Downloaded 13 times
Uploaded bymussa Shekinyashi
Uhuru wa Mtunzi wa Kazi za Fasihi
Uwasilishaji huu ni juu ya uhuru wa mtunzi wa kazi za fasihi. Ni nukuu muhimu kwa ajili ya walimu na wanafunzi wa kidato cha tano na sita nchini Tanzania
Uhuru wa Mtunzi wa Kazi za Fasihi
- 1. UHURU WA MTUNZI WAKAZI ZA FASIHI MUSSA SHEKINYASHI 0714 807565 0743989829
- 2. Uhuru ni nini? Uhuru ni hali ya kutotawaliwa na mtu au nchi nyingine; hali ya kufanya mambo bila kuingiliwa.
- 3. Uhuru wa mtunzi Ni hali ya mtunzi wa kazi ya fasihi kutunga au kuandika kazi zake bila kushinikizwa na mtu, watu,au taasisi fulani yenye nguvu kiuchumi, kisiasa au kiutawala. Profesa E.Kezilahabi(1993) anasema dhana ya uhuru wa mwandishi wa kazi ya fasihi kifalsafa ni uwezo wa mtu binafsi kufanya uamuzi,kujijua,kujiendesha na kujirekebisha. Anaifafanua dhana ya uhuru kama ifuatavyo:
- 4. 1.Uhuru wa mwandishiumo katika utashi Mwandishi anayekosa utashi anakuwa mwoga na hukata tamaa mapema au huyumbishwa kutokana na makombora ya wahakiki na wanasiasa. Lakini mwandishi mwenye utashi, makombora ya wahakiki watawala na wanasiasa humkomaza. Waandishi wa kiafrika wenye utashi ni Wole Soyinka wa Nigeria na Ngugi wa Thiong’o wa Kenya.
- 5. 2. Uhuru wamwandishi upo katika falsafa moja inayoeleweka Falsafa moja inayoeleweka huyafanya maandishi yaonekane kama kazi moja yenye mwelekeo maalumu. Falsafa ndio kamba inayoyafanya maandishi yote ya mwandishi yawe kazi moja na sio jina lake. Waandishi wa fasihi ya kiswahili waliosimama katika falsafa moja ni Shabani Robert na E. Kezirahabi
- 6. 3. Uhuru waMwandishi umo katika Kuitawala Vema Sanaa Yake Mwandishi anayeandika aina fulani ya fasihi,kama vile riwaya,tamthiliya au ushairi; ambayo hana ujuzi nayo hakika kazi yake itatoka ikiwa hafifu. Kadhalika,mwandishi anayeshindwa kuunganisha vema ubunifu na uhalisia kazi yake hupoteza ladha. Hivyo, uhuru wa mwandishi unategemea na uwezo wake wa kushughulikia nyanja ya fasihi anayoimudu pia kuweza kusimamia kipengele cha uhalisia na ubunifu katika viwango sawa bila kuzidisha kimojawapo. Mfano wa waandishi wa kiswahili wanaozingatia haya ni Ebrahim Husseni na Penina Muhando
- 7. 4. Uhuru waMwandishi Umo katika Kuitawala Lugha Anayoitumia Mwandishi au mtunzi wa kazi ya fasihi hawezi kuitawala vema sanaa anayoitumia kama msingi wa lugha anyoitumia ni mbovu. Lugha ndio kiungo maalum kati ya mtunzi na hadhira anayoitungia au kuiandikia. Kukosekana kwa weledi katika lugha humkosesha uhuru mwandishi au mtunzi wa kazi za kifasihi.
- 8. Historia Fupi yaUdhibiti wa Uhuru wa Mwandishi Suala la udhibiti wa uhuru wa mwandishi ni la kitabaka kwani lilianza pale tu jamii ilipogawanyika katika matabaka mbalimbali ya watu. Hapa tunazungumzia jamii zilizofuata baada ya mfumo wa kiujima; yaani utumwa,ukabaila na ubepari. Mara tu maandishi yalipogundulika,fasihi andishi ya mwanzo ilikuwa ni teule kwa wachache wenye vyeo na vyao.
- 9. Walihakikisha kwambakuna mbinu inatumika ikiwemo ya udhibiti wa maandishi ili kulinda utawala wao. Ingawa tabaka la chini nalo lilikuwa na fasihi yao ambayo kimsingi ilikuwa simulizi,iliyoelezea hisia zao,majonzi yao,hasira zao na matumaini yao. Fasihi hii pia ilishambuliwa na rungu la udhibiti hata ikakosa uhuru. Kutokana na maelezo hayo basi, kazi ya fasihi ni kulinda tabaka tawala. Tabaka tawala huhakikisha kwamba fasihi inatumiwa kueneza itikadi zake.
- 10. Mifano ya Kaziza Fasihi zilizokutana na Udhibiti Mfano mzuri ni kazi za muamerika kusini Pablo Neruda ambaye mwanzoni aliandika mashairi yake kusifia viumbe na mazingira kwa ujumla. Baadae alibadilisha muelekeo akawa anaelezea dhiki za watu wa tabaka la chini. Hapo alikutana na upinzani mkubwa kutoka kwa wahakiki na tabaka tawala. Pia Ngugi wa Thion’go tamthiliya yake “I will Mary when I want” “Nitaolewa Nitakapotaka”ilifungiwa kwa kuwa ilikuwa inalikosoa tabaka tawala.
- 11. Uhuru wa Mwandishiwa Kazi za Fasihi Nchini Tanzania Kabla ya Uhuru Kwa mujibu wa Senkoro (1993),hapa Tanzania udhibiti wa uhuru wa mwandishi ulianza tangu enzi ya mkoloni. Udhibiti huu ulidhihirika kupitia vitabu walivyovitumia kufundishia mashuleni ambavyo vyote vilitafsiriwa na vina tukuza na kueneza utamaduni wao. Mfano wa vitabu hivyo ni kama: Mashimo ya Mfalme Suleiman, Hadithi za Allan Quarterman ,Safari za Gulliver na Robinson Kruso.
- 12. Mbali yakuwa fasihi hizo zilikuwa na lengo la kupumbaza uwezo wa mwafrika kujitambua pia zilidhamiria kupenyeza imani za kidini na kuua imani za dini za jadi za watanganyika. Vitabu vya kihistoria vilivyotumika kufundishia mashuleni vilikuwa vinapotosha uhalisia wa historia ya mtu mweusi na kudai kuwa mwafrika hana historia kabisa
- 13. Baada yaUhuru Mapinduzi ya Zanzibar na Azimio la Arusha ni moja ya matukio yaliyoshangiliwa sana nchini Tanzania baada ya uhuru. Fasihi andishi iliyojitokeza mara tu baada ya matukio haya ilijaa chereko hoihoi na vifijo vya kuyashangilia. Kwa upande mwingine matukio hayo yalisaidia kuzichonga kalamu za baadhi ya waandishi waliokuwa wakifuatilia utekelezaji au ukiukwaji wa maadili ya matukio hayo kama ilivyotangazwa na wanasiasa.
- 14. Zao laufuatiliaji huo ni riwaya ya Rosa Mistika (1971) iliyoandikwa na Profesa E. Kezilahabi. Riwaya hiyo ilipigwa marufuku isitumiwe mashuleni na isiuzwe madukani. Sababu,imekiuka miiko ya kijamii Pia, imedhalilisha kanisa katoliki kwa kutumia jina mistika Imewadhalilisha wanawake
- 15. Mwaka 1974na 1975 kamati kuu ya TANU ilifungia vitabu vyote vya David G.Mailu wa Kenya. Vitabu hivyo ni; My Dear Bottle (1973) After4.30 (1973) Trouble (1974) Pia walifungia kitabu cha Mamuya “Jando na Unyago” Hivi vilielezwa kuwa ni vitabu vichafu havikuzingatia maadili ya jamii.
- 16. Dhima ya uhuruwa Mwandishi Nia ya uhuru wa mwandishi ni kumfanya mwandishi kuikosoa jamii au kulikosoa tabaka lolote lile linalokwenda kinyume na utaratibu wa jamii bila matatizo. Mwandishi awe na falsafa inayoeleweka pamoja na utashi. Mwandishi awe huru kutoa mwongozo kwa jamii, kwa kuikomboa jamii kutoka katika fikra gandamizi na za unyonyaji.
- 17. Kupunguza uandishiwa kikasuku Mwandishi awe huru kuielimisha jamii.
- 18.