SlideShare a Scribd company logo
1 of 7
БУЛШ БУНХАН
• Хүннүгийн үед холбогдох булш бунханыг оршуулгын
зан үйл, гаднах хэлбэр төрх, дагалдуулсан эд зүйл
зэргээр нь язгууртны болон жирийн иргэдийн гэж
хуваан авч үздэг. Энэ хоёр булш нь гаднах төрх
байдал, зохион байгуулалтаараа эрс ялгаатай байдаг
төдийгүй булшнаас гарч байгаа эд өлгийн зүйлсийн
хувьд ч ялгагдана.
• Хэмжээний хувьд харьцангуй том, дөрвөлжин чулуун өрлөг
далантай, үүдэвчтэй байдаг. Үүдэвчийг дөрвөлжин
далангийн чанх урд чулууг мөн давхарлан өрж үйлддэг
байсан байна. Үүдэвчний голоос эхлэн булш хүртэл хавтгай
чулууг босоогоор нь зоож босгосон байдаг. Зарим булшины
дотор талд хэд хэдэн эгнээ чулуун хана босгодог байжээ.
Нас барсан хүнээ 8 м-ээс доош гүнд хоёр давхар тусгай
дүнзэн бунхан доторхи модон авсанд оршуулдаг байжээ.
Хүннүгийн язгууртны ийм булш манай орны Төв аймгийн
Борнуур сумын нутаг Ноён уулын Сүжигт, Зурамт,
Хужиртын ам, Ховд аймгийн Манхан сумын Тахилтын
хотгор, Архангай аймгийн Хайрхан сумын Хүнүй голын Гол
мод, Хэнтий аймгийн Баян-Адарга сумын Борбулаг,
Дуурлиг нарс зэрэг газруудад олон тоогоор байна.
• Ноён уулын Хүннүгийн булшийг Монголд ажиллаж байсан
алт олзворлох “Монголор” алтны нийгэмлэгийн техникч
Баллод гэгч 1912 онд анх санамсаргүй олж илрүүлсэн
гэдэг. Тэрээр алтны судал хайж яваад том жижиг олон
хонхор байсныг олж нэг томоохоныг нь малтаж үзэхэд
булш байжээ. Олсон олдворынхоо заримыг Эрхүү,
Петербургын холбогдох эрдэм шинжилгээний газар
явуулсан нь Оросын эрдэмтэн судлаачдын сонирхлыг
татсаар ийнхүү П.К.Козловын хээрийн шинилгээний
ангийнхныг Ноён ууланд аяны дөрөө мултлахад хүргэсэн
байна. П.К.Козловын шинжилгээний ангийнхан 1924-1925
онуудад Ноён уулын Журамт, Сүжигтэйн аманд нийтдээ
язгууртны 10 том булш малтан шинжилсэн байна.
• Ноён уулын булшуудыг малтах явцад тэдгээр
язгууртан хүний өмсөж эдэлж хэрэглэж байсан торгон
дээл, өмд, гутал, малгай, шавар болон хүрэл, мөнгөөр
хийсэн сав суулга, эмээл, бичигтэй чий будаг бүхий
модон аяга, үнэт чулуу, алт мөнгөн эдлэл, малын
болон ангийн үс, үр тариа зэрэг олон тооны эд өлгийн
дурсгал олджээ. Эдгээр олдворын дотор ноцолдож
буй амьтдын хатгамал дүрстэй эсгий ширдэг, амьтдын
дүрстэй мөнгө, хүрэл эдлэл зэрэг гоёл чимэглэлийн
олон зүйлс хүннү нарын урлаг, соёлын гайхамшигтай
дурсгал гэж зүй ёсоор тооцогддог.
• Хүннүгийн Шаньюйг нас барахад түүний ойр дотны
болон зарц шивэгчин нарыг алж нөгөө ертөнцөд хамт
явуулдаг байсан гэх мэдээ сурвалж бичигт
тэмдэглэгдсэн байдаг нь үнэн хэрэгтээ ойр дотны
хүмүүс болон боол шивэгчин нарыг алаад хамт
оршуулдаг бус харин тэднийг төлөөлүүлэн гэзгийг нь
огтлон хамт дагалдуулан оршуулдаг байсан баримт
бололтой. Гэзгийг 2-оор болон 3-аар сүлжсэн байх
бөгөөд угаар нь чанга боосон байна.
Бэлтгэсэн: О. Ихбаяр

More Related Content

What's hot

Монголын хаант улсууд Манжийн эрхшээлд орсон нь
Монголын хаант улсууд Манжийн эрхшээлд орсон ньМонголын хаант улсууд Манжийн эрхшээлд орсон нь
Монголын хаант улсууд Манжийн эрхшээлд орсон ньП. Эрдэнэсайхан
 
эртний улсуудын нийгэм соёлын амьдрал 1
эртний улсуудын нийгэм соёлын амьдрал 1эртний улсуудын нийгэм соёлын амьдрал 1
эртний улсуудын нийгэм соёлын амьдрал 1MoAltantuya
 
хятан
хятанхятан
хятанtungalag
 
монголын газар тариалангийн товч түүх
монголын газар тариалангийн товч түүхмонголын газар тариалангийн товч түүх
монголын газар тариалангийн товч түүхTemka Temuujin
 
Монголчуудын 1911 оны хувьсгалын ялалт, ач холбогдол
Монголчуудын 1911 оны хувьсгалын ялалт, ач холбогдолМонголчуудын 1911 оны хувьсгалын ялалт, ач холбогдол
Монголчуудын 1911 оны хувьсгалын ялалт, ач холбогдолП. Эрдэнэсайхан
 
Монгол төрийн бэлгэдэл
Монгол төрийн бэлгэдэлМонгол төрийн бэлгэдэл
Монгол төрийн бэлгэдэлzulalazu
 
Манжийн эрхшээлийн үеийн монгол
Манжийн эрхшээлийн үеийн монголМанжийн эрхшээлийн үеийн монгол
Манжийн эрхшээлийн үеийн монголhappylight_anand
 
монголын түүх
монголын  түүхмонголын  түүх
монголын түүхbee Bear
 
Хүнсний аюулгүй байдал /Food safe/
Хүнсний аюулгүй байдал /Food safe/Хүнсний аюулгүй байдал /Food safe/
Хүнсний аюулгүй байдал /Food safe/Tuvshinsanaa Baasanjav
 
Монгол нутаг дахь эртний хүмүүсийн ул мөр
Монгол нутаг дахь эртний хүмүүсийн ул мөрМонгол нутаг дахь эртний хүмүүсийн ул мөр
Монгол нутаг дахь эртний хүмүүсийн ул мөрtolya_08
 
4 их монгол улс байгуулагдсан нь
4 их монгол улс байгуулагдсан нь4 их монгол улс байгуулагдсан нь
4 их монгол улс байгуулагдсан ньAriuntulga Byambadorj
 
түүхийг судлах арга, түүхийн судалгааны чиг хандлагыг судлах
түүхийг судлах арга, түүхийн судалгааны чиг хандлагыг судлахтүүхийг судлах арга, түүхийн судалгааны чиг хандлагыг судлах
түүхийг судлах арга, түүхийн судалгааны чиг хандлагыг судлахП. Эрдэнэсайхан
 
Монголын түүх "Дөрвөлжин булш, буган чулуун хөшөө"
Монголын түүх "Дөрвөлжин булш, буган чулуун хөшөө"Монголын түүх "Дөрвөлжин булш, буган чулуун хөшөө"
Монголын түүх "Дөрвөлжин булш, буган чулуун хөшөө"surenee
 
Эртний улсуудын аж ахуй
Эртний улсуудын аж ахуйЭртний улсуудын аж ахуй
Эртний улсуудын аж ахуйDashdorj Jambal
 
Дэлхий дахины түүхэнд Монголчуудын гүйцэтгэсэн үүрэг,эзлэх байр суурь.
Дэлхий дахины түүхэнд Монголчуудын гүйцэтгэсэн үүрэг,эзлэх байр суурь.Дэлхий дахины түүхэнд Монголчуудын гүйцэтгэсэн үүрэг,эзлэх байр суурь.
Дэлхий дахины түүхэнд Монголчуудын гүйцэтгэсэн үүрэг,эзлэх байр суурь.tolya_08
 
амьдралын үүсэл
амьдралын үүсэламьдралын үүсэл
амьдралын үүсэлSumiya_bu
 
ҮНДЭСНИЙ ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ХУВЬСГАЛ
ҮНДЭСНИЙ ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ХУВЬСГАЛҮНДЭСНИЙ ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ХУВЬСГАЛ
ҮНДЭСНИЙ ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ХУВЬСГАЛП. Эрдэнэсайхан
 

What's hot (20)

Монголын хаант улсууд Манжийн эрхшээлд орсон нь
Монголын хаант улсууд Манжийн эрхшээлд орсон ньМонголын хаант улсууд Манжийн эрхшээлд орсон нь
Монголын хаант улсууд Манжийн эрхшээлд орсон нь
 
эртний улсуудын нийгэм соёлын амьдрал 1
эртний улсуудын нийгэм соёлын амьдрал 1эртний улсуудын нийгэм соёлын амьдрал 1
эртний улсуудын нийгэм соёлын амьдрал 1
 
хятан
хятанхятан
хятан
 
монголын газар тариалангийн товч түүх
монголын газар тариалангийн товч түүхмонголын газар тариалангийн товч түүх
монголын газар тариалангийн товч түүх
 
Монголчуудын 1911 оны хувьсгалын ялалт, ач холбогдол
Монголчуудын 1911 оны хувьсгалын ялалт, ач холбогдолМонголчуудын 1911 оны хувьсгалын ялалт, ач холбогдол
Монголчуудын 1911 оны хувьсгалын ялалт, ач холбогдол
 
Mongoliin tvvhiin muzei
Mongoliin tvvhiin muzeiMongoliin tvvhiin muzei
Mongoliin tvvhiin muzei
 
Монгол төрийн бэлгэдэл
Монгол төрийн бэлгэдэлМонгол төрийн бэлгэдэл
Монгол төрийн бэлгэдэл
 
Исламын шашин
Исламын шашинИсламын шашин
Исламын шашин
 
Манжийн эрхшээлийн үеийн монгол
Манжийн эрхшээлийн үеийн монголМанжийн эрхшээлийн үеийн монгол
Манжийн эрхшээлийн үеийн монгол
 
монголын түүх
монголын  түүхмонголын  түүх
монголын түүх
 
Хүнсний аюулгүй байдал /Food safe/
Хүнсний аюулгүй байдал /Food safe/Хүнсний аюулгүй байдал /Food safe/
Хүнсний аюулгүй байдал /Food safe/
 
Монгол нутаг дахь эртний хүмүүсийн ул мөр
Монгол нутаг дахь эртний хүмүүсийн ул мөрМонгол нутаг дахь эртний хүмүүсийн ул мөр
Монгол нутаг дахь эртний хүмүүсийн ул мөр
 
4 их монгол улс байгуулагдсан нь
4 их монгол улс байгуулагдсан нь4 их монгол улс байгуулагдсан нь
4 их монгол улс байгуулагдсан нь
 
түүхийг судлах арга, түүхийн судалгааны чиг хандлагыг судлах
түүхийг судлах арга, түүхийн судалгааны чиг хандлагыг судлахтүүхийг судлах арга, түүхийн судалгааны чиг хандлагыг судлах
түүхийг судлах арга, түүхийн судалгааны чиг хандлагыг судлах
 
Монголын түүх "Дөрвөлжин булш, буган чулуун хөшөө"
Монголын түүх "Дөрвөлжин булш, буган чулуун хөшөө"Монголын түүх "Дөрвөлжин булш, буган чулуун хөшөө"
Монголын түүх "Дөрвөлжин булш, буган чулуун хөшөө"
 
Эртний улсуудын аж ахуй
Эртний улсуудын аж ахуйЭртний улсуудын аж ахуй
Эртний улсуудын аж ахуй
 
Дэлхий дахины түүхэнд Монголчуудын гүйцэтгэсэн үүрэг,эзлэх байр суурь.
Дэлхий дахины түүхэнд Монголчуудын гүйцэтгэсэн үүрэг,эзлэх байр суурь.Дэлхий дахины түүхэнд Монголчуудын гүйцэтгэсэн үүрэг,эзлэх байр суурь.
Дэлхий дахины түүхэнд Монголчуудын гүйцэтгэсэн үүрэг,эзлэх байр суурь.
 
юань гүрэн
юань гүрэнюань гүрэн
юань гүрэн
 
амьдралын үүсэл
амьдралын үүсэламьдралын үүсэл
амьдралын үүсэл
 
ҮНДЭСНИЙ ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ХУВЬСГАЛ
ҮНДЭСНИЙ ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ХУВЬСГАЛҮНДЭСНИЙ ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ХУВЬСГАЛ
ҮНДЭСНИЙ ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ХУВЬСГАЛ
 

Similar to Хүннү - БУЛШ БУНХАН

кидан - БУЛШ ОРШУУЛГА
кидан - БУЛШ ОРШУУЛГАкидан - БУЛШ ОРШУУЛГА
кидан - БУЛШ ОРШУУЛГАИхбаяр Ихээ
 
Presentation1
Presentation1Presentation1
Presentation1bee Bear
 
Presentation1
Presentation1Presentation1
Presentation1bee Bear
 
1.ураг төрөл халиун
1.ураг төрөл халиун1.ураг төрөл халиун
1.ураг төрөл халиунBaterdene Tserendash
 
Дорноговь аймгийн соёлын үл хөдлөх дурсгал
Дорноговь аймгийн соёлын үл хөдлөх дурсгалДорноговь аймгийн соёлын үл хөдлөх дурсгал
Дорноговь аймгийн соёлын үл хөдлөх дурсгалbvjinee
 
New microsoft office word document (3)
New microsoft office word document (3)New microsoft office word document (3)
New microsoft office word document (3)bee Bear
 
Дорнод монголын хүн чулуу
Дорнод монголын хүн чулууДорнод монголын хүн чулуу
Дорнод монголын хүн чулууOtgonjargal Batzorig
 
түүхийн дадлагын тайлан
түүхийн дадлагын тайлантүүхийн дадлагын тайлан
түүхийн дадлагын тайланJargalsaihan Buyandelger
 
Niigmiin uhaani hicheeliin medeelel
Niigmiin uhaani hicheeliin medeelelNiigmiin uhaani hicheeliin medeelel
Niigmiin uhaani hicheeliin medeelelurangua85
 
New microsoft office power point presentation
New microsoft office power point presentationNew microsoft office power point presentation
New microsoft office power point presentationbee Bear
 
Эдлэг соёл
Эдлэг соёлЭдлэг соёл
Эдлэг соёлsurenee
 
Lekts 2. nen ertnii ueiin mongol oron
Lekts 2. nen ertnii ueiin mongol oronLekts 2. nen ertnii ueiin mongol oron
Lekts 2. nen ertnii ueiin mongol oronschool14
 
АРХЕОЛОГИЙН ҮНДЭС СУДАЛГААНЫ АРГА ЗҮЙ
АРХЕОЛОГИЙН ҮНДЭС СУДАЛГААНЫ АРГА ЗҮЙАРХЕОЛОГИЙН ҮНДЭС СУДАЛГААНЫ АРГА ЗҮЙ
АРХЕОЛОГИЙН ҮНДЭС СУДАЛГААНЫ АРГА ЗҮЙBatzorigO Batzorig
 

Similar to Хүннү - БУЛШ БУНХАН (20)

кидан - БУЛШ ОРШУУЛГА
кидан - БУЛШ ОРШУУЛГАкидан - БУЛШ ОРШУУЛГА
кидан - БУЛШ ОРШУУЛГА
 
Presentation1
Presentation1Presentation1
Presentation1
 
Presentation1
Presentation1Presentation1
Presentation1
 
Tyyh
TyyhTyyh
Tyyh
 
1.ураг төрөл халиун
1.ураг төрөл халиун1.ураг төрөл халиун
1.ураг төрөл халиун
 
Дорноговь аймгийн соёлын үл хөдлөх дурсгал
Дорноговь аймгийн соёлын үл хөдлөх дурсгалДорноговь аймгийн соёлын үл хөдлөх дурсгал
Дорноговь аймгийн соёлын үл хөдлөх дурсгал
 
New microsoft office word document (3)
New microsoft office word document (3)New microsoft office word document (3)
New microsoft office word document (3)
 
Mongoliin tvvhiin muzei
Mongoliin tvvhiin muzeiMongoliin tvvhiin muzei
Mongoliin tvvhiin muzei
 
Bugan khushuu
Bugan khushuuBugan khushuu
Bugan khushuu
 
Дорнод монголын хүн чулуу
Дорнод монголын хүн чулууДорнод монголын хүн чулуу
Дорнод монголын хүн чулуу
 
түүхийн дадлагын тайлан
түүхийн дадлагын тайлантүүхийн дадлагын тайлан
түүхийн дадлагын тайлан
 
чулуун зэвсгийн үе
чулуун зэвсгийн үечулуун зэвсгийн үе
чулуун зэвсгийн үе
 
Mонголын түүх
Mонголын түүхMонголын түүх
Mонголын түүх
 
Niigmiin uhaani hicheeliin medeelel
Niigmiin uhaani hicheeliin medeelelNiigmiin uhaani hicheeliin medeelel
Niigmiin uhaani hicheeliin medeelel
 
New microsoft office power point presentation
New microsoft office power point presentationNew microsoft office power point presentation
New microsoft office power point presentation
 
Эдлэг соёл
Эдлэг соёлЭдлэг соёл
Эдлэг соёл
 
Lekts 2. nen ertnii ueiin mongol oron
Lekts 2. nen ertnii ueiin mongol oronLekts 2. nen ertnii ueiin mongol oron
Lekts 2. nen ertnii ueiin mongol oron
 
түүх 8
түүх 8түүх 8
түүх 8
 
History
HistoryHistory
History
 
АРХЕОЛОГИЙН ҮНДЭС СУДАЛГААНЫ АРГА ЗҮЙ
АРХЕОЛОГИЙН ҮНДЭС СУДАЛГААНЫ АРГА ЗҮЙАРХЕОЛОГИЙН ҮНДЭС СУДАЛГААНЫ АРГА ЗҮЙ
АРХЕОЛОГИЙН ҮНДЭС СУДАЛГААНЫ АРГА ЗҮЙ
 

Хүннү - БУЛШ БУНХАН

  • 2. • Хүннүгийн үед холбогдох булш бунханыг оршуулгын зан үйл, гаднах хэлбэр төрх, дагалдуулсан эд зүйл зэргээр нь язгууртны болон жирийн иргэдийн гэж хуваан авч үздэг. Энэ хоёр булш нь гаднах төрх байдал, зохион байгуулалтаараа эрс ялгаатай байдаг төдийгүй булшнаас гарч байгаа эд өлгийн зүйлсийн хувьд ч ялгагдана.
  • 3. • Хэмжээний хувьд харьцангуй том, дөрвөлжин чулуун өрлөг далантай, үүдэвчтэй байдаг. Үүдэвчийг дөрвөлжин далангийн чанх урд чулууг мөн давхарлан өрж үйлддэг байсан байна. Үүдэвчний голоос эхлэн булш хүртэл хавтгай чулууг босоогоор нь зоож босгосон байдаг. Зарим булшины дотор талд хэд хэдэн эгнээ чулуун хана босгодог байжээ. Нас барсан хүнээ 8 м-ээс доош гүнд хоёр давхар тусгай дүнзэн бунхан доторхи модон авсанд оршуулдаг байжээ. Хүннүгийн язгууртны ийм булш манай орны Төв аймгийн Борнуур сумын нутаг Ноён уулын Сүжигт, Зурамт, Хужиртын ам, Ховд аймгийн Манхан сумын Тахилтын хотгор, Архангай аймгийн Хайрхан сумын Хүнүй голын Гол мод, Хэнтий аймгийн Баян-Адарга сумын Борбулаг, Дуурлиг нарс зэрэг газруудад олон тоогоор байна.
  • 4. • Ноён уулын Хүннүгийн булшийг Монголд ажиллаж байсан алт олзворлох “Монголор” алтны нийгэмлэгийн техникч Баллод гэгч 1912 онд анх санамсаргүй олж илрүүлсэн гэдэг. Тэрээр алтны судал хайж яваад том жижиг олон хонхор байсныг олж нэг томоохоныг нь малтаж үзэхэд булш байжээ. Олсон олдворынхоо заримыг Эрхүү, Петербургын холбогдох эрдэм шинжилгээний газар явуулсан нь Оросын эрдэмтэн судлаачдын сонирхлыг татсаар ийнхүү П.К.Козловын хээрийн шинилгээний ангийнхныг Ноён ууланд аяны дөрөө мултлахад хүргэсэн байна. П.К.Козловын шинжилгээний ангийнхан 1924-1925 онуудад Ноён уулын Журамт, Сүжигтэйн аманд нийтдээ язгууртны 10 том булш малтан шинжилсэн байна.
  • 5. • Ноён уулын булшуудыг малтах явцад тэдгээр язгууртан хүний өмсөж эдэлж хэрэглэж байсан торгон дээл, өмд, гутал, малгай, шавар болон хүрэл, мөнгөөр хийсэн сав суулга, эмээл, бичигтэй чий будаг бүхий модон аяга, үнэт чулуу, алт мөнгөн эдлэл, малын болон ангийн үс, үр тариа зэрэг олон тооны эд өлгийн дурсгал олджээ. Эдгээр олдворын дотор ноцолдож буй амьтдын хатгамал дүрстэй эсгий ширдэг, амьтдын дүрстэй мөнгө, хүрэл эдлэл зэрэг гоёл чимэглэлийн олон зүйлс хүннү нарын урлаг, соёлын гайхамшигтай дурсгал гэж зүй ёсоор тооцогддог.
  • 6. • Хүннүгийн Шаньюйг нас барахад түүний ойр дотны болон зарц шивэгчин нарыг алж нөгөө ертөнцөд хамт явуулдаг байсан гэх мэдээ сурвалж бичигт тэмдэглэгдсэн байдаг нь үнэн хэрэгтээ ойр дотны хүмүүс болон боол шивэгчин нарыг алаад хамт оршуулдаг бус харин тэднийг төлөөлүүлэн гэзгийг нь огтлон хамт дагалдуулан оршуулдаг байсан баримт бололтой. Гэзгийг 2-оор болон 3-аар сүлжсэн байх бөгөөд угаар нь чанга боосон байна.