluíndo…
Por moito que nos disfracemos, nin somos
xeólogos nin paleontólogos. Puxémoslle
tesón, pero salvo pasalo ben… non vimos os
fósiles.
Cando Friol tiña mar
E sin embargo… habelos hainos (fósiles). Sirva a nosa humilde aportación para que alguén tome
o relevo e os acabe atopando

More Related Content

Similar to Friol fósiles

Galiza e os seus primeiros habitantes
Galiza e os seus primeiros habitantesGaliza e os seus primeiros habitantes
Galiza e os seus primeiros habitantesCaNibai
 
Paleolitico xenxo
Paleolitico xenxoPaleolitico xenxo
Paleolitico xenxoprofexabier
 
A idade do bronce en galicia
A idade do bronce en galiciaA idade do bronce en galicia
A idade do bronce en galiciaEva Prieto Prieto
 
A prehistoria
A prehistoriaA prehistoria
A prehistoriamasinisa
 
A PREHISTORIA. LUCÍA SÁNCHEZ
A PREHISTORIA. LUCÍA SÁNCHEZA PREHISTORIA. LUCÍA SÁNCHEZ
A PREHISTORIA. LUCÍA SÁNCHEZBegoña Codesal
 
A prehistoria en galicia.lucia sanchez
A prehistoria en galicia.lucia sanchezA prehistoria en galicia.lucia sanchez
A prehistoria en galicia.lucia sanchezBegoña Codesal
 
Tríptico. Saída á Coruña. 1ºBACH
Tríptico. Saída á Coruña. 1ºBACHTríptico. Saída á Coruña. 1ºBACH
Tríptico. Saída á Coruña. 1ºBACHMarlou
 
O Monte Do Facho
O Monte Do FachoO Monte Do Facho
O Monte Do Fachoxmartins
 
Julia y jessica neolitico
Julia y jessica neoliticoJulia y jessica neolitico
Julia y jessica neoliticoprofexabier
 
Atapuerca(jose e anxo)
Atapuerca(jose e anxo)Atapuerca(jose e anxo)
Atapuerca(jose e anxo)Marga Bio
 
Eras Xeoloxicas Carmen H e Guillermo C
Eras Xeoloxicas Carmen H e Guillermo CEras Xeoloxicas Carmen H e Guillermo C
Eras Xeoloxicas Carmen H e Guillermo Cnaturaxiz
 
As idades da Terra - Carme H e Guilermo C
As idades da Terra - Carme H e Guilermo CAs idades da Terra - Carme H e Guilermo C
As idades da Terra - Carme H e Guilermo Cnaturaxiz
 
Unidade 7 a época dos descubrimentos
Unidade 7 a época dos descubrimentosUnidade 7 a época dos descubrimentos
Unidade 7 a época dos descubrimentoscamposseijo
 

Similar to Friol fósiles (20)

Galiza e os seus primeiros habitantes
Galiza e os seus primeiros habitantesGaliza e os seus primeiros habitantes
Galiza e os seus primeiros habitantes
 
Tetón
TetónTetón
Tetón
 
Paleolitico xenxo
Paleolitico xenxoPaleolitico xenxo
Paleolitico xenxo
 
El paleolitico
El paleoliticoEl paleolitico
El paleolitico
 
El paleolitico
El paleoliticoEl paleolitico
El paleolitico
 
A idade do bronce en galicia
A idade do bronce en galiciaA idade do bronce en galicia
A idade do bronce en galicia
 
Prehistoria
PrehistoriaPrehistoria
Prehistoria
 
Petroglifos
PetroglifosPetroglifos
Petroglifos
 
A prehistoria
A prehistoriaA prehistoria
A prehistoria
 
A PREHISTORIA. LUCÍA SÁNCHEZ
A PREHISTORIA. LUCÍA SÁNCHEZA PREHISTORIA. LUCÍA SÁNCHEZ
A PREHISTORIA. LUCÍA SÁNCHEZ
 
A prehistoria en galicia.lucia sanchez
A prehistoria en galicia.lucia sanchezA prehistoria en galicia.lucia sanchez
A prehistoria en galicia.lucia sanchez
 
Tríptico. Saída á Coruña. 1ºBACH
Tríptico. Saída á Coruña. 1ºBACHTríptico. Saída á Coruña. 1ºBACH
Tríptico. Saída á Coruña. 1ºBACH
 
O Monte Do Facho
O Monte Do FachoO Monte Do Facho
O Monte Do Facho
 
Castro de Santa Mariña
Castro de Santa MariñaCastro de Santa Mariña
Castro de Santa Mariña
 
Julia y jessica neolitico
Julia y jessica neoliticoJulia y jessica neolitico
Julia y jessica neolitico
 
Atapuerca(jose e anxo)
Atapuerca(jose e anxo)Atapuerca(jose e anxo)
Atapuerca(jose e anxo)
 
Eras Xeoloxicas Carmen H e Guillermo C
Eras Xeoloxicas Carmen H e Guillermo CEras Xeoloxicas Carmen H e Guillermo C
Eras Xeoloxicas Carmen H e Guillermo C
 
As idades da Terra - Carme H e Guilermo C
As idades da Terra - Carme H e Guilermo CAs idades da Terra - Carme H e Guilermo C
As idades da Terra - Carme H e Guilermo C
 
A gaita de_fol
A gaita de_folA gaita de_fol
A gaita de_fol
 
Unidade 7 a época dos descubrimentos
Unidade 7 a época dos descubrimentosUnidade 7 a época dos descubrimentos
Unidade 7 a época dos descubrimentos
 

More from No Campo da Feira

More from No Campo da Feira (9)

Proxecto Interdisciplinar. 2013-14
Proxecto Interdisciplinar. 2013-14Proxecto Interdisciplinar. 2013-14
Proxecto Interdisciplinar. 2013-14
 
Comonosvemos
ComonosvemosComonosvemos
Comonosvemos
 
Fotos Silvela
Fotos SilvelaFotos Silvela
Fotos Silvela
 
Casa do Cabo_Carballo
Casa do Cabo_CarballoCasa do Cabo_Carballo
Casa do Cabo_Carballo
 
Hortipintura
HortipinturaHortipintura
Hortipintura
 
Calendario representacións 2013
Calendario  representacións 2013Calendario  representacións 2013
Calendario representacións 2013
 
Xornadas Carballo
Xornadas CarballoXornadas Carballo
Xornadas Carballo
 
Grupo de cotá
Grupo de cotáGrupo de cotá
Grupo de cotá
 
A igrexa de Narla
A igrexa de NarlaA igrexa de Narla
A igrexa de Narla
 

Friol fósiles

  • 4.
  • 5. A historia xeolóxica PRECÁMBRICO CRONOLOXÍA: 4000-600 millóns de anos. ACONTECEMENTOS: Oroxenia Cadomiense. Emerxe unha banda arqueada de noroeste a sureste formada por lousas e gneis que comprendía a actual Galicia e puntos illados sobre os actuais Sistema Central e Montes de Toledo. Este macizo precámbrico foi arrasado pola erosión e cuberto case na súa totalidade polos mares paleozoicos. Isto quere dicir dúas cousas: que Friol era a máis moderna hai millóns de anos (primeiras terras emerxidas), pero a alegría de ser pioneira duroulle pouco, ó ser cuberta polo mar.
  • 7. A historia xeolóxica Desde o Cámbrico Inferior ata o Devónico, o N da Península Ibérica estaba formado por concas de tipo umbral-surco: zonas emerxidas e somerxidas xeradas por sistemas de fallas. Así, suxeríuse que existían dúas zonas elevadas sobre o nivel do mar, chamadas respectivamente umbral cántabro-ibérico e umbral medio, entre as cales se situaba un mar alongado e pouco profundo denominado surco cántabro-ibérico. PALEOZOICO
  • 8. A historia xeolóxica As primeiras terras emerxidas da península Ibérica. Obsérvese o surco cántabro-ibérico. Friol segue baixo o mar. Cronoloxía: 540- 350 millóns de anos, aprox.
  • 9. A historia xeolóxica Friol, 500 millóns de anos atrás, aproximadamente (mar Cámbrico)
  • 10. A historia xeolóxica Pero xa a finais do Paleozoico, Friol deixa de ser un mar. Xa está emerxido o centro e o oeste peninsular, desde Galicia ata Serra Morena.
  • 11. CRONOLOXÍA DO PALEOZOICO: 600-225 millóns de anos. Macizo hespérico Macizos de Aquitania, Catalano-Balear e do Ebro Macizo Betico-Rifeño A historia xeolóxica É posible que o Friol emerxido conserve pegadas de cando foi mar???
  • 13. Buscando fósiles por Friol Xa anticipamos que fósiles deste tipo, non atopamos, como era esperable. Tampouco os buscamos.
  • 14. Fósiles en Friol Un problema que presenta o terreo galego á hora de atopar pegadas fósiles terrestres é debido a que Galicia e o norte de Portugal estiveron durante os últimos 200 millóns de anos por riba do nivel da agua, eran como unha illa. O terreo quedou exposto á erosión, o que fixo que non se conservasen fósiles de animais e plantas como en outras partes do mundo durante esa época Fósiles mariños que podería haber en Friol Os 6 períodos do Paleozoico
  • 15. Fósiles en Friol: primeiras pistas As primeiras mostras de fósiles de Galicia foron recollidas por Isidro Parga Pondal nos anos 30 en Guntín. Despois de que Parga Pondal fose expulsado da universidade polo réxime franquista, os seus estudos víronse parcialmente interrumpidos. Hoxe, estes primeiros fósiles pódense ver no Museo de Historia Natural da USC. Recollido no Km 17 da estrada de Lugo a Vilamaior de Negral. Gran placa de lousa carbonosa con graptolitos do Silúrico.
  • 16. Fósiles en Friol: primeiras pistas Grandes placas de lousa arxilo- ferruxinosa, procedentes das minas de ferro de Guntín con tallos de crinoideos paleozoicos, probablemente silúricos. Tamén foron recollidos por Parga Pondal. Hoxe, no Museo de Historia Natural da USC.
  • 17. Os fósiles de Parga Pondal Arriba, Graptolites de Vilamaior de Negral Que son? O nome vén do grego graptos, que significa "escrito" e lithos que significa "pedra", xa que moitos fósiles de graptolites semellan xeroglíficos escritos na rocha. Á esquerda, as grandes extincións.
  • 18. Graptolites Presentan formas moi variadas, con diferentes impresións nas pedras, pois había especies distintas.
  • 19. Graptolites A enorme variedade dá lugar a impresións en pedra moi variadas
  • 20. Graptolites Os graptolitoideos (Graptolithina) son unha clase extinta do filo hemicordados. Son fósiles dun raro grupo de animais coloniais mariños do Cámbrico Superior ao Carbonífero Inferior (Paleozoico ou Era Primaria). Son moi abundantes e fósiles guía que axudan a datar as rochas. Polo xeral atópanse en lousas ou arxilas, rochas formadas a partir de sedimentos depositados en augas pouco profundas con escasa circulación e deficiente en osíxeno.
  • 23. Graptolites (aspecto orixinal) Ás veces teñen un aspecto ramificado, polo que o seu fósil pode ser confundido con fósiles de plantas
  • 24. Os graptolites de Parga Pondal Aquí ou nas inmediacións debeu ser recollida a mostra de graptolites (Km 17 estrada Lugo-Vilamaior de Negral). Nós, por máis que agudizamos a vista, non conseguimos distinguir ningún (falta unha mirada experta). Ás veces pode ser difícil distinguilos, aínda que postos á luz de perfil é máis doado, revelando un brillo marcado. Son graptolites silúricos que deberon ter un aspecto semellante á imaxe inferior. (Máis de 440 millóns de anos)
  • 25. Os fósiles de Parga Pondal: crinoideos Lousa arxilo-ferruxinosa, procedente das minas de ferro de Guntín con tallos de crinoideos paleozoicos, probablemente silúricos. Tamén foron recollidos por Parga Pondal. Os crinoideos, tamén chamados “lirios de mar”, son unha clase do filo equinodermos. Foron moi abundantes no Paleozoico. Hoxe sobreviven pouco máis de 600 especies. Son o grupo de equinodermos vivinte que se considera máis antigo ( imaxe dereita)
  • 27. Crinoideos fósiles Os exemplares recollidos por Parga Pondal son máis parecidos ós da foto de abaixo (tallos)
  • 28. Por que pensamos que este tipo de fósiles tamén os hai en Friol? Máis pistas…
  • 29. Mapa xeolóxico A Parga Pondal tamén lle debemos diversos mapas xeolóxicos de Galicia
  • 30. Mapa xeolóxico A veta de Guntín de onde proceden os fósiles prolóngase ata o sur de Friol
  • 31. Novas pistas Mapa xeolóxico dos arredores de Guntín Un traballo do ano 2007: Estudio geológico de la falla de Vivero y estructuras asociadas en la región de Guntín (Lugo, NO de la Península Ibérica) LÓPEZ-SÁNCHEZ, M. A. Nesta publicación que podedes consultar aquí, atopamos novas pistas. De novo son citados os restos fósiles. As características xeolóxicas desta peculiar veta prolónganse cara Friol, concretamente no Pacio. Basta unha simple observación para detectar unha formación singular.
  • 32. Burgo de Negral (O Pacio) No fondo da foto pódese observar esa veta xeolóxica que continúa a de Guntín. De novo, e por máis que entornamos os ollos, non demos cos ansiados fósiles, pero si coas lousas silúricas con láminas ferruxinosas como as de Guntín.
  • 33. Máis pistas Outra pista para nós moi fiable vén de Higinio Fernández de la Vega, gran coñecedor do concello de Friol. Contounos que hai moitos anos, nunha excursión cun especialista no tema, chegou a ver cunchas mariñas no Pacio (unha vez máis, os nosos ollos volven a O Pacio). Seguindo anteriores pistas que sitúan as rochas no Silúrico (era Primaria), supoñemos que se trata de braquiópodos, que se distinguen dos bivalvos porque as valvas teñen tamaño desigual e non son bilaterais (teñen unha valva superior e outra inferior), polo tanto non son moluscos. Con todo, e pese a que foron moitos os paseos que por alí nos demos, non conseguimos atopalos.
  • 34. Concluíndo… Posición dos principais continentes hai preto de 425 Ma Houbo un tempo no que Friol estivo baixo o mar e no hemisferio sur (30º lat.sur). No mapa de abaixo pódese apreciar a silueta da península ibérica preto de onde pon África)
  • 35. Concluíndo… Estes eran os habitantes de Friol hai máis de 400 millóns de anos. Por entón, o clima era cálido, ata o punto de desaparecer os glaciares do Polo Sur.
  • 36. Concluíndo… Por moito que nos disfracemos, nin somos xeólogos nin paleontólogos. Puxémoslle tesón, pero salvo pasalo ben… non vimos os fósiles.
  • 37. Cando Friol tiña mar E sin embargo… habelos hainos (fósiles). Sirva a nosa humilde aportación para que alguén tome o relevo e os acabe atopando