Монгол Ардын намын "Бид хамтдаа" үндэсний форумын Улс төрийн зөвшилцөл ба хуулийн салбар хуралдааны илтгэл

1. УИХ-ын гиш нүү
Сундуйн Батболд

2. Мэдээллийн агуулга:
УИХ-ын даргын захирамжаар байгуулагдсан
ажлын хэсгээс боловсруулсан хуулийн т слийн,ө
шинэ зохицуулалтууд
УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд нэмэлт,
рчл лт оруулах хуулийн т слийн тухайөө ө ө (Улсын
Их Хурлын гиш дийн боловсруулсан)үү
УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийг
боловсронгуй болгоход харгалзан зэх асуудлуудү

3. Сонгуулийн тухай хуулийн т с лө ө
боловсруулах ажлын хэсэг
“Ажлын хэсэг байгуулах тухай” УИХ-ын даргын
2013.02.08-ны дрийн 26 дугаар захирамжаарө
Сонгуулийн тухай хуулийн т с л боловсруулахө ө
Ажлын хэсэг байгуулагдсан
Ажлын хэсгийн б рэлдэх н:ү үү
Ажлын хэсгийн ахлагч: Р.Бурмаа
Гиш д: А.Бакей, Су.Батболд, Г.Батх , Н.Батцэрэг,үү үү
Х.Болорчулуун, С.Бямбацогт, Б.Гарамгайбаатар,
С.Дэмбэрэл, Ц.Оюунбаатар, Д.Оюунхорол,
О.Содбилэг, Х.Тэм жин, .Энхт вшинүү Ө ү

4. Сонгуулийн тухай хуулийн т с лө ө
УИХ-ын
сонгуулийн
хууль
Ер нхийл гчийө ө
н сонгуулийн
тухай хууль Аймаг, сум,
д ргийнүү ИТХ-
ын сонгуулийн
тухай хууль
Сонгуулийн т вө
байгууллагын
тухай хууль
Сонгуулийн
автоматжуулсан
системийн тухай
хууль
СОНГУУЛИЙ
Н ТУХАЙ
ХУУЛЬ
СОНГУУЛИЙ
Н ТУХАЙ
ХУУЛЬ
Нийслэлийн
ИТХ-ын
сонгуулийн
тухай хууль

5. Сонгуулийн тухай хуулийн т с лө ө
Ер нхий зохицуулалт, Тусгайө
зохицуулалт гэсэн ндсэн 2 хэсэг;ү
19 б лэг;ү
40 дэд б лэг;ү
165 з йлтэй.ү

6. Нэгд гээр хэсгийн хувьдү
б х шатны сонгуульд хамааралтай нийтлэг хэмү
хэмжээ буюу тухайлбал,
нийтлэг ндэслэл,ү
сонгуулийн нутаг дэвсгэрийн зохион байгуулалт,
сонгуулийн байгууллага,
сонгогчдын нэрийн жагсаалт,
сонгуулийн сурталчилгаа,
маргаан хянан шийдвэрлэх

7. Хоёрдугаар хэсэг
Улсын Их Хурлын сонгууль, Ер нхийл гчийнө ө
сонгууль, Орон нутгийн Хурлын сонгуулийн
тусгайлсан хэм хэмжээг нарийвчлан зохицуулах

8. Сонгуулийн тухай хуулийн зорилго
“Монгол Улсын Их Хурал, Монгол
Улсын Ер нхийл гч, аймаг, нийслэл,ө ө
сум, д ргийн иргэдийн т л л гч-үү ө өө ө
дийн Хурлын сонгууль, ндсэн зарчим,ү
журмыг тодорхойлж, эдгээр
сонгуулийг зохион байгуулж
явуулахтай холбогдсон харилцааг
зохицуулахад оршино” гэж томъёолсон

9. Шинэ зохицуулалтууд:
Шинэ нэр томъёонуудыг тайлбарласан
Сонгуулийн тогтолцоо
хувь тэнц лсэн, олонхийн,үү
хувь тэнц лсэн болон олонхийн хосолсон гэжүү
ангилна.
Улсын Их Хурлын сонгуулийн мажоритар
тойргийг нэг мандаттай байхаар байгуулах,

10. Шинэ зохицуулалтууд
Сонгуулийн хугацааг хэрхэн тоолох журмыг
анх удаа тусгаж гс н.ө ө
Улсын Их Хурлын болон орон нутгийн Хурлын
ээлжит сонгууль нэг д р байх зохицуулалтө ө
 Ээлжит бус, дахин, н х н сонгуулийн санал авах д р ньө ө ө ө
жил б рийн зургадугаар сарын с лийн б тэн сайн д рү үү ү ө ө
болон аравдугаар сарын эхний б тэн сайн д р улс даяарү ө ө
нэгдсэн журмаар зохион байгуулах

11. Шинэ зохицуулалтууд
Сонгогчдын б ртгэлийн систем б рэнү ү
автоматчилагдсан тул анх удаа сонгогч заавал
иргэний нэмлэхээ авч очихг йгээр з вх нү ү ө ө
хурууны хээг таниулах замаар сонгуульд оролцож,
саналаа г х боломжтой болно.ө ө

12. Шинэ зохицуулалтууд
Сонгуулийн зардлын эх свэрийгүү
зааж г хө ө
хандив, намын рийн х р нг , нэрөө ө ө ө
дэвшигчийн рийн х р нг гэх мэтөө ө ө ө
Сонгуульд зарцуулах рийнөө
х р нг :ө ө ө

13. Шинэ зохицуулалтууд

14. Шинэ зохицуулалтууд

15. Шинэ зохицуулалтууд
Сонгуулийн м нг н хандивын хэмжээө ө
 Иргэн - 3 сая,
 хуулийн этгээд – 15 сая т гр г х ртэл,ө ө ү
Жилд з вх н нэг удаа хандив гч байх.ө ө ө
М нг н бус хандив - з вх н нэр дэвшигчид г хө ө ө ө ө ө
 л х дл х болон х дл х эд х р нгийг нэ т лб рг йү ө ө ө ө ө ө ү ө ө ү
ашиглуулах,
 эзэмш лэхүү
 нэ т лб рг й йлчилгээг хамааруулахү ө ө ү ү

16. Шинэ зохицуулалтууд
Сурталчилгааны т лб ртэй нэвтр лгийн хоногтө ө үү
гарах нийт хугацаа /60 минут/-ын 25- ил г й хувьүү ү
буюу 15 минут нь нэг нам, эвсэл т нчлэн нэг нэрүү
дэвшигчид ноогдох.
Сонгууль зохион байгуулахтай холбоотой
сонгуулийн байгууллагуудаас нийтээр дагаж
м рд х р гаргаж байгаа аливаа шийдвэрийгө ө өө
хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл, цахим хуудсаар
нийтэд албан ёсоор мэдээлэхээр рэг болгох.үү

17. Шинэ зохицуулалтууд
Сонгуулийн
хэсгийн хороо
сонгуулийн хэсэгт
сонгогчдын санал авах,
тоолох ажлыг зохион
байгуулах нэгж
ахлах болон бусад зохион байгуулагч б хий 5-7 х ний оронү ү
тоотой, ахлах зохион байгуулагч сонгууль зохион
байгуулахтай холбоотой хууль з йн хариуцлага х лээнэ.ү ү
сонгуулийн хороо б р р хуралдааныхааү өө өө
дэгийг тогтоодог б г д энэ нь дур зоргийнө өө
шинжтэй байсан бол анх удаа сонгуулийн
т в байгууллагаас сонгуулийн хороодынө
хуралдааны дэгийг тогтоож г хө ө

18. Шинэ зохицуулалтууд
Сонгуулийн ер нхий хороог Сонгуулийн т в газарө ө
болгох, дарга, дэд даргатай байх
Сонгуулийн т в байгууллагын дэргэд Улс т рийнө ө
з вл л ажиллах, ес н гиш нтэй байх, Улсын Ихө ө ө үү
Хуралд суудал б хий намуудын т л лл с б рдэхү ө өө өө ү
Сонгуулийн хорооны гиш д нь т рийн албан хаагчүү ө
байх зохицуулалт хэвээр байгаа
Байнгын бус ажиллагаатай хорооны ажилтнууд нь
т рийн йлчилгээний болон захиргааны албан хаагчө ү
байх б г д энэ рийнх нь х сэлтээр боловсон х чнийө өө өө ү ү
мэдээллийн санг Сонгуулийн т в газар б рд лнэ,ө ү үү
т нчлэн хууль тогтоомжийн сургалтад хамруулахүү

19. Шинэ зохицуулалтууд:
Т рийн аудитын байгууллага тухайн сонгуулийнө
тойрогт нэр дэвшигчээс сонгуульд зарцуулах
зардлын дээд хэмжээ, нам, эвслээс зарцуулах
зардлын дээд хэмжээг тогтоохоор тусгасан

20. Шинэ зохицуулалтууд:
М нг н хандив иргэн 3 сая, хуулийн этгээд 15 саяө ө
Сонгуулийн сурталчилгаа 14 хоног
Сонгуулийн сурталчилгааг материал хэвл лэх,үү
сонгогчдод тараах; нийтийн эзэмшлийн гудамж,
талбайд сонгуулийн сурталчилгааны зурагт
самбар байрлуулах; намын далбааг гудамж
талбайд байрлуулах; сонгогчидтой уулзалт,
хурал, цуглаан хийх; ухуулах байр ажиллуулах;
радио, телевизийн сурталчилгааны нэвтр лэгүү
ашиглах; интернет орчин ашиглах гэсэн 7
хэлбэрээр явуулна.

21. Шинэ зохицуулалтууд:
Саналын хуудас
Архивт хадгалагдсан саналын хуудастай танилцах
боломж
Санал авах хугацаа 7.00-21.00 цаг байх
Санал авах, тоолох т х р мжийн зохицуулалтө өө ө
хуучин хэвээр байгаа
Санал хураалт дуусмагц сум, д ргийн сонгуулийнүү
хороо харьяа б х хэсгээс сугалах аргаар сумандү
хоёр, д рэгт д рв н хэсгийг сонгож хяналтынүү ө ө
тооллого хийнэ

22. Шинэ зохицуулалтууд:
Сонгуулийн маргаан шийдвэрлэх дараалал:
3 хоногт 3 хоногт 3 хоногт 30 хоногт
21 хоногт 21 хоногт
Сум,
д ргийүү
н СХ
Аймаг,
нийслэл-
ийн СХ
Сонгуул-
ийн т вө
газар
УДШ
/анхан
шат/
УДШ
/давах
шат/
УДШ
/хяналтын
шат/

23. Шинэ зохицуулалтууд:
Захиргааны з рчил шийдвэрлэх:ө
Шийдвэрлэх хугацаа ердийн журмаар, тодорхой хугацаа
тавиаг йү
Сум,
д ргийнүү
Цагдаагийн
хэлтэс
Сум, сум
дунд,
д ргийнүү
эр гийнүү
ш хүү
Давах
шатны ш хүү

24. Шинэ зохицуулалтууд:

25. Хуулийн т с лтэй холбоотойө ө
байр суурь:
УИХ-ын болон орон нутгийн сонгуулийн
тогтолцоо, журмыг нэгдсэн нэг хуулиар бус тусдаа
хуулиар зохицуулах
ИТХ-ын сонгуулийг УИХ-ын ээлжит сонгуультай
нэг д р бус тусад нь явуулахө ө
Сонгуулийн ер нхий хорооны одоогийн б тцийгө ү
хадгалж лдээхү
Сонгуулийн хорооны дарга, нарийн бичгийн даргаар
т рийн йлчилгээний болон захиргааны албанө ү
хаагчийг, гиш нээр Улсын Их Хуралд суудал б хийүү ү
намын т л ллийг ажиллуулахө өө

26. Хуулийн т с лтэй холбоотойө ө
байр суурь:
Автомат машиныг санал авах, тоолох ажиллагаанд
ашиглахг й байхү
Санал тоолох процессийг иргэд, олон нийт, сонгуульд
оролцогч, ажиглагч нарт нээлттэй байлгахад
чиглэсэн шинэ, энгийн арга хэрэгслийг хуульчлан
нэвтр лэхүү
Автомат машинаар санал тоолох тохиолдолд, гар
аргаар хяналтын тооллогыг 100 хувь заавал хийдэг
байх, гар тооллогын д н эцсийн д н байхү ү
зохицуулалтыг хуулийн т с лд тусгахө ө

27. УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд нэмэлт,
рчл лт оруулах тухай хуулийн т с лөө ө ө ө
(Улсын Их хурлын гиш д санаачилсанүү )
Сонгуулийн тойргийг нэг мандат б хий 48 тойрогү
байх
Сонгуулийн хороодын б рэлдэх нд улс т рийн нам,ү үү ө
эвслийн т л ллийг оролцуулахө өө
 рг д л, гомдлын шийдвэрлэлт, хугацаа богиносгохӨ ө ө
Санал тоолох автомат т х р мжийн д нг гар аргаарө өө ө ү
давхар тоолж баталгаажуулах
 Сонгуулийн хууль тогтоомж з рчс н сонгуулийнө ө
хорооны гиш н т рийн албан хаагчдад болон улсүү ө
т рийн намын т л л лд х лээлгэх хариуцлагыгө ө өө ө ү
нэмэгд лэхүү

28. УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд
нэмэлт, рчл лт оруулах тухайөө ө
хуулийн т с лө ө
Сонгуульд нэр дэвшин рс лд х эмэгтэйч дийнө ө ө үү
квотыг нэмэгд лэхүү
гадаад улсад ажиллаж амьдарч буй иргэдийн улс
т рийн эрхээ б рэн эдлэх боломжийг нэмэгд лэхө ү үү
днээс т с лд гадаад улсад байгаа сонгуулийнүү ө ө
эрх б хий иргэд сонгуульд санал г хд цахимү ө ө өө
хэлбэрээр гч болох зохицуулалтыг тусгахө
Нам, эвсэл, нэр дэвшигчдийн сонгуулийн м рийнө
х т лб р, танилцуулгыг Сонгуулийн ер нхийө ө ө ө
хороо нэгдсэн байдлаар бэлтгэж хэвлэн тараах.
Зардлыг сонгуулийн зардлаас гаргах зохицуулалт.

29. УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийг боловсронгуй
болгоход харгалзан зэх асуудлууд:ү
Тогтолцоо ойлгомжтой, тогтвортой байх
Сонгогчдын ирц, оролцоог сайжруулах
Будлиан маргаанг й байхү
Санал тоолох, д н гаргах ажиллагаа нээлттэй, илү
тод байх
З рчил, маргааныг богино хугацаанд, бодитойө
шийддэг байх
Сонгогч иргэдийн сонголт х ндл нгийн н л г рө ө ө өө өө
рчл гдд гг й байхөө ө ө ү
Сонгуулийн зохион байгуулалт, ажиглалтын йлү
ажиллагаанд улс т рийн намын оролцоог хангахө

30. АНХААРАЛ
ТАВЬСАНД
БАЯРЛАЛАА