www.advocate.mn

1. МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН
СОНГУУЛИЙН ТУХАЙ ХУУЛИЙН
ЗАРИМ ЗОХИЦУУЛАЛТ
Бэлтгэсэн:Ч.Мөнхболор
Г.Мөнхцэцэг
2021-04-09

2. АГУУЛГА
 Ерөнхийлөгчийн тухай ойлголт, түүнд
тавигдах шаардлага
 Ерөнхийлөгчийн сонгууль явагдах
процесс ажиллагаа, хугацаа
 Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн
сурталчилгаа, түүний төрөл
Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хандив

3. Монгол Улсын Үндсэн хууль
/1992.01.13/
Ерөнхийлөгчөөр дөчин таван нас
хүрсэн, сүүлийн таваас доошгүй жил
эх орондоо байнга оршин суусан,
Монгол Улсын уугуул иргэнийг
дөрвөн жилийн хугацаагаар сонгоно.

4. Монгол Улсын үе үеийн
Ерөнхийлөгчид
Пунсалмаагийн
Очирбат
Сонгогдсон хугацаа:
1993.06.06-1997.06.20
Нацагийн
Баганбанди
Сонгогдсон хугацаа:
1997.06.20-2001.06.06
2001.06.06-2005.06.24
Намбарын
Энхбаяр
Сонгогдсон хугацаа:
2005.06.24-2009.06.18
Цахиагийн
Элбэгдорж
Сонгогдсон хугацаа:
2009.06.18-2013.07.10
2013.07.10-2017.07.10
Халтмаагийн
Баттулга
Сонгогдсон хугацаа:
2017.07.10-Одоог
хүртэл
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч бол төрийн тэргүүн,
Монголын ард түмний эв нэгдлийг илэрхийлэгч мөн.

5. Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр
дэвшигчид тавигдах нийтлэг шаардлага
Монгол Улсын Үндсэн хууль
/1992.01.13/
Монгол Улсын Үндсэн хуульд
оруулсан нэмэлт өөрчлөлт
/2019.11.14/
45 нас хүрсэн 50 нас хүрсэн
Сүүлийн таваас доошгүй жил эх
орондоо байнга оршин суусан
Сүүлийн таваас доошгүй жил эх
орондоо байнга оршин суусан
Монгол Улсын уугуул иргэн Монгол Улсын уугуул иргэн
4 жилийн хугацаагаар сонгоно 6 жилийн хугацаагаар зөвхөн нэг
удаа сонгоно

6. Ерөнхийлөгчийн сонгуульд
нэр дэвшигчид тавигдах
тусгай шаардлага
Банк, бусад хуулийн этгээд, иргэнд
шүүхийн шийдвэрээр тогтоогдсон
төлбөл зохих зээл, барьцаа болон
батлан даалтын өр төлбөргүй байх
Татварын хугацаа хэтэрсэн өр
төлбөргүй байх, аль нэг компанийн 51
ба түүнээс дээш хувийн хувьцаа
эзэмшдэг бол тухайн компани нь албан
татварын хугацаа хэтэрсэн өргүй байх
Сэтгэцийн эмгэггүй байх

7. Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшүүлэхээс
санал авах өдөр хүртэлх хугацааны зохицуулалт
Нэр
дэвшүүлэх
ажиллагаа
4/30-5/2-
ныг дуустал
СЕХ-нд
материа
л
хүргүүл
эх
5/5-ны
дотор
Нэр
дэвшигчий
г бүртгэх
эсэхийг
шийдвэрлэ
х 5/6-5/8-
ны дотор
Нөхөн,
дахин
нэр
дэвшүү
лэх
5/10-
наас
өмнө
Бүртгэх
эсэхийг
шийдвэрл
эх 5/24-
өөс өмнө
Сонгуулийн
сурталчилга
а эхлэх 5/24-
өөс эхлэнэ
Саналын
хуудас
болон санал
тоолох
төхөөрөмжи
йг хэсгийн
хороонд
хүргүүлэх
6/6-ны
өдрөөс өмнө
Сонгуулийн
сурталчилгаа
дуусах
6/7-ны өдрийг
дуустал
Санал
авахын
өмнөх өдөр
зөөврийн
болон
битүүмжилсэ
н саналын
хайрцгаар
санал авах
6/8-ны
өдрийн
09:00-20:00
Санал авах
өдөр
6/9-ны
өдрийн
07:00-
22:00

8. Сонгуулийн процесс
ажиллагааны хураангуй
Санал авах өдрийг
зарлах, санал авах
өдрийг товлох
Иргэний шилжилт
хөдөлгөөнийг
зогсоож,
сонгогчдын нэрийн
жагсаалтыг цахим
хуудсанд
байршуулах
Нэр дэвшүүлэх
ажиллагаа, нэр
дэвшигчийн
үнэмлэх олгох
Сонгуулийн
сурталчилгааг
эхлүүлэх, зогсоох
Сонгуулийн зардал,
тайланг хүргүүлэх
Санал авах, дүн
гаргах

9. Нэр дэвшигчид
үнэмлэх олгосон
өдрөөс эхлэнэ.
Санал авах өдрөөс 24
цагийн өмнө буюу
санал авах өдрийн
өмнөх өдрийн 00:00
цагаас өмнө зогсооно.
СОНГУУЛИЙН ЗАР СУРТАЛЧИЛГАА
ЭХЛЭХ БОЛОН ДУУСАХ ХУГАЦАА

10. Нэр дэвшигчийн сонгууль
эрхэлсэн байгууллагын үйл
ажиллагааг удирдах этгээд
Аймаг, нийслэл, сум,
дүүргийн хэмжээнд тухайн
шатны намын дарга, эсхүл
нэр дэвшигчийн итгэмжлэл
олгосон менежер
Улсын хэмжээнд нэр
дэвшигч, эсхүл түүний
итгэмжлэл олгосон ерөнхий
менежер

11. Нэр дэвшигчийн сонгууль
эрхэлсэн байгууллагын
бүрэлдэхүүн
Намын дарга, эсхүл түүний
итгэмжлэл олгосон албан
тушаалтан, ажилтан
Нэр дэвшигч, түүний
ерөнхий менежер (1)
Менежер (аймаг, нийслэл,
сум дүүрэг тус бүрд нэг)
Шадар туслагч (баг, хороо
тус бүрд нэг)
Ухуулагч (200 сонгогч тутамд
нэг)

12. Сонгуулийн
мөрийн
хөтөлбөрт
тусгахыг
хориглосон
зүйл
Мөнгө, эд хөрөнгө, эд хөрөнгөтэй холбоотой эрх олгох;
Уул уурхай, газрын тос, эрдэс баялгийн болон бусад салбарын орлого,
түүнчлэн улс, орон нутгийн төсвөөс иргэдэд аливаа хишиг, хувь,
тэдгээртэй адилтгах бусад зүйл хүртээх;
Зээлийн болон бусад өр төлбөрийг хүчингүйд тооцох, хөрвүүлэх;
Иргэдэд үнэ төлбөргүй, эсхүл хямдралтай үнээр үйлчилгээ үзүүлэх;
Ажлын байранд зуучлах, ажилд оруулах;
Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхэд хамааралгүй асуудал;
Улсын болон орон нутгийн төсвийн хөрөнгийг иргэдэд тараан олгох,
шууд зарцуулахтай холбогдсон асуудал;
Нэр дэвшигчийн сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт орсон зорилт, арга хэмжээ нь хөгжлийн
бодлого, төлөвлөлтийн урт, дунд хугацааны баримт бичигт нийцсэн эсэх болон санхүүгийн
тодорхой эх үүсвэр шаардсан арга хэмжээг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах зардлын дүн нь
Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд заасан төсвийн тусгай шаардлагад нийцэж байгаа
эсэх талаар төрийн аудитын дээд байгууллагаар хянуулж дүгнэлт гаргуулсан байна

13. Сонгуулийн сурталчилгаа
Тээврийн
хэрэгсэл
Зурагт
самбар,
дэлгэц
ашиглах
Уулзалт,
хурал цуглаан
хийх
Ухуулах байр
ажиллуулах
Радио телевиз
ашиглах
Цахим орчин
ашиглах
Намын
далбаа
ашиглах
Хэвлэмэл
материал
хэвлүүлэх, тараах,
хүргэх

14. 1. Сонгуулийн сурталчилгаанд тээврийн
хэрэгсэл ашиглах
Нэр дэвшигч нь сонгуулийн сурталчилгааны зорилгоор улсын
хэмжээнд 100 хүртэл, аймаг, дүүргийн хэмжээнд 150 хүртэл
тээврийн хэрэгсэл ашиглаж болно.
Сонгуулийн сурталчилгаанд ашиглах тээврийн хэрэгслийн улсын
дугаарыг аймаг, дүүргийн сонгуулийн хороонд бүртгүүлэн таних
тэмдгийг авч, ил харагдахуйц байрлуулах бөгөөд сонгуулийн
сурталчилгааны ухуулах хуудас, зурагт самбар, дэлгэц, уриа, намын
далбаа, чанга яригч байрлуулж болно.
Сонгуулийн ерөнхий хорооноос батлагдсан таних тэмдэггүй
автомашин, автобус, мопед, мотоцикль болон бусад тээврийн
хэрэгслийг сонгуулийн сурталчилгаанд ашиглахыг хориглоно.

15. 2.Сонгуулийн сурталчилгаанд дэлгэц,
самбар ашиглах
Зурагт самбар, дэлгэц нь хоёр хэвлэлийн хуудаснаас
илүүгүй хэмжээтэй, хөдөлгөөнт хэлбэртэй байж болох
бөгөөд хэлбэр, загварт хязгаарлалт тавихгүй бөгөөд нэг
хэсэгт 10-аас илүүгүй байна. Хөдөлгөөнт самбарыг энэ
хуульд заасан сонгуулийн сурталчилгаа явуулах эрх бүхий
этгээд ашиглана.
Зурагт самбар, дэлгэцийг зөвхөн нийтийн эзэмшлийн
газар буюу гудамж, талбайд сурталчилгааны хугацаанд
түр хугацаагаар үнэ төлбөргүйгээр байрлуулах бөгөөд
зурагт самбар байрлуулах гудамж, талбай, олон нийтийн
газрын байршлыг санал авах өдрөөс 60-аас доошгүй
хоногийн өмнө тухайн сум, дүүргийн иргэдийн
Төлөөлөгчдийн Хурлын Тэргүүлэгчид тогтоож, нийтэд
мэдээлнэ.

16. 2.Сонгуулийн сурталчилгаанд дэлгэц,
самбар ашиглах
Бизнесийн зорилгоор байнга ашиглагддаг сурталчилгааны самбар, дэлгэц,
түүний орон зайг сонгуулийн сурталчилгаанд ашиглахыг хориглоно.
Нэр дэвшигчийн сонгууль эрхэлсэн байгууллага, нэр дэвшигчийн
ухуулах байр байрлаж байгаагаас бусад байшин, барилга байгууламжид
сонгуулийн сурталчилгааны самбар, дэлгэц байрлуулахгүй.
Сонгуулийн сурталчилгааны хугацаанд гудамж талбайд байрлуулсан
сонгуулийн сурталчилгааны зурагт самбар, дэлгэцийг гэмтээх, устгахыг
хориглоно.
Зурагт самбар, дэлгэц байрлуулахдаа замын тэмдэг, тэмдэглэгээ, гэрлэн
дохио, хөдөлгөөн зохицуулах бусад хэрэгслийг халхлах, бусдын эд
хөрөнгө, явган зорчигчдод аюул учруулж болзошгүй байдлаар
байрлуулах, замын хөдөлгөөнд саад учруулахыг хориглоно.

17. 3. Сонгуулийн сурталчилгааны хэвлэмэл
материал хэвлүүлэх
Ухуулах хуудсыг
сонгогчдод тараахаас
гадна тогтоосон
байршил дахь нийтийн
эзэмшлийн хашаа, хайс,
гэрлийн шонд үнэ
төлбөргүй байрлуулах
бөгөөд сонгуулийн
сурталчилгааны
хугацаанд гэмтээх,
устгахыг хориглоно.
Сурталчилгааны
хэвлэмэл материалыг
шуудангаар хүргүүлж
болно
Өдөр тутмын болон
бусад сонин, сэтгүүлд
нийтлүүлэх тохиолдол
д тухайн сонин
сэтгүүл нь сүүлийн
12 сарын турш
тогтмол гаргасан байх
шаардлагатай

18. ХЭВЛЭМЭЛ МАТЕРИАЛЫН ХЭМЖЭЭ
Хэвлэмэл материалын
төрөл
Хэвлэлийн хуудас А4 /1 хуудас – нүүр 8/
Сонин 3 24 нүүр
Сэтгүүл 3 24 нүүр
Ухуулах хуудас 1 8 нүүр
Зурагт самбар,
дэлгэц
2 16 нүүр

19. СУРТАЛЧИЛГААНЫ ХЭВЛЭМЭЛ
МАТЕРИАЛД ТООЦОХГҮЙ
Төрийн улс
төрийн албан
тушаалтны
хийсэн ажлын
тайлан
Зар, урилга

20. 4. НАМЫН ДАЛБАА АШИГЛАХ
Намын далбаа, уриа, таних
тэмдгийг нэр дэвшигчийн
ухуулах байр, сурталчилгааны
самбар, дэлгэц, ухуулах хуудас,
сонгуулийн сурталчилгаанд
ашиглах зөвшөөрөл бүхий
тээврийн хэрэгсэл, сонгуулийн
сурталчилгаа явуулах эрх бүхий
этгээдийн хэрэглэж байгаа
хувцас дээр байрлуулж болох
бөгөөд бусад газарт
байрлуулахыг хориглоно.

21. 5.СОНГОГЧИДТОЙ УУЛЗАЛТ, ХУРАЛ,
ЦУГЛААН ХИЙХ
Өөрийн эзэмшиж байгаа соёлын төв,
биеийн тамирын болон хурлын заал, бусад
байр, танхимыг ашиглуулах үүрэгтэй
этгээд
Төрийн болон
нутгийн өөрөө
удирдах
байгууллага
Төрийн болон
орон нутгийн
өмчит хуулийн
этгээд
Төрийн болон орон
нутгийн өмчийн 51
хувь ба түүнээс
дээш оролцоотой
хуулийн этгээд
Сонгогчидтой хийх уулзалт, хурал, цуглааныг сонгуулийн сурталчилгааны
хугацаанд багтаан хийх бөгөөд үүнийг зохион байгуулахад тухайн
шатны Засаг дарга дэмжлэг үзүүлж, нэр дэвшигчдэд тэгш хандах үүрэгтэй

22. Хамаарахгүй
байгууллага
Шүүх,
прокурор,
тагнуул,
цагдаа
Онцгой
байдлын
байгууллага
Эмнэлгийн
байгууллага
Сонгуулийн
хороо, санал
авах байр

23. 6. УХУУЛАХ БАЙР АЖИЛЛУУЛАХ
Ухуулах байрны зорилго
Сонгуулийн мөрийн
хөтөлбөрийг тайлбарлах,
танилцуулах
Сонгуулийн
сурталчилгааны материалыг
сонгогчдод тараах
Уулзалт, хурал зохион
байгуулах
Нэр дэвшигч сонгуулийн хэсэг бүрд хоёроос илүүгүй
ухуулах байр ажиллуулж болно.

24. 7.РАДИО ТЕЛЕВИЗ АШИГЛАХ
Олон нийтийн
радио телевиз
Харилцаа холбооны
зохицуулах хорооноос
тогтоосон хуваарь,
цагийн дагуу
Төлбөргүй
Бусад радио
телевиз
Талуудын тохиролцсон
гэрээний үндсэн дээр /ХХЗХ-
ноос зөвшөөрөл авсан байх/
Төлбөр нь ээлжит сонгуулийн
өмнөх жил нь сонгуульгүй жил
байсан бол тухайн жилийн
дунджаар
Сонгуулийн сурталчилгааны
нэвтрүүлгийн хоногт гарах нийт
хугацаа /60 минут/-ны хорин таваас
илүүгүй хувь /15 минут/ нь нэг нам,
эвслээс нэр дэвшигчид ногдоно
Радио, телевизийн мэдээллийн хөтөлбөр,
сургалтын болон хүүхдэд зориулсан
нэвтрүүлэг дундуур сонгуулийн
сурталчилгаа нэвтрүүлэхийг хориглоно.

25. 8. ЦАХИМ ОРЧИН АШИГЛАХ
Нэр дэвшигчийн болон нам, эвслийн өөрийн тус бүр
нэг цахим хуудас /www.nam.mn/ - Үнэмлэх авснаас
хойш 3 хоногийн дотор ХХЗХ-нд бүртгүүлнэ.
Цахим орчин дахь олон нийтийн сүлжээний нэг
цахим хуудас /фэйсбүүк пэйж/-Үнэмлэх авснаас
хойш 3 хоногийн дотор ХХЗХ-нд бүртгүүлнэ.
Бусад цахим хуудас /ХХЗХ-нд бүртгүүлэх бөгөөд
сэтгэгдэл бичигдэхгүй тохиргоотой нийтэлнэ/

26. Хариуцлага
• “Нэр дэвшигчийн нэр төр, алдар
хүндийг гутаан доромжилсон худал
мэдээллийг нийтэд дэлгэх, ийм агуулга
бүхий хэвлэмэл материалыг нийтэд
тараах, эсхүл мэдээллийн хэрэгсэл,
цахим орчин дахь олон нийтийн
сүлжээгээр тараахыг хориглоно” гэж
заасныг зөрчсөн
• “ХХЗХ-нд бүртгүүлээгүй цахим
хуудсыг сонгуулийн сурталчилгаанд
ашиглах, бусдын нэр болон хуурамч
хаяг ашиглахыг хориглоно” гэж
заасныг зөрчсөн
Нэр дэвшигчийн болон нам,
эвслийн өөрийн цахим
хуудас болон бусад цахим
хуудасны Монгол Улсаас
хандах хандалтыг
сонгуулийн дүн гарч дуусах
хүртэлх хугацаагаар хаах
Цахим орчин дахь
олон нийтийн
сүлжээний цахим
хуудсыг хаах, эсхүл
түр хязгаарлах
Цагдаагийн байгууллагын
саналыг харгалзан ХХЗХ-
ийн нэн даруй авах арга
хэмжээ

27. Хууль бус сурталчилгаа /ээлжит сонгуулийн жил
эхэлснээс хойш/
Мөнгө, эд зүйл, эд хөрөнгө тараах, бараа, эд зүйл хөнгөлөлттэй үнээр
худалдах, аливаа үйлчилгээ төлбөргүйгээр болон хөнгөлөлттэй үзүүлэх;
Хурал, цуглаан, биеийн тамирын уралдаан, тэмцээн, баяр наадам, урлагийн
тоглолтын үеэр сонгогчдын саналыг татах зорилго, агуулгатай
сурталчилгаа явуулах;
Хүлээн авалт, дайллага, цайллага, төлбөрт таавар, бооцоот, мөрийтэй
тоглоом зохион байгуулах, ивээн тэтгэх;
Сонгогчдыг гадаад, дотоодод аялал зохион байгуулан оролцуулах, амралт,
сувилалд амраах, сувилуулах;
Сонгогчдын саналыг татах зорилгоор дараах
үйлдэл, үйл ажиллагааг явуулахыг хориглоно.

28. Хууль бус сурталчилгаа /ээлжит сонгуулийн жил
эхэлснээс хойш/
Ирээдүйд өөрийн болон бусдын хөрөнгөөр мөнгө, эд бараа өгөхөөр
гэрээ байгуулах, хэлцэл хийх;
Хишиг, хувь, хувьцаа өгөх, ажлын байранд зуучлах, ажилд
оруулах зэрэг амлалт авах;
Сонгуульд оролцохоос татгалзахыг болон сонгуулийн хууль
тогтоомж зөрчихийг уриалсан агуулга бүхий сурталчилгаа
явуулах;
Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл, цахим орчин, мессэж ашиглан улс
төрийн чансаа тогтоох зорилго бүхий аливаа хэлбэрийн
шалгаруулалт, санал асуулга зохион байгуулах, нийтлэх;

29. Сонгуулийн сурталчилгааны явцад дараах үйлдэл гаргах,
үйл ажиллагаа явуулахыг хориглоно
Энэ хуульд зааснаас өөр арга, хэлбэрээр сонгуулийн сурталчилгаа хийх;
Сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт тусгагдаагүй аливаа зорилт, арга хэмжээг
хэрэгжүүлэх талаар амлалт авах, ийм агуулга бүхий аливаа үйлдлийг
сонгуулийн сурталчилгаанд ашиглах;
Зөвшөөрснөөс бусад хугацаанд сонгуулийн сурталчилгаа хийх;
Энэ хуульд зааснаас бусад тохиолдолд төрийн болон нутгийн өөрөө удирдах
байгууллага, төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээд, төрийн болон
орон нутгийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээдийн тээврийн хэрэгсэл, бусад
өмч хөрөнгийг аливаа хэлбэрээр сонгуулийн сурталчилгаанд ашиглах;
Оройн 22.00 цагаас дараа өдрийн 08.00 цаг хүртэлх хугацаанд чанга яригч
ашиглах;
Олон нийтийг хамарсан аливаа шашны зан үйл ашиглах, түүнийг зохион
байгуулах, оролцох, ивээн тэтгэх, шашны холбогдолтой эд зүйл тараах;

30. СОНГУУЛИЙН ХАНДИВЫН ХЭЛБЭР
Мөнгөн
Иргэн-Гурван
сая төгрөг
Хуулийн этгээд-
Таван сая төгрөг
Мөнгөн бус
Үл хөдлөх болон
хөдлөх эд хөрөнгийг
ашиглуулах,
эзэмшүүлэх
Үйлчилгээ үзүүлэх

31. Хандив өгөхийг
хориглосон этгээд
Гадаад улс буюу гадаадын байгууллага, олон улсын
байгууллага, гадаадын хөрөнгө оруулалттай
байгууллага, төрийн болон нутгийн өөрөө удирдах
байгууллага;
Гадаад улсын иргэн, харьяалалгүй хүн;
18 нас хүрээгүй хүн;
Төрийн болон орон нутгийн өмчит, төрийн болон орон
нутгийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээд;
Шүүхийн шийдвэрээр тогтоогдсон албан татварын өр
төлбөртэй, дампуурсан хуулийн этгээд;
Үйлдвэрчний эвлэл, шашны байгууллага;
Байгуулагдаад нэг жил болоогүй хуулийн этгээд;

32. ХАНДИВЫГ БУЦААН ШИЛЖҮҮЛЭХ
ТОХИОЛДОЛ
1. Хандив өгөхийг хориглосон этгээд болон эрх
зүйн байдал нь тодорхойгүй этгээд сонгуулийн
хандив өгсөн бол хандив хүлээн авах эрх бүхий
этгээд буцаан шилжүүлнэ.
2. Хандив өгч байгаа иргэн, хуулийн этгээд нь
нэр, регистрийн дугаар болон хандивын эх
үүсвэрийн талаарх мэдээллээ банкны гүйлгээний
баримтад тусгах бөгөөд энэ шаардлагыг
хангаагүй хандивыг хандив хүлээн авагч буцаан
шилжүүлнэ.

33. АНХААРАЛ ХАНДУУЛСАНД
БАЯРЛАЛАА