Liªn Hîp Quèc
                           t¹i ViÖt Nam
          VIET NAM




UNITED
NATIONS
                     Tãm t¾t t...
1




                                                                                                              LHQ: t...
2
LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi




                              chÝnh s¸ch vµ nh÷ng ng­êi lµm viÖc trong lÜnh vùc ph¸t tri...
3




                                                                                                                    ...
4 /5
LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi




                              Tr×nh tù c¸c sù kiÖn liªn quan
                        ...
5




                                                                                            LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh g...
6
LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi




                              1996   Ch­¬ng 10 Ph¸p lÖnh vÒ B¶o hé lao ®éng ®· ®­a ra nh...
6/ 7




                                                                                                            LHQ: ...
8
LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi




                              t¹i - chóng lµ nh÷ng thùc thÓ sèng ®éng vµ liªn tôc ®­îc ®...
9




                                                                                                           LHQ: tãm ...
10
LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi




                              Ai chÞu tr¸ch nhiÖm thùc hiÖn lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi?
 ...
11




                                                                                                          LHQ: tãm ...
12
LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi




                              •     Nhu cÇu thùc tÕ lµ nh÷ng nhu cÇu cô thÓ vµ th­êng l...
12/ 13




                                                                                                              L...
14
LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi




                              hÕt hä lµ nam giíi - cho lµ quan träng. Nh÷ng vÊn ®Ò quan...
15




                                                                                                      LHQ: tãm t¾t ...
16 /17
LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi




                              Tæng quan vÒ giíi vµ ph¸t triÓn
                     ...
17




                                                                                                           LHQ: tãm...
18
LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi




                                                                            Tû lÖ cã vi...
19




                                                                                                    LHQ: tãm t¾t t×...
20/21
LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi




                              C¸c quan hÖ vÒ giíi trong qu¸ khø
                    ...
21




                                                                                                             LHQ: t...
22
LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi




                              §¶ng vµ Nhµ n­íc mÆc dï cßn nhiÒu khã kh¨n nh­ng ®· cè g¾...
23




                                                                                                         LHQ: tãm t...
24/25
LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi




                              Bé m¸y quèc gia t¨ng c­êng
                           ...
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Tom tat tinh hinh gioi o VN
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Tom tat tinh hinh gioi o VN

1,017 views

Published on

Tóm tắt tình hình giới ở Việt Nam

Published in: Education, Sports
1 Comment
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,017
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
20
Actions
Shares
0
Downloads
80
Comments
1
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Tom tat tinh hinh gioi o VN

  1. 1. Liªn Hîp Quèc t¹i ViÖt Nam VIET NAM UNITED NATIONS Tãm t¾t t×nh h×nh giíi
  2. 2. 1 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi Lêi nãi ®Çu Hµ Néi, th¸ng 10/2002 Nh÷ng kinh nghiÖm toµn cÇu cho chóng ta thÊy nh÷ng quèc gia tÝch cùc ñng hé cho quyÒn cña ng­êi phô n÷ vµ t¨ng c­êng kh¶ n¨ng tiÕp cËn cña phô n÷ víi c¸c nguån lùc vµ c¬ héi gi¸o dôc sÏ ph¸t triÓn nhanh h¬n vµ cã tû lÖ nghÌo ®ãi thÊp h¬n. Nh­ng sù b×nh ®¼ng nh­ vËy chØ cã thÓ ®¹t ®­îc th«ng qua hµnh ®éng. CÇn cã nh÷ng biÖn ph¸p cô thÓ nh»m thu hÑp kho¶ng c¸ch gi÷a nam vµ n÷ vÒ gi¸o dôc, c¬ héi cã viÖc lµm, c¸c quyÒn ®èi víi tµi s¶n, tiÕp cËn tíi tÝn dông, tiÕng nãi chÝnh trÞ vµ quyÒn tham gia quyÕt ®Þnh. C¸c tæ chøc Liªn Hîp Quèc t¹i ViÖt Nam tin r»ng hµnh ®éng ®Ó ®¹t ®­îc b×nh ®¼ng giíi lµ néi dung hÕt søc quan träng trong nÒn qu¶n trÞ quèc gia tèt cña ViÖt Nam. Nã ®¶m b¶o r»ng mäi viÖc ChÝnh phñ tiÕn hµnh ®Òu nh»m ®¸p øng nhu cÇu vµ lîi Ých cña mäi thµnh viªn trong x· héi vµ lîi Ých ®­îc ph©n phèi mét c¸ch c«ng b»ng cho nam giíi vµ phô n÷. TiÕn bé vÒ b×nh ®¼ng giíi lµ yªu cÇu b¾t buéc ®Ó ViÖt Nam ®¹t ®­îc c¸c chØ tiªu ph¸t triÓn to lín cña m×nh. Cho dï ®ã lµ ChiÕn L­îc Ph¸t triÓn Kinh tÕ-X· héi10 n¨m, Ch­¬ng tr×nh §Çu t­ c«ng céng, hay ChiÕn l­îc Toµn diÖn vÒ T¨ng tr­ëng vµ Xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo võa ®­îc hoµn tÊt, th× vÊn ®Ò bÊt b×nh ®¼ng giíi cÇn ®­îc gi¶i quyÕt mét c¸ch trùc diÖn nh­ lµ mét vÊn ®Ò ph¸t triÓn c¨n b¶n, cã nh­ vËy th× nh÷ng chiÕn l­îc nµy míi ®¹t ®­îc nh÷ng môc tiªu ®· ®Æt ra. §©y lµ th«ng ®iÖp trung t©m cña cuèn Tãm t¾t t×nh h×nh giíi cña Liªn Hîp Quèc. B¸o c¸o “Tãm t¾t t×nh h×nh giíi” dùa trªn sù thay ®æi quan träng vÒ ph­¬ng thøc tiÕp cËn toµn cÇu nh»m ®¹t ®­îc b×nh ®¼ng giíi. Chóng ta biÕt r»ng b×nh ®¼ng giíi kh«ng thÓ ®¹t ®­îc th«ng qua mét nhãm hay mét sè c¸ nh©n. ChØ cã thÓ ®¹t ®­îc b×nh ®¼ng giíi khi cã sù quan t©m chØ ®¹o tÝch cùc cña c¸c nhµ l·nh ®¹o còng nh­ cã cam kÕt vµ hµnh ®éng réng r·i cña ChÝnh phñ vµ c¸c ®èi t¸c ph¸t triÓn. Ph­¬ng thøc lång ghÐp giíi nh»m thay ®æi c¸ch thøc t­ duy vµ hµnh ®éng cña ng­êi d©n vµ c¸c tæ chøc. Ph­¬ng thøc ®ã nh»m ®¶m b¶o r»ng nh÷ng sù phøc t¹p vµ kh¸c biÖt trong cuéc sèng cña nam giíi vµ phô n÷ còng nh­ nh÷ng nhu cÇu vµ ­u tiªn cña hä ®­îc xem xÐt vµ gi¶i quyÕt mét c¸ch cã hÖ thèng vµ toµn diÖn ë tÊt c¶ c¸c cÊp, c¸c ngµnh vµ trong tõng giai ®o¹n x©y dùng vµ thùc hiÖn chÝnh s¸ch, ch­¬ng tr×nh. ChØ khi nµo viÖc lång ghÐp giíi ®­îc chÊp nhËn vµ thùc hiÖn thµnh c«ng th× chóng ta míi cã thÓ b¾t ®Çu c¶m thÊy tin t­ëng r»ng c¸c chÝnh s¸ch vµ ch­¬ng tr×nh sÏ xem xÐt, ®¸p øng nhu cÇu vµ ­u tiªn cña mçi ng­êi d©n vµ toµn thÓ nh©n d©n ViÖt Nam - nam giíi, phô n÷, trÎ em g¸i vµ trÎ em trai - cã thÓ tham gia vµ h­ëng thô mét c¸ch b×nh ®¼ng c¸c thµnh tùu cña ®Êt n­íc. B¸o c¸o Tãm t¾t t×nh h×nh giíi ph¶n ¸nh rÊt ®óng lóc nh÷ng vÊn ®Ò vµ nh÷ng mèi quan t©m chñ yÕu vÒ giíi t¹i ViÖt Nam theo nhËn ®Þnh cña Liªn Hîp Quèc. B¸o c¸o ghi l¹i nh÷ng ph¸t hiÖn gÇn ®©y vÒ kÕt qu¶ b×nh ®¼ng giíi ®¹t ®­îc ®èi víi c¶ phô n÷ vµ nam giíi trªn c¸c mÆt nh­ tû lÖ nhËp häc ë bËc tiÓu häc, y tÕ vµ xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo B¸o c¸o ghi l¹i. B¸o c¸o cßn tr×nh bµy chi tiÕt vÒ nh÷ng nguy c¬ b¹o lùc ®èi víi phô n÷ gia t¨ng trong thêi gian qua nh­ c¸c hµnh vi b¹o lùc trong gia ®×nh vµ bu«n b¸n phô n÷ - còng nh­ nh÷ng bÊt b×nh ®¼ng cßn ®ang tån t¹i vÒ møc l­¬ng vµ g¸nh nÆng c«ng viÖc. Ngoµi ra, cßn cã mét ch­¬ng ®Ò cËp riªng vÒ nh÷ng vÊn ®Ò giíi trong nÒn v¨n ho¸ cña c¸c d©n téc thiÓu sè, bëi nh÷ng nhãm d©n téc thiÓu sè nµy còng th­êng dÔ bÞ t¸c ®éng bëi mét lo¹t c¸c vÊn ®Ò kh¸c. Chóng t«i hy väng r»ng nh÷ng ph©n tÝch vµ ph¸t hiÖn trong B¸o c¸o Tãm t¾t t×nh h×nh giíi sÏ cæ vò ®éc gi¶ xem xÐt c¸c mèi quan hÖ vÒ giíi ë ViÖt Nam, so s¸ch vai trß, ­u tiªn vµ nhu cÇu kh¸c nhau gi÷a phô n÷ vµ nam giíi trong x· héi còng nh­ t×m hiÓu c¸c mèi quan hÖ quyÒn lùc bÊt b×nh ®¼ng vÉn cßn tån t¹i gi÷a nam vµ n÷. Víi nh÷ng kÕt qu¶ ph©n tÝch nµy, chóng ta cã thÓ dù ®o¸n tèt h¬n nh÷ng t¸c ®éng kh¸c nhau cña c¸c chÝnh s¸ch vµ ch­¬ng tr×nh ®èi víi c¶ nam vµ n÷, quan t©m gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò nµy ngay tõ khi b¾t ®Çu x©y dùng ch­¬ng tr×nh, chÝnh s¸c ph¸t triÓn vµ t¨ng c­êng c¬ héi ®Ó phô n÷ vµ nam giíi ®­îc h­ëng thô mét c¸ch b×nh ®¼ng nh÷ng thµnh qu¶ cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn. T¹i Héi NghÞ Th­îng ®Ønh Thiªn niªn kû cña Liªn Hîp Quèc n¨m 2000, ViÖt Nam cïng víi 188 quèc gia kh¸c trªn thÕ giíi ®· nhÊt trÝ th«ng qua b¶n Tuyªn bè Thiªn niªn kû vµ cam kÕt thùc hiÖn t¸m Môc tiªu Ph¸t triÓn Thiªn niªn Kû (MDGs). Trong nh÷ng môc tiªu nµy, Môc tiªu sè 3: T¨ng c­êng b×nh ®¼ng giíi vµ n©ng cao vÞ thÕ, n¨ng lùc cho phô n÷, cã thÓ ®¹t ®­îc mét c¸ch tèt nhÊt nÕu c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh
  3. 3. 2 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi chÝnh s¸ch vµ nh÷ng ng­êi lµm viÖc trong lÜnh vùc ph¸t triÓn ®¶m b¶o cho nh÷ng vÊn ®Ò giíi trë thµnh mét phÇn cÇn thiÕt vµ rÊt quan träng cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn. Chóng t«i hy väng r»ng cuèn Tãm t¾t t×nh h×nh giíi sÏ gióp gîi lªn nh÷ng suy nghÜ vÒ c¸c vÊn ®Ò giíi, cung cÊp th«ng tin cho cuéc th¶o luËn nµy vµ t¹o ra ®éng lùc cho nh÷ng hµnh ®éng cô thÓ. Jordan D. Ryan §iÒu phèi viªn Th­êng tró Liªn Hîp Quèc t¹i ViÖt Nam
  4. 4. 3 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi Môc lôc Tr×nh tù c¸c sù kiÖn liªn quan ®Õn b×nh ®¼ng giíi vµ phô n÷ .............................................................. 4 ThuËt ng÷ vÒ giíi .............................................................................................................................. 7 Ph©n tÝch giíi - Sè liÖu thèng kª vµ nghiªn cøu .............................................................................. 13 Tæng quan vÒ giíi vµ ph¸t triÓn ë ViÖt Nam ....................................................................................16 C¸c quan hÖ vÒ giíi trong qu¸ khø ................................................................................................. 20 Bé m¸y quèc gia t¨ng c­êng b×nh ®¼ng giíi .................................................................................... 24 ChiÕn l­îc quèc gia vÒ b×nh ®¼ng giíi ............................................................................................. 26 Nh÷ng vÊn ®Ò giíi trong gi¸o dôc ................................................................................................... 31 Nh÷ng vÊn ®Ò giíi trong lao ®éng vµ c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ ............................................................ 35 Nh÷ng vÊn ®Ò giíi trong n«ng nghiÖp vµ sö dông ®Êt ..................................................................... 39 C¸c vÊn ®Ò giíi trong y tÕ vµ ch¨m sãc søc kháe ............................................................................. 43 B¹o hµnh giíi ..................................................................................................................................49 VÊn ®Ò giíi trong nÒn v¨n hãa c¸c d©n téc thiÓu sè ....................................................................... 53 Sù tham gia cña phô n÷ .................................................................................................................. 57 C¸c tæ chøc quèc tÕ cã ho¹t ®éng vÒ b×nh ®¼ng giíi vµ c¸c vÊn ®Ò phô n÷ ë ViÖt Nam ................... 60 C¸c tæ chøc trong n­íc cã ho¹t ®éng vÒ b×nh ®¼ng giíi vµ c¸c vÊn ®Ò phô n÷ ë ViÖt Nam .............. 74 C¸c tæ chøc phi chÝnh phñ cã ho¹t ®éng vÒ b×nh ®¼ng giíi vµ c¸c vÊn ®Ò phô n÷ ë ViÖt Nam .......... 78 §èi t¸c hµnh ®éng vÒ giíi ............................................................................................................... 83
  5. 5. 4 /5 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi Tr×nh tù c¸c sù kiÖn liªn quan ®Õn b×nh ®¼ng giíi vµ phô n÷ N¨m 43 sau Hai Bµ Tr­ng khëi nghÜa chèng l¹i qu©n x©m l­îc ph­¬ng B¾c C«ng nguyªn 248 Bµ TriÖu l·nh ®¹o cuéc khëi nghÜa chèng l¹i qu©n x©m l­îc ph­¬ng B¾c 1483 Bé LuËt Hång §øc cña Nhµ Lª mang l¹i cho phô n÷ quyÒn ®­îc h­ëng thõa kÕ, quyÒn ®­îc ly h«n vµ ®­îc b¶o vÖ khái b¹o lùc 1930 Thµnh lËp §¶ng Céng s¶n §«ng d­¬ng vµ Héi Gi¶i phãng phô n÷ (TiÒn th©n cña Héi Liªn hiÖp Phô n÷) 1941 Thµnh lËp Héi Phô n÷ Cøu quèc 1946 §iÒu 9 HiÕn ph¸p ®Çu tiªn ghi:” TÊt c¶ quyÒn bÝnh trong n­íc lµ cña toµn thÓ nh©n d©n ViÖt Nam kh«ng ph©n biÖt nßi gièng, g¸i trai, giµu nghÌo, giai cÊp, t«n gi¸o..” vµ “phô n÷ b×nh ®¼ng víi nam giíi vÒ mäi ph­¬ng diÖn”. Thµnh lËp Héi Liªn HiÖp Phô n÷ ViÖt Nam. 1950 Héi Phô n÷ Cøu quèc s¸p nhËp víi Héi Liªn hiÖp Phô n÷ ViÖt Nam vµ tæ chøc §¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø nhÊt. 1956 §¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø hai 1959 §iÒu 24 cña HiÕn ph¸p ghi:” Phô n÷ cã quyÒn b×nh ®¼ng víi nam giíi vÒ c¸c mÆt sinh ho¹t chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n ho¸, trong gia ®×nh vµ ngoµi x· héi. Cïng viÖc lµm nh­ nhau, phô n÷ ®­îc h­ëng l­¬ng ngang víi nam giíi. Nhµ n­­íc b¶o ®¶m cho c¸n bé c«ng nh©n viªn chøc ®­­îc nghØ tr­íc vµ sau khi ®Î mµ vÉn h­ëng nguyªn l­¬ng”. 1960 LuËt H«n nh©n vµ Gia ®×nh ®Çu tiªn nhÊn m¹nh c¸c nguyªn t¾c h«n nh©n tù do lùa chän, mét vî mét chång, b×nh ®¼ng gi÷a vî vµ chång vµ b¶o vÖ quyÒn lîi cña phô n÷ vµ con c¸i.§¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø baThµnh lËp Héi Liªn hiÖp Phô n÷ Gi¶i phãng MiÒn Nam ViÖt Nam 1965 Héi Liªn hiÖp Phô n÷ ph¸t ®éng cuéc vËn ®éng phô n÷ “ Ba ®¶m ®ang” 1974 §¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø t­ 1980 ChÝnh phñ ViÖt Nam ký C«ng ­íc Liªn Hîp Quèc vÒ Xãa bá mäi h×nh thøc ph©n biÖt ®èi xö víi Phô n÷ (C«ng ­íc CEDAW) §iÒu 63 cña HiÕn ph¸p ghi :” Nhµ n­­íc vµ x· héi ch¨m lo ph¸t triÓn c¸c nhµ hé sinh, nhµ trÎ, líp mÉu gi¸o, nhµ ¨n c«ng céng vµ nh÷ng c¬ së phóc lîi x· héi kh¸c, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho phô n÷ s¶n xuÊt, c«ng t¸c, häc tËp vµ nghØ ng¬i” 1982 Phª chuÈn C«ng ­íc Liªn Hîp Quèc vÒ Xãa bá mäi h×nh thøc ph©n biÖt ®èi xö víi Phô n÷ §¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø n¨m
  6. 6. 5 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi 1984 §iÒu 138 Bé LuËt H×nh sù ghi :”Mäi h×nh thøc x©m ph¹m tíi quyÒn cña ng­êi phô n÷ ®Òu bÞ xö ph¹t”. 1986 LuËt H«n nh©n vµ Gia ®×nh míi nghiªm cÊm t¶o h«n (phô n÷ d­íi 18 tuæi vµ nam d­íi 20 tuæi), vµ ®¶m b¶o quyÒn b×nh ®¼ng cña vî chång vÒ thõa kÕ vµ tµi s¶n. 1987 §¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø s¸u 1988 ChÝnh s¸ch D©n sè vµ KÕ ho¹ch hãa gia ®×nh khuyÕn khÝch mçi cÆp vî chång chØ nªn cã mét ®Õn hai con; gîi ý tuæi sinh con ®Çu lßng cho ng­êi mÑ vµ ng­êi cha lµ 22 vµ 24 ®èi víi khu vùc ®« thÞ, vµ 19 vµ 21 ®èi víi n«ng th«n; vµ nªu kho¶ng c¸ch gi÷a hai lÇn sinh tõ 3 ®Õn 5 n¨m. QuyÕt ®Þnh 163 cña Héi ®ång Bé Tr­ëng ghi: “C¸c cÊp chÝnh quyÒn khi nghiªn cøu x©y dùng chÝnh s¸ch, so¹n th¶o luËt vµ lËp kÕ ho¹ch liªn quan ®Õn phô n÷, trÎ em ph¶i t¹o ®iÒu kiÖn cho Héi Liªn hiÖp Phô n÷ cïng cÊp tham gia ®ãng gãp ý kiÕn”. 1990 ChÝnh phñ ViÖt Nam phª chuÈn C«ng ­íc vÒ QuyÒn TrÎ em cña Liªn Hîp Quèc 1992 §iÒu 63 cña HiÕn Ph¸p míi ghi: “C«ng d©n n÷ vµ nam cã quyÒn b×nh ®¼ng vÒ mäi mÆt chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi vµ gia ®×nh. Nghiªm cÊm mäi hµnh vi ph©n biÖt ®èi xö víi phô n÷, xóc ph¹m nh©n phÈm phô n÷. Lao ®éng n÷ vµ nam viÖc lµm c«ng viÖc nh­­ nhau th× h­ëng tiÒn l­¬ng ngang nhau. Lao ®éng n÷ cã quyÒn h­ëng chÕ ®é thai s¶n. Phô n÷ lµ viªn chøc Nhµ n­íc vµ ng­êi lµm c«ng ¨n l­­¬ng cã quyÒn nghØ tr­­íc vµ sau khi sinh ®Î mµ vÉn h­­ëng l­­¬ng, phô cÊp theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt.” §¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø b¶y 1993 NghÞ quyÕt IV Bé ChÝnh trÞ ®Æt môc tiªu “n©ng cao ®êi sèng tinh thÇn vµ vËt chÊt cho ng­êi phô n÷ “ vµ “cñng cè ®Þa vÞ x· héi cña ng­êi phô n÷ vµ thùc hiÖn c¸c quyÒn b×nh ®¼ng cña phô n÷” 1994 ChØ thÞ 37 cña Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng nªu râ §¶ng vµ ChÝnh phñ cÇn ®¹t Ýt nhÊt 20% tû lÖ n÷ tham gia. Mäi ban ngµnh cña bé m¸y nhµ n­íc ®­îc yªu cÇu n©ng cao nhËn thøc vÒ giíi, x©y dùng c¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn c¸c kü n¨ng cña phô n÷, lËp kÕ ho¹ch ®µo t¹o c¸n bé n÷, vµ t¨ng tû lÖ lao ®éng n÷. 1995 §iÒu 20 Bé LuËt Lao ®éng nghi:” Mäi ng­­êi cã quyÒn tù do lùa chän nghÒ vµ n¬i häc nghÒ phï hîp víi nhu cÇu viÖc lµm cña m×nh. Doanh nghiÖp, tæ chøc vµ c¸ nh©n cã ®ñ ®iÒu kiÖn theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt ®­îc më c¬ së d¹y nghÒ.§iÒu 110:” C¸c c¬ quan Nhµ n­íc cã tr¸ch nhiÖm më réng nhiÒu lo¹i h×nh ®µo t¹o thuËn lîi cho lao ®éng n÷ ®Ó ngoµi nghÒ ®ang lµm ng­­êi lao ®éng n÷ cßn cã thªm nghÒ dù phßng vµ ®Ó viÖc sö dông lao ®éng n÷ ®­îc dÔ dµng, phï hîp víi ®Æc ®iÓm vÒ c¬ thÓ, sinh lý vµ chøc n¨ng lµm mÑ cña phô n÷.” ViÖt Nam cö mét ®oµn gåm 18 ®¹i biÓu dù Héi nghÞ lÇn thø t­ cña Liªn Hîp Quèc vÒ Phô n÷ t¹i B¾c Kinh vµ ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· ký C­¬ng lÜnh Hµnh ®éng Quèc tÕ vµ Tuyªn bè B¾c Kinh t¹i Héi nghÞ nµy.
  7. 7. 6 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi 1996 Ch­¬ng 10 Ph¸p lÖnh vÒ B¶o hé lao ®éng ®· ®­a ra nh÷ng ®iÒu kho¶n riªng biÖt dµnh cho phô n÷. §iÒu kho¶n 113 nghiªm cÊm kh«ng ®­îc sö dông lao ®éng n÷ lµm c¸c c«ng viÖc nÆng nhäc hoÆc nguy hiÓm, nh­ lµm viÖc trªn tµu viÔn d­¬ng, giµn khoan vµ l¸i cÇn cÈu. 1997 Th¸ng 10, Thñ t­íng ChÝnh phñ ®· ký KÕ ho¹ch Hµnh ®éng Quèc gia vÒ sù TiÕn bé cña Phô n÷ ®Õn n¨m 2000. §¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø T¸m ®· ®Ò ra c¸c môc tiªu, ph­¬ng h­íng, vµ nhiÖm vô cho phong trµo phô n÷ trong giai ®o¹n 1997-2002. 1999 ViÖt Nam göi B¸o c¸o LÇn thø hai vÒ C«ng ­íc CEDAW cho Liªn Hîp Quèc. Thñ t­íng chÝnh phñ ra th«ng b¸o (sè 207/TB/VPVP) quyÕt ®Þnh c¸c Bé ngµnh, c¸c ñy ban nh©n d©n cÇn ®­a c¸c vÊn ®Ò giíi vµo ChiÕn l­îc ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi trong giai ®o¹n tõ 2001-2010. 2000 ViÖt Nam cö mét ®oµn 24 ®¹i biÓu dù Phiªn häp §Æc biÖt cña Liªn Hîp Quèc vÒ Héi nghÞ B¾c Kinh +5 t¹i Niu-Oãc nh»m ®¸nh gi¸ viÖc thùc hiÖn C­¬ng lÜnh Hµnh ®éng Quèc tÕ. Söa ®æi LuËt H«n nh©n vµ Gia ®×nh, bæ sung ®iÒu kho¶n vÒ quyÒn së h÷u vµ thõa kÕ trong tr­êng hîp chÕt vµ ly dÞ. §iÒu kho¶n 27 dùa trªn luËt phæ th«ng, trong ®ã qui ®Þnh mäi tµi s¶n cã tr­íc khi kÕt h«n ®­îc ph©n ®Þnh tuú theo tháa thuËn vµ mäi tµi s¶n cã sau khi kÕt h«n ®­îc coi lµ tµi s¶n chung cña hai vî chång. C¸c quyÒn sö dông ®Êt cã ®­îc sau khi kÕt h«n, do ®ã ph¶i ghi tªn c¶ hai vî chång trªn giÊy chøng nhËn quyÒn sö dông ®Êt. XuÊt b¶n B¸o c¸o Ph©n tÝch t×nh h×nh Phô n÷ vµ c¸c quan hÖ giíi ë ViÖt Nam. §©y lµ c«ng tr×nh tËp thÓ do ñy Ban Quèc gia V× Sù TiÕn Bé cña Phô n÷ vµ c¸c nhµ nghiªn cøu trong n­íc tiÕn hµnh víi nh÷ng kiÕn nghÞ tõ c¸c nhµ tµi trî song ph­¬ng vµ ®a ph­¬ng. 2001 ChÝnh phñ ViÖt Nam phª chuÈn NghÞ ®Þnh th­ tuú chän n¨m 2000 vÒ phßng chèng bu«n b¸n trÎ em, trÎ em hµnh nghÒ m·i d©m vµ khiªu d©m trÎ em trong khu«n khæ C«ng ­íc vÒ QuyÒn trÎ em. 2002 §¹i héi Phô n÷ Toµn quèc lÇn thø 9 ®Æt ra c¸c môc tiªu, ph­¬ng h­íng vµ nhiÖm vô cho phong trµo phô n÷ trong giai ®o¹n 2002-2007. ChiÕn l­îc Quèc gia v× sù TiÕn bé cña Phô n÷ ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010 ®­îc Thñ t­íng ChÝnh phñ phª chuÈn. KÕ ho¹ch Hµnh ®éng v× sù TiÕn bé cña Phô n÷ ®Õn n¨m 2005 ®­îc th«ng qua.
  8. 8. 6/ 7 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi ThuËt ng÷ vÒ giíi C¸ch tiÕp cËn vÒ giíi vµ ph¸t triÓn, ®­îc hç trî bëi ChiÕn l­îc lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi, lµ ph­¬ng tiÖn ®Ó thóc ®Èy vµ thùc hiÖn sù b×nh ®¼ng giíi. §©y lµ c¸ch tiÕp cËn t­¬ng ®èi míi. Gièng nh­ nhiÒu quèc gia vµ nhiÒu tæ chøc trªn thÕ giíi, ViÖt Nam ®ang trong thêi kú qu¸ ®é tíi môc tiªu b×nh ®¼ng giíi vµ chiÕn l­îc lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi. Nh÷ng chuyÓn ®æi trong c¸c cuéc th¶o luËn vµ sù nhÊn m¹nh tõ c¸ch tiÕp cËn Phô n÷ trong Ph¸t triÓn (WID) (trong ®ã chØ tËp trung vµo riªng phô n÷) sang c¸ch tiÕp cËn Giíi vµ Ph¸t triÓn (GAD) (trong ®ã tËp trung vµo mèi quan hÖ bÊt b×nh ®¼ng gi÷a nam vµ n÷) ®· t¹o ra mét sè nhÇm lÉn. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n nh­ “giíi”, “b×nh ®¼ng giíi”, “huy ®éng sù tham gia cña phô n÷” vµ “lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi” vÉn cßn ch­a râ ®èi víi nhiÒu ng­êi. §Ó lång ghÐp giíi thµnh c«ng cÇn cã mét sè l­îng ®ñ lín nh÷ng ng­êi n¾m ®­îc c¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n cã liªn quan tíi viÖc lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi. Mét sù hiÓu biÕt râ rµng vÒ c¸c kh¸i niÖm ®ã lµ ®iÒu c¨n b¶n ®èi víi c¸c viªn chøc nhµ n­íc ë tÊt c¶ c¸c cÊp, ®Æc biÖt ®èi víi c¸c cÊp l·nh ®¹o cao nhÊt (nh­ §¶ng, Quèc héi, c¸c bé tr­ëng) vµ c¸c Bé vÒ chÝnh trÞ vµ kinh tÕ chñ chèt kh¸c lµ nh÷ng c¬ quan quyÕt ®Þnh c¸c chÝnh s¸ch quèc gia. Khi nh÷ng nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch cã sù hiÓu biÕt râ rµng vÒ viÖc lång ghÐp giíi, hä cã nhiÒu kh¶ n¨ng g¹t bá ®­îc c¸ch nh×n nhËn h¹n hÑp ®èi víi phô n÷ vµ chÊp nhËn mét quan ®iÓm giíi cã tÝnh ®Õn viÖc c¸c vai trß cña nam giíi vµ c¸c quan hÖ giíi cã t¸c ®éng tíi sù bÊt b×nh ®¼ng gi÷a nam vµ n÷. Giíi - kh¸i niÖm c¬ b¶n Giíi kh«ng mang ý nghÜa lµ “giíi tÝnh” cña chóng ta, vµ còng kh«ng mang ý nghÜa lµ “phô n÷”. B¶n s¾c vÒ giíi kh«ng ph¶i ®­îc sinh ra cïng víi chóng ta - tÊt c¶ chóng ta ®­îc biÕt vÒ nã tõ khi cßn lµ nh÷ng ®øa trÎ cho ®Õn khi tr­ëng thµnh. Nã lµ sù tËp hîp c¸c hµnh vi häc ®­îc tõ x· héi vµ nh÷ng kú väng vÒ c¸c ®Æc ®iÓm vµ n¨ng lùc ®­îc c©n nh¾c nh»m x¸c ®Þnh thÕ nµo lµ mét ng­êi nam giíi hay mét ng­êi phô n÷ (hoÆc mét cËu bÐ hay mét c« bÐ) trong mét x· héi hay mét nÒn v¨n ho¸ nhÊt ®Þnh. Giíi còng ph¶n ¸nh c¸c mèi quan hÖ gi÷a n÷ vµ nam, ai cÇn lµm g× vµ ai lµ ng­êi kiÓm so¸t viÖc ra quyÕt ®Þnh, tiÕp cËn c¸c nguån lùc vµ h­ëng lîi. ThÝ dô: trong mét vµi x· héi ng­êi ta cho r»ng chØ cã ng­êi ®µn «ng míi lµm c«ng viÖc nÊu n­íng (vµ viÖc ®ã kh«ng thÝch hîp víi ng­êi phô n÷), nh­ng trong c¸c x· héi kh¸c l¹i quan niÖm phô n÷ míi lµ lµm c«ng viÖc ®ã. Mét sè x· héi kh¸c l¹i cho r»ng, chØ ng­êi ®µn «ng míi ®­îc «m vµ h«n nhau khi hä gÆp vµ chµo hái nhau - nh­ng ë c¸c x· héi kh¸c, ®iÒu nµy ®­îc xem nh­ lµ mét hµnh vi rÊt kh«ng phï hîp. §ã kh«ng ph¶i lµ kü n¨ng hay hµnh vi bÈm sinh. Chóng ta häc nh÷ng ®iÒu ®­îc xem lµ thÝch hîp (trªn c¬ së lµ nam giíi hoÆc n÷ giíi) trong céng ®ång cña chóng ta. §ã lµ b¶n s¾c giíi cña chóng ta. B¶n s¾c giíi vµ c¸c quan hÖ giíi lµ nh÷ng khÝa c¹nh then chèt cña nÒn v¨n ho¸ v× chóng ®Þnh h×nh cho lèi sèng hµng ngµy trong gia ®×nh, trong céng ®ång vµ ë n¬i lµm viÖc. Tuy khi b¶n chÊt cô thÓ cña c¸c quan hÖ giíi kh¸c nhau mét c¸ch ®¸ng kÓ ë c¸c x· héi kh¸c nhau, song quan niÖm dËp khu«n cho r»ng phô n÷ cã Ýt quyÒn tù quyÕt h¬n, cã Ýt nguån lùc ®Ó sö dông h¬n vµ cã Ýt ¶nh h­ëng ®èi víi qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh cã liªn quan tíi x· héi vµ cuéc sèng riªng cña hä. Quan niÖm dËp khu«n vÒ sù kh¸c biÖt nµy, dùa trªn c¬ së b¶n s¾c giíi lµ vÊn ®Ò vÒ quyÒn con ng­êi còng nh­ vÊn ®Ò ph¸t triÓn quèc gia. B¶n s¾c giíi mang tÝnh n¨ng ®éng B¶n s¾c giíi lµ kh¸c nhau trong c¸c céng ®ång vµ trªn kh¾p thÕ giíi. Chóng thay ®æi theo thêi gian vµ cã liªn quan tíi sù thay ®æi c¸c ®iÒu kiÖn vµ c¸c yÕu tè kh¸c nhau (nh­ c¸c yÕu tè x· héi, kinh tÕ, luËt ph¸p, chÝnh s¸ch, x· héi d©n sù). §iÒu quan träng lµ c¸c x· héi vµ nÒn v¨n ho¸ kh«ng mang tÝnh tÜnh
  9. 9. 8 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi t¹i - chóng lµ nh÷ng thùc thÓ sèng ®éng vµ liªn tôc ®­îc ®æi míi vµ ®Þnh h×nh l¹i. Trong qu¸ tr×nh tiÕn ho¸, mét vµi gi¸ trÞ ®­îc kh¼ng ®Þnh l¹i, trong khi mét sè gi¸ trÞ kh¸c cã nguy c¬ trë nªn kh«ng thÝch hîp n÷a. Ph©n biÖt ®èi xö vÒ giíi - vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt Ph©n biÖt ®èi xö vÒ giíi ®­îc hiÓu lµ khi nam giíi hay phô n÷ bÞ ®èi xö kh¸c nhau (bÞ h¹n chÕ hay bÞ lo¹i trõ) trong gia ®×nh,ë n¬i lµm viÖc, trong x· héi do c¸c quan niÖm dËp khu«n vÒ giíi - c¸c quan niÖm dËp khu«n vÒ giíi ng¨n c¶n hä trong viÖc h­ëng ®Çy ®ñ tiÒm n¨ng vµ quyÒn con ng­êi cña hä. Quan niÖm dËp khu«n vÒgiíi lµ mét lo¹t ®Æc ®iÓm mµ mét nhãm ng­êi cô thÓ g¸n cho nam giíi hay phô n÷ - chóng th­êng kh«ng chuÈn x¸c vµ th­êng h¹n chÕ nh÷ng ®iÒu mét c¸ nh©n cã thÓ lµm. VÝ dô: mét sè quan niÖm dËp khu«n phæ biÕn vÒ phô n÷ lµ phô n÷ cã ®Æc tÝnh phô thuéc, yÕu ít, thô ®éng, dÞu dµng vµ kÐm quan träng. Mét sè quan niÖm dËp khu«n phæ biÕn vÒ nam giíi lµ nam giíi cã tÝnh ®éc lËp, m¹nh mÏ, cã n¨ng lùc, quan träng h¬n vµ lµ ng­êi ra quyÕt ®Þnh. Nh÷ng ®Æc tÝnh nµy nh×n chung lµ kh«ng chuÈn x¸c, nh­ng th«ng th­êng ®­îc chÊp nhËn nh­ “mét ch©n lý”. Sù ph©n biÖt ®èi xö vÒ giíi ®Æt ng­êi phô n÷ vµo mét vÞ trÝ bÊt b×nh ®¼ng, ph¶i phôc tïng vµ bÊt lîi so víi nam giíi. §iÒu nµy th­êng x¶y ra, ch¼ng h¹n, khi ng­êi phô n÷ bÞ tõ chèi c¬ héi viÖc lµm bëi khu«n mÉu giíi lµ ng­êi ®µn «ng lµ ng­êi ra quyÕt ®Þnh tèt h¬n. Ph©n biÖt giíi còng h¹n chÕ c¬ héi cho ng­êi ®µn «ng tham gia vµo nhiÒu ho¹t ®éng nh­ ch¨m sãc gia d×nh, hoÆc lùa chän hµnh vi lµnh m¹nh nh­ kh«ng hót thuèc hay kh«ng uèng qu¸ nhiÒu r­îu. B×nh ®¼ng giíi - mét môc tiªu B×nh ®¼ng giíi kh«ng mang ý nghÜa ®¬n gi¶n lµ sè l­îng c©n b»ng gi÷a phô n÷ vµ nam giíi, hoÆc trÎ em trai vµ trÎ em g¸i trong mäi ho¹t ®éng. B×nh ®¼ng giíi cã nghÜa lµ phô n÷ vµ nam giíi cïng cã ®Þa vÞ b×nh ®¼ng vµ sù céng nhËn b×nh ®¼ng trong x· héi. §iÒu nµy kh«ng cã nghÜa lµ phô n÷ vµ nam giíi lµ hoµn toµn nh­ nhau, song nh÷ng ®iÓm t­¬ng ®ång vµ kh¸c biÖt cña hä ®­îc thõa nhËn vµ ®­îc coi träng nh­ nhau. B×nh ®¼ng giíi cã nghÜa lµ phô n÷ vµ nam giíi cïng cã c¸c ®iÒu kiÖn nh­ nhau ®Ó ph¸t huy hÕt n¨ng lùc tiÒm tµng cña m×nh, cïng cã c¬ héi ®Ó tham gia, ®ãng gãp, vµ h­ëng thô b×nh ®¼ng c¸c kÕt qu¶ ph¸t triÓn cña quèc gia trªn c¸c mÆt chÝnh trÞ, kinh tÕ, vµ v¨n ho¸ vµ x· héi. §iÒu quan träng nhÊt lµ b×nh ®¼ng giíi cã nghÜa lµ c¸c kÕt qu¶ ngang nhau cho c¶ phô n÷ vµ nam giíi. BÊt b×nh ®¼ng giíi võa lµ c¨n nguyªn chÝnh g©y ra nghÌo ®ãi võa lµ yÕu tè c¶n trë lín ®èi víi ph¸t triÓn bÒn v÷ng. BÊt b×nh ®¼ng giíi lµm suy yÕu sù ph¸t triÓn vµ cuèi cïng g©y tæn h¹i cho mäi thµnh viªn trong x· héi. Nh÷ng x· héi cã sù bÊt b×nh ®¼ng giíi lín vµ kÐo dµi th­êng ph¶i tr¶ gi¸ lµ sù nghÌo ®ãi, t×nh tr¹ng suy dinh d­ìng, ®au èm vµ nh÷ng nçi cùc khæ kh¸c ë møc ®é lín h¬n. T¨ng tr­ëng kinh tÕ sÏ mang l¹i hiÖu qu¶ ®èi víi sù gi¶m møc ®é nghÌo ®ãi ë nh÷ng x· héi cã sù b×nh ®¼ng giíi ë møc ®é cao h¬n. Do ®ã, môc tiªu b×nh ®¼ng giíi võa lµ vÊn ®Ò quyÒn con ng­êi quan träng võa lµ mét yªu cÇu c¬ b¶n cho sù ph¸t triÓn c«ng b»ng, hiÖu qu¶, hiÖu lùc vµ bÒn v÷ng. Lång ghÐp giíi - mét chiÕn l­îc T¹i Héi nghÞ lÇn thø IV vÒ Phô n÷ ®­îc tæ chøc t¹i B¾c Kinh n¨m 1995, kh¸i niÖm lång ghÐp giíi ®­îc ®­a ra nh­ mét chiÕn l­îc ®· ®­îc tho¶ thuËn trªn b×nh diÖn quèc tÕ cho chÝnh phñ c¸c n­íc vµ c¸c tæ chøc ph¸t triÓn nh»m khuyÕn khÝch b×nh ®¼ng giíi. C¸ch tiÕp cËn nµy ®­îc x©y dùng trªn c¬ së c¸c bµi häc nhÊt qu¸n ®· h×nh thµnh qua Ýt nhÊt 20 n¨m kinh nghiÖm gi¶i quyÕt c¸c nhu cÇu cña phô n÷.
  10. 10. 9 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi Lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi lµ t¹o ®iÒu kiÖn cho sù thay ®æi vµ häc tËp trong mét tæ chøc nh»m t¨ng kh¶ n¨ng ®ãng gãp cña tæ chøc ®ã trong viÖc n©ng cao b×nh ®¼ng gi÷a phô n÷ vµ nam giíi b»ng nh÷ng c¸ch thøc cã ý nghÜa vµ ®óng ®¾n1. §ã lµ mét néi dung c¨n b¶n cña mét nÒn qu¶n trÞ quèc gia tèt, nã ®¶m b¶o r»ng mäi viÖc mµ ChÝnh phñ lµm ®Òu nh»m ®¸p øng c¸c nhu cÇu vµ lîi Ých cña mäi thµnh viªn trong x· héi vµ c¸c quyÒn lîi ®­îc ph©n phèi mét c¸ch c«ng b»ng gi÷a phô n÷ vµ nam giíi. Thµnh c«ng cña qu¸ tr×nh lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi sÏ mang l¹i ®iÒu g× • Phô n÷ vµ nam giíi tham gia b×nh ®¼ng vµo qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh ®Ó x¸c ®Þnh c¸c ­u tiªn vµ ph©n phèi c¸c nguån lùc; • Phô n÷ vµ nam giíi tiÕp cËn vµ kiÓm so¸t mét c¸ch b×nh ®¼ng c¸c c¬ héi, nguån lùc vµ kÕt qu¶ ph¸t triÓn cña x· héi; • Sù c«ng nhËn vµ ®Þa vÞ b×nh ®¼ng ®èi víi phô n÷ vµ nam giíi. • Phô n÷ vµ nam giíi ®Òu h­ëng mét c¸ch b×nh ®¼ng c¸c quyÒn con ng­êi; • Sù c¶i thiÖn b×nh ®¼ng vÒ møc ®é chÊt l­îng cuéc sèng cho phô n÷ vµ nam giíi. • Xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo cho c¶ phô n÷ vµ nam giíi ®­îc ®¸nh gi¸ th«ng qua mét lo¹t c¸c chØ b¸o, ®Æc biÖt c¸c chØ b¸o g¾n liÒn víi nh÷ng khu vùc tån t¹i kho¶ng c¸ch ®¸ng kÓ vÒ giíi. • N©ng cao hiÖu qu¶ vµ hiÖu lùc cña t¨ng tr­ëng kinh tÕ vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng. • C¸c kÕt qu¶ cña ph¸t triÓn b×nh ®¼ng cho phô n÷ vµ nam giíi, trÎ em g¸i vµ trÎ em trai. Lµm sao cho chiÕn l­îc lång ghÐp giíi ®¹t ®­îc nh÷ng kÕt qu¶ nh­ vËy Phô n÷ vµ nam giíi cã kinh nghiÖm sèng kh¸c nhau, cã nh÷ng nhu cÇu vµ ­u tiªn kh¸c nhau vµ chÞu ¶nh h­ëng kh¸c nhau bëi c¸c chÝnh s¸ch vµ c¸c ho¹t ®éng can thiÖp vÒ ph¸t triÓn. B¶n s¾c giíi vµ c¸c quan hÖ giíi lµ nh÷ng khÝa c¹nh quan träng cña v¨n ho¸ Chóng ¶nh h­ëng ®Õn viÖc phô n÷ vµ nam giíi cã nh÷ng kinh nghiÖm sèng kh¸c nhau, bëi chóng quyÕt ®Þnh c¸ch sèng hµng ngµy cña hä trong gia ®×nh, trong céng ®ång vµ t¹i n¬i lµm viÖc. Tuy b¶n chÊt ®Æc thï cña c¸c quan hÖ giíi kh¸c nhau trong c¸c x· héi kh¸c nhau, song quan niÖm dËp khu«n vÒ giíi th«ng th­êng cho r»ng phô n÷ cã Ýt quyÒn tù quyÕt h¬n, Ýt nguån lùc h¬n vµ cã Ýt ¶nh h­ëng h¬n ®èi víi qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh liªn quan ®Õn x· héi vµ cuéc sèng riªng cña hä. KÕt qu¶ lµ phô n÷, chiÕm h¬n 50% d©n sè trong x· héi, l¹i bao gåm phÇn lín nh÷ng ng­êi nghÌo khæ trªn toµn cÇu, lµ n¹n nh©n cña tÊt c¶ c¸c h×nh thøc b¹o lùc, cã tØ lÖ biÕt ch÷ thÊp h¬n nam giíi vµ ®­îc c¶i thiÖn Ýt nhÊt vÒ chÊt l­îng cuéc sèng. Trong mét sè lÜnh vùc, sù g¹t ra ngoµi lÒ cña nam giíi, ®Æc biÖt trong thanh niªn, còng lµ mét vÊn ®Ò bÊt b×nh ®¼ng giíi quan träng. Nguyªn nh©n c¬ b¶n cña bÊt b×nh ®¼ng giíi kh«ng ph¶i lµ thiÕu sù tham gia cña phô n÷ vµo ph¸t triÓn, hay sù h¹n chÕ tay nghÒ, uy tÝn vµ nguån lùc cña ng­êi hä, mµ chÝnh c¸c thÓ chÕ vµ tiÕn tr×nh x· héi còng dÉn ®Õn sù bÊt b×nh ®¼ng gi÷a phô n÷ vµ nam giíi theo h­íng bÊt lîi cho phô n÷. Quan ®iÓm lång ghÐp giíi nh»m môc ®Ých b¾t c¸c c¸ nh©n vµ tæ chøc ë tÊt c¶ c¸c cÊp ph¶i xem xÐt kü cµng sù phøc t¹p vµ nh÷ng kh¸c biÖt trong ®êi sèng, nhu cÇu vµ ­u tiªn cña ng­êi d©n trong mäi giai ®o¹n x©y dùng vµ thùc hiÖn c¸c ch­¬ng tr×nh vµ chÝnh s¸ch. ChØ sau khi c¸c ch­¬ng tr×nh, chÝnh s¸ch lång ghÐp vµ gi¶i quyÕt c¸c nhu cÇu vµ ­u tiªn cña mäi ng­êi d©n th× toµn thÓ nh©n d©n ViÖt Nam - nam, n÷, trÎ em g¸i, trÎ em trai - míi cã c¬ héi tham gia vµ h­ëng thô mét c¸ch b×nh ®¼ng nh÷ng thµnh tùu trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña ®Êt n­íc. 1 Nhãm Ph¸t triÓn N¨ng lùc, “T¸c nh©n ®æi míi“ th¸ng 9 n¨m 2002, info@capacitydevelopment.net
  11. 11. 10 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi Ai chÞu tr¸ch nhiÖm thùc hiÖn lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi? B×nh ®¼ng giíi kh«ng thÓ thùc hiÖn ®­îc bëi mét c¸ nh©n hay mét tæ chøc, nh­ c¸n bé ®Çu mèi vÒ giíi, Héi Liªn hiÖp Phô n÷ ViÖt Nam (Héi LHPNVN) hay Uû ban quèc gia v× sù TiÕn bé cña Phô n÷ (UBQTBPN). B×nh ®¼ng giíi chØ cã thÓ ®­îc thùc hiÖn khi cã sù l·nh ®¹o m¹nh mÏ, cam kÕt vµ hµnh ®éng réng r·i ë mäi cÊp vµ mäi khu vùc cña nhµ n­íc. §iÒu nµy ®­îc thùc hiÖn trªn nguyªn t¾c viÖc gi¶i quyÕt bÊt b×nh ®¼ng lµ tr¸ch nhiÖm chung cña tÊt c¶ c¸c bªn cã liªn quan cña ChÝnh phñ. Sù cam kÕt vµ hç trî cña c¸c nhµ l·nh ®¹o vµ qu¶n lý cÊp cao trong qu¸ tr×nh lång ghÐp giíi cã ý nghÜa thiÕt yÕu. §iÒu nµy cÇn ®­îc ®i kÌm cïng c¸c th«ng ®iÖp râ rµng vÒ tÇm quan träng cña b×nh ®¼ng giíi vµ lång ghÐp giíi, còng nh­ c¸c biÖn ph¸p cô thÓ buéc c¸c c¸n b« ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm hµnh ®éng h­íng ®Õn b×nh ®¼ng giíi. TÊt c¶ c¸c c¸ nh©n cã tr¸ch nhiÖm thiÕt kÕ, thùc hiÖn, xem xÐt, theo dâi gi¸m s¸t vµ ®¸nh gi¸ c¸c chÝnh s¸ch, dù ¸n, ch­¬ng tr×nh vµ ng©n s¸ch ®Òu cã tr¸ch nhiÖm lång ghÐp giíi. Hä cÇn ph¶i: hiÓu biÕt vÒ c¸c vai trß, tr¸ch nhiÖm, kinh nghiÖm vµ sù bÊt b×nh ®¼ng kh¸c nhau gi÷a phô n÷ vµ nam giíi liªn quan tíi c¸c vÊn ®Ò ®­îc ®· ®­îc ®Ò cËp; x¸c ®Þnh c¸c c¬ héi nh»m huy ®éng phô n÷ còng nh­ nam giíi tham gia tÝch cùc vµo qu¸ tr×nh t­ vÊn; hµnh ®éng ®¸p øng c¸c mèi quan t©m hµng ®Çu cña phô n÷ vµ nam giíi; x¸c ®Þnh c¸c ph­¬ng thøc thóc ®Èy quyÒn lîi cña phô n÷ còng nh­ nam giíi; vµ ®Ò ra c¸c chiÕn l­îc gi¶m bít sù kh¸c biÖt giíi vµ t¨ng c­êng b×nh ®¼ng giíi. C¸c c¸n bé ®Çu mèi vÒ giíi vµ c¸c ®¬n vÞ ®iÒu hµnh c¸c ho¹t ®éng giíi nh­ UBQGTBPN vµ c¸c ñy Ban v× ù TiÕn bé cña Phô n÷ ®ãng mét vai trß ®Æc biÖt trong viÖc gãp ý vÒ chÝnh s¸ch vµ lËp kÕ ho¹ch ho¹t ®éng vÒ b×nh ®¼ng giíi, x©y dùng c¸c kÕ ho¹ch, c¬ chÕ vµ t¨ng c­êng n¨ng lùc ho¹t ®éng vÒ b×nh ®¼ng giíi cña c¬ quan còng nh­ trong viÖc ®iÒu phèi, gi¸m s¸t, ®¸nh gi¸ c¸c nç lùc lång ghÐp giíi. C¸c ®iÒu kiÖn c¬ b¶n ®Ó lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi Cã mét lo¹t ®iÒu kiÖn cã thÓ thóc ®Èy sù thµnh c«ng cña qu¸ tr×nh lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi trong c¸c tæ chøc/c¬ quan. Mét sè nh©n tè quyÕt ®Þnh gåm cã: • Sù râ rµng vÒ kh¸i niÖm: cÇn cã sù hiÓu biÕt tèt vÒ c¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n vµ c¸c ý t­ëng chÝnh nhÊn m¹nh b×nh ®¼ng giíi vµ lång ghÐp giíi tõ sè ®«ng ®¸ng kÓ c¸c c¸n bé c«ng nh©n viªn cña tæ chøc, ®Æc biÖt lµ trong sè c¸c c¸n bé qu¶n lý cÊp cao. • Vai trß chØ ®¹o lång ghÐp giíi tõ c¸c nhµ qu¶n lý/l·nh ®¹o cÊp cao: ViÖc c¸c nhµ qu¶n lý/ l·nh ®¹o cÊp cao cam kÕt m¹nh mÏ vÒ viÖc tËp trung chØ ®¹o viÖc lång ghÐp giíi lµ hÕt søc quan träng. ChØ nh÷ng nhµ qu¶n lý cÊp cao míi cã thÓ gi¸m s¸t tèt mét vÊn ®Ò xuyªn suèt cã thÓ trïng l¾p víi c¸c c¬ cÊu qu¶n lý kh¸c nhau vµ c¸c lÜnh vùc cña mét tæ chøc. • Khung chÝnh s¸ch vµ kÕ ho¹ch hµnh ®éng chiÕn l­îc: NÕu thiÕu mét khung chÝnh s¸ch vµ kÕ ho¹ch hµnh ®éng chiÕn l­îc, th× c¸c nç lùc lång ghÐp giíi cã thÓ mang tÝnh chÊt tïy tiÖn vµ kh«ng thµnh c«ng. PhÇn lín c¸c tæ chøc (c¸c Bé, c¸c së) vµ c¸c ®¬n vÞ trong néi bé tõng tæ chøc, cÇn cã mét chiÕn l­îc lång ghÐp giíi ®­îc x¸c ®Þnh râ rµng vµ ®­îc nhÊt trÝ ®Ó phèi hîp hµnh ®éng vµ ®¸nh gi¸ tiÕn ®é. • Vai trß vµ tr¸ch nhiÖm râ rµng cña tÊt c¶ c¸c tæ chøc tham gia: mäi nhiÖm vô míi hay c¸ch tiÕp cËn míi ®Ó thùc hiÖn nhiÖm vô hiÖn nay cã thÓ thµnh c«ng h¬n nÕu mäi ng­êi ®Òu biÕt vµ hiÓu mét c¸ch chÝnh x¸c nh÷ng nhiÖm vô vµ c¸ch tiÕp cËn míi ®ã cã thÓ mang l¹i ®iÒu g×. B×nh ®¼ng giíi kh«ng thÓ ®¹t ®­îc bëi mét nhãm hay mét vµi ng­êi. Nã chØ cã thÓ ®¹t ®­îc khi cã sù l·nh ®¹o m¹nh mÏ, hµnh ®éng vµ cam kÕt réng r·i bëi tÊt c¶ c¸c c¬ quan cña chÝnh phñ hay mét
  12. 12. 11 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi tæ chøc ë mäi cÊp, trong mäi lÜnh vùc. Nh÷ng ®èi t­îng chÞu tr¸ch nhiÖm chÝnh vÒ viÖc lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi cÇn ph¶i n¾m râ vai trß vµ tr¸ch nhiÖm còng nh­ c¸ch thøc ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ c«ng viÖc thùc hiÖn cña hä. • ý thøc ®æi vµ häc hái: Lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi lµ mét sù th¸ch thøc ®èi víi hiÖn t¹i. Cã nghÜa lµ t¹o ra sù thay ®æi trong c¸ch nghÜ, c¸ch quan hÖ, vµ c¸ch lµm viÖc, thay ®æi mét vµi quan niÖm ®· tån t¹i tõ bao l©u nay vÒ vai trß vµ gi¸ trÞ cña nam giíivµ phô n÷. §Ó ®æi míi thµnh c«ng cÇn ph¶i cã sù quan t©m chØ ®¹o cña c¸c nhµ l·nh ®¹o vµ qu¶n lý tèi cao - ®©y lµ mét hiÖn thùc ®· ®­îc chøng minh nhiÒu lÇn trªn thÕ giíi vµ ®Æc biÖt liªn quan tíi viÖc lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi. §Ó ®¹t ®­îc sù thay ®æi, c¸c ®èi t­îng tham gia chñ yÕu nh­ c¸c nhµ l·nh ®¹o, c¸c nhµ qu¶n lý cÊp trung vµ c¸c c¸n bé ®Çu mèi vÒ giíi cÇn ph¶i s½n sµng nãi râ nh÷ng g× cÇn thay ®æi, vµ lµm thÕ nµo ®Ó thay ®æi còng nh­ c­¬ng quyÕt thóc ®Èy sù thay ®æi v× b×nh ®¼ng giíi trong khi nh÷ng ng­êi kh¸c ph¶n ®èi ®iÒu ®ã. Tr­íc kia cã xu h­íng cö mét sè c¸n bé tham gia tËp huÊn vÒ giíi mét lÇn. HiÖn nay, chóng ta biÕt r»ng viÖc tËp huÊn vÒ giíi cã kÕ ho¹ch tèt chØ cã thÓ mang l¹i t¸c ®éng tèt nÕu nã ®­îc tiÕn hµnh trong khu«n khæ mét chiÕn l­îc chung cña tæ chøc nh»m h­íng tíi sù thay ®æi. Kinh nghiÖm cho thÊy r»ng x©y dùng kiÕn thøc hiÓu biÕt vÒ c¸c kh¸i niÖm, kiÕn thøc chuyªn m«n thùc tiÔn vµ kh¶ n¨ng vËn dông thµnh th¹o c¸c kü n¨ng lång ghÐp giíi lµ mét qu¸ tr×nh liªn tôc vµ gia t¨ng cÇn cã thêi gian, sù hç trî ®µo t¹o chÊt l­îng cao vµ mét m«i tr­êng lµm viÖc ®ßi hái vµ hç trî thùc hiÖn lång ghÐp giíi tõ phÝa c¸c nh©n viªn. Huy ®éng sù tham gia cña phô n÷ vµ lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi Cã hai ph­¬ng thøc lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi kh¸c nhau nh­ng cã tÇm quan träng ngang nhau. ViÖc huy ®éng sù tham gia cña phô n÷ th­êng bÞ nhÇm lÉn víi viÖc lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi. • ViÖc huy ®éng sù tham gia cña phô n÷ nhÊn m¹nh nhu cÇu t¨ng c­êng sù tham gia tÝch cùc cña phô n÷ trong c¸c ho¹t ®éng chung cña x· héi, ®Æc biÖt trong lÜnh vùc chÝnh trÞ, l·nh ®¹o, qu¶n trÞ quèc gia vµ tÊt c¶ qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh ë tÊt c¶ c¸c cÊp vµ trong mäi lÜnh vùc. • Lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi lµ mét c¸ch tiÕp cËn toµn diÖn h¬n ®ßi hái ph¶i x¸c ®Þnh t¸c ®éng kh¸c nhau ®èi víi phô n÷ vµ nam giíi trong mäi chÝnh s¸ch, ch­¬ng tr×nh vµ mäi biÖn ph¸p can thiÖp th«ng qua, ch¼ng h¹n, ph©n tÝch vµ thèng kª vÒ giíi ®Ó cã thÓ xo¸ bá bÊt b×nh ®¼ng. • Huy ®éng sù tham gia cña phô n÷ vµ lång ghÐp giíi cã ý nghÜa quan träng nh­ nhau. Còng nh­ nam giíi, c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch n÷ còng cã thÓ kh«ng nh×n thÊy nh÷ng kh¸c biÖt vÒ giíi, vµ viÖc lån ghÐp giíi cã thÓ diÔn ra víi rÊt Ýt hay kh«ng cã sù tham gia cña phô n÷. • B×nh ®¼ng giíi ®ßi hái c¶ vai trß tham gia tÝch cùc cña phô n÷ trong viÖc ra quyÕt ®Þnh còng nh­ quan ®iÓm vÒ giíi (cña c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch lµ nam hay n÷) cã tÝnh ®Õn t¸c ®éng tiÒm tµng kh¸c nhau cña c¸c chÝnh s¸ch vµ ch­¬ng tr×nh ®èi víi phô n÷ vµ nam giíi - còng nh­ ®èi víi c¸c nhãm phô n÷ vµ nam giíi kh¸c nhau. • Do vËy, ®iÒu hÕt søc quan träng lµ t¨ng c­êng n¨ng lùc huy ®éng sù tham gia cña phô n÷ vµ lång ghÐp quan ®iÓm giíi vµo c¸c ho¹t ®éng chung trong qu¸ tr×nh thiÕt kÕ vµ rµ so¸t c¸c chÝnh s¸ch, ch­¬ng tr×nh, dù ¸n. Träng t©m cña c¸c biÖn ph¸p can thiÖp - Nhu cÇu thùc tÕ vµ lîi Ých chiÕn l­îc Sù ph©n biÖt gi÷a c¸c nhu cÇu thùc tÕ mang tÝnh ng¾n h¹n c¸c lîi Ých chiÕn l­îc mang tÝnh dµi h¹n, huy ®éng sù tham gia cña phô n÷ vµ lång ghÐp giíi lµ rÊt quan träng khi thiÕt kÕ, triÓn khai, theo dâi/ gi¸m s¸t vµ ®¸nh gi¸ c¸c chÝnh s¸ch vµ dù ¸n.
  13. 13. 12 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi • Nhu cÇu thùc tÕ lµ nh÷ng nhu cÇu cô thÓ vµ th­êng lµ thiÕt yÕu ®èi víi cuéc sèng cña con ng­êi nh­ l­¬ng thùc, n­íc, nhµ ë vµ ch¨m sãc søc kháe. Sù chó ý tíi c¸c nhu cÇu thùc tÕ cã thÓ gi¶i quyÕt nh÷ng sù bÊt lîi vµ bÊt b×nh ®¼ng tr­íc m¾t nh­ng còng cã thÓ cñng cè sù ph©n c«ng lao ®éng theo giíi b»ng c¸ch gióp ®ì nam giíi vµ phô n÷ thùc hiÖn tèt h¬n vai trß truyÒn thèng cña m×nh. Gi¶i quyÕt nh÷ng nhu cÇu thùc tÕ th«ng th­êng kh«ng lµm thay ®æi ®­îc c¸c vai trß giíi vµ c¸c quan niÖm dËp khu«n mang tÝnh truyÒn thèng, lµ nh÷ng yÕu tè gãp phÇn dÉn ®Õn bÊt b×nh ®¼ng giíi. • C¸c lîi Ých chiÕn l­îc lµ nh÷ng nhu cÇu khi ®­îc ®¸p øng sÏ thùc sù ®ßi hái vµ lµm thay ®æi c¸c quan hÖ quyÒn lùc vµ ph©n c«ng lao ®éng gi÷a nam giíi vµ phô n÷ còng nh­ gãp phÇn n©ng cao b×nh ®¼ng giíi. C¸c lîi Ých chiÕn l­îc thÓ hiÖn c¸c môc tiªu dµi h¹n vµ th­êng Ýt h÷u h×nh h¬n c¸c nhu cÇu thùc tÕ. ThÝ dô vÒ c¸c lîi Ých chiÕn l­îc lµ: tiÕp cËn tíi c¸c vÞ trÝ chÝnh trÞ vµ ra quyÕt ®Þnh; xo¸ bá nh÷ng c¶n trë vÒ mÆt ph¸p lý nh­ sù ph©n biÖt ®èi xö trong viÖc tiÕp cËn víi ®Êt ®ai vµ tÝn dông; ®µo t¹o cho phô n÷ vµ nam giíi trong c¸c lÜnh vùc phi truyÒn thèng (nh­ d¹y nghÒ méc cho phô n÷; nghÒ s­ ph¹m cho nam); vµ nam giíi gióp ®ì mét c¸ch b×nh ®¼ng h¬n c¸c c«ng viÖc trong gia ®×nh nh­ quÐt dän nhµ cöa, nÊu n­íng vµ ch¨m sãc con c¸i. Tµi liÖu Tham Kh¶o CIDA - C¬ quan Ph¸t triÓn Quèc tÕ Ca-na-®a. Thóc ®Èy nhanh sù thay ®æi: Nguån lùc phôc vô lång ghÐp giíi. CIDA Ca-na-®a. Corner, Lorraine. T¨ng c­êng n¨ng lùc lång ghÐp giíi trong c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn. UNIFEM ë §«ng vµ §«ng Nam ¸, B¨ng Cèc. Reeves, Hazel vµ Sally Baden (2000) “Giíi vµ Ph¸t triÓn: C¸c kh¸i niÖm vµ ®Þnh nghÜa”, BRIDGE, ViÖn Nghiªn cøu Ph¸t triÓn, §¹i häc Sussex, Anh. Nh÷ng tµi liÖu liªn quan tíi ViÖt Nam: Desai (2000), ViÖt Nam qua l¨ng kÝnh giíi: 5 n¨m sau. Liªn Hîp Quèc t¹i ViÖt Nam. FAO & UNDP (2002) Nh÷ng kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam: C¸c ph¸t hiÖn chÝnh. §iÒu tra møc sèng ViÖt Nam lÇn thø hai 1997-98. FAO & UNDP Hµ Néi. Franklin, Dr Barbara (1999). Më réng tÇm nh×n: B¸o c¸o kÕt qu¶ nghiªn cøu vµ ph©n tÝch ®èi t­îng vµ chiÕn dÞch tuyªn truyÒn vÒ giíi trªn c¸c ph­¬ng tiÖn giao th«ng ®¹i chóng, UBQGTBPN, Hµ Néi. Nhãm C«ng t¸c vÒ Xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo cña ChÝnh phñ ViÖt Nam - c¸c nhµ tµi trî - c¸c tæ chøc phi chÝnh phñ (2000). TÊn c«ng NghÌo ®ãi: B¸o c¸o Ph¸t triÓn ViÖt Nam n¨m 2000. B¸o c¸o chung cña Nhãm C«ng t¸c vÒ Xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo cña ChÝnh phñ ViÖt Nam - c¸c nhµ tµi trî - c¸c tæ chøc phi chÝnh phñ, Héi nghÞ Nhãm t­ vÊn cña c¸c nhµ tµi trî cho ViÖt Nam: Ng©n hµng ThÕ giíi, Hµ Néi. UBQGTBPN (2000). Ph©n tÝch t×nh h×nh vµ nh÷ng kiÕn nghÞ chÝnh s¸ch ®Óthóc ®Èy sù tiÕn bé cña phô n÷ vµ b×nh ®¼ng giíi ë ViÖt Nam. UBQGTBPN, Hµ Néi. UNDP (2001) §æi míi vµ Ph¸t triÓn con ng­êi ë ViÖt Nam 2001, UNDP Hµ Néi.
  14. 14. 12/ 13 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi Ph©n tÝch giíi - Sè liÖu thèng kª vµ nghiªn cøu Nh÷ng th«ng tin tr×nh bµy trong tµi liÖu nµy dùa vµo sù thu thËp, ®èi chiÕu vµ chÊt l­îng cña sè liÖu ph©n t¸ch theo giíi. X©y dùng c¸c chÝnh s¸ch vµ ch­¬ng tr×nh hoµn chØnh chØ cã thÓ ®­îc thùc hiÖn trªn c¬ së hç trî cña c¸c sè liÖu ®­îc ph©n t¸ch cô thÓ theo giíi vµ giíi tÝnh. ViÖt Nam trong thêi gian gÇn ®©y ®· tiÕn hµnh nh÷ng b­íc quan träng ®Ó ®¹t ®­îc mét hÖ thèng thu thËp nh÷ng sè liÖu cô thÓ mang tÝnh nh¹y c¶m giíi, vµ kÕt qu¶ thu thËp ®­îc ®· cung cÊp nhiÒu th«ng tin cÇn thiÕt. Tuy nhiªn, vÉn cßn nh÷ng h¹n chÕ ®¸ng kÓ tån t¹i trong nghiªn cøu, ®Æc biÖt liªn quan tíi sè liÖu vÒ c¸ nh©n (®èi lËp víi cÊp ®é hé gia ®×nh), vÒ thùc hiÖn ph©n phèi, vai trß ra quyÕt ®Þnh gi÷a c¸c thµnh viªn trong gia ®×nh, vµ hÖ thèng thø bËc trong hé gia ®×nh. Nh÷ng chØ b¸o mang tÝnh ®Þnh l­îng, nh­ tiÕp cËn tíi gi¸o dôc, y tÕ, ch¨m sãc søc kháe vµ viÖc lµm lµ nh÷ng chØ b¸o rÊt quan träng, tuy nhiªn nh÷ng chØ b¸o mang tÝnh truyÒn thèng nµy ch­a th©u tãm ®ñ ®é s©u vµ sù ®a d¹ng trong ®ã béc lé nh÷ng kh¸c biÖt vÒ giíi vµ nh÷ng kh¸c biÖt trong mèi quan hÖ. C¸c chØ b¸o ®Þnh l­îng tá ra kh«ng phï hîp ®Ó xem xÐt vµ thÓ hiÖn nh÷ng bÊt b×nh ®¼ng x¶y ra trong hé gia ®×nh cã liªn quan tíi sù ph©n chia quyÒn lùc vµ c¸c mèi quan hÖ giíi trong hé gia ®×nh (Nhãm c«ng t¸c vÒ nghÌo ®ãi cña ChÝnh phñ ViÖt Nam - C¸c nhµ Tµi trî - C¸c tæ chøc chÝnh phñ 2000). Nh­ vËy, cÇn triÓn khai tiÕp theo nh÷ng nghiªn cøu ®Þnh tÝnh vµ nghiªn cøu cã sù tham gia vÒ c¸c mèi quan hÖ giíi nh»m bæ sung cho nh÷ng sè liÖu ®Þnh l­îng ®· cã. Sù chuyÓn dÞch h­íng tíi thèng kª vÒ giíi Trong vßng h¬n 20 n¨m qua, c¸ch tiÕp cËn nãi chung trong chiÕn l­îc ph¸t triÓn ®· chuyÓn dÞch tõ phô n÷ trong ph¸t triÓn (WID) sang giíi vµ ph¸t triÓn (GAD). Nh­ vËy, träng t©m ®· ®­îc chuyÓn tõ phô n÷ ®­îc ®Æt riªng rÏ sang phô n÷ trong mèi t­¬ng quan ®èi víi nam giíi. §Æc biÖt lµ c¸ch tiÕp cËn vÒ giíi xem xÐt c¸c vai trß cña nam giíi vµ phô n÷, hä kh¸c nhau nh­ thÕ nµo, c¸c mèi t­¬ng quan vµ nh÷ng t¸c ®éng kh¸c nhau mµ c¸c ch­¬ng tr×nh vµ chÝnh s¸ch ®· t¸c ®éng tíi hä. Trong sè liÖu thèng kª, do ®ã träng t©m ®· chuyÓn tõ thèng kª vÒ phô n÷ sang thèng kª vÒ giíi (FAO, 2002). ThÝ dô, tr­íc kia, c¸c c¬ quan thèng kª vµ c¸c nhµ nghiªn cøu chØ tr×nh bµy c¸c sè liÖu vÒ lùc l­îng lao ®éng trªn toµn bé d©n sè. Tuy vËy, trªn toµn cÇu, tû lÖ tham gia lùc l­îng lao ®éng cña phô n÷ (®­îc ®Þnh nghÜa lµ tû lÖ phô n÷ ®é tuæi 15-60 thùc sù ®ang lµm viÖc trªn tæng sè d©n) th­êng thÊp h¬n nhiÒu so víi tû lÖ nµy cña nam giíi. T­¬ng tù nh­ vËy, sù ph©n bæ lùc l­îng lao ®éng cña nam giíi vµ phô n÷ theo c¸c ngµnh th­êng kh¸ kh¸c nhau. ë nhiÒu n­íc, lùc l­îng lao ®éng n÷ chiÕm tû lÖ cao trong c¸c ngµnh dÞch vô, trong khi lùc l­îng lao ®éng nam chiÕm tû lÖ cao trong c«ng nghiÖp, ®Æc biÖt lµ c«ng nghiÖp nÆng. Ngoµi ra cßn cã sù kh¸c biÖt râ rµng vÒ ngµnh nghÒ, mét sè nghÒ mang tÝnh “n÷ hãa” cao nh­ d¹y häc hoÆc ch¨m sãc ng­êi bÖnh cã sè l­îng n÷ v­ît tréi trong khi nam giíi chiÕm ­u thÕ trong nh÷ng nghÒ kh¸c nh­ nghÒ kü s­ (FAO 2002). Mét hËu qu¶ cña sù thÊt b¹i trong nh×n nhËn vµ ph©n biÖt mét c¸ch th­êng xuyªn nh÷ng h×nh mÉu kh¸c nhau cña nam giíi vµ n÷ giíi lµ thùc tr¹ng nam giíi th­êng ®­îc xem nh­ lµ tiªu chuÈn hay mÉu chuÈn, vµ mét thùc tr¹ng kh¸c lµ phô n÷ bÞ coi nhÑ. H¬n n÷a, c¸c chÝnh s¸ch vµ ch­¬ng tr×nh cã thÓ dùa trªn nh÷ng khu«n mÉu (stereotype) kh¸c mét c¸ch ®¸ng kÓ so víi thùc tiÔn. ThÝ dô, c¸c ch­¬ng tr×nh n«ng nghiÖp tiÕp tôc gi¶ ®Þnh r»ng “ c¸c chñ trang tr¹i lµ nam giíi” kÓ c¶ ë nh÷ng n­íc nh­ Th¸i lan vµ ViÖt Nam lµ n¬i nh÷ng sè liÖu ph©n t¸ch giíi ®· cho thÊy phÇn lín c¸c chñ trang tr¹i ë nhiÒu vïng n«ng th«n trªn thùc tÕ lµ phô n÷ (UNIFEM 2002). V× nh÷ng lý do trªn, nh÷ng c«ng tr×nh tr­íc ®©y vÒ thèng kª giíi chØ chó träng vµo viÖc thu thËp sè liÖu ë cÊp ®é c¸ nh©n, lËp b¶ng, tr×nh bµy vµ ph©n tÝch theo giíi tÝnh. ViÖc ph©n t¸ch sè liÖu theo giíi tÝnh tuy quan träng nh­ng ch­a ®ñ, bëi v× nh÷ng hÖ thèng sè liÖu thèng kª theo c¸ch truyÒn thèng ®· thu thËp sè liÖu theo nh÷ng vÊn ®Ò mµ c¸c nh©n viªn chÝnh phñ vµ c¸c nhµ ph©n tÝch vÒ ph¸t triÓn - hÇu
  15. 15. 14 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi hÕt hä lµ nam giíi - cho lµ quan träng. Nh÷ng vÊn ®Ò quan träng ®èi víi phô n÷ h¬n lµ nam giíi ®· bÞ xem nhÑ. KÕt qu¶ lµ hÇu hÕt c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ®· kh«ng thu thËp nh÷ng sè liÖu vÒ c¸c vÊn ®Ò nh­ b¹o lùc trong gia ®×nh, hay nh÷ng c«ng viÖc gia ®×nh vµ ch¨m sãc con c¸i kh«ng ®­îc tr¶ c«ng (UNIFEM 2002). Nh­ vËy, nh÷ng c«ng tr×nh sau nµy vÒ thèng kª giíi ®· khuyÕn khÝch c¸c c¬ quan thèng kª thu thËp nh÷ng sè liÖu vÒ c¸c vÊn ®Ò giíi vµ cung cÊp trî gióp kü thuËt cho viÖc thu thËp nh÷ng sè liÖu vÒ B¹o lùc chèng l¹i phô n÷ vµ vÒ Sö dông thêi gian. Nh÷ng sè liÖu nµy cho thÊy nam giíi vµ phô n÷ ®· sö dông bao nhiªu thêi gian cho c¸c c«ng viÖc ®­îc tr¶ l­¬ng, c¸c c«ng viÖc nhµ kh«ng ®­îc tr¶ l­¬ng, ch¨m sãc con c¸i, gi¶i trÝ, ®i l¹i, v.v Nh­ ®· ®Ò cËp ë trªn, sù thÊt b¹i cña c¸c thèng kª ph©n t¸ch theo giíi thÓ hiÖn ë chç nh÷ng sù kh¸c nhau gi÷a nam giíi vµ phô n÷ ®· bÞ xem nhÑ trong thiÕt kÕ vµ triÓn khai c¸c chÝnh s¸ch, kÕ ho¹ch vµ ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn. §Æc biÖt, nh÷ng nhu cÇu cô thÓ cña phô n÷ cã xu h­íng bÞ xao nh·ng. Nh­ vËy, c¸c thèng kª vÒ giíi lµ thiÕt yÕu ®Ó trî gióp cho c¸c nhµ lËp chÝnh s¸ch, c¸c nhµ lËp kÕ ho¹ch, vµ c¸c dù ¸n vµ ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn x¸c ®Þnh vµ ®¸p øng c¸c nhu cÇu cña phô n÷ ngang b»ng víi c¸c nhu cÇu cña nam giíi (UNIFEM 2002). Nhu cÇu ®Æc biÖt vÒ Thèng kª N«ng nghiÖp ViÖc ®­a ra ®­îc nh÷ng ®¸nh gi¸ chuÈn x¸c h¬n vÒ sù tham gia cña nam giíi vµ phô n÷ trong lùc l­îng lao ®éng, ®Æc biÖt lµ trong n«ng nghiÖp, kh«ng chØ ®em l¹i nh÷ng thèng kª ®Çy ®ñ vµ hoµn chØnh mµ cßn ®em l¹i mét nÒn kinh tÕ v÷ng m¹nh. Nh÷ng th«ng tin chuÈn x¸c t¹o nÒn t¶ng cho nhËn thøc vÒ nh÷ng ph©n bæ sai lÖch lùc l­îng lao ®éng tiÒm n¨ng vµ kÕt qu¶ lµ g©y ra nh÷ng tæn h¹i vÒ mÆt phóc lîi (nh­ tæn thÊt nh÷ng tiÒm n¨ng vÒ tr×nh ®é chuyªn m«n, tay nghÒ). Trong nÒn kinh tÕ n«ng th«n khi cè g¾ng sö dông tèi ®a nh÷ng nguån tµi nguyªn s½n cã, cã thÓ ph¶i tr¶ gi¸ ®¾t cho sù tæn thÊt vÒ mÊt nghÒ, bëi c¸c tay nghÒ vµ tr×nh ®é chuyªn m«n lµ nh÷ng yÕu tè trùc tiÕp tham gia vµo viÖc ph¸t triÓn nh÷ng qu¸ tr×nh míi vµ hiÖu qu¶ h¬n.MÆc dï qu¸ tr×nh c¬ khÝ hãa vµ th©m canh n«ng nghiÖp, trong t­¬ng lai cã thÓ dù ®o¸n tr­íc ®­îc, lao ®éng n«ng nghiÖp d­êng nh­ vÉn ®ang lµ yÕu tè chñ chèt ¶nh h­ëng tíi an toµn l­¬ng thùc vµ biÕn ®æi kinh tÕ ë nhiÒu n­íc ®ang ph¸t triÓn (FAO 2002). Trong 20 n¨m qua, nh÷ng nhµ lËp kÕ ho¹ch vÒ n«ng nghiÖp th­êng coi nhÑ “yÕu tè con ng­êi”, trong khi c¸c nhµ lËp kÕ ho¹ch x· héi cã thÓ ®· xem nhÑ yÕu tè s¶n xuÊt hoÆc yÕu tè thÞ tr­êng, ®iÒu nµy cã thÓ lµ do c¸c nhµ lËp kÕ ho¹ch vÒ n«ng nghiÖp vµ x· héi th­êng lµm viÖc ë nh÷ng Bé kh¸c nhau vµ nh÷ng cè g¾ng cña hä th­êng kh«ng dÔ phèi hîp víi nhau. §iÒu nµy thÓ hiÖn viÖc Ýt sö dông nh÷ng th«ng tin vÒ sù ph¸t triÓn x· héi vµ ph¸t triÓn con ng­êi trong nh÷ng ­u tiªn ph¸t triÓn trong n«ng nghiÖp. Sù thiÕu th«ng tin vÒ ®Çu vµo cña phô n÷ trong nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp cã thÓ chØ lµ mét thÝ dô vÒ sù hiÓu nhÇm vÒ vai trß cña ng­êi d©n víi t­ c¸ch lµ nguån vèn nh©n lùc vµ lµ c¸c t¸c nh©n cña ph¸t triÓn n«ng th«n nãi chung. Tuy nhiªn, v× träng t©m cña Ên phÈm nµy lµ vÊn ®Ò giíi, nã chØ tËp trung chñ yÕu vµo nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan tíi viÖc sö dông nh÷ng th«ng tin liªn quan tíi giíi ®èi víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ -x· héi (FAO 2002). Nghiªn cøu vµ thèng kª trong bèi c¶nh ViÖt Nam ViÖc thu thËp nh÷ng sè liÖu cã ph©n t¸ch vÒ giíi vµ tiÕp theo lµ ph©n tÝch giíi theo c¸c sè liÖu nµy sÏ tiÕp tôc lµ mét tiÒn ®Ò cho viÖc ho¹ch ®Þnh tèt chÝnh s¸ch mang tÝnh nh¹y c¶m vÒ giíi. ViÖt Nam ®· ®¹t ®­îc nhiÒu tiÕn bé trong viÖc thu thËp sè liÖu. Trong n¨m 2002, Tæng côc Thèng kª khëi ®Çu cuéc §iÒu tra Møc sèng Hé Gia ®×nh míi, cuéc §iÒu tra nµy sÏ ®­îc tiÕn hµnh hai n¨m mét lÇn. Nh÷ng sè liÖu ban ®Çu cña ®iÒu tra nµy, sÏ cho ra vµo n¨m 2003, sÏ cho phÐp cã ®­îc sù ph©n tÝch giíi míi vµ
  16. 16. 15 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi nh÷ng ®iÒu chØnh kÞp thêi víi sù thùc hiÖn c¸c KÕ ho¹ch Hµnh ®éng cña ChÝnh phñ (ChiÕn l­îc V× Sù TiÕn Bé cña Phô n÷ vµ KÕ ho¹ch Hµnh ®éng II) (FAO &UNDP 2002). Lµ mét phÇn cña KÕ ho¹ch Hµnh ®éng Quèc gia V× Sù TiÕn Bé cña Phô n÷ tíi n¨m 2005, Tæng côc Thèng kª ®ang trong qu¸ tr×nh x©y dùng c¸c chØ b¸o vÒ c«ng ­íc CEDAW sÏ ®­îc ¸p dông cho c¸c cuéc thu thËp sè liÖu th­êng kú. C¸c chØ b¸o ®­îc ¸p dông cho c¸c lÜnh vùc D©n sè, Lao ®éng, Gi¸o dôc, Y tÕ vµ Qu¶n lý lµ bé chØ b¸o ®Çu tiªn vÒ giíi ®­îc x©y dùng ë ViÖt Nam (UBQGVSTBPN 2002). Nh÷ng sè liÖu nµy còng sÏ cung cÊp nh÷ng th«ng tin quan träng ®Ó ®o l­êng tiÕn ®é cña viÖc thùc hiÖn c¸c Môc tiªu Ph¸t triÓn Thiªn niªn Kû tíi n¨m 2015 còng nh­ nh÷ng Môc tiªu Ph¸t triÓn cña ViÖt Nam, lµ mét phÇn cña c¸c chiÕn l­îc cña Nhµ n­íc, nh­ ChiÕn L­îc Toµn diÖn vÒ T¨ng tr­ëng vµ Xãa ®ãi gi¶m nghÌo (CPRGS) (FAO &UNDP 2002). Tµi liÖu tham kh¶o FAO (2002). TÇm quan träng cña sè liÖu ph©n tÝch theo giíi ®èi víi ph¸t triÓn n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n. FAO website http://www.fao.org/docrep/X2785e04.htm, 25/9/2002 FAO&UNDP (2002) Nh÷ng kh¸c biÖt vÒ giíi trong nÒn kinh tÕ ®ang chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam. C¸c ph¸t hiÖn chÝnh vÒ giíi: §iÒu tra Møc Sèng ViÖt Nam lÇn thø hai 1997-98. FAO&UNDP Hµ Néi. ñy ban QGV× Sù TiÕn Bé cña Phô n÷ (2002) Phô n÷ vµ TiÕn bé. Tê Th«ng tin th¸ng 8/2002. UB VSTBPN Hµ Néi UNIFEM §«ng vµ §«ng Nam ¸ (2002). Hoµn thiÖn thèng kª vÒ c¸c vÊn ®Ò giíi ë Khu vùc ch©u ¸ Th¸i B×nh D­¬ng. UNIFEM §«ng vµ §«ng Nam ¸ website http://www.unifemeseasia.org/Projects/ ImprovingGenderStats.htm, 20/9/2002.
  17. 17. 16 /17 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi Tæng quan vÒ giíi vµ ph¸t triÓn ë ViÖt Nam D©n sè ViÖt Nam lµ 80 triÖu ng­êi, trong ®ã 49,2% lµ nam giíi vµ 50,8% lµ n÷ (Tæng côc Thèng kª 2000a). ViÖt Nam lµ mét n­íc kh¸ nghÌo ®· tr¶i qua nh÷ng thay ®æi m¹nh mÏ trong thêi kú qu¸ ®é tõ mét nÒn kinh tÕ tËp trung sang nÒn kinh tÕ theo ®Þnh h­íng thÞ tr­êng. Tõ nh÷ng cuéc c¶i c¸ch quan träng th«ng qua chiÕn l­îc §æi míi tõ n¨m 1986, ®Êt n­íc ®· ®¹t ®­îc nh÷ng tiÕn bé ®¸ng kÓ th«ng qua viÖc thùc hiÖn mét lo¹t c¸c biÖn ph¸p ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi. Tû lÖ nghÌo ®ãi tÝnh theo ng­ìng ®ãi nghÌo quèc tÕ ®· gi¶m tõ 58% sè d©n n¨m 1993 xuèng kho¶ng 37% sè d©n trong n¨m 1998 - ®©y lµ mét trong nh÷ng kû lôc gi¶m m¹nh nhÊt ®èi víi bÊt kú n­íc ®ang ph¸t triÓn nµo. Sù gi¶m tû lÖ nghÌo ®ãi phÇn nhiÒu nhê vµo chÝnh s¸ch c¶i c¸ch n«ng nghiÖp m¹nh mÏ cña ViÖt Nam tõ nh÷ng n¨m cuèi cña thËp niªn 80. C¶i c¸ch n«ng nghiÖp ®· biÕn ViÖt Nam tõ mét n­íc thiÕu ®ãi trÇm träng trë thµnh mét trong nh÷ng n­íc xuÊt khÈu g¹o, cµ phª vµ c¸c mÆt hµng n«ng nghiÖp kh¸c lín nhÊt trªn thÕ giíi (UNCT 2002). Qu¸ tr×nh c¶i c¸ch còng ®· c¶i thiÖn h¬n n÷a nh÷ng chØ b¸o x· héi vµ nh÷ng chØ b¸o nµy ®· ®­îc duy tr× trong thêi kú qua. Trong n¨m 2001, ViÖt Nam ®øng thø 109 trªn tæng sè 173 n­íc vÒ ChØ sè Ph¸t triÓn con ng­êi (HDI) - lµ vÞ trÝ cao h¬n mong ®îi tõ mét n­íc cã møc GDP trªn ®Çu ng­êi d­íi 400 ®« la Mü. ChØ sè Ph¸t triÓn Giíi cña ViÖt Nam (GDI) xÕp thø 89 trªn tæng sè 146 n­íc (UNDP 2001 b). Nh÷ng chÝnh s¸ch quèc gia hç trî cho b×nh ®¼ng giíi ChÝnh phñ ViÖt Nam ®Æt con ng­êi lµ trung t©m cña sù ph¸t triÓn, thóc ®Èy tiÒm n¨ng ph¸t triÓn vµ h¹nh phóc cña mäi ng­êi. §iÒu nµy ®­îc ph¶n ¸nh trong nh÷ng thµnh c«ng cña c«ng cuéc §æi míi vµ trong ChiÕn l­îc M­êi n¨m Ph¸t triÓn Kinh tÕ-X· héi (2001-2010) míi ®· ®­îc th«ng qua t¹i §¹i héi lÇn thø IX cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam th¸ng 4/2001. Nh÷ng khÝa c¹nh kinh tÕ chÝnh cña ChiÕn l­îc M­êi n¨m lµ nh»m thóc ®Èy c«ng nghiÖp ho¸ vµ hiÖn ®¹i ho¸ theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa víi môc ®Ých nh»m thiÕt lËp nÒn t¶ng cho ViÖt Nam dÇn trë thµnh mét n­íc c«ng nghiÖp vµo n¨m 2020. §iÓm cèt lâi cña ChiÕn l­îc cña chÝnh phñ lµ sù cÊp thiÕt kiÕn t¹o mét qu¸ tr×nh ph¸t triÓn v× d©n vµ do d©n thùc hiÖn, vµ ®¶m b¶o mét møc sèng tèi thiÓu t¹m ®ñ vµ nh÷ng c¬ héi b×nh ®¼ng cho tÊt c¶ mäi ng­êi (UNCT 2002). C¸ch tiÕp cËn nµy n»m trong quan ®iÓm ph¸t triÓn con ng­êi, ®ã lµ x¸c ®Þnh sù ph¸t triÓn nh­ mét qu¸ tr×nh më réng kh¶ n¨ng vµ sù lùa chän cña mäi ng­êi nh»m n©ng cao chÊt l­îng sèng toµn diÖn cña hä. C¸ch tiÕp cËn Ph¸t triÓn Con ng­êi chñ tr­¬ng tÊt c¶ mäi ng­êi, kh«ng ph©n biÖt s¾c téc, giai cÊp, t«n gi¸o, giíi tÝnh vµ quèc tÞch ®Òu cã tiÕp cËn nh­ nhau tíi c¸c c¬ héi. C¸ch tiÕp cËn nµy b¶o vÖ quan ®iÓm r»ng ph¸t triÓn nÕu thiÕu sù tham gia c«ng b»ng cña c¸c nhãm nµy sÏ dÉn tíi sù bÞ t­íc quyÒn cña toµn bé c¸c lÜnh vùc cña x· héi vµ do ®ã sÏ thÊt b¹i (UNDP 2001). ViÖt Nam cã lÞch sö vÒ b×nh ®¼ng giíi mét phÇn lµ kÕt qu¶ cña truyÒn thèng mÉu quyÒn cæ x­a. Tuy vËy, nh÷ng truyÒn thèng ®ã ®· bÞ mai mét qua nhiÒu thÕ kû mµ ®¹o Khæng ®­îc truyÒn b¸ trong nh÷ng n¨m ®« hé B¾c thuéc. Víi sù ra ®êi cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, c¸c chÝnh s¸ch cña chñ nghÜa x· héi ®· ®­a vÊn ®Ò b×nh ®¼ng giíi vµo HiÕn ph¸p cña n­íc ViÖt Nam vµ trong nhiÒu chÝnh s¸ch kh¸c cña nhµ n­íc. §iÒu nµy ®· dÉn tíi ChØ sè Ph¸t triÓn Giíi (GDI) kh¸ cao ë ViÖt Nam hiÖn nay, nÕu so s¸nh víi c¸c n­íc kh¸c trong khu vùc vµ víi c¸c n­íc cã møc tæng s¶n l­îng quèc gia (GNP) t­¬ng ®­¬ng víi ViÖt Nam. ViÖt Nam lµ mét n­íc trong ®ã c¸c vai trß giíi ®ang ë trong giai ®o¹n qu¸ ®é. Nh÷ng khu«n mÉu giíi vµ gi¸ trÞ giíi ë ViÖt Nam ®· b¾t ®Çu thay ®æi tõ nh÷ng thËp kû hoÆc tõ nh÷ng thÕ kû tr­íc, tuy nhiªn nh÷ng c«ng viÖc ng­êi phô n÷ lµm nh­ mét phÇn phËn sù hµng ngµy cña hä ®· thay ®æi m¹nh mÏ trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. ViÖc vËt lén víi nh÷ng mong muèn, ®«i lóc lµ nh÷ng mong muèn m©u thuÉn nhau ®· t¹o nªn c¸c søc Ðp míi cho c¸c thÕ hÖ phô n÷ trÎ ViÖt Nam. Khèi l­îng c«ng viÖc s¶n xuÊt c¶ ngµy cña ng­êi phô n÷ hiÖn nay m©u thuÉn víi nh÷ng vai trß vµ nguyªn t¾c truyÒn thèng ®ang g©y ra sù ®au khæ vµ bèi rèi cho nhiÒu phô n÷ ®ang cè g¾ng thùc hiÖn tÊt c¶ c¸c mong muèn cña hä (Franklin, 1999).
  18. 18. 17 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi ChØ sè Ph¸t triÓn Con ng­êi vµ ChØ sè Ph¸t triÓn Giíi trong Khu vùc Thø tù xÕp h¹ng ChØ sè Ph¸t triÓn Thø tù xÕp h¹ng ChØ sè Ph¸t triÓn Con ng­êi trong sè 173 n­íc Giíi trong sè 146 n­íc Viet Nam 109 89 Cam-pu-chia 130 109 CHND Lµo 143 119 Myanmar 127 107 Th¸i lan 70 58 Nguån: UNDP, 2002 Còng nh­ nhiÒu n­íc kh¸c trong khu vùc, phÇn lín nam giíi vµ phô n÷ ë ViÖt Nam sèng ë n«ng th«n. Nh÷ng vÞ trÝ lµm c«ng mµ phô n÷ chiÕm ­u thÕ lµ c¸c c«ng viÖc ë kh¸ch s¹n, nhµ hµng, du lÞch, ng©n hµng, tr­êng häc, bÖnh viÖn, c¸c c¬ së ch¨m sãc søc khoÎ, vµ trong s¶n xuÊt dÖt may, ®ã lµ nh÷ng n¬i phô n÷ chiÕm 80% trong ®iÒu hµnh c«ng viÖc (Desai, 1995). Nam giíi chiÕm ­u thÕ trong nh÷ng lÜnh vùc nh­ l©m nghiÖp, ho¸ häc, khoa häc vµ c«ng nghÖ, thÓ thao v¨n ho¸, c«ng nghiÖp nÆng, n¨ng l­îng, thuû lîi vµ x©y dùng (xem biÓu ®å minh ho¹ d­íi ®©y). CÊu tróc chÝnh trÞ-x· héi cña ViÖt Nam ®· t¹o nªn nhiÒu khuynh h­íng trªn ®Êt n­íc. ViÖt Nam cã mét Nhµ n­íc rÊt v÷ng ch¾c gãp phÇn gi÷ v÷ng sù æn ®Þnh chÝnh trÞ –x· héi vµ cã c¸c tæ chøc ®oµn thÓ m¹nh, nh­ Héi Liªn hiÖp Phô n÷ cã 11 triÖu thµnh viªn (UBVSTBPN, 2000). Trong m«i tr­êng chÝnh trÞ æn ®Þnh vµ v÷ng ch¾c, c¸c thÓ chÕ cña nhµ n­íc vµ quèc tÕ hiÖn nay cã ®iÒu kiÖn ®Ó ngµy cµng chó träng nhiÒu h¬n tíi mäi ng­êi d©n - thùc hiÖn c¸c m« h×nh t¨ng tr­ëng vµ ph¸t triÓn mang l¹i lîi Ých cho tÊt c¶ c¸c thµnh viªn cña x· héi chø kh«ng chØ mét sè Ýt ng­êi (Nhãm C«ng t¸c §ãi nghÌo cña ChÝnh phñ ViÖt Nam – C¸c nhµ Tµi trî – c¸c tæ chøc Phi chÝnh phñ, 2000). ViÖt Nam ®· thùc hiÖn tèt nhiÒu chØ b¸o vÒ b×nh ®¼ng giíi. ThÝ dô, chØ b¸o vÒ søc khoÎ trÎ em kh«ng cho thÊy cã sù ph©n biÖt gi÷a c¸c trÎ s¬ sinh g¸i vµ trai, tû lÖ gi¸o dôc tiÓu häc gÇn nh­ ®ång ®Òu gi÷a c¸c em trai vµ c¸c em g¸i ®èi víi nhãm d©n téc ®a sè lµ d©n téc Kinh. Tuy nhiªn, cã b»ng chøng cho thÊy ph¸t triÓn kinh tÕ vµ qu¸ tr×nh ®æi míi ®· t¸c ®éng tíi nam giíi vµ phô n÷ theo c¸c c¸ch kh¸c nhau, vµ cã lÏ cã t¸c ®éng tiªu cùc nhÊt ®èi víi c¸c nhãm d©n téc thiÓu sè, lµ nh÷ng céng ®ång mµ kho¶ng c¸ch gi÷a sù ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi cña hä so víi møc ®é ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi cña phÇn ®«ng d©n sè vÉn ®ang t¨ng lªn (Nhãm Chuyªn tr¸ch vÒ §ãi nghÌo 2002). MÆc dï ChØ sè Ph¸t triÓn Giíi cña ViÖt Nam xÕp ë vÞ trÝ cao t­¬ng ®èi so víi ChØ sè Ph¸t triÓn Con ng­êi vµ GNP, nh÷ng sù kh¸c biÖt trªn c¬ së giíi vÉn cßn phæ biÕn ë mäi lÜnh vùc. ThÝ dô, phô n÷ cßn kÐm h¬n nam giíi nhiÒu ë bËc häc vÊn cao vµ trong sè liÖu thèng kª vÒ y tÕ, vµ nh÷ng khu«n mÉu truyÒn thèng cßn chiÕm ­u thÕ trªn ph©n c«ng thÞ tr­êng lao ®éng, ®iÒu nµy ®· dÉn tíi sù ph©n tÇng nghÒ nghiÖp ph©n theo giíi vµ do ®ã dÉn tíi møc l­¬ng thùc tÕ trung b×nh kh¸c nhau vµ ph©n biÖt gi÷a nam giíi vµ phô n÷. Mét nghiªn cøu ®Þnh tÝnh do Nhãm Nghiªn cøu Ph¸t triÓn cña Ng©n hµng ThÕ giíi thùc hiÖn ®· cung cÊp mét hiÓu biÕt thÊu ®¸o vÒ nh÷ng tr¶i nghiÖm kh¸c biÖt vÒ giíi cña nÒn kinh tÕ ®ang trong thêi kú qu¸ ®é. ThÝ dô, nam giíi rÊt quan t©m tíi viÖc gi÷ g×n nguyªn tr¹ng c¸c gi¸ trÞ ®¹o ®øc vµ c«ng d©n. Phô n÷ quan t©m tíi viÖc tiÕp cËn tíi nh÷ng h×nh th¸i míi cña kiÕn thøc vµ truyÒn th«ng, mÆc dï hä bµy tá nçi lo sî vÒ nh÷ng t¸c ®éng cña c¸c yÕu tè nµy tíi líp trÎ.
  19. 19. 18 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi Tû lÖ cã viÖc lµm Nghµnh nghÒ mµ phô n÷ chiÕm ­u thÕ N÷ Women Nam Men 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Y tÕ C«ng nghiÖp nhÑ Du lÞch Tµi chÝnh Ng©n hµng ChÕ biÕn N«ng nghiÖp vµ thùc phÈm Nghµnh nghÒ mµ nam giíi chiÕm ­u thÕ N÷ Women Nam Men 80 70 60 50 40 30 20 10 0 L©m nghiÖp Ho¸ häc Khoa häc vµ ThÓ thao V¨n ho¸ C«ng nghiÖp N¨ng l­îng Thuû lîi X©y dùng C«ng nghÖ nÆng Nguån: Tæng côc Thèng kª, 2000b B×nh ®¼ng giíi cã nghÜa lµ sù thay ®æi vai trß cña nam giíi vµ phô n÷ B×nh ®¼ng tÊt nhiªn cã nghÜa lµ sù thay ®æi vai trß vÒ giíi ®èi víi c¶ nam giíi vµ phô n÷, vµ phô n÷ ®ang nhin nhËn sù thay ®æi nµy trong c¸ch hä quan hÖ víi nam giíi trong cuéc sèng. Mét cuéc kh¶o s¸t vÒ giíi do UBQGVSTBPN tiÕn hµnh nh»m t×m hiÓu nhËn thøc cña nam giíi vµ phô n÷ vÒ mÉu ng­êi ®µn «ng lý t­ëng. Trong khi nam giíi cho r»ng ng­êi ®µn «ng lý t­ëng lµ ng­êi kiÕm ®­îc nhiÒu tiÒn cho gia ®×nh, th× phô n÷, ®Æc biÖt lµ phô n÷ trÎ, l¹i cho r»ng ng­êi ®µn «ng lý t­ëng lµ ng­êi cha tèt vµ lµ ng­êi chång yªu vî, hiÓu vµ tÝch cùc cæ vò ng­êi vî cña m×nh (Franklin, 1999)
  20. 20. 19 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi Nam giíi nªu nh÷ng mèi quan t©m ë tÇm quèc gia, trong khi phô n÷ cã xu h­íng quan t©m nhiÒu h¬n vÒ céng ®ång vµ hé gia ®×nh (Long vµ céng sù, 2000). Ph­¬ng thøc mµ ViÖt Nam kiÕm t×m ®Ó ®Þnh h­íng nh÷ng mèi quan t©m kh¸c nhau vµ kh¸c biÖt theo giíi nµy trong d©n c­ sÏ lµ mét nhiÖm vô cèt yÕu trong ®¸p øng nh÷ng th¸ch thøc cña ph¸t triÓn bÒn v÷ng. Tµi liÖu tham kh¶o Desai, Jaiki (1995). ViÖt nam qua l¨ng kÝnh Giíi. Hµ Néi: Ch­¬ng tr×nh Ph¸t triÓn Liªn Hîp Quèc. Franklin, Barbara A.K (1999). TÇm nh×n réng më: Nh÷ng vai trß giíi ®ang thay ®æi ë ViÖt Nam. Hµ Néi, Uy ban QGV× Sù TiÕn Bé cña Phô n÷. Tæng côc Thèng kª (2000a). Tæng §iÒu tra D©n sè 1999. Hµ Néi, NXB Thèng kª. Tæng côc Thèng kª (2000a). §iÒu tra Møc sèng d©n c­ ViÖt Nam 1997-1998. Hµ Néi, NXB Thèng kª. Nhãm C«ng t¸c NghÌo ®ãi cña ChÝnh phñ ViÖt nam- C¸c nhµ Tµi trî – tæ chøc phi chÝnh phñ (2000). TÊn c«ng NghÌo ®ãi ë ViÖt Nam: B¸o c¸o Ph¸t triÓn 2000. B¸o c¸o chung cña Nhãm C«ng t¸c NghÌo ®ãi cña ChÝnh phñ ViÖt nam- C¸c nhµ Tµi trî –c¸c tæ chøc phi chÝnh phñ, Héi nghÞ Nhãm c¸c nhµ Tµi trî cho ViÖt Nam, Hµ Néi: Ng©n hµng ThÕ giíi. Long, Lynellyn D., Lª Ngäc Hïng, Allison Truitt, Lª ThÞ Ph­¬ng Mai vµ §Æng Nguyªn Anh (2000). Thay ®æi c¸c mèi quan hÖ giíi ë ViÖt Nam sau thêi kú §æi míi. B¸o c¸o nghiªn cøu sè 14. Nhãm Nghiªn cøu ph¸t triÓn cña Ng©n hµng ThÕ giíi, 2000, Hµ Néi. Mitchell, Suzett (1999). “§æi Míi vÒ Giíi” trong Cöa sæ V¨n ho¸ ViÖt Nam, sè 17, th¸ng 8, trang 20-21. Uû ban QG V× Sù TiÕn Bé cña Phô n÷ (2000). Thùc hiÖn C­¬ng lÜnh B¾c kinh vÒ Hµnh ®éng ë ViÖt Nam. Hµ Néi, Uû banQG V× Sù TiÕn Bé cña Phô n÷. Nhãm Chuyªn tr¸ch vÒ §ãi nghÌo (2002). Thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña c¸c d©n téc thiÓu sè: chiÕn l­îc nh»m ®¹t ®­îc c¸c Môc tiªu ph¸t triÓn cña ViÖt Nam. UNDP Hµ Néi. UNDP (2002). §æi míi vµ Ph¸t triÓn Con ng­êi ë ViÖt Nam: B¸o c¸o quèc gia vÒ Ph¸t triÓn Con ng­êi 2001. Trung t©m Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n Quèc gia, Hµ Néi. UNDP (2002). B¸o c¸o Ph¸t triÓn Con ng­êi. New York. Ch­¬ng tr×nh Ph¸t triÓn Liªn Hîp Quèc. UNCT (2002) C¸c tæ chøc Liªn Hîp Quèc t¹i ViÖt Nam. TiÕn ®é Thùc hiÖn c¸c ChØ tiªu Ph¸t triÓn Quèc TÕ vµ c¸c Môc tiªu Ph¸t triÓn cña Thiªn niªn kû ë ViÖt Nam. UNCT, Hµ Néi
  21. 21. 20/21 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi C¸c quan hÖ vÒ giíi trong qu¸ khø TruyÒn thuyÕt xa x­a nhÊt cña x· héi ViÖt Nam m« t¶ ViÖt Nam lµ mét x· héi theo chÕ ®é mÉu quyÒn trong ®ã Bµ Sao Cai d¹y c¸ch trång lóa. RÊt nhiÒu truyÒn thuyÕt ®· ca ngîi chiÕn c«ng cña c¸c nh©n vËt n÷ anh hïng trong lÞch sö ViÖt Nam, nh­ Hai Bµ Tr­ng (Tr­ng Tr¾c vµ Tr­ng NhÞ) vµ Bµ TriÖu. N¨m 43 sau C«ng nguyªn, Hai Bµ Tr­ng cïng víi c¸c n÷ t­íng ®· l·nh ®¹o ®éi qu©n gåm 80000 ng­êi ®¸nh b¹i cuéc x©m l¨ng cña phong kiÕn Trung quèc ë ViÖt Nam. Hai thÕ kû sau, vµo n¨m 248 sau CN, Bµ TriÖu, mét phô n÷ n«ng d©n 19 tuæi ®· l·nh ®¹o cuéc khëi nghÜa ®¸nh ®uæi qu©n x©m l­îc ph­¬ng B¾c. Qua hµng thÕ kû, nh÷ng phô n÷ nµy vÉn lµ nh÷ng nh©n vËt quan träng trong kho tµng v¨n ho¸ d©n gian ViÖt Nam. Tuy nhiªn, mét ngh×n n¨m B¾c thuéc ë miÒn B¾c ViÖt Nam ®· ®Ó l¹i mét dÊu Ên s©u s¾c ®èi víi sù ph¸t triÓn v¨n ho¸-x· héi cña ®Êt n­íc.Nho gi¸o do ng­êi Trung hoa mang vµo ViÖt Nam vµ sau ®ã ®· ®­îc coi lµ hÖ t­ t­ëng chÝnh thèng cña nhµ n­íc phong kiÕn ViÖt Nam. Nho gi¸o ®· cã ¶nh h­ëng rÊt lín tíi c¸c mèi quan hÖ vÒ giíi. Theo häc thuyÕt Nho gi¸o, nam giíi lµ bÒ trªn vµ phô n÷ cã th©n phËn bÒ d­íi thÊp kÐm. Phô n÷ ph¶i phôc tïng ng­êi cha, ng­êi chång, con trai c¶ vµ vua. Sù thèng trÞ cña nam giíi còng ®­îc ph¶n ¸nh trong vai trß giíi vµ sù ph©n c«ng lao ®éng trong x· héi. Tuy nhiªn, nh÷ng ¶nh h­ëng cña Nho gi¸o ®· bÞ mê nh¹t ë miÒn Nam bëi sù chi phèi cña c¸c nÒn v¨n ho¸ §«ng Nam ¸ kh¸c. MiÒn Trung ViÖt Nam bÞ chi phèi bëi nÒn v¨n hãa Ch¨m (tõ v­¬ng quèc Ch¨mpa, mét tiÒn ®ån cña nÒn v¨n minh Ên §é) ®· ph¸t triÓn tËp qu¸n ë rÓ1 vµ x· héi theo mÉu hÖ1. T¹i khu vùc nµy, phô n÷ ®­îc coi lµ n÷ thÇn cã quyÒn lùc ®èi víi s¶n xuÊt l­¬ng thùc. Cã nh÷ng ng«i ®Òn thê nh­ “Bµ chóa §ç t­¬ng “, “Bµ chóa D©u”, vµ “Bµ chóa §Ëu”. Mét sè nhãm d©n téc thiÓu sè nh­ d©n téc Khïa vµ d©n téc Kh¸ng vÉn cßn phong tôc chän mét phô n÷ lµm “bµ mÑ cña lóa”, ®Ó bøt nh÷ng b«ng lóa ®Çu tiªn vµo vô thu ho¹ch, lµm ngu«i giËn ThÇn lóa vµ phßng tr¸nh thêi tiÕt xÊu (Mai vµ Lª, 1978:14). Tuy vËy, ¶nh h­ëng nÆng nÒ cña Nho gi¸o vÉn cßn tån t¹i ë nh÷ng céng ®ång gèc Hoa vµ trong c¸c nhãm cã häc vÊn cao ë miÒn Nam ViÖt Nam. CÇn l­u ý r»ng mÆc dï Nho gi¸o giíi h¹n nh÷ng ho¹t ®éng cña m×nh trong khu«n khæ hé gia ®×nh song trong lÞch sö ng­êi phô n÷ ViÖt Nam ®· ®­îc tù do h¬n nhiÒu so víi phô n÷ Trung Quèc. ThÝ dô, hä tham gia tÝch cùc vµo c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ vµ x· héi ngoµi gia ®×nh, chñ yÕu do thùc tÕ lµ nam giíi th­êng xuyªn v¾ng mÆt ë nhiÒu gia ®×nh v× chiÕn tranh x¶y ra liªn miªn trong suèt thêi kú lÞch sö cña ViÖt Nam. Héi Liªn hiÖp Phô n÷ ViÖt Nam vµ Trung t©m Nghiªn cøu Khoa häc vÒ Phô n÷, khi ph¸c th¶o lÞch sö cña phô n÷, ®· cho r»ng phô n÷ ViÖt Nam “chiÕm mét vÞ trÝ ®Æc biÖt vµ cã uy tÝn trong gia ®×nh vµ x· héi” so víi phô n÷ ë c¸c n­íc l¸ng giÒng (Héi LHPN vµ TT NCKHPN, 1989:8). Tµi liÖu ®Çu tiªn ®Ò cËp tíi sù b×nh ®¼ng gi÷a nam vµ n÷ lµ Bé LuËt Hång ®øc ra ®êi n¨m 1483 vµo triÒu ®¹i nhµ Lª. Bé LuËt nµy ®· qui ®Þnh phô n÷ cã quyÒn h­ëng thõa kÕ, quyÒn ly h«n vµ ®­îc b¶o vÖ khái b¹o lùc. Thêi kú Ph¸p thuéc ChÕ ®é phong kiÕn g¾n liÒn víi Nho gi¸o ®· kÐo dµi cho tíi chÕ ®é thùc d©n Ph¸p vµo ®Çu thÕ kû 20. C¸c hå s¬ ghi chÐp sö s¸ch cña ViÖt Nam vÒ thêi kú Ph¸p thuéc cho thÊy mét thêi kú kh¾c nghiÖt trong lÞch sö ®èi víi c¶ nam giíi vµ phô n÷ trong giai ®o¹n nµy. D­íi chÕ ®é phong kiÕn, c¸c em g¸i kh«ng ®­îc ®i häc. D­íi chÕ ®é thùc d©n, lao ®éng tµn b¹o, bãc lét, nghÌo khã vµ bÖnh tËt ®· khiÕn hÇu hÕt phô n÷ bÞ mï ch÷ vµ kh«ng cã häc thøc (Lª Thi, 1987:18). 1 ë rÓ: tËp qu¸n x· héi quy ®Þnh cÆp vî chång míi c­íi sèng cïng víi bè mÑ c« d©u (Richard J. Gelles, 1995. Gia ®×nh thêi hiÖn ®¹i: mét quan ®iÓm x· héi häc. NXB Sage. 2 Dßng dâi mÉu hÖ: mét hÖ thèng gia ®×nh cã dßng dâi vµ thõa kÕ theo hä mÑ (Richard J. Gelles, 1995. ®· dÉn)
  22. 22. 21 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi Trong cuèn s¸ch “B¶n ¸n chÕ ®é thùc d©n Ph¸p” xuÊt b¶n t¹i Ph¸p n¨m 1925, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· dµnh mét ch­¬ng nãi vÒ “nh÷ng nçi thèng khæ vµ tñi nhôc mµ phô n÷ b¶n ®Þa ph¶i g¸nh chÞu”. Ng­êi viÕt: “Kh«ng ë ®©u, ng­êi phô n÷ tho¸t khái nh÷ng hµnh ®éng b¹o ng­îc vµ tµn ¸c cña bän x©m l­îc: ngoµi phè, trong nhµ, gi÷a chî, hay ë th«n quª, ®©u ®©u hä còng vÊp ph¶i nh÷ng hµnh ®éng tµn nhÉn cña bän quan cai trÞ, sÜ quan, c¶nh binh, nh©n viªn nhµ ®oan, nhµ ga” (Hå ChÝ Minh, Héi LHPNVN, 1969:22). Sù thèng trÞ cña chÕ ®é thùc d©n Ph¸p còng gãp phÇn lµm t¨ng nh÷ng cuéc tranh luËn vÒ gi¶i phãng phô n÷ vµ c¸c vÊn ®Ò cña phô n÷. Víi sù ®ång ý cña nhµ cÇm quyÒn Ph¸p, Ph¹m Quúnh ®· x©y dùng mét ch­¬ng tr×nh d¹y häc cho phô n÷ bao gåm c¸c m«n V¨n häc ViÖt Nam, lÞch sö vµ c¸c m«n khoa häc tù nhiªn, vµ mét ch­¬ng tr×nh d¹y kh©u v¸, to¸n vµ tiÕng Ph¸p cho c¸c em g¸i. ViÖc nµy kh«ng tr¸nh khái sù ph¶n ®èi cña x· héi, nh­ nhµ v¨n NguyÔn B¸ Häc ®· ph¸t biÓu: “Phô n÷ cµng cã kh¶ n¨ng häc lªn cao, hä cµng tiªu phÝ tiÒn b¹c, hä cµng khao kh¸t yªu ®­¬ng vµ hä sÏ ®i ®Õn kÕt côc lµ bÞ nghÌo tóng c¬ cùc h¬n” (Marr, 1981:202 -3). H¬n mét triÖu phô n÷ ViÖt Nam ®· tÝch cùc tham gia cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p. N¨m 1945, ®¬n vÞ n÷ du kÝch ®Çu tiªn ®­îc thµnh lËp ®øng ®Çu lµ Bµ Hµ ThÞ QuÕ lµ ng­êi sau nµy ®· trë thµnh Chñ tÞch Héi Liªn hiÖp Phô n÷ ViÖt Nam vµ Uû viªn Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam. Nhê cã chÕ ®é chÝnh trÞ x· héi chñ nghÜa lín m¹nh sau khi giµnh ®­îc ®éc lËp, b×nh ®¼ng giíi ®· ®­îc ghi trong HiÕn ph¸p ®Çu tiªn cña n­íc ViÖt Nam n¨m 1946. HiÕn ph¸p nªu râ: “TÊt c¶ quyÒn lùc trong n­­íc lµ cña toµn thÓ nh©n d©n ViÖt Nam, kh«ng ph©n biÖt nßi gièng, nam n÷, giµu nghÌo, giai cÊp, t«n gi¸o. vµ phô n÷ b×nh ®¼ng víi nam giíi vÒ mäi ph­¬ng diÖn” ( ChÝnh phñ ViÖt Nam, 1946, §iÒu 9). HiÕn ph¸p n¨m 1959, 1980 vµ 1992 ®· tiÕp tôc söa ®æi vµ nªu bËt c¸c quyÒn cña ng­êi phô n÷ trong bèi c¶nh b×nh ®¼ng vÒ kinh tÕ vµ chÝnh trÞ. §­êng lèi X· héi chñ nghÜa N¨m 1930, §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam ®­îc thµnh lËp d­íi sù chØ ®¹o cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ng­êi ®· s¸ng lËp Héi Phô n÷ Gi¶i phãng trong cïng n¨m (sau ®æi tªn lµ Héi Liªn hiÖp Phô n÷), ®· t¹o nªn mét bé m¸y quèc gia ho¹t ®éng l©u dµi nhÊt cña phô n÷ trªn thÕ giíi. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· x¸c ®Þnh b×nh ®¼ng giíi lµ mét trong m­êi nhiÖm vô cña C¸ch m¹ng ViÖt Nam. Ng­êi nãi: “B×nh ®¼ng thùc sù cã nghÜa lµ mét cuéc c¸ch m¹ng triÖt ®Ó vµ khã kh¨n bëi sù khinh th­êng phô n÷ ®· kÐo dµi hµng ngµn n¨m. §Ó cuéc c¸ch m¹ng to lín nµy giµnh ®­îc th¾ng lîi, cÇn ph¶i ®¹t ®­îc tiÕn bé trªn mäi lÜnh vùc: chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n hãa vµ luËt ph¸p (TrÝch dÉn tõ Mai vµ Lª, 1981:172). Tr­íc khi giµnh ®­îc ®éc lËp n¨m 1945, phô n÷ ViÖt Nam ®­îc coi lµ bÞ giam cÇm bëi ba “¸ch g«ng cïm” hay xiÒng xÝch - ®ã lµ Nho gi¸o, chñ nghÜa thùc d©n vµ chÕ ®é phô quyÒn (Héi LHPNVN vµ TTNCKHPN, 1989). §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam ®· ñng hé m¹nh mÏ cho sù tiÕn bé cña phô n÷. §iÒu nµy cã thÓ kh«ng ph¶i lóc nµo còng trë thµnh thùc tiÔn nh­ng ch¾c ch¾n ®· t¹o ra mét bèi c¶nh vÒ mÆt thÓ chÕ cho phong trµo nam n÷ b×nh quyÒn ñng hé nhiÒu quyÒn cña phô n÷, bao gåm luËt lao ®éng, c¸c quyÒn lîi ®­îc h­ëng khi lµm mÑ, tiÕp cËn víi c¸c c¬ së tr«ng trÎ, tiÕp cËn tíi gi¸o dôc, viÖc lµm vµ cho phÐp n¹o thai vÒ mÆt luËt ph¸p.
  23. 23. 22 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi §¶ng vµ Nhµ n­íc mÆc dï cßn nhiÒu khã kh¨n nh­ng ®· cè g¾ng c¶i thiÖn cuéc sèng cho phô n÷ lao ®éng vµ con c¸i hä nh»m xãa bá nh÷ng g¸nh nÆng gia ®×nh vµ ®¶m b¶o søc kháe cho ng­êi phô n÷. N¨m 1983, thêi h¹n phô n÷ ®­îc nghØ ®Î mµ vÉn h­ëng l­¬ng ®· t¨ng tõ 60 lªn 75 ngµy. Th¸ng 12 n¨m 1984, NghÞ quyÕt 176a qui ®Þnh thêi gian nghØ ®Î ®­îc h­ëng l­¬ng kÐo dµi tíi 180 ngµy. Cã thªm nhiÒu nhµ trÎ vµ mÉu gi¸o do Nhµ n­íc, c¸c xÝ nghiÖp vµ c¸c hîp t¸c x· x©y dùng. T¹i nhiÒu ph­êng ë c¸c thµnh phè, cã nhiÒu nhãm tr«ng gi÷ trÎ do c¸c chi héi phô n÷ thµnh lËp dµnh cho c¸c ch¸u nhá v× lý do nµy kh¸c kh«ng thÓ ®Õn nhµ trÎ hoÆc nhµ mÉu gi¸o (Héi LHPNVN, 1985:2). MÆc dï ®iÒu nµy kh¸c víi c¸c n­íc n¬i mµ phô n÷ ®· ®Êu tranh (vµ ®ang tiÕp tôc ®Êu tranh) ®Ó giµnh ®­îc nh÷ng quyÒn nµy, phô n÷ ViÖt Nam ®· ®­îc h­ëng nh÷ng quyÒn ®ã theo chÝnh s¸ch cña Nhµ n­íc h¬n lµ tõ mét chiÕn l­îc ph¸t ®éng th«ng qua “phong trµo phô n÷”. §iÒu nµy kh«ng cã nghÜa lµ ë ViÖt Nam kh«ng c㠓phong trµo” phô n÷ cã tæ chøc - nh­ng phong trµo nµy ®­îc Nhµ n­íc khuyÕn khÝch vµ ñng hé. ¶nh h­ëng nµy cña Nhµ n­íc ®· mang l¹i luËt ph¸p, sù ñng hé vµ tµi trî cña ChÝnh phñ cho c¸c mèi quan t©m cña phô n÷. HiÖn nay, trong thêi kú ®æi míi theo ®Þnh h­íng thÞ tr­êng, phô n÷ ®· mÊt ®i mét vµi trong nh÷ng quyÒn nµy, ®Æc biÖt lµ thêi gian nghØ ®Î ®­îc h­ëng l­¬ng bëi thêi gian nghØ nµy bÞ coi lµ qu¸ tèn kÐm ®èi víi c¸c c¬ së doanh nghiÖp t­ nh©n. Thêi kú chiÕn tranh chèng Mü Trong thêi gian chiÕn tranh, tõ 1964 ®Õn 1975, phô n÷ ®­îc giao nh÷ng tr¸ch nhiÖm trong ChÝnh phñ mµ tr­íc kia nam giíi ®¶m nhËn. Tõ 1965 ®Õn 1967, tû lÖ ®¹i biÓu n÷ trong Héi ®ång Nh©n d©n cÊp huyÖn ®· t¨ng tõ 25,5% lªn 45,8%; trong Héi ®ång nh©n d©n X· - t¨ng tõ 19,3 % lªn 47,4%; trong Uû ban Nh©n d©n huyÖn - tõ 11,2% lªn 26,48%; vµ sè l­îng phô n÷ trong Uû ban Nh©n d©n x· - tõ 11,2% lªn 32,7% (Héi LHPNVN, 1968:24). Trong giai ®o¹n nµy, sè l­îng trÎ em ®Õn nhµ trÎ còng gia t¨ng (tõ 276.122 lªn 378.078). T×nh ®oµn kÕt quèc tÕ Trong thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ chiÕn tranh chèng Mü, phô n÷ kh¾p n¬i trªn thª giíi ®· göi th­ vµ ®iÖn tÝn cæ vò phô n÷ ViÖt Nam. Chóng t«i kh«ng quªn ®­îc trong thêi gian diÔn Héi nghÞ Gi¬nev¬ vÒ chÊm døt chiÕn tranh ë ViÖt Nam, ®· cã hµng tr¨m ®oµn ®¹i biÓu phô n÷ tõ Ph¸p sang Gi¬nev¬ mang theo quµ tÆng biÓu lé sù cæ vò cho phÝa ViÖt Nam (Héi LHPNVN, 1971:28). ë khÝa c¹nh nµy, c¸c cuéc chiÕn tranh chèng Ph¸p vµ chèng Mü ë ViÖt Nam ®· gióp cho Héi LHPNVN t¹o dùng ®­îc mèi liªn kÕt quèc tÕ rÊt m¹nh víi c¸c tæ chøc phô n÷ ë c¸c n­íc kh¸c trªn thÕ giíi. Chñ tÞch Héi LHPNVN n¨m 1971, Bµ NguyÔn ThÞ ThËp, ®· tuyªn bè: Nh÷ng thµnh qu¶ c¸ch m¹ng cña tæ quèc ViÖt Nam, cña nh©n d©n ViÖt Nam, vµ cña sù nghiÖp gi¶i phãng phô n÷ ViÖt Nam trong 25 n¨m qua ®· thùc sù g¾n liÒn víi sù ñng hé nång nhiÖt vÒ tinh thÇn vµ vËt chÊt cña nh©n d©n vµ phô n÷ ë c¸c n­íc x· héi chñ nghÜa anh em, cña nh©n d©n vµ phô n÷ yªu chuéng hßa b×nh trªn toµn thÕ giíi. Chóng t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n nh÷ng chÞ em cña chóng ta trªn kh¾p tr¸i ®Êt vÒ sù cæ vò cao quÝ ®èi víi cuéc chiÕn tranh kh¸ng chiÕn kÐo dµi vµ gian khæ cña chóng t«i… Chóng t«i tù hµo hiÖn nay ®· cã hµng triÖu b¹n bÌ thuéc hµng tr¨m tæ chøc phô n÷ trªn thÕ giíi, nh÷ng ng­êi ®· t¸n thµnh cuéc kh¸ng chiÕn chÝnh nghÜa cña chóng t«i. (NguyÔn ThÞ ThËp, trong Héi LHPNVN, 1971:31) §æi míi vµ c¸c quan hÖ giíi B¾t ®Çu tõ §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø VI tiÕn hµnh n¨m 1986, ViÖt Nam ®· thùc hiÖn cuéc c¶i c¸ch vÒ chÝnh s¸ch (§æi míi) ®­îc më réng trong HiÕn ph¸p 1992. Nh÷ng c¶i c¸ch nµy cho phÐp th¶
  24. 24. 23 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi næi gi¸ c¶, sù tham gia cña doanh nghiÖp t­ nh©n, b·i bá chÕ ®é së h÷u tËp thÓ ®èi víi ®Êt n«ng nghiÖp vµ cho phÐp ®Çu t­ vµ th­¬ng m¹i n­íc ngoµi. Mét lo¹t nh÷ng c¶i c¸ch vÒ kinh tÕ, x· héi vµ luËt ph¸p ®· ®­îc tiÕn hµnh theo h­íng thÞ tr­êng hãa nÒn kinh tÕ. Do x· héi ViÖt Nam ®ang trong qu¸ tr×nh hiÖn ®¹i hãa, hy väng nh÷ng kh¸c biÖt vÒ vai trß giíi còng sÏ thu hÑp l¹i. Lý t­ëng céng s¶n chñ nghÜa còng nh­ LuËt H«n nh©n vµ Gia ®×nh ®· cè g¾ng thóc ®Èy b×nh ®¼ng giíi trong x· héi ViÖt Nam. §Æc biÖt trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y cña c«ng cuéc c¶i c¸ch kinh tÕ, phô n÷ ®ãng mét vai trß quan träng trong lùc l­îng lao ®éng, tõ lÜnh vùc n«ng nghiÖp tíi lÜnh vùc kinh doanh. Tuy vËy, vÉn cÇn cã sù ñng hé nh»m ®¹t ®­îc b×nh ®¼ng giíi mét c¸ch trän vÑn. Nh÷ng truyÒn thèng gia ®×nh m¹nh mÏ th­êng tËp trung ë nhËn thøc mang tÝnh gia tr­ëng vÉn cßn phæ biÕn mÆc dï ®· tá ra ngµy cµng xa l¹ víi thùc tiÔn vÒ mÆt kinh tÕ cña c¸c vai trß giíi vµ c¸c quan hÖ giíi ngµy nay. ThÝ dô, hÇu hÕt ng­êi ViÖt Nam, c¶ nam vµ n÷, vÉn gi÷ quan niÖm vÒ vai trß truyÒn thèng cña ng­êi phô n÷ khi tin r»ng nam giíi cã quyÒn cã viÖc lµm h¬n mét ng­êi phô n÷, r»ng c«ng viÖc néi trî ®èi víi ng­êi vî còng nh­ lµ c«ng viÖc cã tr¶ c«ng. §a sè ng­êi ViÖt Nam còng nãi r»ng ®µn «ng lµm chÝnh trÞ tèt h¬n. MÆc dï ®· cã mét sè b»ng chøng cho thÊy cuéc sèng hiÖn ®¹i hãa sÏ lgi¶m bít nh÷ng nhËn thøc nh­ vËy, vÉn cßn ph¶i chê xem kh¸i niÖm vÒ b×nh ®¼ng giíi sÏ ®­îc ph¸t triÓn réng r·i nh­ thÕ nµo trong mét x· héi chÊp nhËn nh÷ng truyÒn thèng Nho gi¸o, xu h­íng coi gia ®×nh lµ trung t©m vµ nh÷ng khu«n mÉu cã liªn quan vÒ c¸c quan hÖ quyÒn uy (Dalton vµ céng sù 2002). Tµi liÖu tham kh¶o Dalton, Rusell J., Ph¹m Minh H¹c, Ph¹m Thanh NghÞ vµ ¤ng ThÞ Nh­ Ngäc (2002). C¸c quan hÖ x· héi vµ nguån vèn x· héi ë ViÖt Nam: §iÒu tra ThÕ giíi n¨m 2001 vÒ c¸c gi¸ trÞ. Trung t©m Nghiªn cøu D©n chñ, §¹i häc California, Hoa kú. Eisen, Arlene (1984). Phô n÷ vµ C¸ch m¹ng ViÖt Nam. London: Zed Books. Gelles, Richard J. (1995). C¸c gia ®×nh hiÖn ®¹i: mét quan ®iÓm x· héi häc. NXB Sage Lª Thi (1987). “TiÕn bé cña Phô n÷ ViÖt Nam d­íi chÕ ®é X· héi Chñ nghÜa”, trong Phô n÷ ViÖt Nam, sè 2, 1987, tr.18. Mai ThÞ Thu vµ Lª ThÞ Nh©m TuyÕt (1978). Phô n÷ ViÖt Nam. Hµ Néi, NXB Ngo¹i v¨n. Marr, David (1981). TruyÒn thèng ViÖt Nam tr­íc thö th¸ch. Berkeley: Nhµ in §¹i häc California. Héi LHPNVN (1968). “KÕt qu¶ b­íc ®Çu trong viÖc thùc hiÖn Ba NghÞ quyÕt vÒ c«ng t¸c phô n÷”, trong Phô n÷ ViÖt Nam, sè 1, 1968, tr.23-25. Héi LHPNVN (1969). “Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ Gi¶i phãng phô n÷”, trong Phô n÷ ViÖt Nam, sè 3, 1969, tr.22-23. Héi LHPNVN (1971). “Lêi c¶m ¬n vÒ sù ñng hé cao quÝ cña phô n÷ trªn thÕ giíi”, trong Phô n÷ ViÖt Nam, sè 3/4, 1971, tr.26-32. Héi LHPNVN (1985).”ViÖt Nam vµ thËp kû Liªn Hîp Quèc vÒ phô n÷”, trong Phô n÷ ViÖt Nam, sè 1, 1985, tr.2. Héi LHPNVN vµ Trung t©m nghiªn cøu Khoa häc vÒ Gia ®×nh vµ Phô n÷ (1989). Phô n÷ ViÖt Nam trong thËp kû 80quot;. Hµ Néi, NXB Ngo¹i v¨n.
  25. 25. 24/25 LHQ: tãm t¾t t×nh h×nh giíi Bé m¸y quèc gia t¨ng c­êng b×nh ®¼ng giíi Bé m¸y quèc gia nµy ®­îc thiÕt lËp nh»m môc ®Ých ph¸t triÓn vµ thóc ®Èy b×nh ®¼ng giíi ë ViÖt Nam bao gåm Uû ban Quèc gia v× sù TiÕn bé cña Phô n÷ (UBQGTBPN), vµ c¸c Uû ban v× sù TiÕn bé cña Phô n÷ ®Æt t¹i c¸c Bé, c¸c tØnh vµ mét tæ chøc ®oµn thÓ lµ Héi Liªn hiÖp Phô n÷ ViÖt Nam. Uû ban Quèc gia v× sù TiÕn bé cña Phô n÷ §Þa chØ 39 phè Hµng Chuèi, Hµ Néi §iÖn tho¹i (84 4) 821 0068 hoÆc 971 1349 Fax (84 4) 821 0068 hoÆc 971 1348 E-mail ncfaw@hn.vnn.vn UBQGTBPN t­ vÊn cho V¨n phßng Thñ t­íng ChÝnh phñ vÒ viÖc ho¹ch ®Þnh vµ thùc thi c¸c chiÕn l­îc vÒ b×nh ®¼ng giíi ë ViÖt Nam. Uû ban ®­îc thµnh lËp n¨m 1993 khi Thñ t­íng ChÀ

×