Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Agnuuriin aj nuuts

816 views

Published on

  • Be the first to comment

Agnuuriin aj nuuts

  1. 1. Ан агнуурын аялал жуулчлалын нөөц Лекц №9 Бэлтгэсэн: Б.Мөнгөнтуул Бизнес Менежментийн тэнхим Улаанбаатар Их Сургууль
  2. 2. Дэд сэдвүүд • Ан агнуурын аялал жуулчлал, түүний үүсэл хөгжил • Ан агнуурын аялалын төрлүүд • Ан агнуурын аялалын нөөц • Монгол орны ан агнуурын аялал жуулчлалын нөөц, тархалт • Ан ангуурын аялалын нөөцийн үнэлгээ
  3. 3. Ан агнуурын аялал жуулчлалын үүсэл хөгжил • Хуучин чулуун зэвсгийн үеэс эхлэн хүмүүс ан хийх, загас барих, ургамлын үндэс, жимс түүж, зэрлэг ан амьтад барьж, гаршуулан маллах зэрэг аж ахуйг эрхэлж ирсэн түүхтэй. • МЭӨ 400-250 мянган жилийн тэртээх анчдын ул мөр, ан амьтны яс, хад чулуун дээрх анчид, ан амьтны сүг зураг зэргийг үлэмж хэмжээгээр илрүүлсэн.
  4. 4. Ан агнуурын аялал жуулчлалын үүсэл хөгжил • Европын жуулчин Марко Пологийн мэдээлсэнээс үзвэл 13-р зууны үед ан агнуур хамтын хөдөлмөрөөр явагддаг байсан нь нэг талаараа ядуу ардын аж амьдралын гол орлого, нөгөө талаар цэрэг эрсийн байлдааны сургуулилтын обьект болж байв. • Энэ түүхэн урт хугацаанд ан авын хэрэгсэл шийдэм, жад, сэлэм, гувчуураас нум сум, сааль занга, урхи, хавх зэрэгт шилжиж улмаар цахиур буу бий болсон түүхтэй.
  5. 5. Ан агнуурын аялал жуулчлалын үүсэл хөгжил • 17-р зууны үеэс Монгол орны ан амьтны баялгийг гадаад орнууд сонирхож өөрсдийн тагнуул, судлаачдыг аялал жуулчлал, хайгуулын хэлбэрээр явуулах нь ихэссэн байна. • 1972 онд сайд нарын зөвлөлийн тогтоолоор БНМАУ-ын нутаг дэвсгэр дээр гадаадын иргэдэд ан агнуулах журмийг батлан гаргасан.
  6. 6. Ан агнуурын аялал жуулчлалын үүсэл хөгжил • 1963 оноос манай улс ангийн аялал жуулчлалыг зохион байгуулалттайгаар явуулдаг болсон байна. • 1970-д оны сүүлээс 1990-д оныг агнуурын аялал жуулчлалын оргил үе гэж үзэж болох бөгөөд жилд 400-д анчин жуулчин хүлээн авч байсан.
  7. 7. Ан агнуурын аялал жуулчлал • Àíãèéí àÿëал бусад аяллын òºð뺺ñ ÿëãààòàé íü èдýâõиã¿é áàéäëààð àìðàõ áóñ /íàðàí øàðëàãà, øàøèí ãýõ ìýò/ àëü áîëîõîîð àí÷èí æóóë÷èí ººðèéí õ¿÷ ÷àäàë, àâúÿàñ ÷àäâàð, îþóí óõààíàà ñîðüñîí íýã ¸ñîíäîî ººðºº ººðòýé㺺 òýìöýæ áàéãàëèéí ýëäýâ ñààä áýðõøýýëèéã ñºðºí ãàð÷ өтлөж, өвгөрсөн, онд орохгүй болсныг нь сонгож агнадагаараа îíöëîãòîé.
  8. 8. Ан агнуурын аялал жуулчлал • Àí÷èí æóóë÷èä íü íèéãìèéí õàìãèéí ÷èíýýëýã äàâõаðãûí õ¿ì¿¿ñээс гадна олон үеийн гөрөөч удамтай, ан гөрөөг хайрлах, өсгөн үржүүлэх талаар мэдлэг боловсролтой, өөрсдийнхөө зарцуулж байгаа мөнгөнөөс тодорхой хувийг ан амьтнаа хайрлан хамгаалах үйлсэд çàðöóóëäàã хүмүүс байдаг.
  9. 9. Àí àãíóóð íü ýêîëîãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé. • Аí÷èí-æóóë÷èä àëèâàà àìüòíû õàìãèéí òîì ¿çýсгэëýíòýé шилдэг олзворыгтрофей ñîíèðõäîã. Хàìãèéí òîì ãýäýã íü õàìãèéí õºãøèí àìüòан байдаг бөгөөä áàéãàëèéí æàìààðàà ¿хýõ àí àìüòäûã ºíäºð ¿íý òºëºí àãíàäãààðàà ýäèéí çàñãèéí ºíäºð à÷ õîëáîãäîëòîé áèëýý.
  10. 10. Ан агнуурын аялал жуулчлал • Агнуурын ач холбогдолтой зэрлэг болон зориудаар өсгөн үржүүлж байгальд нь байршуулсан амьтдыг ан гэж нэрлэдэг. • Монгол улсын нутаг дэвсгэрт түр буюу байнга орших ан гөрөөс загас, шувуунаас манай улсын агнуурын фонд бүрдэнэ. • Агнуурын ач холбогдолтой гэдэгт тоо толгой, нөөцийн хэмжээ байгалийн хэвийн хорогдолоо нөхөн төлжиж үржих чадвартай, одоо агнагдаж байгаа буюу агнагдаагүй ч гэсэн агнах нөөцтэй амьтдыг хэлнэ.
  11. 11. Ан агнуурын аялал жуулчлал • Àí àãíóóð. Àí ãýäýã íü àãíóóðûí á¿õ àìüòäûí åðºíõèé íýð áºãººä ò¿¿íèéã àâëàæ îëçâîðëîõ ¿éëäëèéã àí àãíóóð ãýíý. • Àãíóóðûí àìüòàí ãýæ àðüñ, ¿ñ, ìàõ áîëîí áóñàä ò¿¿õèé ýäèéã íü àøèãëàõààð àãíàæ èðñýí óëàìæëàëòàé, àãíóóðûí íººöòýé àí àìüòíûã õýëäýã. • Аãíóóðûí íººö ãýæ àãíóóðûí àìüòíû áèîëîãèéí íººöººñ õýâèéí ºñºëò, ¿ðæèëòèéã àëäàãäóóëàõã¿é àãíàõ, áàðèõ áîëîìæòîé òîî, õýìæýýã õýëäýã.
  12. 12. Ан агнуурын аялал жуулчлал • Àãíóóðûí òðîôåé. Òðîôåé ãýäýã íü ÿëàëòûí òýìäýã ãýñýí ôðàíö ¿ã. Ýíý ¿ã íü ìîíãîë÷óóäûí àíãèéí ãàíçàãà буюу шилдэг олзвор ãýñýí îéëãîëòòîé îéðîëöîî óòãàòàé. Ìàíàé àí÷èä àí àâ õèéñíèéõýý áèëýã õèøãèéã åðººж, ãàíçàãà ìÿëààõ, ãàíçàãà õóâààõ, ãàíçàãà òàðààõ çýðýã çàí ¿éëийг äàãàäàã óëàìæëàëòàé áàéñàí. Ìàíàé óëñûí àíãèéí òðîôåé íü үзэмж хэмжээгээрээ äýëõèéä òîì áºãººä ¿çýсгэëýí òºãºëäөðººðºº ãàéõàãääàã áèëýý. • Àãíóóðûí îòîã. Àãíóóðûí îòîã ãýäýã àí÷èí æóóë÷äûã õ¿ëýýí àâ÷ ¿éë÷èëäýã àÿëàë æóóë÷ëàëûí çîõèîí áàéãóóëàëòûí íýãэн íýãæ áºãººä àí àãíóóëàõààð ãàçàð÷ëàõ, àãíóóðûí õóãàöààíä æóóë÷äûã õîîë õ¿íñ óíààãààð õàíãàõ ¿íäñýí ¿¿ðýãòýé. Îòãóóä íü óëèðëûí ÷àíàðòàé 6-11 ñàðä ãîë÷ëîí àæèëëаäàã.
  13. 13. Ан агнуурын аялал жуулчлал • Агнуурын амьтны сан нь Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дэх унаган, нутагшсан буюу нүүдлийн агнуурын хөхтөн амьтан, шувуу, загаснаас бүрдэнэ.
  14. 14. Ан агнуурын аялал жуулчлал • “тархац нутаг” гэж тухайн амьтны нутагладаг, нүүдэллэдэг, тэдгээрийн амьдрах тохиромжтой нөхцөл бүрдсэн газар нутгийг хэлнэ. • "нэн ховор амьтан" гэж тархац нутагтаа бүхэлдээ, эсхүл ихэнх хэсэгт тоо толгой эрс цөөрсөн, ашиглах нөөцгүй, устах аюулд орсон амьтныг хэлнэ. • "ховор амьтан" гэж тархац нутагтаа тоо толгой цөөрсөн, нөөц багатай, устаж болзошгүй амьтныг хэлнэ.
  15. 15. Ан агнуурын аялал жуулчлал • "агнуурын амьтан" гэж арьс, үс, мах болон бусад түүхий эдийг нь ашиглахаар агнаж ирсэн уламжлалтай, агнуурын нөөцтэй ан амьтныг хэлнэ. • "агнуурын нөөц" гэж агнуурын амьтны биологийн нөөцөөс хэвийн өсөлт, үржилтийг алдагдуулахгүй агнах, барих боломжтой тоо, хэмжээг хэлнэ.
  16. 16. Ан агнуур • Ахуйн зориулалтаар агнуурын амьтан агнах, барих: Иргэн өөрийн ахуйн хэрэгцээнд зохих төлбөр төлж, сумын засаг даргаас авсан эрхийн бичгийн дагуу агнуурын ховор амьтнаас бусад амьтныг агнаж барихыг хэлнэ. гахай, бор гөрөөс, цагаан зээр, загас, шувууг агнана. • Тусгай зориулалтаар агнуурын амьтан агнах барих: • Агнуурын ховор амьтанг судалгаа шинжилгээ, соёл урлаг, эмчилгээний зориулалтаар. • Гадаадын болон Монгол улсын иргэн тусгай төлбөр төлж • Нутаг дэвсгэрт агнуурын амьтны сүргийн бүтцийг зохицуулах • Спорт агнуурын чиглэлээр
  17. 17. Ан агнуур • Гадаадын иргэнд тусгай төлбөртэйгээр ан амьтан агнуулах барих : Тусгай Ан амьтан агнах, барих зөвшөөрөлийг хуваарилах тухай сайдын гаргасан журам нь хууль зүйн яаманд бүртгэгдэж, бүх нийтээр дагаж мөрдөх журамд нийцүүлэн тэнцсэн аж ахуйн нэгж нь засгийн газрын тогтоолоор батлагдсан олзворын жишиг үнийг баримтлан гадаадын анчдыг зуучлан авчирч БОАЖЯ-наас олгосон тусгай зөвшөөрлын дагуу гэрээ хийгдсэн орон нутагтаа тодорхой хугацаанд заасан анг агнуулахыг хэлнэ.
  18. 18. Монгол орны ан агнуурын нөөц, өнөөгийн байдал • Монгол орны амьтны аймгийн бүрэлдэхүүн үүсэл хөгжил, тархалтанд хотгор гүдгэр, уур амьсгалын нөхцөл, ургамлын нөмрөг ихээхэн нөлөө үзүүлдэг. Тухайлбал: уулархаг нутаг нь харьцангуй чийглэг, ой мод, өвс ургамал өтгөн шигүү, экологийн таатай нөхцөлтэй тул жигүүртэн хөхтөний төрөл зүйл олонтаа байдаг.
  19. 19. Монгол орны ан агнуурын нөөц, өнөөгийн байдал • Амьтдын тэжээл ургамлын аймгийн бүрэлдэхүүнтэй нягт холбоотой учраас байгалийн бүс , бүслүүрийг дагаж нэг бүс, бүслүүрт тодорхой амьтад зонхилж байхад зарим төрлийн амьтад шилжин амьдарч байна. Уулт хээрийн амьтад говийн бүслүүрийн амьтадтай шууд залган нутагшина.
  20. 20. Монгол орны ан агнуурын нөөц • Манай оронд 136 зүйлийн хөхтөн амьтад байдгаас тал хувь нь, 426 зүйлийн жигүүртнээс 40 гаруй нь ан агнуурын фонд үүсгэгч амьтад буюу ан агнуурын аялал жуулчлалын нөөц гэж тодорхойлсон байдаг.
  21. 21. Монгол орны ан агнуурын нөөц • Нэн ховор амьтан – Хөхтөн 13 зүйл – Шувуу 8 зүйл – Загас 4 зүйл • Ховор амьтан – Хөхтөн 13 зүйл – Шувуу 22 зүйл – Загас 3 зүйл • Элбэг тархацтай амьтан – Хөхтөн 10 зүйл – Шувуу 4 зүйл – Загас ..... зүйл
  22. 22. Нэн ховор амьтан (хөхтөн) • • • • • • • Öººâºð ÷îíî Öîîõîð èðâýñ Ãîëûí õàëèó Ìàçààëàé Òàõü Õàâòãàé Õ¿äýð • • • • • • • Öàà áóãà Øèâýð Õàíäãàé ̺ðíèé õàíäãàé Ñîðãîã áºõºí Ìîíãîë áºõºí Òºâ àçèéí ìèíæ
  23. 23. Нэн ховор амьтан (шувуу) • • • • Ãàíãàð õóí Ãóðãóóëü Õàð òîãîðóó Öýí òîãîðóó • • • • Öàãààí òîãîðóó Æîðîî òîîäîã Áîðöãîð õîòîí Ðåëèêò öàõëàé
  24. 24. Нэн ховор амьтан (загас) • • • • Øèâèð õèëèì Õàð ìºðíèé õèëèì ¯õýðäýé Çàíòààõàé
  25. 25. Ховор амьтан (хөхтөн) • Àðãàëü õîíü • ßíãèð ÿìàà Õóëàí àäóó • Õàðñ¿¿ëò • Õàëèóí áóãà Çýãýñíèé ãàõàé • Ãîâèéí øèë¿¿ñ • • • • • • • Õàäíû ñóóñàð Öîîõîíäîé Ýðýýí õ¿ðýí Îéí áóëãà Ãîçîîðî зóðàì Õ¿ðýí áààâãàé
  26. 26. Ховор агнуурын шувуу • • • • • • • • Àëòàéí õîéëîã Õýýðèéí ãàëóó Ìàõèí ãàëóó Õîøóó ãàëóó Îäîé ãàëóó Õóðóóò õóí Ãóíãàð õóí Áàéãàëèéí íóãàñ Óõàà øóìáóóð • Õàëçàí àíãèð • ßìààí ñ¿¿ëò • • • • • • • • • • • Óñíû áóõ øóâóó Öàñ÷ äýãëèé Õàëáàãàí õîøóóò Äîðíûí ºðºâòàñ Õàð ºðºâòàñ Õîíèí òîîäîã Àçèéí öóóöàë Õèëýí æèã¿¿ðò Ýãýë õ¿ðýëçãýíý Öàãààí øîíõîð Àìàðûí øîíõîð
  27. 27. Угалз
  28. 28. Тэх
  29. 29. Хар сүүлт
  30. 30. Цагаан зээр
  31. 31. Бор сүүлт
  32. 32. Халиун буга
  33. 33. Зэрлэг гахай
  34. 34. Хүрэн баавгай
  35. 35. Чоно
  36. 36. Тул загас
  37. 37. Хур
  38. 38. Сойр
  39. 39. Шонхор шувуу
  40. 40. Агнуурын туурайтан амьтдын ховордолтын үнэлгээ-Òóóðàéòàí Ò¿ãýýìýë íýð Òàõü àäóó Á¿ñ íóòãèéí ¿íýëãýý Óñòàæáàéãàà, Îëîí óëñûí ¿íýëãýý Óñòàæáàéãàà, Õóëàí àäóó Óñòàæáîëçîøã¿é Ýìçýã
  41. 41. Агнуурын туурайтан амьтдын ховордолтын үнэлгээ-Òóóðуутан Ò¿ãýýìýë íýð Çýðëýã ãàõàé Õàâòãàé òýìýý ßíãèð ÿìàà Õàð ñ¿¿ëò Àðãàëü õîíü Öàãààí çýýð Òàòààð áºõºí Áàäàíãà õ¿äýð Ìîëöîã õàíäãàé Áîð ãºðººñ Õàëèó áóãà Öàà áóãà Á¿ñ íóòãèéí ¿íýëãýý Õîâîðäîæ áîëçîøã¿é Óñòàæ áîëçîøã¿é Õîâîðäîæ áîëçîøã¿é Ýìçýã Óñòàæ áîëçîøã¿é Óñòàæ áîëçîøã¿é Óñòàæ áîëçîøã¿é Óñòàæ áîëçîøã¿é Óñòàæ áîëçîøã¿é Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Óñòàæ áîëçîøã¿é Óñòàæ áîëçîøã¿é Îëîí óëñûí ¿íýëãýý Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Óñòàæ áàéãàà Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Ýìçýã Ýìçýã Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Óñòàæ áàéãàà Ýìçýã Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Àíõààðàëä ºðòºõã¿é
  42. 42. Агнуурын махчин амьтдын ховордолтын үнэлгээ Ò¿ãýýìýë íýð Á¿ñ íóòãèéí ¿íýëãýý Îëîí óëñûí ¿íýëãýý Øèë¿¿ñ Õîâîðäîæ áîëçîøã¿é Õîâîðäîæ áîëçîøã¿é Öîîõîð èðâýñ Óñòàæ áîëçîøã¿é Óñòàæ áîëçîøã¿é Ñààðàë чîíî Õîâîðäîæ áîëçîøã¿é Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Õÿðñ ¿íýã Õîâîðäîæ áîëçîøã¿é Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Øàð ¿íýã Õîâîðäîæ áîëçîøã¿é Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Íîõîé çýýõ Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Ýìçýã Ñóóñàð áóëãà Ìýäýýëýë òóòìàã Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Õàëçãàé äîðãî Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Õ¿ðýí áààâãàé Ìýäýýëýë äóòìàã Àíõààðàëä ºðòºõã¿é Ìàçààëàé áààâãàé Óñòàæ áàéãàà Óñòàæ áàéãàà
  43. 43. Ангийн аялал жуулчлалын өнөөгийн байдал

×