Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

8. Davide Fornari - Antropomorfizm jako strategia. interfejsy w projektowaniu industrialnym

5,667 views

Published on

Autoportret 3 [38] 2012

  • Check the source ⇒ www.HelpWriting.net ⇐ This site is really helped me out gave me relief from headaches. Good luck!
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Follow the link, new dating source: ♥♥♥ http://bit.ly/2F90ZZC ♥♥♥
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Dating for everyone is here: ❤❤❤ http://bit.ly/2F90ZZC ❤❤❤
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Be the first to like this

8. Davide Fornari - Antropomorfizm jako strategia. interfejsy w projektowaniu industrialnym

  1. 1. Davide Fornari Antropomorfizmjako strategia Interfejsy w projektowaniu industrialnymT radycyjne typologie przedmiotów woli i z trudem odchodzi do lamusa. Podobną nych. W konfiguracji formalnej przedmiotów rozwijały się drogą ogniskowania się ewolucję przeszły telefony komórkowe, można mówić o stopniowaniu od minimum rozwiązań formalnych wokół okre- których antena, składana lub sztywna, choć do maksimum czy poruszaniu się między ślonych funkcji, jakie przedmioty te w istocie zbędna, była jeszcze długo utrzy- abstrakcją a figuratywnością; bez tego przed-miały spełniać. Powstanie i upowszechnienie mywana w modelach przeznaczonych do mioty byłyby skazane na kompletny braksię technologii cyfrowych, technologicz- masowej sprzedaży: starano się uniknąć wra- komunikatywności z racji swojej niezwykłejnej miniaturyzacji oraz nanotechnologii żenia, że komórka nie wygląda jak komórka, złożoności. Na jednym biegunie sytuują siędoprowadziło do sytuacji, w której kształt lecz jak maszynka do golenia. Mikroelektro- produkty anonimowe, jak te projektowaneprzedmiotów zaczął się stawać coraz bar- nika i technologie cyfrowe upowszechniły przez Muji, na drugim produkty antropomor-dziej obojętny w stosunku do rozmiarów „czarne pudła” – odtwarzacze audio i wideo, ficzne firmy Alessi; z jednej strony inter-ich komponentów mechanicznych. Dzisiaj komputery, urządzenia elektroniczne, dla fejsy abstrakcyjne, jak strona internetowaprojektowanie form nie wiąże się już ściśle których interfejsy stają się podstawowym Museion Bolzano, z drugiej humanoidalne,ani z komponentami przedmiotów, ani z ich polem konfiguracji. Kluczowe staje się jak Ania, human digital assistant Ikei. Powłokifunkcjami. Wbrew tej morfologicznej obo- pojęcie afordancji1. Typologiczna i formalna i interfejsy ukrywają – kamuflują – niewi-jętności należy zwrócić uwagę na zjawiska ewolucja przedmiotów wiąże się w głównej dzialną już, mikroskopijną i molekularnąformalnej stagnacji, charakterystyczne dla mierze z ich powłoką – w wypadku produk- technologię.okresów przejściowych: czasem przedmiot tów, oraz z ich interfejsem – w wypadkunadal zachowuje wygląd właściwy dla danej artefaktów komunikatywnych i interaktyw- Przedmioty proste i codzienne przybiera-typologii nawet wówczas, gdy innowacje ją ludzkie kształty i zaludniają domoweumożliwiłyby już odmienną konfigurację. krajobrazy. Przedmioty technologiczne, jakJest to przypadek charakterystycznego dla 1 Przez afordancję (ang. affordance) rozumiem możliwości iPod lub iPhone, niemal tracą konotacje, użytkowania, jakie dany przedmiot może zaoferowaćmaszyn do szycia kształtu psa, który – utoż- użytkownikowi. Por. J. Gibson, The Ecological Approach to a uproszczone interfejsy syntetyzują wszyst-samiany z archetypem typologii – tylko po- Visual Perception, Boston: Houghton Mifflin, 1979. kie ich funkcje. John Maeda opisuje ewolu- autoportret 3 [38] 2012 | 52
  2. 2. Strona internetowa Museion Bolzano, oprawa graficzna: Tomato Poniżej: Ania: spełnienie marzeń o pracowniku całkowicie funkcjonalnym wikimedia commons komunikatów zwrotnych, jakich informacje czysto tekstowe lub nawet połączone z obra- zami nie są w stanie dostarczyć. Jednym z ograniczeń pisma jest niemoż- ność ujęcia w kilku słowach emocji związa- nej z komunikatem – tego, co Watzlawick nazwał „relacyjną treścią”2. Emotikony czy smiley są „buźkami”, które składają się z ciągów glifów skracających dystans między piszącym a czytelnikiem, „z ludz- kiej potrzeby lepszego wyrażenia własnych emocji”3, na przykład podczas rozmowy na odległość. Te ciągi znaków interpunkcyj- nych, o których potencjale ekspresyjnym wypowiadał się już Wittgenstein4, podpo- rządkowują regułom pragmatyki ludzkiej komunikacji wynik tej czynności mecha- niczno-cyfrowej, jaką jest wideopisanie na klawiaturze komputera – pisanie, które wyświetla się na monitorze i pozwala na wymianę między komputerami pozosta- jącymi z sobą w interkoneksji sieciowej. Użycie twarzy w interfejsie maszyna/pro- dukt–użytkownik przenosi naszą relację z technologią (maskowaną przez projek- towanie industrialne) w obszar bardziej znajomy i uspokajający, jakim jest interak- cja między ludźmi. Antropomorfizm może być rozumiany jako strategia konfigura- cji przedmiotów i artefaktów, która ma na celu przesłanianie technologicznegocję interfejsu odtwarzacza muzyki i wideo nowatorstwa i złożoności usług i funk- fot.: paul alaisiPod w jego różnych wersjach jako przejście cji. Produkty skrajnie nowatorskie, jakod złożoności do coraz większej prostoty, humanoidalne lub zoomorficzne robotyaż do maksymalnie prostej konfiguracji,w której wszystkie funkcje są zintegrowane 2 P. Watzlawick, B.J. Helmick, D.D. Jackson, Pragmatics ofw jednej „chmurze” – w jednej nakrętce Human Communication. A Study of Interactional Patterns, Pa-i w jednym guziku. Interfejsy bardziej zło- thologies, and Paradoxes, New York – London: Norton, 1967. 3 J. Maeda, Prawa prostoty we wzornictwie, w technice,żone z punktu widzenia nawigacji, jak stro- w przedsiębiorczości, w życiu, tłum. M. Zagrodzki, Warszawa:na Ikei, wymagają jednak „prawdziwego” Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2007, s.przewodnika, prowadzącego nas w czasie 90–92. 4 L. Wittgenstein, Wittgenstein Lectures and Conversationsrealnym i dodającego do interakcji mię- on Aesthetics, Psychology, and Religious Belief, ed. C. Bar-dzy człowiekiem a maszyną całe bogactwo rett, Oxford: Blackwell, 1966. Nabaztag (z jęz. ormiańskiego: królik), projekt: Rafi Haladjian i Olivier Mével, producent: Violet, 2005 Terapeutyczny robot Paro, projekt: Takanori Shibata, producent: National Institute of Advanced Industrial Science and Technology, 1993
  3. 3. bibliothèque nationale, parisPlakat obwiesz- do towarzystwa i opieki – pies Aibo, królik Automaty, artefakty przeszłości będące przod- się za istotę żywą”, pisze Tomás Maldonado5.czający otwarcie Nabaztag, foka Paro, robot Asimo – masku- kami współczesnych robotów, już od chwili po- Wynalazek zegarowego mechanizmu sprężyno-wystawyautomatów ją swój nowatorski charakter pod postacią wstania (mowa nie o ich pojawieniu się w mi- wego umożliwia zmniejszenie automatów doJ. de Vaucanso- ludzką lub zwierzęcą, ukrywając maszyne- tologii, lecz o ich rzeczywistym powstaniu na rozmiarów „stołowych” oraz pozbawienie ichna, Paryż 1738 rię za wywołującą czułość zasłoną. pograniczu historii architektury i techniki) ciężkich postumentów. Odtwarzanie ludzkich były istotami samobieżnymi, uruchamianymi kształtów nie umykało uwadze Kościoła, który Ogólna reakcja na rozpowszechnienie za pomocą urządzeń hydraulicznych i ciśnie- oskarżał „mechaników” o bezbożność, magię, pierwszych wielkich kalkulatorów, zaj- niowych, udoskonalonymi najpierw przez czarodziejstwo, nekromancję. Grzeszna natura mujących tak dużo miejsca, że trzeba było fizyków aleksandryjskich, następnie przez automatów wynika z prób „replikowania” zaprojektować specjalne budynki, żeby je naukowców arabskich. Ich twórcy wkładali ludzkiego ciała podejmowanych przez renesan- pomieścić, była reakcją strachu, nieufno- największy wysiłek w to, by zbudować maszy- sowych mechaników – bezbożnych, gdyż uwa- ści, niepokoju. Ettore Sottsass, któremu ny podobne do samobieżnych postaci ludzkich żanych za rywali Boga w biblijnym akcie stwo- pod koniec lat 50. XX wieku powierzono lub zwierzęcych, ukrywając przed wzrokiem rzenia. Wprawdzie automaty stanowią stałe projekt chassis kalkulatora Elea 9003 firmy wielkie i złożone mechanizmy. Często były elementy składowe dworskich scenografii, są Olivetti, uznał za konieczne ukryć niepoko- to zegary lub klepsydry przebrane za postaci to jednak maszyny „niepożyteczne”, stworzo- jącą obecność tych „postaci” za szerokimi ludzkie i zwierzęce: samobieżne posągi nale- ne tylko dla zabawy i zaskoczenia widzów. ścianami z aluminium o wysokości prze- wające sobie nawzajem napoje, słonie, woły. Dopiero w oświeceniu fabrykanci automatów ciętnego człowieka. Trudność z uzyskaniem „Proponując lekki i zabawny obraz maszyny, zostają przyjęci do świata kultury: wystarczy społecznej akceptacji dla aplikacji techno- wytwory te [automaty] przyczyniają się do po- logii leży u podłoża prób humanoidalnej konania obrazu maszyny jako przedmiotu na- 5 T. Maldonado, Disegno industriale: un riesame (1976), Milano: konfiguracji produktów. pawającego strachem. […] Technika przebiera Feltrinelli, 2005, s. 20 (wszystkie cyt. w art. tłum. E.R.). autoportret 3 [38] 2012 | 54
  4. 4. wikimedia commonsprzypomnieć hasła Androïde i Automate w Ency-klopédie Diderota i D’Alemberta oraz niezwykłysukces anatomies mouvantes Jacques’a de Vaucan-sona. Wtedy to „turecki” automat Wolfgangavon Kempelena – po wykryciu oszustwa – stałsię argumentem potwierdzającym zasadnośćnigdy nie uśpionych oskarżeń o fałsz i sztucz-ność automatów. Automat szachista von Kem-pelena był przebraną za Turka maszynąumiejącą pokonać ludzi podczas gry w szachy.Wewnątrz piedestału, na którym leżał stół dogry, znajdowało się mikroskopijne pomiesz-czenie, w którym schowany był ludzki gracz.Analizował on ruchy przeciwnika i za pomocąszczególnych mechanizmów kierował ruchamiautomatu.Zupełnie inny był los automatów w Japonii.Tutaj jezuici już w XVI wieku zaczęli wpro-wadzać technologie, które po wypędzeniuEuropejczyków i wskutek polityki samoizolacji(1633–1639), miały doprowadzić do rozkwi-tu karakuri ningyō. Mechanizmy o ludzkim wikimedia commonskształcie znalazły tu realizacje obdarzone Słowo „robot” zostało stworzone przez Karelawyjątkowym wdziękiem – w myśl tradycji bud- Čapka w jego sztuce z 1921 roku R.U.R. Rossu-dyjskiej dopatrującej się rodzaju duchowości m’s Universal Robots. Sztuka ta – wystawionaw rzeczach materialnych. W Japonii została w ciągu jednej dekady na całym świecie – upo-stworzona pierwsza maszyna społeczna, wszechniła w wyobraźni zbiorowej te sztucznechahakobi ningyō – automat w kształcie pulch- istoty, wykorzystywane do ciężkich robótnego dziecięcia podającego herbatę gościom. przez ludzi, przeciw którym ostatecznie sięGospodarz nakręcał sprężynę i kładł na tacy buntują. Recepcja R.U.R. w kulturze zachodniejfiliżankę. Automat, odpowiednio nakierowany, i w japońskiej była zasadniczo odmienna: dlaudawał się do gościa i zatrzymywał się, gdy ten botanika Makoto Nishimury roboty są wnu-podnosił filiżankę; gdy gość postawił z powro- kami Natury, która stworzyła istoty ludzkie,tem filiżankę na tacy, automat wracał, skąd i przyjmują kształt Gakutensoku – piszącejprzyszedł. Pierwsze znane rysunki techniczne maszyny w kształcie Buddy o rysach łączącychautomatycznego sługi podającego herbatę wszystkie ludzkie rasy, zrealizowanej w Osacepochodzą z 1796 roku. Automat jest ubrany w 1928 roku. Tymczasem w Europie robotybardzo podobnie, o ile wręcz nie identycznie, otrzymują pierwsze niepokojące przedsta-jak „młody Japończyk” sportretowany przez wienie kinematograficzne w filmie MetropolisCesara Vecellia w jego zbiorze ubrań z całego Fritza Langa (1926). Dwa różne podejściaświata. Jego strój ukrywa mechanizmy zbudo- – zachodnie i wschodnie – utorowały drogęwane z siedmiu różnych gatunków drzew oraz różnym typologiom automatów/robotów w obu Za automatem szachistą von Kempelena skrywał sięsprężynę z wielorybich fiszbinów. obszarach cywilizacyjnych i zadają nam dzisiaj szachista-człowiek kierujący jego ruchami. U góry: ilustracja z publikacji K.G. von Windisha Briefe über den Schachspieler des Herren von Kempelen, Basel 1783. autoportret 3 [38] 2012 | 55 Niżej: ilustracja z książki J.F. zu Racknitza Über den Schachspieler des Herrn von Kempelen und dessen Nachbildung, Leipzig-Dresden 1789.
  5. 5. Młody Japończyk – ilustracja z książki Cesare Vecellio, Habiti antichi, et moderni di tutto il Mondo (księga xi: De gli habiti dell’Asia), Venezia: Sessa, 1589 go inżyniera robotyka Masahiro Mori. Za z wykorzystaniem sprzężonego powietrza, pomocą wykresu przedstawia ona relację które z kolei poruszają wargami i „mięśnia- między podobieństwem do człowieka (na osi mi” twarzy. odciętych) oraz poczuciem swojskości wywo- ływanym przez artefakty humanoidalne (na Hiroshi Ishiguro projektuje i realizuje przy osi rzędnych). Na początku wykresu można Uniwersytecie w Osace androidy replikan- odnieść wrażenie, że im większe podobień- ty – roboty usiłujące doskonale naśladować stwo artefaktów do modeli, tym większe jest funkcjonalność ludzkich istot, ukrywając poczucie swojskości wywoływane w użyt- sterującą nimi technologię. Są to maszyny kownikach. Tak jest aż do miejsca, w któ- złożone, obdarzone sztuczną inteligencją rym tendencja ta nagle się odwraca i linia oraz układem sensorów i urządzeń wyko- wykresu zaczyna opadać. Mori twierdzi, że do nawczych służących interakcji z otoczeniem doliny niesamowitości osuwają się te inter- i z użytkownikami. Ishiguro stworzył wielu fejsy, które im bliżej mają do postaci ludzkiej replikantów, zanim doszedł do Geminoida (nawet jeśli jej doskonale nie odtwarzają), – replikanta jego samego. Geminoid nie jestza: d. fornari, il volto come interfaccia, milano: et al., 2012. tym bardziej ujawniają swoją sztuczność autonomicznym robotem, gdyż jest podłą- –ludzki mózg, mający zdolność rozpoznawa- czony do swojego ludzkiego piewowzoru, nia twarzy, demaskuje bowiem ich niena- którego gesty, ruchy, słowa powtarza w cza- turalność7. Odkrycie sztuczności wywołuje sie realnym. Zdaniem Ishiguro powinien on w widzu niepokój, gdyż doznanie spowodowa- pozwalać swojemu twórcy prowadzić zajęcia ne przez taki artefakt kojarzy mu się z poczu- w trybie zaocznym. Takie efekty zastosowań ciem grozy w obliczu śmierci. Przez dłuższy mechatroniki jak Geminoid są jednak dosyć okres oskarżany o nienaukowość – z racji ograniczone: robot nie potrafi wykonać za- swojej hipotetyczności oraz ze względu na dań złożonych z punktu widzenia interakcji fakt, że odnosi się do emocji użytkowników za: d. fornari, il volto come interfaccia, milano: et al., 2012. – diagram Moriego unaocznia niepokój, jaki wywoływały u Sottsassa wielkie kalkulato- pytanie o antropomorfizm jako strategię ry. Ludzki wygląd w tym wypadku tylko go konfiguracji produktów. Podczas gdy w Japonii pogłębia. Niesamowitość humanoidalnych starzenie się ludności oraz nadal pokutujący artefaktów jest jednak potwierdzona tylko strach przed obcokrajowcami (gaiatsu) spra- w wypadku obecności odbiegających od nor- wiają, że domowa robotyka staje się alterna- malności cech, w szczególności w interfejsach tywą dla opieki nad starszymi ludźmi (podają wizualnych. W wypadku artefaktów użytko- leki, dotrzymują towarzystwa), w kulturach wych, jak roboty humanoidalne, wystarczy zachodnich roboty są raczej przeznaczane do nawet nieświadomie zauważyć, że plecy nie ciężkich robót domowych (roboty sprzątaczki, poruszają się regularnie przy oddychaniu androidy zabezpieczające przed kradzieżą); i mówieniu, żeby zdemaskować całą ukrytą przynajmniej tak uważa Bill Gates6. technologię – włącznie ze sprężarką wielkości lodówki, zwykle ukrytą za kotarą za plecami Dolina niesamowitości (Valley of Uncanny) to androida. Jest ona potrzebna do kierowania hipoteza z 1970 roku, autorstwa japońskie- urządzeniami wykonawczymi działającymi 6 B. Gates, Un robot in ogni casa (2006), „Le Scienze” 2007, No. 7 M. Mori, Bukimi no tani [La valle del perturbante], „����� ������ Ener- 461 (gennaio). gy” 1970, No. 7. Rysunki techniczne Chahakobi ningyo, lalki podającej herbatę, z: Hosokawa Yorinao, Karakuri zui, 1796
  6. 6. Japońskie lalki karakuri są używane w pracach domowych, występują też w teatrze oraz biorą udział w ceremoniach religijnych. na. Przedmioty antropomorficzne stają się natychmiast bliższe, podobnie jak mamy skłonność do rozpoznawania twarzy w kon- figuracjach symetrycznych o proporcjach zbliżonych do proporcji ludzkiej twarzy – na przykład w adapterze radiowym zaprojek- towanym przez braci Castiglioni dla firmy Brionvega, którego ewidentny charakter „parafizjonomiczny” stał się przyczyną jego długotrwałego sukcesu. Podświadome złudzenie, wskutek którego dopatrujemy się zarysu znanych kształtów – jak twarz – nawet w przypadkowych konfiguracjach, nazywa się pareidolią. Personifikacja wikimedia commons i pareidolia kierują naszą percepcją oraz interakcją z artefaktami o kształtach nawet tylko nieznacznie antropomorficznych. Nie jest zatem konieczna doskonała identyfi-– nie może na przykład patrzeć rozmówcyw oczy, gdyż nie umie go rozpoznać. Nawet geminoid™. fot: archiwum hiroshi ishiguro laboratory, dzięli uprzejmości h. ishigurajeśli nie wykazuje cech nienormalnych, tenrodzaj artefaktów humanoidalnych osuwasię do niesamowitej doliny z racji niepoko-jącej powolności gestów, niedostatecznejkoordynacji mimowolnych ruchów orazdekontekstualizacji niektórych czynności.Androidy reprezentują najwyższy poziomfiguratywności w strategiach kształtowa-nia produktów, ale ich twórcy nie potrafiąwyzyskać poencjalnych korzyści płyną-cych z przesunięcia płaszczyzny interakcjiz użytkownikami – z przejścia od interfejsuczłowiek–maszyna do interfejsu komunika-cji „międzyludzkiej”. Są to wprawdzie pro-totypy eksperymentalne, lecz technologia,ukryta pod maskami z sylikonu i zwykłymubraniem, uwydatnia całą swoją niepoko-jącą niedoskonałość, szczególnie tam, gdziefunkcje nie są jasno zdefiniowane.Podstawowa aktywność psychologiczna,jaką jest personifikacja, ma fundamentalneznaczenie w interakcji człowiek–maszy- Geminoid powstał w Hiroshi Ishiguro Laboratory, Advanced Telecommunications Research Institute International (ATR). Celem jego twórców było stworzenie androida wykazująego możliwie najwyższy stopień podobieństwa do konkretnej, istniejącej osoby.
  7. 7. Masahiro Mori, diagram „Niesamowitej doliny” z 1970 r. (tłum. red.) { w ruchu Dolina niesamowitości statyczny Zdrowy Lalka bunraku człowiek cięcą lub wywołującą czułość, tym samym Robot humanoidalny czyniąc je zadomowionymi, gdyż lustrzanie podobnymi do nas. TŁUMACZENIE Z WŁOSKIEGO: poczucie swojskości EMILIANO RANOCCHI wybrana literatura: Wypchane zwierzę • Il progetto delle interfacce. Oggetti colloquiali e protesi virtuali, ed. G. Anceschi, Milano: Domus Academy, 1993. Robot przemysłowy • Animal House. When Objects Have Animals’ Names. Catalogo della mostra tenuta a Milano, Triennale, ed. S. Annicchiari- co, 10 maggio–8 settembre 2002, Milano: Charta, 2002. • Il mito dell’automa tra manierismo e secolo dei lumi, ed. U. Artioli, F. Bartoli, Firenze: Artificio, 1991. • Design Interface. How man and machine communicate. Olivetti podobieństwo do człowieka 50% 100% design research by King & Miranda, ed. G. Barbacetto, Milano: Arcadia, 1991. Trup • M. Chiapponi, Le forme degli oggetti, „Il Verri”, No. 27 Protetyczna ręka (febbraio), s. 17–34. • B. Gates, Un robot in ogni casa (2006), „Le Scienze”, 2007,wikimedia commons No. 461 (gennaio), s. 30–37. • J. Gibson, The Ecological Approach to Visual Perception, Zombie Boston: Houghton Mifflin, 1979. wikimedia commons kacja między maszyną a użytkownikiem, by móc skutecznie wykorzystać wrodzo- ną metaforę użytkowania, jaką stanowi twarz: antropomorfizm wzmacnia wyra- zistość i afordancję przedmiotów o wiel- kim stopniu złożoności lub nowatorstwa, zapewniając im charakter user friendly lub user centered, właśnie dlatego, że mimetycz- nie odzwierciedla samego użytkownika. Artefakty do złudzenia podobne do swoich modeli, jak androidy projektowane przez Ishigura, oprócz tego, że mogą się spotkać z brakiem społecznej akceptacji, gdyż uruchamiają efekt doliny niesamowitości, kiedyś mogą się okazać nieodróżnialne od ludzi, a zatem pozbawione afordan- cji i – co za tym idzie – mało skuteczne. Konfiguracja odwołująca się do twarzy bez jej dosłownej repliki kamufluje złożoność nowatorskich przedmiotów, a zarazem przydaje im najczęściej tożsamość dzie- Robot autorstwa Makota Nishimury Gakutensoku, zbudowany w Osace w roku 1929
  8. 8. Radiofonograf rr126, projekt: Achille i Pier Giacomo Castiglioni, 1965© fondazione achille castiglioni, fot.: francesco biganzoli

×