Presentación empregada na exposición do blog

1. O patrimonio por descubrir: o caso de Friol

2. De onde partimos?

3. O patrimonio silenciado
• Poboación dispersa que dificulta o autocoñecemento
• Sangría demográfica (acelera o abandono; dificulta a capacidade
asociativa)
• Abandono institucional
• Leva canda si : perda da memoria e perda de identidade;
afastamento emocional do propio e incluso rexeitamento (“Aquí non
hai nada”)

4. A densidade de poboación en Friol
Analizando o mapa
vemos que as parroquias
teñen dimensións
desiguais: hai unha
dualidade entre un grupo
de parroquias periféricas
de gran tamaño e un
núcleo central de
pequenas freguesías con
maior densidade de
poboación en xeral.
Habitantes: 4202
repartidos en 344
lugares e 32 parroquias.
Densidade de
poboación: arredor de
15 habitantes por Km2
(Ano 2011)

5. A sangría demográfica

6. Demografía
Poboación Friol 2011
Poboación total: 4202
Homes: 2082
Mulleres: 2120
Fonte : INE
Homes Mulleres
Taxas de natalidade: 3 %0
Taxas de mortalidade: por riba
do 14%0
Índice de avellentamento: 389’4
Datos de 2010

7. Evolución demográfica
0
2000
4000
6000
8000
10000
12000
1900 1920 1940 1960 1980 2000 2020
Habitantes

8. O abandono institucional

9. O abandono
institucional

10. O abandono institucional
A casa-torre de Friol como exemplo emblemático

11. A casa-torre de Friol,
camiño da súa desaparición
Torre da homenaxe, S. XIII

12. A casa-torre de Friol, camiño da súa desaparición

13. A casa-torre de Friol, camiño da súa desaparición

14. A casa-torre de Friol, camiño da
súa desaparición

16. A casa-torre en risco
Todo un exemplo do desprezo
-- á memoria,
-- á cultura…
-- e en definitiva,ao que somos.

17. A riqueza oculta
de Friol
… e tan oculta

18. Algunhas actuacións …

19. … condenadas ao
abandono?
Medorra de Monteirón

20. Megalitismo en Friol
Con 270 túmulos inventariados, Friol é o concello co maior número destes monumentos
funerarios de toda Galicia. Con 0’92 túmulos por Km2, case duplica a densidade de
outras zonas de Galicia con importante presenza do fenómeno megalítico.

21. Megalitismo en Friol

22. Castros de Friol
Identificados 29 castros:
Gonce, Lea, Lobengos, Monte Cotón;
Paradela; Seixalbo, Xul (en zonas de
de terreos extensivos).
Carregal, Castrodá, Condes, Gudín,
Guntín, Lagouzos, Lamas, Macedo, M
andín, Narla, Ousá, Romá, San
Paio, Seoane, Silvarredonda, Silvela,
Trasmonte e Vilafiz (en terreos de
“primeira”). Enxeito e Prado (terreos
non tan bos). Bra e Guldriz (sen
patrón claro)

23. Castros de Friol
Hai unha clara tendencia á
localización nas terras de
media e baixa vertente en
torno ao val do Narla.
Baleiros na divisoria de
augas ó oeste e nordeste e
na zona máis baixa do val
do Narla. É unha
distribución xeral dos
castros en forma de anel.
Ningún sinalizado

24. Arquitectura civil da Idade Media
Busca a Wally…

25. Arquitectura civil da Idade Media
Wally empeza a asomar …

26. Apareceu Wally

27. Románico

28. Románico

29. Polo xeral, o patrimonio da
igrexa … en mellor estado
Pero sen sinalización

30. Urxe intervir

31. Urxe intervir

32. Urxe intervir

33. Urxe intervir

34. Urxe intervir

35. Urxe intervir

36. Urxe intervir

37. Como tamén urxe intervir no
patrimonio inmaterial

38. Papel da escola
• A función social e educativa que desempeña non é atendida por
ningunha outra institución.
• Dá voz á cultura rural silenciada, afirma o seu valor e
potencialidade no contexto da mundialización.
• É un instrumento para defender e garantir a identidade colectiva
e cultura rural.
• É un medio alternativo de resistencia fronte á cultura
hexemónica do medio urbano (consolidada desde os propios
libros de texto).

39. Entendemos …
Que a escola non debe estar pechada con muros
opacos que a separen do medio no que desenvolve
a súa actividade

40. Entendemos …
Que o alumnado debe
ser o protagonista da
súa propia aprendizaxe.

41. Entendemos …
A comprensión e aprehensión do próximo e
concreto facilita o acceso ao coñecemento global.

42. Entendemos …
Que calquera recuncho da nosa
xeografía oferta recursos
integrables nesta aprendizaxe.

43. Que o que nos rodea forma
parte dun todo que conforma
o xeito de ser e estar dunha
comunidade.
Entendemos …

44. Que ese todo pode ser o
eixo que vertebre calquera
actividade didáctica.
Entendemos …

46. Curso 2008-2009
Nace o blog

48. “Algo máis que pan e queixo”
Nace como mirada crítica a unha
política que descoida o patrimonio

49. Obxectivos
Demostrar que Friol é algo máis que pan e queixo
Reivindicar lugares emblemáticos camiño da deturpación
Potenciar a autoestima, loitar contra o autoodio que temos co
noso.

50. Obxectivos
Facer ver que a historia con letra pequena, feita día a día
polos nosos devanceiros pode ter a mesma importancia que
esa historia oficial que estudamos nos libros.
Ser un bastión en defensa da nosa lingua.
Recuperar a memoria.
Reflectir que o noso pode ser aproveitado como recurso
educativo.

51. Contidos do blog

52. O patrimonio
inmaterial
• Cancioneiro
• Contos
• Crenzas
• Feiras
• Romarías
• Lendas
• Medicina popular
• Refráns….

53. Historia
• Megalitismo
• Castros
• Romanización
• Idade Media
• Idade Moderna
• Idade Contemporánea
• O carlismo en Friol
• Recuperación da memoria histórica
• Reconstrución da política do concello…

54. Toponimia
• Friol
• Santalla de Madelos
• Bra
• Rocha
• Serén
• S. Martiño de Condes
• Anxeriz
• Roimil
• Vilafiz
• S. Mamede de Nodar
• Guldriz
• S. Martiño de Prado
• Seoane da Pregación
• Ousá
• Ermo, Carlín, Anafreita, Castronela,
Xiá, Guimarei, A Freiría, Bertamil…..

55. Construcións adxectivas

56. Patrimonio material
• Construcións adxectivas
• Hórreos
• Cruceiros
• Torre de San Paio
• Casas-Torre
• Pazos
• Vivendas
• Igrexas
• Imaxinería
• Heráldica
• Paisaxes

57. Patrimonio natural
Fraga de Suouteiro

58. Friol en branco e negro

59. …mostra o abandono

60. Aplicacións didácticas
Integración dos contidos na práctica
docente
O patrimonio de Friol como eixe que
vertebra diferentes proxectos
• Proxecto interdisciplinar
• Proxectos de diversificación curricular
• Traballos de campo co alumnado
•Ámbito creativo

61. Proxecto interdisciplinar

64. Proxecto interdisciplinar

67. Camiñada entre as Torres

68. Camiñada entre as Torres

69. Camiñada entre as Torres

72. Saída a Vilalvite- Cotá –Serén-
Guldriz- A Devesa
Xogo de pistas…

74. 2ª saída
Saímos como reporteiros á caza de información…

76. Grupo de teatro
• A serpe da cova
• As damas do Narla
• De serpes e segas
• Non o creo !
• Representacións: Torre de S. Paio

77. PDC, contidos globalizados
Fío condutor: Dolmen de Muruxosa
Sociais Lingua
• A Prehistoria en Friol:
periodización, interpretación.
• Estudo xeográfico da
contorna
• O texto descritivo: descrición
do dolmen e a contorna.
• A tradición oral: as lendas.
Local Local
Os inicios da
Humanidade: a
Prehistoria no mundo.
Monumentos
megalíticos en Europa
Xeografía: Europa Elementos da
comunicación e
funcións da
linguaxe.
Universal

78. PDC: “Megalitismo en Friol”
Dolmen de Muruxosa. Cotá
É o mellor conservado. Ten cámara poligonal , 6
ortostatos, e tampa monolítica desprazada da
posición orixinal (apoiada sobre 3 ortostatos).
Conserva restos da
estrutura tumular.
Aínda que case non se
perciben, no interior apareceron
restos de pintura vermella e negra
en zig-zag e puntos sobre unha
base branca.
Gándaras de Narla
O conxunto das Gándaras de Narla (medorra de Monteirón, medorra aberta…) son dun
tamaño excepcional, superando con moito á media. Estase a acondicionar unha ruta
arqueolóxica para visitalas.
Tanto o dolmen da
Muruxosa, como as
Gándaras de Narla, están
en proceso de ser
declaradas Ben de
Interese Cultural.
Outros exemplos: En Friol están inventariados ata 270
túmulos, densidade que duplica á media de Galicia. Entre estes o Alto das
Mámoas (entre Nodar e Anafreita), Medorras de Bra, de Agruñá, Mámoa do
Pico (Ousá), Forno dos Mouros (Vilalvite), Medornas de Penelas e de
Robellos (Guldriz)…

79. PDC: Friol medieval
Arquitectura civil (casas-torre, escudos):
interpretación e elaboración de fichas
técnicas.

80. PDC: Friol medieval
O románico.
A tradición oral: lenda da Cova da Serpe.

81. 4º ESO: memoria
histórica
Recompilación de
testemuños, documentación
…

82. Repercusión no
profesorado: saídas
formativas