Your SlideShare is downloading. ×
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων

1,352

Published on

Διπλωματική Εργασία

Διπλωματική Εργασία

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
1,352
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
6
Actions
Shares
0
Downloads
9
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. ΢ΥΟΛΖ ΑΝΘΡΩΠΗ΢ΣΗΚΩΝ & ΚΟΗΝΩΝΗΚΩΝ ΔΠΗ΢ΣΖΜΩΝ ΣΜΖΜΑ ΔΠΗ΢ΣΖΜΩΝ ΣΖ΢ ΔΚΠΑΗΓΔΤ΢Ζ΢ ΚΑΗ ΣΖ΢ ΑΓΩΓΖ΢ ΢ΣΖΝ ΠΡΟ΢ΥΟΛΗΚΖ ΖΛΗΚΗΑΠΑΝΕΠΙ΢ΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΣΑΠΣΤΧΙΑΚΩΝ ΢ΠΟΤΔΩΝ ΢ΣΙ΢ ΕΠΙ΢ΣΗΜΕ΢ ΣΗ΢ ΕΚΠΑΙΔΕΤ΢Η΢ & ΣΗ΢ ΑΓΩΓΗ΢ ΚΑΣΔΤΘΤΝ΢Ζ: ΚΟΗΝΩΝΗΚΖ ΘΔΩΡΗΑ,ΠΟΛΗΣΗΚΖ & ΠΡΑΚΣΗΚΔ΢ ΢ΣΖΝ ΔΚΠΑΗΓΔΤ΢Ζ Δθπαηδεχνληαο δηαπνιηηηζκηθά ηνπο εθπαηδεπηέο ελειίθσλ: Πξνδηαγξαθέο ελφο εθπαηδεπηηθνχ πξνγξάκκαηνο πνπ ζα θαζηζηά ηνπο εθπαηδεπηέο ελειίθσλ δηαπνιηηηζκηθά έηνηκνπο ΑΠΟ΢ΣΟΛΟ΢ ΛΑΕΑΡΟΠΟΤΛΟ΢ ΔΙΠΛΩΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑ΢ΙΑ Επιβλέπων: Θανάςησ Καραλήσ Επίκουροσ Καθηγητήσ Πανεπιςτημίου Πατρών ΠΑΣΡΑ, 2011 1
  • 2. Γήισζε Αθαδεκατθήο ΑθεξαηφηεηαοΟ ππνγξάθσλ κεηαπηπρηαθφο θνηηεηήο ηνπ Πξνγξάκκαηνο Μεηαπηπρηαθψλ ΢πνπδψλ ηνπΣΔ.Δ.Α.Π.Ζ Απφζηνινο Λαδαξφπνπινο (ΑΜ 290)δειψλσ ππεπζχλσο φηη ε παξνχζα δηπισκαηηθή κνπ εξγαζία κε ηίηιν:Δθπαηδεχνληαο δηαπνιηηηζκηθά ηνπο εθπαηδεπηέο ελειίθσλ :Πξνδηαγξαθέο ελφο εθπαηδεπηηθνχπξνγξάκκαηνο πνπ ζα θαζηζηά ηνπο εθπαηδεπηέο ελειίθσλ δηαπνιηηηζκηθά έηνηκνπο "έρεη γξαθηεί απφ εκέλα ρσξίο νπνηαδήπνηε εμσηεξηθή κε αδεηνδνηεκέλε βνήζεηα, φηη δελ έρεηππνβιεζεί ζε νπνηνδήπνηε ίδξπκα ή νξγαληζκφ πξνο αμηνιφγεζε, νχηε έρεη δεκνζηεπζεί ζηνπαξειζφλ κέξνο ηεο ή ζην ζχλνιφ ηεο. Οπνηαδήπνηε κέξε , ιέμεηο ή ηδέεο, ηεο κεηαπηπρηαθήοδηαηξηβήο, αλ θαη πεξηνξηζκέλα, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ πηλάθσλ, γξαθεκάησλ, ραξηψλ θ.ιπ.,ηα νπνία είλαη εηζεγεκέλα απφ (ή κε βάζε) άιιεο πεγέο έρνπλ αλαγλσξηζηεί σο ηέηνηα ρσξίαθακία εμαίξεζε.Ζκεξνκελία 7/11/2011Ολνκαηεπψλπκν Λαδαξφπνπινο Απφζηνινο 2
  • 3. ΠεξηερφκελαΠξφινγνο ............................................................................................................................. 4Δηζαγσγή ............................................................................................................................. 5ΚΔΦΑΛΑΗΟ 1Δλήιηθνο Δθπαηδεπφκελνο1.1.Δηζαγσγηθά ....................................................................................................................61.2.Ο Δλήιηθνο Δθπαηδεπφκελνο ζηε ΢χγρξνλε Διιεληθή θαη Δπξσπατθή πξαγκαηηθφηεηα .............................................................................................................11 1.2.1.Ζ Πεξίπησζε ηεο Διιάδαο ..................................................................................131.3.Θεσξίεο πεξί κάζεζεο ...................................................................................................171.4. Πξνζφληα ηνπ Δθπαηδεπηή Δλειίθσλ ..........................................................................171.5. ΢ηφρνο θαη θίλεηξα ησλ ελειίθσλ εθπαηδεπνκέλσλ ....................................................211.6. Ο ζχγρξνλνο ξφινο ηνπ εθπαηδεπηή ελειίθσλ - δηαπηζηψζεηο θαη πξνηάζεηο .............251.7. Γηαπνιηηηζκηθή Δθπαίδεπζε ......................................................................................... 26 1.7.1. Πνιππνιηηηζκηθφηεηα θαη Γηαπνιηηηζκηθφηεηα ...................................................281.8. Ζ Δπξσπατθή Γηαπνιηηηζκηθή Γηάζηαζε ζηελ Δθπαίδεπζε ........................................291.9. Έλλνηα θαη ζεκαζία ηεο δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο ...............................................301.10.Πξνυπνζέζεηο ζπκκεηνρήο ησλ ελειίθσλ ζηελ εθπαίδεπζε.......................................331.11. Ζ δηαπνιηηηζκηθή δηάζηαζε ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ ...........................................34 1.11.1. Ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ .....................................34 1.11.2. Ζ επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζηε δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε ................361.12. Σν κνληέιν δηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos, Tilki and Taylor (1998, 2001) .................................................................................................................39ΚΔΦΑΛΑΗΟ 2Μεζνδνινγία ηεο έξεπλαο2.1. Δηζαγσγή ......................................................................................................................452.2 Ζ ζθνπηκφηεηα ηεο έξεπλαο .......................................................................................... 452.3. ΢ηφρνη ηεο έξεπλαο .......................................................................................................462.4. Δξεπλεηηθά εξσηήκαηα ................................................................................................ 462.5. Μεζνδνινγία ηεο έξεπλαο ............................................................................................ 462.6. Γπζθνιίεο θαη πεξηνξηζκνί ηεο έξεπλαο.......................................................................482.7.Μέζα θαη ηξφπνο ζπιινγήο ησλ δεδνκέλσλ .................................................................492.8.Αληηζηνηρία εξσηεκάησλ ζπλέληεπμεο κε άμνλεο ηνπ κνληέινπ Papadopoulos,Tilki and Taylor ......................................................................................502.9.Γείγκα ηεο έξεπλαο .......................................................................................................51 3
  • 4. ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3Αλάιπζε θαη παξνπζίαζε απνηειεζκάησλ3.1.Αλάιπζε θαη παξνπζίαζε ηεο εμνηθείσζεο θαη επαηζζεηνπνίεζεο ησλεθπαηδεπηψλ ελειίθσλ ζε ζέκαηα δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο θαη δηαρείξηζεοηεο εηεξφηεηαο .....................................................................................................................523.2.΢πζρέηηζε επαγγεικαηηθήο επάξθεηαο ή εκπεηξίαο κε ηελ επηινγή ηνπεθπαηδεπηηθνχ πξνγξάκκαηνο.............................................................................................. 563.3.Αλάιπζε θαη παξνπζίαζε ησλ επηκνξθσηηθψλ αλαγθψλ ησλ εθπαηδεπηψλελειίθσλ................................................................................................................ ..............59ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4΢πκπεξάζκαηα ηεο έξεπλαο4.1. ΢πκπεξάζκαηα απφ ηελ αλάιπζε θαη παξνπζίαζε ησλ επηκέξνπο εξεπλεηηθψλ εξσηεκάησλ ............................................................................................... 664.2. Δλήιηθεο Δθπαηδεπφκελνη θαη Δθπαηδεπηηθέο Πξννπηηθέο .......................................67 4.2.1. Βαζκφο ηθαλνπνίεζεο απφ ηα ζεκηλάξηα .............................................................. 67 4.2.2.Οθέιε απφ ηα επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα ................................................................ 67 4.2.3.Γπζθνιίεο πνπ πξνέθπςαλ θαηά ηελ παξαθνινχζεζε επηκνξθσηηθψλ ζεκηλαξίσλ .....................................................................................................................674.3.Πξνδηαγξαθέο ελφο εθπαηδεπηηθνχ πξνγξάκκαηνο πνπ ζα θαζηζηά ηνπο εθπαηδεπηέο ελειίθσλ δηαπνιηηηζκηθά έηνηκνπο ............................................................. 694.4. Πξνηάζεηο γηα πεξαηηέξσ έξεπλα .................................................................................73Βηβιηνγξαθία ......................................................................................................................74Παξάξηεκα (νη ζπλεληεχμεηο) .......................................................................................... 79 4
  • 5. Πξφινγνο Οη ηξέρνπζεο θνηλσληθννηθνλνκηθέο εμειίμεηο επηθέξνπλ ζεκαζηνινγηθέο αιιαγέοζηηο αλάγθεο θαη ζην λέν θαη ζχγρξνλν ξφιν πνπ θαιείηαη λα δηαδξακαηίζεη εεθπαίδεπζε κέζα απφ ηε δηαπνιηηηζκηθή ηεο δηάζηαζε ζηα πιαίζηα ησλπνιππνιηηηζκηθψλ δνκψλ πνπ δεκηνπξγνχληαη Με βάζε απηφ ην γεγνλφοζπλεπάγεηαη φηη θαιείηαη ν εθπαηδεπηήο ελειίθσλ λα θηλεηνπνηεζεί θαη λααλαδεηήζεη έλα επξχηεξν πεδίν γλψζεσλ κέζα απφ ην νπνίν ζα κπνξέζεη λααλαδεηήζεη ηηο γλψζεηο εθείλεο πνπ ζα κπνξέζνπλ λα ζπκβάιινπλ ζηεδηαπνιηηηζκηθή ηνπ επάξθεηα θαη εηνηκφηεηα. Δμάιινπ ε ηδέα ηεο δηαπνιηηηζκηθήοεθπαίδεπζεο είλαη ζπλπθαζκέλε κε κηα κνξθή εθπαίδεπζεο πνπ ζηεξίδεηαη ζηααλζξψπηλα δηθαηψκαηα, ζηελ εμαηνκίθεπζε ηνπ αηφκνπ αιιά θαη ζηελ ηδέα ηεο ΓηάΒίνπ Μάζεζεο έηζη φπσο έρεη δηαηππσζεί απφ ηελ Παγθφζκηα εθπαηδεπηηθήθνηλφηεηα. Γηα ηελ εθπφλεζε απηήο ηεο εξγαζίαο ζα ήζεια εμαξρήο λα επραξηζηήζσαπφ θαξδηάο ηνλ Δπηβιέπνληα Καζεγεηή ηνλ θ. Αζαλάζην Καξαιή γηα ηελεμαηξεηηθή ηνπ ππνζηήξημε θαη θαζνδήγεζε θαζ φιε ηε δηάξθεηα ηεο ζπλεξγαζίαοκαο θαζψο θαη γηα ηελ ακέξηζηε εζηθή ηνπ ζπκπαξάζηαζε. ΢ηε ζπλέρεηα ζα ήζειαλα επραξηζηήζσ ηελ θπξία Εαθεηξνπνχινπ Γεσξγία πνπ κέρξη παιηφηεξα ήηαλε θαηθαζεγήηξηά κνπ ζην ηκήκα Κνηλσληθήο Δξγαζίαο ηνπ ΑΣΔΗ Πάηξαο γηα ηελππνζηήξημή ηεο κέζα απφ ηε ζπιινγή ζηνηρείσλ θαη ρξήζηκσλ πιεξνθνξηψλ πνπκνπ έδσζε ζρεηηθά κε ην κνληέιν Γηαπνιηηηζκηθήο Δηνηκφηεηαο γηα ην νπνίν ε ίδηααθηέξσζε ρξφληα πξνζσπηθήο δνπιεηάο γηα λα ην αλαιχζεη θαη λα ην πξνζαξκφζεηζηελ εθπαίδεπζε θαη ε ίδηα ην εκπηζηεχηεθε ζε κέλα γηα λα ην αμηνπνηήζσ ζηελεξεπλεηηθφ κνπ θνκκάηη. Δπραξηζηψ επίζεο ζεξκά ηελ Σηηίθα Σζηληψλε πξψελΤπεχζπλε ηνπ πξνγξάκκαηνο «Οδπζζέαο» γηα ηε ζπκβνιή ηεο ζηελ δηεμαγσγή ησλζπλεληεχμεσλ. Έλα κεγάιν επραξηζηψ επίζεο ζηελ θνπέια κνπ γηα ηελ ακέηξεηεππνκνλή θαη θαηαλφεζε πνπ επέδεημε φιν απηφ ην δηάζηεκα θαζψο θαη ζηελ κεηέξακνπ θαη ηνπο θίινπο κνπ. Ζ δηπισκαηηθή εξγαζία απνηειεί θαη κία πνιχ θαιήεπθαηξία γηα κία θαηαγξαθή θαη αλάδεημε ζεκάησλ πνπ έρεη σο αθεηεξηαθή βάζεζέκαηα δηαπνιηηηζκηθήο επάξθεηαο ησλ εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ ιακβάλνληαο ππφςηληελ Δθπαίδεπζε Δλειίθσλ σο έλα επηζηεκνληθφ πεδίν πνπ θαιείηαη λα αλαιάβεηκέζα απηφ ν Δθπαηδεπηήο Δλειίθσλ θαζνξηζηηθφ ξφιν ζηελ πνξεία θαη εμέιημε ηεογλψζεο θαη ηεο κάζεζεο, κηα πνξεία πνπ είλαη ζπλερήο θαη εμειηζζφκελε. 5
  • 6. Δηζαγσγή Ζ παξνχζα κειέηε κε ζέκα ηηο πξνδηαγξαθέο ελφο εθπαηδεπηηθνχ πξνγξάκκαηνοπνπ ζα θαζηζηά ηνπο εθπαηδεπηέο ελειίθσλ δηαπνιηηηζκηθά έηνηκνπο απνζθνπεί ζηνλα δηεξεπλήζεη θαηά πφζν ην κνληέιν εθπαίδεπζεο ελειίθσλ, πνπ παξνπζηάδεηαηζην ζεσξεηηθφ κέξνο, κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί σο ζεσξεηηθφ κνληέιν ζηελεθπαίδεπζε ελειίθσλ ζηελ Διιάδα. Ο ζθνπφο είλαη λα δηεξεπλεζεί ε δηαπνιηηηζκηθή εηνηκφηεηα ησλ εθπαηδεπηψλελειίθσλ κε βάζε ην Γηαπνιηηηζκηθφ πεξίγξακκα επηκφξθσζεο ελειίθσλ ηνπκνληέινπ δηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos, Tilki and Taylor (1998,2001). Οη επηκέξνπο ζηφρνη ηεο έξεπλαο είλαη λα δηεξεπλεζνχλ ε εηνηκφηεηα θαη νηαλάγθεο ζε εθπαηδεπκέλνπο εθπαηδεπηέο ζε πξνγξάκκαηα εθπαίδεπζεο ελειίθσλ κεζέκα ηελ δηαπνιηηηζκηθφηεηα, κε βάζε ην Γηαπνιηηηζκηθφ πεξίγξακκα επηκφξθσζεοελειίθσλ ηνπ κνληέινπ δηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos, Tilki andTaylor (1998,2001). Ζ εξγαζία ρσξίδεηαη ζε δχν θχξηα κέξε ην ζεσξεηηθφ θαη ην εξεπλεηηθφ. ΢ην ζεσξεηηθφ κέξνο δηαπξαγκαηεπφκαζηε ηνλ ελήιηθν εθπαηδεπφκελν ζηεζχγρξνλε ειιεληθή θαη επξσπατθή πξαγκαηηθφηεηα, θαη ηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπελήιηθνπ εθπαηδεπνκέλνπ, ηα πξνζφληα ηνπ Δθπαηδεπηή Δλειίθσλ θαζψο θαη ηνλζηφρν θαη ηα θίλεηξα ησλ ελειίθσλ εθπαηδεπνκέλσλ ζε ζρέζε κε ηελδηαπνιηηηζκηθή εηνηκφηεηά ηνπ. ΋ια ηα παξαπάλσ δηεξεπλψληαη ζε ζρέζε κε ηνπο άμνλεο ηνπ κνληέινπδηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos, Tilki and Taylor (1998, 2001). ΢ην εξεπλεηηθφ κέξνο δηεξεπλάηαη κέζα απφ 19 ζπλεληεχμεηο ε εηνηκφηεηα θαη νηαλάγθεο ζε εθπαηδεπκέλνπο εθπαηδεπηέο ζε πξνγξάκκαηα εθπαίδεπζεο ελειίθσλ κεζέκα ηελ δηαπνιηηηζκηθφηεηα, κε βάζε ην Γηαπνιηηηζκηθφ πεξίγξακκα επηκφξθσζεοελειίθσλ ηνπ κνληέινπ δηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos, Tilki andTaylor (1998,2001). Βαζηθφ ζπκπέξαζκα ηεο κειέηεο είλαη φηη νη εθπαηδεπηέο ελειίθσλ ζηελ Διιάδαδελ λνηψζνπλ αθφκα έηνηκνη ζην λα αληεπεμέιζνπλ ζε ζέκαηα δηαπνιηηηζκηθφηεηαο. 6
  • 7. ΚΔΦΑΛΑΗΟ 1: Δλήιηθνο Δθπαηδεπφκελνο 1.1.Δηζαγσγηθά Χο πξνο ηελ νξνινγία ζα κπνξνχζακε λα ππνζηεξίμνπκε φηη ππάξρεη αθφκε κηααζάθεηα σο πξνο ηε ρξήζε θαη ην πεξηερφκελν ησλ φξσλ «ζπλερηδφκελεεθπαίδεπζε» (continuing education), «δηα βίνπ εθπαίδεπζε» (lifelong education),«εθπαίδεπζε ελειίθσλ» (adult education), «επαλαιακβαλφκελε-ελαιιαζζφκελεεθπαίδεπζε» (recurrent education), φξνη νη νπνίνη ζπρλά αιιειεπηθαιχπηνληαη. ΋πσο έρεη παξαηεξήζεη θαη ν Paterson ην εχξνο ηεο νξνινγίαο θαη ησλ νξηζκψλπνπ έρεη δεκηνπξγεζεί ζην πεδίν ηεο εθπαίδεπζεο ελειίθσλ έρεη πξνθαιέζεη κεγάιε«ζχγρπζε» (Paterson, 1979:13). ΢χκθσλα κε ηνλ Lindeman «…ε εθπαίδεπζε είλαη δσή….. φιε ε δσή είλαη κάζεζεγη’ απηφ θαη ε εθπαίδεπζε δελ κπνξεί λα έρεη ηέινο. Απηφ ην λέν εγρείξεκα νλνκάδεηαηεθπαίδεπζε ελειίθσλ, φρη γηαηί πεξηνξίδεηαη ζηνπο ελήιηθεο, αιιά γηαηί ε σξηκφηεηαθαζνξίδεη ηα φξηα ηεο» (Lindeman,1961:6). Αξγφηεξα νη Darkenwald θαη Merriamφξηζαλ ηελ Δθπαίδεπζε Δλειίθσλ σο κηα «…δηαδηθαζία θαηά ηελ νπνία ηα άηνκαησλ νπνίσλ νη ζεκαληηθφηεξνη θνηλσληθνί ξφινη είλαη ραξαθηεξηζηηθνί ηνπ ξφινπ ηνπελήιηθα, ζπκκεηέρνπλ ζε ζπζηεκαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο κε ζηφρν λα πξαγκαηνπνηήζνπλδηάθνξεο αιιαγέο ζηε γλψζε, ηηο ζηάζεηο, θαζψο θαη ηηο αμίεο ή ηηο δεμηφηεηεο»(Darkenwald & Merriam, 1982:9). Χζηφζν νη Κειπαλίδεο θαη Βξπληψηε (2004:19-21) ππνζηεξίδνπλ φηη ν φξνοΔθπαίδεπζε Δλειίθσλ έξρεηαη ζε αληίθαζε κε ηα ζεκεξηλά δεδνκέλα, απφ ηε ζηηγκήπνπ θαη νη θνηηεηέο ηεο ηξηηνβάζκηαο εθπαίδεπζεο είλαη ελήιηθεο, ρσξίο φκσο νηχπνο απηφο ηεο εθπαίδεπζεο λα «…εληάζζεηαη ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ». Οη ίδηνηζεσξνχλ φηη ν φξνο ΢πλερηδφκελε Δθπαίδεπζε είλαη ν θαηαιιειφηεξνο, γηα λαπεξηγξάςεη θαη λα ζπκπεξηιάβεη φιεο ηηο κνξθέο εθπαίδεπζεο, νη νπνίεο πθίζηαληαηκεηά ηελ πεξάησζε ηεο αξρηθήο. ΢χκθσλα κε ην ζρήκα θαηάηαμεο πνπ αθνινπζεί ε ΢πλερηδφκελε Δθπαίδεπζεείλαη κέξνο ηεο δηα βίνπ εθπαίδεπζεο1. Χζηφζν, ραξαθηεξίδεηαη απφ κηαπνηθηινκνξθία θαη ζε θάπνην βαζκφ κπνξεί λα ζπκπεξηιάβεη θαη άιιεο κνξθέο ηεογεληθήο θαη επαγγεικαηηθήο εθπαίδεπζεο κέρξη ελφο νξηζκέλνπ ζεκείνπ (βι. ζεκείνηνκήο ηνπ ζρήκαηνο). Γηα παξάδεηγκα ππάξρνπλ ελήιηθεο πνπ γηα δηάθνξνπο ιφγνποδελ έρνπλ νινθιεξψζεη ηελ ηππηθή ηνπο εθπαίδεπζε, αλ θαη ζπλερίδνπλ λα αζθνχλδηάθνξνπο επαγγεικαηηθνχο θαη θνηλσληθνχο ξφινπο. Πξνθεηκέλνπ ινηπφλ λα1 Ο φξνο δια βίου εκπαίδευζη γεληθά αλαθέξεηαη ζε φινπο ηνπο ηχπνπο ηεο εθπαίδεπζεο (ηππηθή, κε-ηππηθή θαη άηππε), σζηφζν εδξάδεηαη θαη ζε «κηα θηινζνθηθή έλλνηα ζχκθσλα κε ηελ νπνία ε εθπαίδεπζε ζεσξείηαη ζαλ κηα καθξνρξφληα δηαδηθαζία πνπ αξρίδεη θαηά ηε γέλλεζε θαη δηαξθεί θαζφιε ηε δηάξθεηα ηεο δσήο» (CEDEFOP, 1996:80) 7
  • 8. βειηηψζνπλ ηε ζέζε ηνπο ζηελ αγνξά εξγαζίαο επαλεληάζζνληαη ζηελ εθπαηδεπηηθήδηαδηθαζία γηα λα πάξνπλ ην απνιπηήξην ηεο αλψηεξεο δεπηεξνβάζκηαο εθπαίδεπζεο(΢ρνιείν Γεχηεξεο Δπθαηξίαο). Απηνχ ηνπ είδνπο νη θαηεγνξίεο είλαη ελδηάκεζεο θαηαλήθνπλ ζην ζεκείν ζχγθιηζεο ηεο αξρηθήο κε ηε ζπλερηδφκελε εθπαίδεπζε. ΋κσο,ε βαζηθή θαη νπζηαζηηθή δηαθνξά ηεο ζπλερηδφκελεο κε ηηο ππφινηπεο κνξθέοαξρηθήο εθπαίδεπζεο ζπλίζηαηαη ζην φηη «…ζπληειείηαη κεηά ηελ έληαμε ηνπ αηφκνπζε θνηλσληθνχο θαη επαγγεικαηηθνχο ξφινπο θαη παξάιιεια κε ηελ άζθεζε απηψλ ησλξφισλ » (Κειπαλίδεο θαη Βξπληψηε, 2004:19-21). ΔΝΝΟΗΟΛΟΓΗΚΖ ΓΟΜΖ Γηα βίνπ Δθπαίδεπζε Γηα βίνπ Μάζεζε Δμσζρνιηθή εθπαίδεπζε ΑΡΥΗΚΖ ΢ΤΝΔΥΗΕΟΜΔΝΖ ΔΚΠΑΗΓΔΤ΢Ζ ΔΚΠΑΗΓΔΤ΢Ζ Τπνρξεσηηθή Δθπαίδεπζε Δπαλεξρφκελε Γεπηεξνβάζκηα Γεληθή Δπαλαιακβαλφκελε Γεπηεξνβάζκηα Δπαγγ. Δλαιιαζζφκελε Σξηηνβάζκηα Γεληθή Πεξηνδηθή Σξηηνβάζκηα Δπαγγ. Γηαξθήο Αδηάθνπε ΢ρήκα 1, Πεγή: Κειπαλίδεο θαη Βξπληψηε (2004:20) Αλ θαη ν φξνο Δθπαίδεπζε Δλειίθσλ ζεσξείηαη φηη έρεη πξνθαιέζεη αξθεηήζχγρπζε (Jarvis, 1990), εληνχηνηο θαίλεηαη φηη νη ελλνηνινγηθέο δηαθνξέο ζηνπονξηζκνχο δηέπνληαη απφ κηα θνηλή θηινζνθία θαη αληίιεςε ζχκθσλα κε ηελ νπνία«…θάησ απφ ηηο γξήγνξα κεηαβαιιφκελεο πνιηηηζκηθέο θαη θνηλσληθν-νηθνλνκηθέοζπλζήθεο ε εθπαίδεπζε δελ κπνξεί λα πεξηνξίδεηαη ζην κνληέιν ηεο αξρηθήο ζρνιηθήοθνίηεζεο, αιιά επίζεο πξέπεη λα είλαη εθηθηή ζηα άηνκα θαηά δηαζηήκαηα ζε φιε ηνποηε δσή» (Bengtsson, 1990:4575). Πην ζπγθεθξηκέλα, ν φξνο «ΔθπαίδεπζεΔλειίθσλ», πνιιέο θνξέο ρξεζηκνπνηείηαη ζηε βηβιηνγξαθία κε δηαθνξεηηθφπεξηερφκελν ην νπνίν αληαλαθιά θαη ηα αμηνινγηθά θξηηήξηα θαη ζηφρνπο ηεο θάζεκειέηεο. ΋πσο έρεη επηζεκάλεη ν Knowles (1998:25), απηή ε ζχγρπζε γχξσ απφ ηνπεξηερφκελν ηνπ φξνπ «εθπαίδεπζε ελειίθσλ» νθείιεηαη ζην γεγνλφο φηη ν φξνορξεζηκνπνηείηαη κε ηνπιάρηζηνλ ηξεηο δηαθνξεηηθέο έλλνηεο: 8
  • 9. • Τπνλνεί κηα δηαδηθαζία πνπ πεξηιακβάλεη φιεο ηηο εκπεηξίεο απφθηεζεο γλψζεσλ, δεμηνηήησλ, ελδηαθεξφλησλ, ζηάζεσλ θαη αμηψλ απφ ελήιηθα άηνκα. • Πεξηγξάθεη κηα πνηθηιία νξγαλσκέλσλ δξαζηεξηνηήησλ πνπ πινπνηνχληαη απφ κηα πνιπκνξθία νξγαληζκψλ, κε ζηφρν ηελ επίηεπμε ζπγθεθξηκέλσλ εθπαηδεπηηθψλ ζηφρσλ. • Δπηρεηξεί λα πεξηγξάςεη ην ζπλδπαζκφ ησλ παξαπάλσ δηεξγαζηψλ ζηελ θαηεχζπλζε ελφο θηλήκαηνο κε άμνλα ην αίηεκα γηα δηαξθή πξφζβαζε ηνπ ελήιηθνπ πνιίηε ζε εθπαηδεπηηθέο δηαδηθαζίεο. Δπίζεο ζχκθσλα κε ηνλ νξηζκφ ηνπ Ο.Ο.΢.Α (1977), «..ε εθπαίδεπζε ελειίθσλαθνξά νπνηαδήπνηε καζεζηαθή δξαζηεξηφηεηα ή πξφγξακκα ζθφπηκα ζρεδηαζκέλναπφ θάπνηνλ εθπαηδεπηηθφ θνξέα, γηα λα ηθαλνπνηήζεη νπνηαδήπνηε αλάγθεθαηάξηηζεο ή ελδηαθέξνλ, πνπ ελδέρεηαη λα πξαγκαηνπνηεζεί ζε νπνηνδήπνηεζηάδην ηεο δσήο ελφο αλζξψπνπ πνπ έρεη ππεξβεί ηελ ειηθία ηεο ππνρξεσηηθήοεθπαίδεπζεο θαη ε θχξηα δξαζηεξηφηεηα ηνπ δελ είλαη πιένλ ε εθπαίδεπζε. Η«ζθαίξα» ηεο, επνκέλσο, θαιχπηεη κε επαγγεικαηηθέο, επαγγεικαηηθέο, γεληθέο,ηππηθέο θαη κε ηππηθέο ζπνπδέο, θαζψο επίζεο θαη ηελ εθπαίδεπζε πνπ έρεηζπιινγηθφ ζθνπφ». (Rogers 1999: 55). ΋πσο παξαηεξνχκε, θαηά ηνλ ΟΟ΢Α βαζηθφ θξηηήξην είλαη ε απφζηαζεαπφ ηελ ειηθία ηεο ππνρξεσηηθήο εθπαίδεπζεο θαη φρη ην ειηθηαθφ φξην ησλ άλσησλ 18 εηψλ πνπ ζεκαηνδνηεί θαη ηελ έλαξμε ηεο ελήιηθεο πεξηφδνπ(Παπαδφπνπινο, 2005:388). ΢χκθσλα κε ηελ UNESCO2 (Jarvis, 1990:6), κε ηνλφξν εθπαίδεπζε ελειίθσλ ελλννχκε: «Οιφθιεξν ην θάζκα ησλ νξγαλσκέλσλεθπαηδεπηηθψλ δηαδηθαζηψλ, νπνηνπδήπνηε πεξηερνκέλνπ ή επηπέδνπ θαη νηαζδήπνηεκεζφδνπ, είηε απηέο αθνξνχλ αλαγλσξηζκέλεο ή ειεχζεξεο ζπνπδέο είηε ζπλερίδνπλή αλαπιεξψλνπλ ηελ αξρηθή εθπαίδεπζε ζε ζρνιεία, θνιέγηα θαη παλεπηζηήκηα,θαζψο θαη ζε ζρνιέο καζεηείαο, κε ηε βνήζεηα ησλ νπνίσλ (δηαδηθαζηψλ) άηνκαζεσξνχκελα σο ελήιηθα απφ ηελ θνηλσλία ζηελ νπνία αλήθνπλ, αλαπηχζζνπλ ηηοηθαλφηεηέο ηνπο, πινπηίδνπλ ηηο γλψζεηο ηνπο, βειηηψλνπλ ηελ ηερληθή θαη επαγγεικαηηθήηνπο θαηάξηηζε ή ζηξέθνληαη πξνο λέεο θαηεπζχλζεηο θαη κεηαβάιινπλ ηηο ζηάζεηο θαηηηο ζπκπεξηθνξέο ηνπο πξνο ηε δηπιή πξννπηηθή ηεο νινθιεξσκέλεο πξνζσπηθήο ηνποαλάπηπμεο θαη ηεο ζπκκεηνρήο ηνπο ζε κηα ηζνξξνπεκέλε θαη αλεμάξηεηε θνηλσληθή,νηθνλνκηθή θαη πνιηηηζηηθή αλάπηπμε». Αξγφηεξα ε 5ε Γηεζλήο Γηάζθεςε ηεοUNESCO γηα ηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ ππνγξάκκηζε φηη «…ε κάζεζε είλαηραξά, εξγαιείν, δηθαίσκα, θαη απαηηεί ππεπζπλφηεηα ε νπνία ζα πξέπεη λαεπηκεξίδεηαη κεηαμχ ησλ ζπληειεζηψλ ηεο» (1997:7). ΋πσο επηζεκαίλεη θαη νΒεξγίδεο (2007), ζηελ παξαπάλσ δηαθήξπμε ηνλίδεηαη ε έλλνηα ηεο κάζεζεοπεξηζζφηεξν σο δηθαίσκα ησλ ελειίθσλ παξά σο ππνρξέσζή ηνπο, ελψ νηπξνηάζεηο πνπ θαηαζέηεη ε UNESCO (1999) πεξηιακβάλνπλ ηέζζεξαδηαθνξεηηθά είδε κάζεζεο. 9
  • 10. Ο νξηζκφο απηφο ηεο UNESCO γηα ηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ παξνπζηάδεηπνιιά θνηλά ζεκεία κε απηφλ ηνπ ΟΟ΢Α, κε ηε δηαθνξά φηη εδψ ηίζεηαη ζαθψοην θξηηήξην ηεο ελειηθηφηεηαο, φπσο απηφ νξίδεηαη απφ ην εθάζηνηε θνηλσληθφπιαίζην. Γηα ηηο αλάγθεο ηεο παξνχζαο κειέηεο ζα ρξεζηκνπνηείηαη ράξηλ ζπληνκίαον φξνο Δθπαίδεπζε Δλειίθσλ κε ην παξαπάλσ πεξηερφκελν. ΢χκθσλα κε ηελθαηεγνξηνπνίεζε ησλ Coombs, Prosser, & Ahmed, (1974) νη εθπαηδεπηηθέοδξαζηεξηφηεηεο κπνξνχλ λα ρσξηζηνχλ ζε ηξεηο κνξθέο: • ηελ «ηππηθή εθπαίδεπζε» (formal education), ε νπνία πεξηιακβάλεη ην ηεξαξρηθά δνκεκέλν, ρξνληθά δηαβαζκηζκέλν εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα, απφ ηελ πξσηνβάζκηα εθπαίδεπζε έσο ην παλεπηζηήκην, ζην νπνίν πεξηέρνληαη, πέξαλ ησλ γεληθψλ αθαδεκατθψλ ζπνπδψλ, κηα πνηθηιία εμεηδηθεπκέλσλ πξνγξακκάησλ θαη νξγαληζκψλ γηα ηελ ηερληθή θαη επαγγεικαηηθή εθπαίδεπζε • ηε «κε-ηππηθή εθπαίδεπζε» ή «θαηά ζπλζήθε ηππηθή εθπαίδεπζε» (non- formal education), ε νπνία παξέρεη νξγαλσκέλεο εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο εθηφο ηνπ θαζηεξσκέλνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο, είηε κεκνλσκέλε είηε σο κέξνο κηαο επξχηεξεο δξαζηεξηφηεηαο, πνπ ζηνρεχεη ζε ζπγθεθξηκέλν θνηλφ θαη βαζίδεηαη ζε ζπγθεθξηκέλνπο εθπαηδεπηηθνχο ζηφρνπο. • ηελ «άηππε εθπαίδεπζε» (informal education), ε νπνία πεξηιακβάλεη δξαζηεξηφηεηεο ηεο θαζεκεξηλφηεηαο, δελ έρεη ζπζηεκαηηθή δηάξζξσζε απφ πιεπξάο καζεζηαθψλ ζηφρσλ, ρξνληθήο δηάξθεηαο, ή δηδαθηηθήο ππνζηήξημεο θαη δελ νδεγεί ζε πηζηνπνίεζε, θαζψο ζηηο πεξηζζφηεξεο πεξηπηψζεηο δελ είλαη ζθφπηκε (π.ρ δξαζηεξηφηεηεο πνπ νξγαλψλνληαη απφ εζεινληηθνχο θνξείο, ηπραία καζεζηαθά πεξηζηαηηθά θηι.). Ζ άηππε εθπαίδεπζε απνηειεί κηα δηα βίνπ δηαδηθαζία θαηά ηελ νπνία ην θάζε άηνκν απνθηά ζηάζεηο, αμίεο, δεμηφηεηεο θαη γλψζεηο απφ ηελ θαζεκεξηλή πείξα ηνπ θαη ηελ επίδξαζε ηνπ πεξηβάιινληνο, απφ ηελ νηθνγέλεηα, ηε γεηηνληά, ηελ εξγαζία, θηι. Ζ «απηνθαζνδεγνχκελε κάζεζε» (self-directed learning) είλαη κηα κνξθή άηππεο. Δπηρεηξψληαο λα δψζεη έλαλ φζν ην δπλαηφλ πην ιεηηνπξγηθφ νξηζκφ, ν Jarvisζεσξεί σο ελήιηθν «… ην άηνκν πνπ αληηιακβάλεηαη ηνλ εαπηφ ηνπ σο ηέηνην θαηηαπηφρξνλα αληηκεησπίδεηαη σο ελήιηθν απφ ηελ θνηλσληθή νκάδα ζηελ νπνία αλήθεη»(Jarvis, 1990:5), ελψ ν Mezirow ππνζηεξίδεη φηη «ελήιηθν ζεσξείηαη ην άηνκν πνπέρεη εηζέιζεη ζην ζηάδην ηεο ςπρνζσκαηηθήο σξηκφηεηαο», ρσξίο φκσο απηή λαπξνζδηνξίδεηαη ρξνληθά (1990:1896). Παξαηεξνχκε δειαδή φηη ηφζν ε αηνκηθήδηάζηαζε, ε απηνεηθφλα, φζν θαη ε θνηλσληθή δηάζηαζε, ν ηξφπνο δειαδή κε ηνλ 10
  • 11. νπνίν καο βιέπνπλ νη άιινη, «αιιειεπηδξνχλ» πξνθεηκέλνπ ην άηνκν λαραξαθηεξηζζεί σο ελήιηθν. Γηα ηηο αλάγθεο ηεο παξνχζαο έξεπλαο ζα πηνζεηνχζακε έλαλ αξθεηά επξχ νξηζκφηνπ Rogers (1999:76) ζχκθσλα κε ηνλ νπνίν ε εθπαίδεπζε ελειίθσλ πεξηιακβάλεη«…. φζνπο είλαη άλσ ησλ 16 εηψλ (ή άιινπ νξίνπ ειηθίαο), αλεμάξηεηα απφ ην αλ νηζπκκεηέρνληεο αληηκεησπίδνληαη σο ελήιηθνη ή αληηκεησπίδνληαη ζαλ λα ήηαλ λεφηεξαάηνκα – δειαδή εθπαηδεχνληαη ζαλ λα ήηαλ έσο έλα βαζκφ άζρεηνη κε ην ζέκα πνπκειεηάηαη, ρσξίο ζρεηηθή εκπεηξία, αλάμηνη λα ηνπο εκπηζηεπηεί θαλείο ηνλ έιεγρν ηεοκάζεζήο ηνπο, κε κηθξή ή θακία δπλαηφηεηα ζπκβνιήο ζηε καζεζηαθή δηαδηθαζία». Κιείλνληαο ζα πξέπεη λα πξνζζέζνπκε φηη ε ιεηηνπξγηθφηεηα ησλ παξαπάλσνξηζκψλ είλαη ζπλάξηεζε ηνπ βαζκνχ ζηνλ νπνίν ηα θαηλφκελα πνπ πεξηγξάθνληαηείλαη θαζνξηζκέλα κε ζαθήλεηα θαη αθξίβεηα, ρσξίο λα παξαγλσξίδεηαη θαη ηνηδενινγηθφ πιαίζην εληφο ηνπ νπνίνπ δηακνξθψλνληαη. ΋πσο ππνζηεξίδεη θαη νCourtney (1992:23) ε δηαηχπσζε ηνπ ηη ζπληζηά Δθπαίδεπζε Δλειίθσλ είλαηπεξηζζφηεξν κηα «…αλάθιαζε ηνπ ηη ζα έπξεπε λα είλαη απφ απηφ πνπ είλαη». 1.2. Ο Δλήιηθνο Δθπαηδεπφκελνο ζηε ΢χγρξνλε Διιεληθή θαη Δπξσπατθή Πξαγκαηηθφηεηα Κάλνληαο κηα αλαζθφπεζε ηεο εμέιημεο ηεο εθπαίδεπζεο ελειίθσλ ζηνλεπξχηεξν επξσπατθφ ρψξν , ζα παξαηεξνχζακε φηη ήδε απφ ην μεθίλεκα ηεοδεθαεηίαο ηνπ 1980 παξαηεξείηαη επξχηαηε αχμεζε ησλ δξαζηεξηνηήησλ ηεοεθπαίδεπζεο ελειίθσλ. Οη δξάζεηο απηέο έρνπλ ηελ ππνζηήξημε θαη ηερξεκαηνδφηεζε ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο. Αξγφηεξα, ζηε δεθαεηία ηνπ ‟90, νη δξάζεηο ηεο αθνξνχζαλ πάλσ απφ 1,5% ηνπΑθαζάξηζηνπ Δζληθνχ Πξντφληνο ζε ρψξεο φπσο ε Απζηξία, ε Διβεηία, ε Ννξβεγία,ε Φηλιαλδία. ΢ηελ Δπξσπατθή Έλσζε, ην 1998, κεηαμχ ησλ ελειίθσλ 25-64 εηψλπνπ είραλ ηειεηψζεη ηε δεπηεξνβάζκηα εθπαίδεπζε, ην 10% είρε ζπκκεηάζρεη ηνληειεπηαίν κήλα ζε επηκνξθσηηθά πξνγξάκκαηα . Πην πξφζθαηα, ην 2002, έξεπλα ζε κεγάιν δείγκα Δπξσπαίσλ πνιηηψλ ειηθίαο25-64 εηψλ θαηέδεημε φηη ην 8,5% είρε παξαθνινπζήζεη θάπνην εθπαηδεπηηθφπξφγξακκα ην κήλα πνπ πξνεγήζεθε ηεο έξεπλαο. Σν πνζνζηφ ηεο Διιάδαο ήηαλ1,2%. (Δ.Δ.Κ, 2003). ΢χκθσλα κε ηελ ίδηα πεγή, ζε νξηζκέλεο ρψξεο απηφ ηνπνζνζηφ ήηαλ ηδηαίηεξα πςειφ (π.ρ. ζηελ Αγγιία 22,9%, ζηε Φηλιαλδία 18,9%, ζηεΓαλία θαη ηε ΢νπεδία 18,4%). ΢ε ζχγθξηζε κε ηελ Δπξψπε κεγαιχηεξεθηλεηηθφηεηα παξαηεξείηαη ζηηο Ζ.Π.Α, φπνπ ην αληίζηνηρν πνζνζηφ αγγίδεη ην 46%(Κφθθνο,2005). Παξάιιεια, ζεκεηψλνληαη αιιαγέο ζε δηάθνξα επίπεδα: α) ΢ε νηθνλνκηθφ θαη ηερλνινγηθφ επίπεδν ππάξρνπλ ξαγδαίεο κεηαβνιέο ζε παγθφζκηα θιίκαθα. Ζ παγθνζκηνπνίεζε κε ηελ απειεπζέξσζε ηνπ δηεζλνχο 11
  • 12. εκπνξίνπ αιιά θαη ηελ φμπλζε ηνπ δηεζλνχο αληαγσληζκνχ θαζψο θαη νη αιιεπάιιειεο ηερλνινγηθέο εμειίμεηο νδήγεζαλ ζηελ αλάγθε γηα εθζπγρξνληζκφ ησλ εζληθψλ νηθνλνκηψλ θαη γεληθή αχμεζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο. Βαζηθή πξνυπφζεζε γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε ησλ παξαπάλσ είλαη νη ξηδηθέο αιιαγέο ζηηο κνξθέο εξγαζίαο.Γηαπηζηψζεθε φηη απαηηνχληαλ ζπλερήο αλαλέσζε ησλ κεζφδσλ, αδηάθνπε εμεηδίθεπζε ζε λέεο εηδηθφηεηεο, θαζψο θαη πξνζαξκνζηηθφηεηα ηεο απαζρφιεζεο ζηηο εμειίμεηο. Χο θπζηθφ επαθφινπζν ησλ κεηαβνιψλ απηψλ εκθαλίζηεθε ε αλάγθε γηα βειηίσζε ησλ ππεξεζηψλ πνπ πξνζθέξνπλ νη εξγαδφκελνη αιιά θαη γηα ζπλερή πξνζαξκνγή ηνπο ζηα κεηαβαιιφκελα επαγγεικαηηθά πιαίζηα. Απηφ γίλεηαη αθφκα πην επηηαθηηθφ θαζψο, ιφγσ ηεο ζπλερνχο εμέιημεο ηεο επηζηήκεο θαη ηεο ηερλνινγίαο, νη επαγγεικαηηθέο γλψζεηο απαμηψλνληαη γξήγνξα.Αλαπφηξεπηα απηέο νη νηθνλνκηθέο-ηερλνινγηθέο κεηαβνιέο νδεγνχλ ζεκαληηθφ ηκήκα ηνπ αλζξψπηλνπ δπλακηθνχ ζηελ αλεξγία. Ηδηαίηεξα πιήηηνληαη εθείλνη πνπ δελ έρνπλ επαξθή κνξθσηηθά εθφδηα. ΢ηφρνο ηεο εθπαίδεπζεο ελειίθσλ είλαη νη δηάθνξεο κνξθέο ηεο λα ζπκβάινπλ ζηελ αληηκεηψπηζε θαη απηνχ ηνπ πξνβιήκαηνο.β) ΢ε θνηλσληθφ θαη πνιηηηζκηθφ επίπεδν ζπκβαίλνπλ δηάθνξεο ζεκαληηθέο αιιαγέο. Πην ζπγθεθξηκέλα, γίλνληαη κεηαθηλήζεηο πιεζπζκψλ νη νπνίεο ζπλεπάγνληαη ηελ αλάγθε πξνζαξκνγήο ησλ κεηαλαζηψλ, ησλ παιηλλνζηνχλησλ θαη ησλ πξνζθχγσλ ζηηο λέεο θνηλσλίεο. Δπίζεο, δε ζα έπξεπε λα αγλνήζνπκε ηελ άλνδν ηνπ θαηλνκέλνπ ηνπ θνηλσληθνχ απνθιεηζκνχ, πνπ αθνξά θαηεγνξίεο πιεζπζκψλ, φπσο νη εζληθέο- πνιηηηζκηθέο κεηνλφηεηεο, νη θπιαθηζκέλνη θαη απνθπιαθηζκέλνη, ηα άηνκα κε εηδηθέο αλάγθεο, νη (πξψελ) ρξήζηεο λαξθσηηθψλ, νη θνξείο ηνπ AIDS θ.ά. Ζ παξαπάλσ πξαγκαηηθφηεηα επηβάιεη ηελ επεμεξγαζία κέηξσλ γηα ηελ έληαμε ησλ παξαπάλσ νκάδσλ ζηελ ηξέρνπζα θνηλσληθή πνιηηηζκηθή πξαγκαηηθφηεηα.γ) ΢ε επίπεδν παξαδνζηαθψλ θνηλσληθψλ δνκψλ (νηθνγέλεηα, θνηλσληθέο ζρέζεηο, ηνπηθέο θνηλσλίεο, ζπιινγηθέο νξγαλψζεηο), ηηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο, παξαηεξείηαη θξίζε πνπ έρεη σο επαθφινπζν φηη νινέλα θαη πεξηζζφηεξνη άλζξσπνη ρξεηάδνληαη λα θαζνξίδνπλ κφλνη ηελ πνξεία ηνπο κέζα ζε αβέβαηεο ζπλζήθεο, ζπλεπψο αλαδεηνχλ κνξθσηηθά εθφδηα γηα λα αληεπεμέιζνπλ.δ) ΢ε επίπεδν ζπκκεηνρήο ζηελ αγνξά εξγαζίαο. Ζ απμαλφκελε ζπκκεηνρή ησλ γπλαηθψλ ζηελ αγνξά εξγαζίαο ζέηεη ην δήηεκα φρη κφλν ηεο επαλαθαηάξηηζήο 12
  • 13. ηνπο, αιιά θαη ηεο εθπαίδεπζεο ηνπ δεπγαξηνχ, πξνθεηκέλνπ λα αληηκεησπίζεη δεκηνπξγηθά ηηο αιιαγέο. ε) ΢ε επίπεδν ειεχζεξνπ ρξφλνπ. Έλαο ζπλερψο απμαλφκελνο αξηζκφο αλζξψπσλ έρεη ηε δπλαηφηεηα θαη ζέιεη λα δηαζέηεη θαη λα αμηνπνηεί ηνλ ειεχζεξν ρξφλν ηνπ δηαθνξεηηθά απφ φηη 15-20 ρξφληα πξσηχηεξα. Απηφ ηνπο νδεγεί ζην λα επηδηψμνπλ δεκηνπξγηθέο θαη ζπλήζσο ζπζηεκαηηθέο (εθπαηδεπηηθνχ ραξαθηήξα) ελαζρνιήζεηο κε ζηφρν ηελ πξνζσπηθή θαιιηέξγεηα, ηελ αλάπηπμε ησλ ελδηαθεξφλησλ, ηελ πιεξέζηεξε επαθή κε ηελ ηέρλε, κε ηνπο πνιηηηζκνχο άιισλ ρσξψλ, κε ην νηθνινγηθφ ζχζηεκα πνπ καο πεξηβάιιεη. Ζ ηάζε απηή ηεο ζπλερνχο εθπαίδεπζεο γηα ιφγνπο πξνζσπηθήο αλάπηπμεο θαίλεηαη λα γίλεηαη πην έληνλε κέζα ζηα επφκελα ρξφληα θαη ζα αθνξά φιεο ηηο ειηθίεο. ΢χκθσλα ινηπφλ κε ηα παξαπάλσ, ζα κπνξνχζακε ελδερνκέλσο λα κηιήζνπκεθαη γηα επαλαπξνζδηνξηζκφ ηεο έλλνηαο ηεο «εθπαίδεπζεο» θαζψο ηεο θαη ηεοζρέζεο ηεο κε ηε «κάζεζε» θαη ηε «γλψζε», ζε έλα θαζεζηψο ζπλερνχο αιιαγήο.Ζ ζπλερήο απηή αιιαγή πξνυπνζέηεη ηελ αδηάθνπε θαη φζν ην δπλαηφλ πην πιήξεαμηνπνίεζε ησλ δπλαηνηήησλ ηνπ αλζξψπηλνπ θεθαιαίνπ κε βαζηθφ επηρείξεκα φηηνη γλψζεηο θαη ε κάζεζε δελ απνθηψληαη εθάπαμ δηακέζνπ ηνπ εθπαηδεπηηθνχζπζηήκαηνο θαη δελ επαξθνχλ γηα ηελ θάιπςε ησλ θνηλσληθψλ θαη επαγγεικαηηθψλαλαγθψλ ηνπ αηφκνπ ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο δσήο ηνπ, θαζψο νη ηειεπηαίεοππφθεηληαη ζε δηαξθείο αιιαγέο. ΢πκπεξαζκαηηθά, ινηπφλ, ζα κπνξνχζακε λα ππνζηεξίμνπκε φηη εμαηηίαο φισλαπηψλ ησλ ιφγσλ, πνπ αθνξνχλ ηφζν ην νηθνλνκηθφ ηερλνινγηθφ φζν θαη ηνθνηλσληθφ πνιηηηζκηθφ επίπεδν, δηνγθψλεηαη ζήκεξα ε αλάγθε γηα εθπαίδεπζε ησλελειίθσλ. 1.2.1. Ζ Πεξίπησζε ηεο Διιάδαο Δπηθεληξψλνληαο ην ελδηαθέξνλ καο ζηελ πξφζθαηε πεξίνδν, ζα ήηαλ ζθφπηκνλα αλαθέξνπκε φηη κεηά ηελ έληαμε ζηελ Δ.Ο.Κ. θαη θαηά ηελ πεξίνδν 1981-1988(δειαδή πξηλ απφ ηελ πεξίνδν εθαξκνγήο ησλ ηξηψλ Κνηλνηηθψλ Πιαηζίσλ ΢ηήξημεο(Κ.Π.΢), ε απνξξφθεζε ησλ ρξεκαηνδνηήζεσλ ηνπ Δπξσπατθνχ ΚνηλσληθνχΣακείνπ (Δ.Κ.Σ.) έγηλε απφ ηνπο ήδε πθηζηάκελνπο, δεκφζηνπο θνξείο εθπαίδεπζεοελειίθσλ. Απηνί ήηαλ ην δίθηπν ηεο Λατθήο Δπηκφξθσζεο θαη ην ΔΛ.ΚΔ.ΠΑ. Κχξηαραξαθηεξηζηηθά απηήο ηεο πεξηφδνπ είλαη: α) ν αξηζκφο πξνγξακκάησλ ηνπ ΔΛ.ΚΔ.ΠΑ. απμάλεηαη θαηά 305% θαη ν αξηζκφο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ θαηά 220%, (Καξαιήο Θ., 2002). β) ν αξηζκφο ησλ ηκεκάησλ κάζεζεο ηεο Λατθήο Δπηκφξθσζεο απμάλεηαη θαηά 111,7%, (Καξαιήο Θ., 2002). 13
  • 14. γ) ν αξηζκφο ησλ Κέληξσλ Λατθήο Δπηκφξθσζεο απμάλεηαη απφ 301 ζε 350, ελψ ην ΔΛ.ΚΔ.ΠΑ. επεθηείλεη ηε δξαζηεξηφηεηά ηνπ, εθηφο απφ ηελ Αζήλα θαη ηε Θεζζαινλίθε, ζε 12 αθφκε πφιεηο κε ηελ ίδξπζε ηζάξηζκσλ παξαξηεκάησλ, (Καξαιήο Θ., 2002). δ) ηα ΚΔ.Γ.Δ. δηνξγαλψλνπλ ζπλνιηθά 5532 πξνγξάκκαηα θαηάξηηζεο, ζηα νπνία ζπκκεηέρνπλ 189.820 αγξφηεο. Σν 15% απφ απηά ρξεκαηνδνηνχληαη απεπζείαο απφ πφξνπο ηνπ Δ.Κ.Σ. (Καξαιήο Θ., 2002). Σελ πεξίνδν απηή παξαηεξνχληαη νξηζκέλα πξνβιήκαηα πνπ θπξίσο αθνξνχλ α) ηε κε νξζνινγηθή ρξήζε ησλ δηαζέζηκσλ πφξσλ, β) ηελ άθξηηε πνζνηηθή επέθηαζε, γ) ηε ρακειή πνηφηεηα ησλ δξαζηεξηνηήησλ επαγγεικαηηθήο θαηάξηηζεο, δ) ηελ αλππαξμία κειεηψλ ζε εζληθή θιίκαθα ζρεηηθά κε ηηο αλάγθεο θαηάξηηζεο, ε) ηελ απνπζία πξνγξακκαηηζκνχ ζε επίπεδν θνξέσλ γηα ηνλ ηχπν θαη ηνλ φγθν ησλ δξαζηεξηνηήησλ πνπ αλέπηπζζαλ θαη ζη) ηελ επηθάιπςε ησλ δξαζηεξηνηήησλ κεηαμχ ησλ θνξέσλ πνπ πινπνηνχζαλ πξνγξάκκαηα ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο θαη ηελ έιιεηςε θαηάιιεια θαηαξηηζκέλσλ εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ. Μεηά απφ απαίηεζε ηεο Δ.Δ γηα εθαξκνγή απζηεξφηεξσλ πξνδηαγξαθψλπινπνίεζεο ησλ πξνγξακκάησλ, ζην Β΄ Κ.Π.΢ (1994-1999) γηα ηελ Διιάδαπξαγκαηνπνηείηαη ε πξψηε πηζηνπνίεζε θνξέσλ ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο.Χζηφζν, ιφγσ αδπλακηψλ ζηε ζπγθξφηεζε θαη ιεηηνπξγία ηνπ ΚέληξνπΠηζηνπνίεζεο, ην κεηξψν θνξέσλ πνπ δεκηνπξγείηαη έρεη πξνζσξηλφ ραξαθηήξα. Σν1995 αλαηίζεληαη, θαηφπηλ δεκφζηνπ δηαγσληζκνχ, ηα πξψηα πξνγξάκκαηαθαηάξηηζεο ζηνπο πηζηνπνηεκέλνπο θνξείο. Σελ επφκελε ηξηεηία πνιιαπιαζηάδνληαηηα πξνγξάκκαηα θαηάξηηζεο θαη εληείλνληαη νη πξνζπάζεηεο απφ ηελ ειιεληθήπιεπξά θαη ηηο αξκφδηεο θνηλνηηθέο ππεξεζίεο γηα ηελ νξζνινγηθφηεξε δηαρείξηζεησλ πξνγξακκάησλ ζπλερηδφκελεο επαγγεικαηηθήο θαηάξηηζεο. Οπζηαζηηθφο κνριφο ηεο αλάπηπμεο ηνπ ζπζηήκαηνο ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεοείλαη ε ίδξπζε ηνπ Δ.ΚΔ.ΠΗ΢ (Δζληθνχ Κέληξνπ Πηζηνπνίεζεο Γνκψλ΢πλερηδφκελεο Δπαγγεικαηηθήο Καηάξηηζεο θαη ΢πλνδεπηηθψλ ΤπνζηεξηθηηθψλΤπεξεζηψλ), 1997 κε ζθνπφ ηελ αλάπηπμε εζληθνχ ζπζηήκαηνο πηζηνπνίεζεο δνκψλζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο θαη δνκψλ ζπλνδεπηηθψλ θαη ππνζηεξηθηηθψλ ππεξεζηψλ,ηελ πηζηνπνίεζε ηεο ζπλερηδφκελεο επαγγεικαηηθήο θαηάξηηζεο, ηελ ελαξκφληζεηνπ ζπζηήκαηνο ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο κε ην ζχζηεκα αξρηθήο επαγγεικαηηθήοθαηάξηηζεο θαη ηελ πηζηνπνίεζε ησλ εθπαηδεπηψλ θαη ησλ πξνγξακκάησλζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο. Σν 1998 κέζσ ηνπ Δ.ΚΔ.ΠΗ΢ νινθιεξψλνληαη νηδηαδηθαζίεο πηζηνπνίεζεο ησλ θνξέσλ ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο, θαζψο θαηπινπνίεζεο πξνγξακκάησλ γηα εππαζείο θνηλσληθέο νκάδεο. Σελ πεξίνδν απηή 14
  • 15. ιεηηνπξγνχλ ηα Κέληξα Δπαγγεικαηηθήο Καηάξηηζεο (Κ.Δ.Κ), πνπ ειέγρνληαη θαηπηζηνπνηνχληαη απφ ην Δ.ΚΔ.ΠΗ΢. Σα έηε 1998 θαη 1999 πηζηνπνηήζεθαλ 262 Κ.Δ.Κ,47 εμεηδηθεπκέλα Κ.ΔΚ γηα εππαζείο θνηλσληθέο νκάδεο, 61 Κέληξα ΢πλνδεπηηθψλθαη Τπνζηεξηθηψλ Τπεξεζηψλ (ΚΔ.΢.Τ.Τ) θαη 226 ελδνεπηρεηξεζηαθέο δνκέοθαηάξηηζεο2. Υαξαθηεξηζηηθφ ηνπ ζπζηήκαηνο ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο είλαη ε πνιπηππίαηεο λνκηθήο κνξθήο ησλ θνξέσλ ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο, θαζψο πιένλδξαζηεξηνπνηνχληαη ηδησηηθνί θνξείο θαηάξηηζεο (πεξηζζφηεξνη απφ ηνπο κηζνχοθνξείο), θνξείο ηνπ δεκφζηνπ θαη επξχηεξνπ δεκφζηνπ ηνκέα, νξγαληζκνί ηνπηθήοαπηνδηνίθεζεο, ΝΔΛΔ, ηδξχκαηα ηξηηνβάζκηαο εθπαίδεπζεο θαζψο θαη νξγαληζκνίθαηάξηηζεο θνηλσληθψλ θνξέσλ θαη εηαίξσλ. Με βάζε ηηο παξαπάλσ ελέξγεηεο ζα κπνξνχζακε λα δηαπηζηψζνπκε φηη εεθπαίδεπζε ελειίθσλ εηζήιζε ζε κηα λέα πνξεία αλάπηπμεο θαη πξνψζεζεο ησλζηφρσλ ηεο κέζσ ησλ πξνγξακκάησλ πνπ ρξεκαηνδνηήζεθαλ απφ ην Β΄ Κ.Π.΢.Χζηφζν, αξθεηά απφ ηα πξνβιήκαηα παξέκεηλαλ θαη νη ξπζκίζεηο ηεο πνιηηείαο δελήηαλ αξθεηέο γηα λα βειηηψζνπλ ξηδηθά ηελ θαηάζηαζε. Σνλ Ηνχλην ηνπ 2000 εΔπξσπατθή Δπηηξνπή έθαλε ζπζηάζεηο πξνο ηελ Διιάδα. Σα θπξηφηεξα πξνβιήκαηαεμαθνινπζνχλ λα είλαη αθελφο ε έιιεηςε ζηξαηεγηθήο θαη αθεηέξνπ ε ρακειήπνηφηεηα ησλ πξνγξακκάησλ: «Η Διιάδα πξέπεη λα πηνζεηήζεη κηα ζπλνιηθήζηξαηεγηθή γηα ηε δηα βίνπ εθπαίδεπζε, πεξηιακβαλνκέλνπ ηνπ νξηζκνχ ζηφρσλ, θαη λαβειηηψζεη πεξηζζφηεξν ηελ πνηφηεηα ηεο εθπαίδεπζεο θαη ηεο επαγγεικαηηθήοθαηάξηηζεο, πξνθεηκέλνπ λα εληζρπζνχλ ηα πξνζφληα ηνπ εξγαηηθνχ δπλακηθνχ» (βι.Σα Νέα, 6 ΢επηεκβξίνπ 2000, ζ. 8). Σα ηειεπηαία ρξφληα, εθηφο απφ ηα Κ.Δ.Κ, αλαπηχζζνπλ δξάζεηο ζην ηνκέα ηεοεθπαίδεπζεο ελειίθσλ θαη άιινη θνξείο, νη νπνίνη είηε ιακβάλνπλ κεξηθήρξεκαηνδφηεζε απφ ηελ Δπξσπατθή Έλσζε (Δ.Δ) είηε δε ρξεκαηνδνηνχληαηθαζφινπ, θαη πινπνηνχλ πξνγξάκκαηα επαγγεικαηηθήο θαηάξηηζεο ή εθπαίδεπζεοκε επαγγεικαηηθνχ ραξαθηήξα. ΢ηνπο θνξείο απηνχο πεξηιακβάλνληαη: ην ΔιιεληθφΑλνηθηφ Παλεπηζηήκην, νη Ννκαξρηαθέο Δπηηξνπέο Λατθήο Δπηκφξθσζεο(επηρνξεγνχκελεο απφ ηε Γεληθή Γξακκαηεία Δθπαίδεπζεο Δλειίθσλ), επηρεηξήζεηο,επηκειεηήξηα, επηζηεκνληθέο ελψζεηο θαη ζχιινγνη, θέληξα (εξγαζηήξηα) ειεπζέξσλζπνπδψλ, θνιέγηα, ζρνιέο, πνιηηηζηηθνί θνξείο (ζχιινγνη, δεκνηηθέο επηρεηξήζεηο,θ.ά.), θνξείο θαηάξηηζεο ζηελ πιεξνθνξηθή, θνξείο θαηάξηηζεο ζηηο γιψζζεο,παλεπηζηήκηα πνπ πξαγκαηνπνηνχλ επηκνξθσηηθά πξνγξάκκαηα, αζιεηηθέονξγαλψζεηο, πνιηηηθά θφκκαηα, ζπλδηθαιηζηηθέο νξγαλψζεηο, θνξείο εθπαίδεπζεογνλέσλ, θ.ά. Δίλαη γεγνλφο, φκσο, φηη γηα ηνπο παξαπάλσ θνξείο δελ ππάξρνπλαθξηβή ζηνηρεία γηα ηνλ αξηζκφ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ (Κφθθνο, 2005).2 Δ.Α.Π., Θεκαηηθή Δλφηεηα «Δθπαίδεπζε Δλειίθσλ: θνηλσληθή θαη Οηθνλνκηθή Λεηηνπξγία», Β΄ Σφκνο, Πάηξα, 1999 15
  • 16. Γεληθά ζηελ Διιάδα ην κεγαιχηεξν πνζνζηφ ζπκκεηνρήο ζηελ εθπαίδεπζε ήζηελ επαγγεικαηηθή θαηάξηηζε παξαηεξείηαη ζηηο ειηθίεο 15 έσο 24 εηψλ θαηνθείιεηαη ζην γεγνλφο φηη πξφθεηηαη γηα άηνκα πνπ ζπκκεηέρνπλ ζην πιαίζην ηεοεπίζεκεο εθπαίδεπζεο. Χζηφζν, ε έθζεζε ηεο Δ.΢.Τ.Δ γηα ην Δξγαηηθφ Γπλακηθφ (2002) εκθαλίδεηαπνγνεηεπηηθά ηα απνηειέζκαηα ησλ ζπκκεηερφλησλ ζηηο ειηθηαθέο νκάδεο 25-29,36-44, 45-65 θαη 65+, αθνχ ηα αληίζηνηρα πνζνζηά ζπκκεηνρήο είλαη 6%, 0,9%,0,1%, θαη 0%. Μεηαμχ ησλ ζπκκεηερφλησλ δελ παξαηεξνχληαη δηαθνξέο αλάκεζαζηα θχιια, αθνχ ηα πνζνζηά ζπκκεηνρήο ηφζν ησλ αληξψλ φζν θαη ησλ γπλαηθψλεκθαλίδνληαη ζηα ίδηα επίπεδα. ΢ηα ίδηα απνηειέζκαηα θαηαιήγεη θαη ε έθζεζε ηνπΔπξσβαξφκεηξνπ, ζχκθσλα κε ηελ νπνία ην πνζνζηφ ζπκκεηνρήο ησλ Διιήλσλ ζηηοειηθίεο 25 θαη πάλσ είλαη ην δεχηεξν ρακειφηεξν ζε φιε ηελ Δπξσπατθή Έλσζε. Απηφ ελδερνκέλσο λα νθείιεηαη ζηελ έιιεηςε πηζηνπνηεκέλσλ θνξέσλεπαγγεικαηηθήο θαηάξηηζεο, πνπ ηειηθά άξρηζε λα πινπνηείηαη ζην ηέινο ηνπ Β΄Κ.Π.΢, ζηελ απνπζία έκπεηξσλ θαη πηζηνπνηεκέλσλ εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ, ζηερακειή πνηφηεηα ησλ πξνγξακκάησλ θαζψο θαη ζηε κε αμηνπνίεζε φισλ ησλρξεκαηνδνηήζεσλ θαη ησλ Κ.Π.΢. Ηδηαίηεξα ην Γ΄ Κ.Π.΢, ην νπνίν ιφγσ πνιιψλζπγθπξηψλ θαη πνιηηηθψλ κεηαβνιψλ, θηλδπλεχεη λα ραζεί έλα κεγάιν κέξνο ηνπ, θαηεηδηθά απηφ πνπ αθνξά ην Δπηρεηξεζηαθφ Πξφγξακκα «Κνηλσλία ηεο Πιεξνθνξίαο».Πηζαλά αθφκε αίηηα κπνξεί ίζσο λα εληνπηζηνχλ ζηελ παξαδνζηαθή αληίιεςε ησλΔιιήλσλ γηα ην έλα επάγγεικα ζηε δσή ηνπο, ε νπνία ηειεπηαία άξρηζε λαθινλίδεηαη κε ηελ είζνδν ησλ λέσλ ηερλνινγηψλ, ηεο πιεξνθνξηθήο θαη ηεοθαηάξγεζεο θάπνησλ ζέζεσλ εξγαζίαο θαη παξαδνζηαθψλ επαγγεικάησλ. ΢χκθσλακε ηελ έθζεζε ηνπ Δπξσβαξφκεηξνπ, ην 61% ησλ Διιήλσλ ζεσξεί φηη ε δηα βίνπκάζεζε είλαη έλα αληηζηαζκηζηηθφ κέηξν θαη αθνξά κφλν εθείλνπο πνπ δελ πήγαλθαιά ζην ζρνιείν, ελψ ν έλαο ζηνπο πέληε πηζηεχεη φηη ε δηα βίνπ κάζεζε δελ είλαηζεκαληηθή (ΔΚΔΠΗ΢ 2003) . Δπίζεο ζε βηβιηνγξαθηθή Έξεπλα βξέζεθε φηη θαηά ηεληειεπηαία δεθαπεληαεηία κφλν 157 άξζξα θαη αλαθνηλψζεηο ζε ειιεληθά πεξηνδηθάεληνπίζηεθαλ λα αλήθνπλ ζην επξχηεξν πεδίν ηεο Γηα βίνπ κάζεζεο, ελψ ν ηνκέαοπνπ απαηηεί πεξηζζφηεξε αλάπηπμε θαη ππνιείπεηαη εκθαλψο έλαληη ησλ άιισλείλαη απηφο ηεο έξεπλαο πεδίνπ (΢ηπεηάλνπ & ΢ακαξά, 2006). Ζ εθπαίδεπζε ελειίθσλ ζηε ρψξα καο είλαη έλα πεδίν αλαπηπζζφκελν, έρεηθνηλσληθή δήηεζε θαη γηα ιίγα ρξφληα αθφκε ζα έρεη ηε ρξεκαηνδφηεζε ηεοΔπξσπατθήο Έλσζεο. Γελ έρεη φκσο ζηαζεξέο δνκέο θαη θαηαμησκέλνπο θνξείο,φπσο γίλεηαη ζε άιιεο επξσπατθέο ρψξεο. Υαξαθηεξίδεηαη απφ ξεπζηφηεηα,ακθηιεγφκελε πνηφηεηα θαη κηθξή απνηειεζκαηηθφηεηα. Απηφ νθείιεηαη ζηελκεγάιε έθηαζε πνπ πήξε μαθληθά κε ην Β΄ Κ.Π.΢, ρσξίο λα ππάξρεη παξάιιειαζηξαηεγηθή, ηερλνγλσζία θαη εθπαίδεπζε ζηειερψλ. 16
  • 17. 1.3.ζεσξίεο πεξί κάζεζεο Άιινη επηρεηξνχλ λα νξίζνπλ ηελ κάζεζε επίζεο σο αιιαγή ζπκπεξηθνξάο ενπνία είλαη «...απνηέιεζκα ηεο πείξαο» (Rogers, 2002:14). ΋πσο κπνξνχκε λαπαξαηεξήζνπκε θαη νη δπν παξαπάλσ νξηζκνί ζεσξνχλ σο βαζηθή έλδεημε κάζεζεοηελ αιιαγή ζηνλ ηξφπν ζπκπεξηθνξάο, θάηη ην νπνίν είλαη άκεζα εκθαλέο,πξνζδηνξίζηκν θαη πηζαλψο κεηξήζηκν. Απφ ηελ άιιε πιεπξά ν Jarvis (2004:196) νξίδεη ηε κάζεζε σο «…ηελδηαδηθαζία δεκηνπξγίαο γλψζεο δηακέζνπ ηνπ κεηαζρεκαηηζκνχ ηεο εκπεηξίαο»,ζπκθσλψληαο κε ηνλ νξηζκφ ησλ Maples & Webster φηη «…Μάζεζε κπνξεί λαζεσξεζεί κηα δηαδηθαζία θαηά ηελ νπνία ε ζπκπεξηθνξά αιιάδεη σο απνηέιεζκα ησλεκπεηξηψλ » Jarvis (2004:196). 1.4. Πξνζφληα ηνπ Δθπαηδεπηή Δλειίθσλ Οη Cranton & Carusetta (2004:5-22), ππνγξακκίδνπλ ηε ζεκαζία ησλαηνκηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπ εθπαηδεπηή, σο απαξαίηεηα πξνζφληα θαηάηε δηάξθεηα ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο. Απηφ βαζίδεηαη ζε ηέζζεξεηοπαξακέηξνπο: α) ζηε γλεζηφηεηα, β) ζηε ζπλέπεηα κεηαμχ ησλ αμηψλ θαη ησλ πξάμεσλ ηνπ εθπαηδεπηή, γ) ζηε ζπζρέηηζε κε ηνπο εθπαηδεπφκελνπο κε ηξφπν θαηάιιειν έηζη ψζηε λα ελζαξξχλεηαη ε απζεληηθφηεηά ηνπο θαη δ) ζηε δσή ππφ ην πξίζκα ηεο ζπλερνχο θξηηηθήο ζεψξεζεο. Γηα λα ζεσξείηαη απζεληηθφο ν εθπαηδεπηήο, ζα πξέπεη λα έρεη ζπκπεξηθνξάαλάινγε κε ην ιφγν ηνπ. ΋ηαλ ν εθπαηδεπηήο είλαη απζεληηθφο, ηφηε κπνξεί λααλαπηχμεη φρη κφλν θξηηηθή ζηάζε πάλσ ζηηο γλψζεηο θαη ηηο πξαθηηθέο πνπ έρεηαπνθνκίζεη, αιιά λα αλαπηχμεη ην πξνζσπηθφ ηνπ ζηπι, επηθνηλσλψληαο. κε ηνποεθπαηδεπφκελνχο ηνπ κε ηξφπν γλήζην, κε απζεληηθφηεηα, κε παξαδνρή ησλ ιαζψληνπ αιιά θαη ηεο αδπλακίαο λα γλσξίδεη πάληα ηηο απαληήζεηο. (Cranton & Carusetta2004).Ζ κάζεζε, αθνξά πξσηίζησο, ηε ζρέζε πνπ αλαπηχζζεηαη κεηαμχ ηνπ εθπαηδεπηή θαηηνπ εθπαηδεπφκελνπ θαη γη‟ απηφ ην ιφγν ζα ιέγακε φηη ν ηξφπνο κε ηνλ νπνίνδηακνξθψλεηαη θαη εμειίζζεηαη απηή ε ζρέζε (ν ηξφπνο δειαδή κε ηνλ νπνίν νηεθπαηδεπηέο αιιειεπηδξνχλ κε ηνπο εθπαηδεπφκελνπο), είλαη πην ζεκαληηθφο απφ ηηοεθπαηδεπηηθέο ηερληθέο πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη (Jarvis, 1995b). Ζ ζπγθεθξηκέλεπαξαδνρή, δελ ππνβηβάδεη ηηο ηερληθέο πνπ εθαξκφδνληαη, αιιά αληίζεηα ηνλίδεη 17
  • 18. πσο ε ρξήζε ζσζηψλ εθπαηδεπηηθψλ πξαθηηθψλ, απνηειεί απνηέιεζκα ηεο θαιήοζρέζεο πνπ έρεη αλαπηπρζεί κεηαμχ ηνπ εθπαηδεπηή θαη ησλ εθπαηδεπφκελσλ.Ζ παξαπάλσ πξνζέγγηζε, έρεη αλζξσπηζηηθφ ραξαθηήξα θαη πξαγκαηεχεηαηπεξηζζφηεξν ην ξφιν ηνπ εθπαηδεπηή σο κέληνξα, σο ζπκβνχινπ θαη σο θίινπ πνπδηακνξθψλεη ηηο θαηάιιειεο ζπλζήθεο πνπ ζα δσληαλέςνπλ ηηοζρέζεηο αιιειεπίδξαζεο κε ηνπο εθπαηδεπνκέλνπο. ΢ηνλ κέληνξα, πξνζδίδνπκε ηνλθιαζηθφ νξηζκφ, δειαδή απηφλ ηνπ εκςπρσηή, πνπ ζπκβνπιεχεη θαη πξνηείλεη:α) πξνζπαζψληαο λα ρηίδεη θαη λα θξαηά ζρέζεηο εκπηζηνζχλεο,β) αλαγλσξίδνληαο θαη ζεβφκελνο ηα πξνζσπηθά θαη ηα πνιηηηζκηθά ραξαθηεξηζηηθάπνπ ζπλζέηνπλ ηελ πξνζσπηθφηεηα ησλ εθπαηδεπφκελσλ ηνπ (Hansman 2003:14-46).Έρνληαο επίγλσζε απηψλ ησλ παξακέηξσλ, ν εθπαηδεπηήο θεξδίδεη: 1) Σελ εκπηζηνζχλε ησλ εθπαηδεπνκέλσλ πνπ βξίζθνπλ ζην άηνκφ ηνπ ηελ θαζνδήγεζε θαη ππνζηήξημε πνπ αλαδεηνχλ, 2) Σνλ εηιηθξηλή δηάινγν θαη ζπδήηεζε ζρεηηθά κε ηα ζηεξεφηππα πνπ αληηκεησπίδνπλ νη εθπαηδεπφκελνη, είηε εμαηηίαο ηνπ θχινπ, είηε ιφγσ θνηλσληθψλ, πνιηηηθψλ, πξνζσπηθψλ θαηαζηάζεσλ. Ζ ζεκαζία ησλ ζπκβνπιεπηηθψλ πξνζφλησλ ηνπ εθπαηδεπηή, ηα νπνία κπνξεί λααλαπηχζζεη κέζα απφ ηε δηαδηθαζία ηεο αλαπηπμηαθήο ζπκβνπιεπηηθήο(developmental advising). Μέζα απφ ηε ζπγθεθξηκέλε δηαδηθαζία ν εθπαηδεπηήο, σοζχκβνπινο, εμνπζηνδνηεί ην εθπαηδεπφκελνπ λ‟ αλαθαιχςεη φιεο ηηο πιεπξέο ηνπ θαηλα ζπκκεηάζρεη ζηελ ιήςε απνθάζεσλ. Με απηφ ηνλ ηξφπν ν εθπαηδεπφκελνοαηζζάλεηαη άλεηα, ρηίδεη ζπλεξγαζίεο κε ηνπο άιινπο εθπαηδεπφκελνπο θαηελζαξξχλεη ηελ αηνκηθή ηνπ αλάπηπμε (Morris Bland, S., 2004). Σν απνηειεζκαηηθφπξφηππν ηνπ ζπκβνχινπ, βαζίδεηαη ζηηο εμήο παξακέηξνπο: 1) Να κπνξεί ν εθπαηδεπηήο λα νξγαλψλεη ηηο εθπαηδεπηηθέο ππεξεζίεο, 2) Να θαηαλνεί ηνπο εθπαηδεπνκέλνπο θαη ηα πξνζσπηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπο, 3) Να δηεξεπλά ηηο αμίεο, ελδηαθέξνληα, ηθαλφηεηεο θαη καζεζηαθνχο ζθνπνχο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ, 4) Να θαλεξψλεη δηάθνξα ελδηαθέξνληα γηα ηελ επηηπρή έθβαζε ησλ αθαδεκατθψλ, πξνζσπηθψλ θαη επαγγεικαηηθψλ ζηφρσλ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ, 5) Να ππεξαζπίδεηαη ηηο αθαδεκατθέο ππεξεζίεο ζηήξημεο (ζηηο πεξηπηψζεηο πνπ θάηη ηέηνην είλαη ελδεδεηγκέλν), 6) Να θαηαζηήζεη ζαθέο ζηνλ εθπαηδεπφκελν φηη, ν ζθνπφο ηεο παξφηξπλζεο ηνπ, είλαη ε εκςχρσζε θαη φρη ν έιεγρνο. Να ηνπ δψζεη λα θαηαιάβεη φηη ε πξνζαξκνζηηθφηεηα ζα πξέπεη λα γίλεη κέξνο ησλ ζηφρσλ ηνπ θαη ηεο εθπιήξσζήο ηνπ θαη λα ηνπ εθθξάδεη ηελ εκπηζηνζχλε ηνπ γηα ηελ επηηπρή εθαξκνγή ησλ ηθαλνηήησλ ηνπ. 7) Να είλαη θαιφο αθξναηήο, λα επηηξέπεη ζηνλ εθπαηδεπφκελν λα εθθξάδεη ηε 18
  • 19. γλψκε ηνπ θαη λα απαληά κε εηιηθξίλεηα ζηηο εξσηήζεηο πνπ ηνπ ππνβάιιεη. 8) Να ηνλ βνεζάεη λα εμεξεπλήζεη ηηο αμίεο ηνπ θαη ηηο ηθαλφηεηέο ηνπ. Ζ καζεζηαθή επηηπρία, εμαξηάηαη θαη απφ ηα θίλεηξα κάζεζεο. Οη ελήιηθνηεθπαηδεπφκελνη εκπιέθνληαη ζηε κάζεζε, πξνθεηκέλνπ λα αληαπνθξηζνχλ ηφζνζε εμσηεξηθά θίλεηξα, φπσο ε θαιχηεξε δνπιεηά, νη πξναγσγέο, νη πςειφηεξνηκηζζνί, φζν θαη ζηηο εζσηεξηθέο πηέζεηο πνπ δέρνληαη, δειαδή ηελ επηζπκία γηα κεγαιχηεξεεπαγγεικαηηθή ηθαλνπνίεζε, γηα απηνζεβαζκφ, γηα πνηφηεηα ηεο δσήο (Knowles,1998: 68). ΢χκθσλα κε ηνλ ζεσξεηηθφ Tough (ζην Knowles et al, 1998) φινη νηελήιηθνη επηζπκνχλ λα αλαπηπρζνχλ θαη λα θαιιηεξγεζνχλ, α ιιά πνιιέοθνξέο απηφ ην θίλεηξν παξακέλεη αλελεξγφ εμαηηίαο ηεο αξλεηηθήοαπηνεθηίκεζεο πνπ είραλ σο εθπαηδεπφκελνη, ηνπ απξνζπέιαζηνπ γηα λέεοεπθαηξίεο, ηνπ ρξνληθνχ πεξηνξηζκνχ ή ησλ πξνγξακκάησλ πνπ θαηαζηξαηεγνχλ ηηοβαζηθέο αξρέο ηεο Δθπαίδεπζεο Δλειίθσλ. ΢ηα ζεκεία απηά ζα πξέπεη λαπαξεκβαίλεη ν εθπαηδεπηήο θαη λα ελεξγνπνηεί ηα θίλεηξα θαη ηελ επηζπκία ηνπεθπαηδεπφκελνπ γηα ζπκκεηνρή. Οη παξαπάλσ πξνζεγγίζεηο, επηθξαηνχλ ζηηο ζεσξεηηθέο ηνπνζεηήζεηο ζρεηηθά κε ηαπξνζφληα ηνπ εθπαηδεπηή ελειίθσλ. Ο Campbell (ζην Jarvis,2004:254- 255), εληνπίδεηηξεηο θαηεγνξίεο ηθαλνηήησλ πνπ ραξαθηεξίδνπλ ηνλ ηδαληθφ εθπαηδεπηή ελειίθσλ: 1) Ζ πεπνίζεζε ηνπ εθπαηδεπηή γηα ηε δπλαηφηεηα αλάπηπμεο ησλ ελειίθσλ, θαζψο θαη ε ηζρπξή αθνζίσζή ηνπ ζηηο αξρέο ηεο Δθπαίδεπζεο Δλειίθσλ. Ζ πξνζπκία λα απνδέρεηαη ηηο ηδέεο ησλ άιισλ, ε ελζάξξπλζε ηεο ειεπζεξίαο ηεο ζθέςεο θαη ηεο έθθξαζεο, 2) Να δηαζέηεη ζπγθεθξηκέλεο ηθαλφηεηεο, αιιά θαη ηελ ηθαλφηεηα λα ζπληνλίδεη νκάδεο απνηειεζκαηηθά, λα δηεπζχλεη πνιχπινθεο δηνηθεηηθέο δξαζηεξηφηεηεο θαη λα έρεη ηαιέλην ζηελ αλάπηπμε πξνγξακκάησλ, 3) Να θαηαλνεί ηηο ζπλζήθεο θάησ απφ ηηο νπνίεο καζαίλνπλ νη ελήιηθνη, ηα θίλεηξά ηνπο γηα κάζεζε, ηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο θνηλφηεηάο ηνπο θαη ηε δνκή ηεο. ΋πσο ν Campbell, έηζη θαη ν Tough , αλαιχνπλ ην ξφιν ηνπ εθπαηδεπηήελειίθσλ ζχκθσλα κε ηελ αλζξσπηζηηθή πξνζέγγηζε. Ο Tough αλαθέξεηαη ζηααλζξψπηλα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ εθπαηδεπηή θαη ηνλίδεη πσο πξέπεη λα είλαη δεζηφο,λα αγαπάεη, λα πηζηεχεη ζηελ ηθαλφηεηα ηνπ εθπαηδεπφκελνπ, λα πξνζθέξεη βνήζεηα θαηλα είλαη κία αλνηρηή πξνζσπηθφηεηα (Jarvis, 2004:255). Οη Mocker & Noble (ζην Jarvis, 2004:255-256), δεκηνχξγεζαλ έλαλ θαηάινγν,ζχκθσλα κε ηνλ νπνίν ηα πξνζφληα πνπ πξέπεη λα θαηέρεη ν εθπαηδεπηήο ελειίθσλείλαη:1) Να επηθνηλσλεί απνηειεζκαηηθά κε ηνπο εθπαηδεπφκελνπο,2) Να αλαπηχζζεη απνηειεζκαηηθέο ζρέζεηο εξγαζίαο κε απηνχο,3) Να ελδπλακψλεη ηηο ζεηηθέο ηνπο δηαζέζεηο, 19
  • 20. 4) Να δεκηνπξγεί θιίκα πνπ ελζαξξχλεη ηε ζπκκεηνρή ηνπο,5) Να δεκηνπξγεί ζεκέιηα ακνηβαίνπ ζεβαζκνχ,6) Να πξνζαξκφδεη ην ξπζκφ ηεο κάζεζεο ζηηο δπλα ηφηεηεο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ,7) Να πξνζαξκφδεη ηε δηδαζθαιία ζηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ θαζελφο μερσξηζηά θαη ζηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο νκάδαο,8) Να αληηιακβάλεηαη ηε δηαθνξά αλάκεζα ζηελ εθπαίδεπζε ησλ παηδηψλ θαη ζηελ εθπαίδεπζε ησλ ελειίθσλ,9) Να νξγαλψλεη ζπλζήθεο εθπαίδεπζεο πνπ λα αλαπηχζζνπλ ηελ εκπηζηνζχλε ησλ εθπαηδεπνκέλσλ,10) Να εληζρχεη ην ελδηαθέξνλ ηνπο γηα ηηο εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο,11) Να πξνζαξκφδεη ην πξφγξακκα ζηηο κεηαβαιιφκελεο αλάγθεο ηνπο,12) Να δηακνξθψλεη ην ρψξν, έηζη ψζηε λα δεκηνπξγείηαη άλεην καζ εζηαθφ πεξηβάιινλ,13) Να αλαγλσξίδεη ηηο αλαπηπμηαθέο δπλαηφηεηεο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ,14) Να πξνζαξκφδεη ηε κάζεζε ζην επίπεδφ ηνπο,15) Να ζπλνςίδεη θαη λα αλαθεθαιαηψλεη ηα βαζηθά ζεκεία θάζε καζήκαηνο,16) Να ζπκκεηέρεη ζε δηαδηθαζίεο απηναμηνιφγεζεο ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο ηνπ έξγνπ ηνπ,17) Να δίλεη ζηνπο εθπαηδεπνκέλνπο ζπλερή αλαηξνθνδφηεζε ζρεηηθά κε ηελ πξφνδφ ηνπο,18) Να επηθεληξψλεηαη ζηηο ζεκαηηθέο πεξηνρέο πνπ έρνπλ δσηηθή ζεκαζία γη‟ απηνχο,19) Να ζπληνλίδεη θαη λα επηβιέπεη ηηο εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο,20) Να εθαξκφδεη ηηο αξρέο κάζεζεο πνπ ηαηξηάδνπλ ζε ελήιηθνπο,21) Να δείρλεη έκπξαθηα ηε δηάζεζή ηνπ γηα θαηλνηνκία θαη πεηξακαηηζκφ, πξνζεγγίδνληαο κε λένπο ηξφπνπο ηα αληηθείκελα,22) Να παξαθηλεί ηνπο εθπαηδεπνκέλνπο λα κειεηνχλ κφλνη ηνπο, απηνδχλακα,23) Να αμηνπνηεί ηηο γλψζεηο θαη ηα εθπαηδεπηηθά πιηθά πνπ έρνπλ δηακνξθψζεη άιινη εθπαηδεπηέο,24) Να ζπλδέεη ηε καζεζηαθή δηαδηθαζία κε ηηο εκπεηξίεο ησλ εθπαηδεπφκελσλ. Σέινο, βαξχηεηα ζα πξέπεη λα δνζεί ζηε ζπλεηζθνξά ησλ αηνκηθψλ επηδηψμεσλπνπ δηεπθνιχλνπλ ην έξγν ησλ εθπαηδεπηψλ. Ζ εκπηζηνζχλε θαη ν ζεβαζκφο πνπεπηδεηνχλ, ε ζεηηθή ζηάζε γηα ην εθπαηδεπηηθφ έξγν πνπ παξέρνπλ, ε απηνλνκία θαη επξνζαξκνζηηθφηεηα ζην λα παίξλνπλ ηηο δηθέο ηνπ απνθάζεηο αλαθνξηθά κε ηνληξφπν πνπ ζα δηδάμνπλ θαη ηα εθπαηδεπηηθά κέζα πνπ ρξεζηκνπνηνχλ, απνηεινχλπαξακέηξνπο πνπ δηεπθνιχλνπλ ην ξφιν ηνπο θαη αλαδεηθλχνπλ ηα πξνζφληαηνπο. 20
  • 21. 1.5. ΢ηφρνο θαη θίλεηξα ησλ ελειίθσλ εθπαηδεπνκέλσλ Ο ζηφρνο θαη ν πξνζαλαηνιηζκφο (motivational orientation) ησλ ελειίθσλαπνηειεί έλα ζεκαληηθφ ηκήκα ησλ εξεπλψλ ζην πεδίν ηεο εθπαίδεπζεο ελειίθσλ.Δπηρεηξεί λα δηεξεπλήζεη ηνπο ζηφρνπο θαη ηα θίλεηξα ησλ εθπαηδεπνκέλσλ φπσοαπηά πξνθχπηνπλ απφ ηηο δηάθνξεο εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο ζηηο νπνίεοζπκκεηέρνπλ. Παξάιιεια, αξθεηέο έξεπλεο έρνπλ επαλαιεθζεί απφ δηάθνξνπο εξεπλεηέο, έηζηψζηε λα παξνπζηάζνπλ πην νινθιεξσκέλα θαη επεμεξγαζκέλα απνηειέζκαηα.Δπίζεο, νη έξεπλεο ηνπ πεδίνπ απηνχ καο δείρλνπλ ηε ζρέζε πνπ ππάξρεη αλάκεζαζηα θίλεηξα θαη ηηο δηάθνξεο ηάζεηο ζπκκεηνρήο ζε εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο.΢χκθσλα κε ηνλ Courtney, νη εξεπλεηηθέο δξαζηεξηφηεηεο ηνπ πεδίνπ απηνχζπλζέηνπλ «…ηελ πην νινθιεξσκέλε ζεσξία ζπκκεηνρήο ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ»(1992:75). Σελ νπζηαζηηθή ψζεζε ζηελ έξεπλα γηα ηνλ ζηνρνπξνζαλαηνιηζκφ θαη ηαθίλεηξα ησλ εθπαηδεπφκελσλ έδσζε ε κειέηε ηνπ Houle (1961) ζηελ νπνίαπξνζπάζεζε λα πξνζδηνξίζεη ηνπο θχξηνπο πξνζαλαηνιηζκνχο ηεο εθπαηδεπηηθήοδξαζηεξηφηεηαο ηνπ ελήιηθνπ. Πην ζπγθεθξηκέλα, ν παξαπάλσ εξεπλεηήο δηεμήγαγε ζε βάζνο ζπλεληεχμεηο ζεκηθξφ αξηζκφ αηφκσλ (22) πνπ «…ζπκκεηείραλ ζε δηάθνξεο κνξθέο ζπλερηδφκελεοεθπαίδεπζεο» (1961:13). Γηα κέζνπ ησλ ζπλεληεχμεσλ απηψλ πξνζπάζεζε λαδηεξεπλήζεη ηελ πξνζσπηθή ηζηνξία εθπαίδεπζεο ησλ ππνθεηκέλσλ ηνπ, ηνποπαξάγνληεο πνπ ηνπο νδήγεζαλ ζηε ζπλερηδφκελε εθπαίδεπζε θαζψο θαη ηελ άπνςεπνπ είραλ γηα ηνπο εαπηνχο ηνπο σο εθπαηδεπφκελνη. Ζ αλάιπζε ησλ δεδνκέλσλ αλέδεημε ηξεηο θχξηεο θαηεγνξίεο καζεζηαθψλζηνρνπξνζαλαηνιηζκψλ νη νπνίεο αθνξνχλ ηνλ ελήιηθα εθπαηδεπφκελν. ΢χκθσλαινηπφλ κε ηα φζα ππνζηεξίδεη ν Rogers (1999), ζε νπνηαδήπνηε θαηάζηαζεεθπαίδεπζεο ελειίθσλ νξηζκέλνη απφ ηνπο ζπκκεηέρνληεο πξνζαλαηνιίδνληαη πξνοθάπνην ζηφρν (goal-orientated). Απηφ ζεκαίλεη φηη επηζπκνχλ λα ρξεζηκνπνηήζνπληελ εθπαίδεπζε πξνθεηκέλνπ λα πινπνηήζνπλ θάπνην ζηφρν πνπ έρνπλ ζέζεη ή λααληηκεησπίζνπλ θάπνην πξφβιεκα. Γηα απηή ηελ θαηεγνξία εθπαηδεπνκέλσλ εκάζεζε ζπλήζσο νινθιεξψλεηαη κφιηο επηηεπρζεί ν επηζπκεηφο ζηφρνο, ν νπνίνοδελ είλαη απαξαίηεηα ζρεηηθφο κε ηελ καζεζηαθή δηαδηθαζία. 21
  • 22. Ζ δεχηεξε θαηεγνξία εθπαηδεπφκελσλ αθνξά φζνπο είλαη πξνζαλαηνιηζκέλνηζηελ εθπαηδεπηηθή δξαζηεξηφηεηα απηή θαζαπηή (activity- orientated). Σα άηνκααπηήο ηεο θαηεγνξίαο παξαθνινπζνχλ θαη ζπκκεηέρνπλ ζηελ εθπαηδεπηηθήδξαζηεξηφηεηα, επεηδή αληινχλ επραξίζηεζε απφ ηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία,αλεμαξηήησο ηνπ πεξηερνκέλνπ ή ηνπ καζεζηαθνχ ζηφρνπ ηεο δξαζηεξηφηεηαοαπηήο. Δπίζεο, ε θνηλσληθή επαθή θαη νη δηάθνξεο θνηλσληθέο ζρέζεηο, πέξα απφ ηελχιε ηνπ πξνγξάκκαηνο, νη νπνίεο ζπλάπηνληαη ζην πιαίζην ησλ εθπαηδεπηηθψλδηεξγαζηψλ, ηθαλνπνηνχλ θαη δηάθνξεο άιιεο αλάγθεο ηνπο πνπ κπνξεί λα έρνπλπξνζσπηθφ ή θνηλσληθφ ραξαθηήξα, φπσο ηελ αλάγθε ηνπο γηα θνηλσληθή επαθή, γηαλα μεθχγνπλ απφ ην νηθνγελεηαθφ ή εξγαζηαθφ ηνπο πεξηβάιινλ, θ.η.ι. Απηή ε θαηεγνξία αλζξψπσλ, φπσο επηζεκαίλεη θαη ν Rogers (1999), επηδηψθεηηελ έληαμή ηνπο ζην θιίκα ηεο καζεζηαθήο δηαδηθαζίαο, αθφκε θαη φηαλ ηνπεξηερφκελν ηεο κάζεζεο έρεη αιιάμεη, απιψο θαη κφλν γηα λα βηψζνπλ ηθαλνπνίεζεαπφ ηε δξαζηεξηφηεηα απηή θαζαπηή . Ζ ηξίηε θαηεγνξία πεξηιακβάλεη ηνπο ελήιηθνπο πνπ είλαη πξνζαλαηνιηζκέλνηζηε κάζεζε (learning-orientated). Οη εθπαηδεπφκελνη πνπ αλήθνπλ ζηελ θαηεγνξίααπηή «…ζεσξνχλ σο απηνζθνπφ ηε γλψζε ή ηε δεμηφηεηα» (Rogers, 1999:100). Ζ θαηεγνξία απηή έρεη πξαγκαηηθφ ελδηαθέξνλ γηα ην αληηθείκελν ηεοεθπαηδεπηηθήο δξαζηεξηφηεηαο ην νπνίν ζπλερίδεη λα πθίζηαηαη, ρσξίο απαξαίηεηαλα ππνζηεξίδεηαη απφ θάπνην ηππηθφ ή ζπζηεκαηηθφ πξφγξακκα εθπαίδεπζεοελειίθσλ. Γηα ηα άηνκα πνπ αλήθνπλ ζηελ θαηεγνξία απηή ε γλψζε απνηειεί ηνζηφρν θαη φρη ην κέζν γηα ηελ επίηεπμε θάπνηνπ άιινπ ζηφρνπ. Γε ζα πξέπεη λα παξαιείςνπκε λα αλαθέξνπκε φηη ε παξαπάλσ έξεπλα ήηαλ επξψηε νπζηαζηηθή πξνζπάζεηα ζπγθξφηεζεο κηαο ζεσξίαο γηα ηε ζπκκεηνρή ζηελεθπαίδεπζε ελειίθσλ. Ζ ζεκαληηθφηαηε ζπλεηζθνξά ηεο παξαπάλσ κειέηεοζπλίζηαηαη ζην φηη καο έδεημε φηη νη δηάθνξνη ιφγνη θαη θίλεηξα πνπ αθνξνχζαλ ηεζπκκεηνρή ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ θαη νη νπνίνη εκθαλίδνληαλ ζηαζεξά ζηηοκέρξη ηφηε δηάθνξεο έξεπλεο θαη αλαιχζεηο ήηαλ νπζηαζηηθά εθθξάζεηο ηξηψλβαζηθψλ ζηνρνπξνζαλαηνιηζκψλ, νη νπνίεο ζπγθξφηεζαλ θαη ηελ παξαπάλσηππνινγία. Ζ έξεπλα ηνπ Houle (1961) είρε σο απνηέιεζκα ηε δηεμαγσγή θαη άιισλζρεηηθψλ εξεπλψλ νη νπνίεο πξνζπάζεζαλ λα επηβεβαηψζνπλ ή θαη λα δηεπξχλνπληελ παξαπάλσ ηππνινγία (Boshier, 2003). 22
  • 23. ΢ην ζεκείν απηφ ζα πξέπεη λα αλαθέξνπκε φηη ε πην ζπζηεκαηηθή θαη εθηελήοέξεπλα έρεη γίλεη απφ ηνλ Boshier (1971), o νπνίνο θαηαζθεχαζε ηελ Κιίκαθα΢πκκεηνρήο ζηελ Δθπαίδεπζε (Education Participation Scale). Ζ θιίκαθα απηήαξγφηεξα ρξεζηκνπνηήζεθε απφ ηνπο Morstain & Smart (1974) ζε δείγκα 611ελήιηθσλ εθπαηδεπνκέλσλ. Σα απνηειέζκαηα ηεο αλάιπζεο αλέδεημαλ έμηπαξάγνληεο- θαηεγνξίεο ζηνρνπξνζήισζεο, νη νπνίεο ζα κπνξνχζαλ λααπνηειέζνπλ επέθηαζε ηεο ηππνινγίαο ηνπ Houle. Οη θαηεγνξίεο απηέο είλαη νη εμήο: α) Κνηλσληθέο ΢ρέζεηο (social relationships): ΢ηελ θαηεγνξία απηή εληάζζνληαη ηα άηνκα, πνπ κέζσ ηεο εθπαίδεπζεο επηδηψθνπλ λα θάλνπλ θίινπο ή λα ζπλαληήζνπλ άηνκα ηνπ αληίζεηνπ θχινπ. β) Δμσηεξηθέο Πξνζδνθίεο (external expectations): Σα άηνκα ηεο θαηεγνξίαο απηήο πξνζπαζνχλ λα ζπκκνξθσζνχλ κε ηηο επηζπκίεο ή ηελ θαζνδήγεζε ελφο άιινπ εμσγελνχο παξάγνληα πνπ αζθεί θάπνην είδνο εμνπζίαο. γ) Κνηλσληθή Δπαηζζεζία (social welfare): Απηή ε θαηεγνξία εθθξάδεη έλα αιηξνπηζηηθφ πξνζαλαηνιηζκφ. Πεξηιακβάλεη ηα άηνκα πνπ ζπκκεηέρνπλ ζε εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο πξνθεηκέλνπ λα βνεζήζνπλ ηξίηνπο ή ηνλ επξχηεξν θνηλσληθφ ηνπο πεξίγπξν. δ) Δπαγγεικαηηθή Πξφνδνο (professional advancement): Σα άηνκα ηεο θαηεγνξίαο απηήο κέζσ ηεο εθπαίδεπζεο επηδηψθνπλ ηελ άλνδν ζηελ εξγαζία ηνπο ή ηελ γεληθφηεξε επαγγεικαηηθή ηνπο πξφνδν θαη εμέιημε. ε) Γηαθπγή /Αηνκηθή Αλαλέσζε (escape/stimulation): Ο παξάγνληαο απηφο πεξηιακβάλεη ηα άηνκα πνπ κέζα απφ δηάθνξεο εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο πξνζπαζνχλ λα μεθχγνπλ απφ ηελ πιήμε, ηελ εξγαζηαθή ξνπηίλα ή ην νηθνγελεηαθφ ηνπο πεξηβάιινλ ζη) Γλσζηηθφ Δλδηαθέξνλ (cognitive interest): Ζ νκάδα απηή ησλ εθπαηδεπνκέλσλ ζπκπίπηεη κε ηελ αληίζηνηρε ηεο ηππνινγία ηνπ Ζoule πνπ πεξηιακβάλεη ηα άηνκα πνπ είλαη πξνζαλαηνιηζκέλα ζηε κάζεζε (learning- orientated) θαη ην θίλεηξν ηνπο είλαη ε απφθηεζε γλψζεσλ. Αξγφηεξα, ν Boshier δηεμήγαγε κηα κεγαιχηεξνπ βειελεθνχο έξεπλα πάλσ ζηεληππνινγία ηνπ Houle θάλνληαο παξάιιεια ρξήζε ηεο δηθήο ηνπ θιίκαθαο. ΢ηελ 23
  • 24. έξεπλα απηή έιαβαλ κέξνο 13.442 εθπαηδεπφκελνη απφ ηελ Αζία, Αθξηθή, ΝέαΕειαλδία, Καλαδά θαη Ζ.Π.Α. Σα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ αλέδεημαλ ηξεηοδέζκεο νκνεηδψλ παξαγφλησλ (clusters) νη νπνίεο ζε κεγάιν βαζκφ ζπκπίπηνπλ κεηελ ηππνινγία ηνπ Ζoule. Πην ζπγθεθξηκέλα βξέζεθε φηη ε πξψηε δέζκεαπνηεινχληαλ απφ παξάγνληεο πνπ αλήθαλ ζην πιαίζην ησλ γλσζηηθψλελδηαθεξφλησλ, ελψ παξάιιεια ήηαλ ζχκθσλα κε ηνπο παξάγνληεο ηεο ηππνινγίαοηνπ Ζoule πνπ αθνξνχλ ηα άηνκα πνπ είλαη πξνζαλαηνιηζκέλα ζηε κάζεζε. Ζ δεχηεξε δέζκε αθνξνχζε ηνπο παξάγνληεο πνπ εθθξάδνπλ ηνλπξνζαλαηνιηζκφ ζηελ εθπαηδεπηηθή δξαζηεξηφηεηα, ελψ ε ηξίηε δέζκεαπνηεινχληαλ απφ παξάγνληεο πνπ αθνξνχζαλ ηελ επαγγεικαηηθή άλνδν θαη κέζααπφ απηφ ην πξίζκα είραλ πνιιέο νκνηφηεηεο κε ηελ αληίζηνηρε νκάδα ηεοηππνινγίαο ηνπ Ζoule πνπ αθνξά ηνλ πξνζαλαηνιηζκφ ζε έλα ζηφρν. Ζ Κιίκαθα ΢πκκεηνρήο ζηελ Δθπαίδεπζε ηνπ Boshier ρξεζηκνπνηήζεθε απφ ηελFujita-Starck (1996) ζε κεηαγελέζηεξεο εξεπλεηηθέο πξνζπάζεηεο, πξνθεηκέλνπ λααλαιπζνχλ νη απαληήζεηο 1.142 ππνθεηκέλσλ πνπ ζπκκεηείραλ ζε πξνγξάκκαηαζπλερηδφκελεο εθπαίδεπζεο ζην Παλεπηζηήκην ηεο Υαβάεο. Ο ζηφρνο ηεο έξεπλαοήηαλ ε επηβεβαίσζε ηεο αμηνπηζηίαο ηεο θιίκαθαο θαζψο θαη ν έιεγρνο ηεοεγθπξφηεηαο ησλ δνκεκάησλ (construct validity) ηεο θιίκαθαο. Σα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλαο επηβεβαίσζαλ ηε κνξθή ηεο Κιίκαθαο΢πκκεηνρήο ζηελ Δθπαίδεπζε πνπ πξνηάζεθε απφ ηνλ Boshier ην 1971 θαη ε νπνίαπεξηιάκβαλε επηά παξάγνληεο (βειηίσζε επηθνηλσλίαο, θνηλσληθέο επαθέο,εθπαηδεπηηθή πξνεηνηκαζία, επαγγεικαηηθή αλέιημε, νηθνγελεηαθή ζπλνρή,θνηλσληθή παξαθίλεζε, γλσζηηθφ ελδηαθέξνλ). Ζ ίδηα εξεπλήηξηα επίζεο δηαπίζησζεφηη ε θιίκαθα είλαη αμηφπηζηε αλαθνξηθά «…κε ηηο δηαθνξνπνηήζεηο αλάκεζα ζεδηάθνξεο νκάδεο εθπαηδεπνκέλσλ νη νπνίνη ζπκκεηέρνπλ ζηε ζπλερηδφκελε εθπαίδεπζεπαξαθηλνχκελνη απφ πνηθίια θίλεηξα» (Fujita-Starck, 1996:38). ΢πκπεξαζκαηηθά, ζα κπνξνχζακε λα ιέγακε φηη απφ ηελ πξνζέγγηζε ηνπ Houle(1961), πνπ δηαηχπσζε ην πξψην ζεσξεηηθφ πιαίζην γηα ηε ζπκκεηνρή ησλ ελειίθσλζηελ εθπαίδεπζε έσο ηηο κέξεο καο έρνπλ γίλεη πνιιέο έξεπλεο νη νπνίεο εθθξάδνπληελ πνιππινθφηεηα ηνπ πεδίνπ θαζψο θαη ηελ εμέιημε θαη εμεηδίθεπζε ησλδηάθνξσλ νξγαληζκψλ θαη θνξέσλ πνπ ζρεδηάδνπλ θαη παξέρνπλ πξνγξάκκαηαεθπαίδεπζεο ελειίθσλ. 24
  • 25. 1.6. Ο ζχγρξνλνο ξφινο ηνπ εθπαηδεπηή ελειίθσλ - δηαπηζηψζεηο θαη πξνηάζεηο Ζ Δθπαίδεπζε Δθπαηδεπηψλ Δλειίθσλ, αλαπηχζζεηαη θαη δηακνξθψλεηαη απφηηο νηθνλνκηθέο αλάγθεο θαη ηερλνινγηθέο κεηαβνιέο. ΢χκθσλα κε ηελ έξεπλα πνπδηεμήρζε ζε δέθα θξάηε κέιε ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο, απφ ην Cedefop ζην πιαίζηνηνπ θνηλνηηθνχ πξνγξάκκαηνο PROFF, (2004:13-14), νη λένη πξνβιεκαηηζκνί πνπδεκηνπξγνχληαη αλαθνξηθά κε ην ζχγρξνλν ξφιν ηνπ εθπαηδεπηή ελειίθσλ,επηθεληξψλνληαη ζηα εμήο ζεκεία: 1) Σνλ απμαλφκελν αξηζκφ ησλ ελειίθσλ πνπ ζπκκεηέρεη ζε δξαζηεξηφηεηεο εθπαίδεπζεο ή θαηάξηηζεο. Ζ αλαδήηεζε λέσλ εθπαηδεπηηθψλ κεζφδσλ θαη εξγαιείσλ πνπ ιακβάλνπλ ππφςε πξνγελέζηεξεο επαγγεικαηηθέο εκπεηξίεο κεγαιχηεξσλ ειηθηαθά εθπαηδεπνκέλσλ, απνηειεί πξφθιεζε γηα ηνπο εθπαηδεπηέο, εηδηθφηεξα φηαλ απηέο απνηεινχλ εκπφδην θαηά ηε δηάξθεηα ηεο καζεζηαθήο δηαδηθαζίαο, 2) Ζ κεηαιιαγή ηνπ θιαζζηθνχ ξφινπ ηνπ εθπαηδεπηή απφ δάζθαιν ζε εκςπρσηή, θαηεπζχλεη ηε δηδαζθαιία λα πξνζαξκνζηεί αλάινγα κε ηνπο δηαθνξεηηθνχο ηξφπνπο κάζεζεο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ, 3) Ζ θαιή γλψζε ηεο ηερλνινγίαο, σο κέζνπ πνπ δηεπθνιχλεη ηελ εθπαίδεπζε, 4) Ζ ζπλερήο πιεξνθφξεζε ηνπ εθπαηδεπηή ζρεηηθά κε ηηο λέεο εξγαζηαθέο πξαθηηθέο θαη ηερλνινγίεο, πξνθεηκέλνπ λα εθνδηάδεη ηνπο εθπαηδεπφκελνπο κε ηηο δεμηφηεηεο πνπ αλαδεηά ε αγνξά εξγαζίαο, 5) Ζ ηαθηηθή ζεζκηθή αιιαγή, ζε επίπεδν θξαηψλ, ησλ ζπζηεκάησλ πηζηνπνίεζεο ησλ εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ, σο απνηέιεζκα ησλ ξαγδαίσλ θαη ζπλερηδφκελσλ αιιαγψλ ζηε δηεζλή νηθνλνκία θαη αγνξά εξγαζίαο, 6) Ζ αιιαγή ηεο νξγάλσζεο ηεο κάζεζεο θαη ε αλαπξνζαξκνγή ησλ εθπαηδεπηηθψλ πξνγξακκάησλ έρεη σο απνηέιεζκα ηε βειηίσζε ηεο γλψζεο θαη ησλ ηθαλνηήησλ ησλ εθπαηδεπηψλ, Οη εζληθέο πνιηηηθέο ησλ θξαηψλ κειψλ ηεο Δπξψπεο πνπ απνζθνπνχλ ζηελαλαβάζκηζε ηνπ πεδίνπ, ζα πξέπεη λα ιακβάλνπλ ππφςε ηνπο ηα παξαπάλσδεδνκέλα θαη λα παξέρνπλ ζηνπο εθπαηδεπηέο ηα θαηάιιεια εξγαιεία, ηφζν ζεεπίπεδν ππνδνκήο θαη δηνίθεζεο, φζν θαη ζε απηφ ηεο πιεξνθφξεζεο αλαθνξηθάκε ηηο εμειίμεηο πνπ ζπληεινχληαη ζην πεδίν ηεο εθπαίδεπζεο ελειίθσλ. Γηα ηελεθπαίδεπζε ησλ εθπαηδεπηψλ θαη γεληθφηεξα γηα φια απηά πνπ κπνξνχλ λαζπκβάιινπλ ζηε βειηίσζε ηεο εμεηδίθεπζήο ηνπο θαη ηελ επαγγεικαηνπνίεζήηνπο, ρξεηάδεηαη λα θαηαβιεζνχλ κεγάιεο πξνζπάζεηεο. Έρεη πξνηαζεί επηζηνπνίεζε ησλ εθπαηδεπηψλ, ε ζεζκνζέηεζε εηδηθνχ δηπιψκαηνο, θαζψο θαη εαχμεζε ηνπ ειέγρνπ πνηφηεηαο ηεο δηδαζθαιίαο θαη ησλ δεμηνηήησλ (SAEDA,2000:138). Οξηζκέλεο ππνδείμεηο πνπ ζα κπνξνχζαλ λα αθνινπζήζνπλ, 25
  • 26. αλαθεθαιαηψλνληαο ηα ζπκπεξάζκαηα ηνπ πξνγξάκκαηνο PROFF ηνπ Cedefop(2004: 37-38), εκπεξηέρνληαη ζηηο παξαθάησ πξνηάζεηο:  Αλάγθε λα δνζεί ηδηαίηεξε βαξχηεηα ζηελ αιιαγή θαη εμέιημε ηνπ ξφινπ ηνπ εθπαηδεπηή. Ζ βηνκεραλία θαη ηα ζπλδηθάηα λα νξίζνπλ κε αθξίβεηα ηνπο κειινληηθνχο ξφινπο πνπ επηζπκνχλ γηα ηνλ εθπαηδεπηή θαη λα ιακβάλνπλ κέξνο ζηε δηαδηθαζία πξνγξακκαηηζκνχ θαη ζρεδηαζκνχ ησλ πξνγξακκάησλ,  Ζ εζληθή πνιηηηθή ησλ ρσξψλ λα επηηξέπεη ηηο παξαιιαγέο ησλ ξφισλ, ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζθνπψλ, αιιά θαη ησλ κηζζψλ, φπνπ θξίλεηαη απαξαίηεην,  Αλάγθε λα θαηαζηνχλ ηαθηηθέο θαη ππνρξεσηηθέο νη ππεξεζίεο εθπαίδεπζεο ησλ εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ,Έηζη, ε έλλνηα ηνπ Δθπαηδεπηή Δλειίθσλ κεηαζρεκαηίδεηαη θαη απαηηεί δηαξθήαλαπξνζαξκνγή ησλ ξφισλ θαη ησλ εθπαηδεπηηθψλ δεμηνηήησλ ηνπ: «...Οη εθπαηδεπηέο πνπ είλαη έμππλνη, επξεκαηηθνί, θαη θαιά εθπαηδεπκέλνη ζα κπνξέζνπλ λα αληαπνθξηζνχλ ηθαλνπνηεηηθά ζηηο απαηηήζεηο πνπ επηβάινπλ νη αλεπηπγκέλεο θνηλσλίεο ζηελ Δθπαίδεπζε. Σν ελδηαθέξνλ ηεο θνηλσλίαο καο επηθεληξψλεηαη ζήκεξα ζηε βειηίσζε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ επηπέδνπ θαη ζηελ θαιιηέξγεηα δεκηνπξγηθψλ, δξαζηήξησλ θαη απηνζηεξηδφκελσλ λέσλ αλζξψπσλ κε ηθαλφηεηεο θαη θίλεηξα λα ζπκκεηέρνπλ ζηε δηα βίνπ κάζεζε. Απηφ ζα γίλεη κφλν φηαλ νη εθπαηδεπηέο είλαη θαηλνηφκνη θαη εθιακβάλνπλ ηνπο εαπηνχο ηνπο σο δηα βίνπ εθπαηδεπφκελνη...» (Coolahan, 2002). 1.7. Γηαπνιηηηζκηθή Δθπαίδεπζε ΢χκθσλα κε ηε Γξαγψλα (2001, ζει. 13) ν φξνο «δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε»απνδίδεη ην πεδίν ηεο επηζηεκνληθήο έξεπλαο θαη παξέκβαζεο πνπ δηακνξθψλεηαηζηαδηαθά γχξσ απφ ηελ εθπαίδεπζε ησλ εζλνπνιηηηζκηθά δηαθνξεηηθψλεθπαηδεπνκέλσλ πνπ εκθαλίδεηαη σο θνηλσληθφ πξφβιεκα απφ ηε δεθαεηία ηνπ 1960θαη πνπ παξά ηε ξεπζηή θπζηνγλσκία θαη ηα αζαθή φξηά ηνπ εκθαλίδεηαη σοηδηαίηεξνο θιάδνο ησλ Δπηζηεκψλ ηεο Αγσγήο. Δπίζεο ηφζν ζηνλ επξσπατθφ φζν θαη ζηνλ δηεζλή αθαδεκατθφ ρψξν εδηαπνιηηηζκηθή παηδαγσγηθή σο λένο θιάδνο ησλ Δπηζηεκψλ ηεο Αγσγήο ζπλδέεηαηκε ηηο απφπεηξεο ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζπζηεκάησλ λα δηεπζεηήζνπλ ην δήηεκα ηεοπαηδαγσγηθήο θαη θνηλσληθήο έληαμεο ησλ κεηνίθσλ (κεηαλαζηψλ, πξνζθχγσλ,παιηλλνζηνχλησλ, κεηαθηλνχκελσλ εξγαδνκέλσλ) θαη ησλ πιεζπζκηαθψλ νκάδσλπνπ, ρσξίο λα είλαη κέηνηθνη, ζπληζηνχλ εζληθέο, εζλνηηθέο, ζξεζθεπηηθέο ήγισζζηθέο θνηλφηεηεο (κεηνςεθίεο), νη νπνίεο, φηαλ είλαη αλαγλσξηζκέλεο απφ ην 26
  • 27. εζληθφ θξάηνο ζπγθξνηνχλ κεηνλφηεηεο (ππνθείκελα δηαθξαηηθψλ ζπκθσληψλ ήζπκβάζεσλ) Ζ δηαπνιηηηζκηθή παηδαγσγηθή ζηνρεχεη ζηε δηεχξπλζε ηνπ είδνπο ηεοεθπαηδεπηηθήο «πξνζηαζίαο» ησλ δηαθξαηηθψλ ή δηεζλψλ ζπκθσληψλ ψζηε λαιεηηνπξγήζεη πξνο ην ζπκθέξνλ ησλ κειψλ ηεο ελ ιφγσ θνηλφηεηαο, αιιά θαη ηνπζπλφινπ ηεο θνηλσλίαο ζηελ νπνία απηά de facto εληάζζνληαη θαη ζπκκεηέρνπλ, κεηνπο φξνπο ηεο επνρήο. Πξφθεηηαη γηα έλαλ φξν πνιχζεκν πνπ άιινηε δειψλεη ηηο αξρέο κηαοζπγθεθξηκέλεο παηδαγσγηθήο πνπ αμηνπνηεί δηαθνξεηηθά πνιηηηζκηθά ζηνηρεία θαηάιινηε αλαθέξεηαη ζε ζπγθεθξηκέλα πξνγξάκκαηα πνπ πινπνηνχλ απηή ηελπαηδαγσγηθή ή παξαπέκπεη ζε επηζηεκνληθέο αλαιχζεηο κε αληηθείκελν ηελεθπαίδεπζε παηδηψλ κε ηδηαίηεξα εζλνπνιηηηζκηθά ραξαθηεξηζηηθά. Ζ επξχηαηερξήζε ηνπ φξνπ εκθαλίδεη ηε ζεκαζία ηνπ σο απηνλφεηε θαη εληζρχεη ηε ξεπζηφηεηαηνπ πεξηερνκέλνπ ηνπ, ελψ νη νξηζκνί πνπ έρνπλ δνζεί θαηά θαηξνχο πνηθίινπλ απφζπγγξαθέα ζε ζπγγξαθέα. ΋ινη φκσο ζπκθσλνχλ φηη ν φξνο «δηαπνιηηηζκηθήεθπαίδεπζε» ή «αγσγή» εηδηθά φζν αθνξά ηε ζχλδεζε ηεο έλλνηαο κε ηελ πνξείαπνπ αθνινχζεζε ην ζέκα ηεο έληαμεο ησλ «μέλσλ» εθπαηδεπνκέλσλ ζην ζρνιείν,δειψλεη ηελ πξνζπάζεηα λα ιεθζεί ππφςε απφ ην εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα, κε ζεηηθφθαη εκπινπηηζηηθφ ηξφπν, ε δεδνκέλε θαη ξεηά αλαγλσξηζκέλε απφ φινπο φζνποζπκκεηέρνπλ ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία γισζζηθή θαη πνιηηηζκηθή πνηθηιία ησλζρνιηθψλ ηάμεσλ (Γξαγψλα, 2001, ζει. 13). Ο φξνο «δηαπνιηηηζκηθή», θνηλφο γηα ηελ παηδαγσγηθή, ηελ αγσγή θαη ηελεθπαίδεπζε, παξαπέκπεη ζην βαζηθφ ζηνηρείν απηήο ηεο θαηεχζπλζεο: ζηεθνξηηζκέλε κε εηεξφηεηα παηδαγσγηθή ζπλάληεζε πνπ δελ απεπζχλεηαη κφλν ήθπξίσο ζηηο δηαθνξεηηθέο εληάμεηο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ θαη ελφο ππνζχλνινπεθπαηδεπνκέλσλ ηεο ηάμεο ηνπ, αιιά ζηηο δηαθνξεηηθέο εζληθέο, εζλνηηθέο,ζξεζθεπηηθέο θαη γισζζηθέο εληάμεηο ζε δηαθνξεηηθά «αλήθεηλ» ησλ ίδησλ ησλεθπαηδεπνκέλσλ ελφο ζρνιείνπ. Σα βαζηθά πξνο απάληεζε εξσηήκαηα, ζεαλαιπηηθφ θαη θαλνληζηηθφ επίπεδν αληίζηνηρα, είλαη πψο δηακνξθψλεηαη ε αγσγήθαη ε κάζεζε σο δηαδηθαζία θαη απνηέιεζκα θάησ απφ ζπλζήθεο εηεξφηεηαο θαηπσο πξέπεη λα αζθείηαη. Οη εηζεγεηέο ηνπ φξνπ ζηελ Διιάδα ζηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1980, κε ηελπξφζεζε «δηα» ζην ζχλζεην «δηαπνιηηηζκηθή» ήζειαλ λα δειψζνπλ φρη κφλν ηελθηλεηηθφηεηα αλάκεζα ζηα δηάθνξα κπινθ εηεξφηεηαο, ηελ αιιειεπίδξαζε αλάκεζαζηνπο θνξείο δηαθνξεηηθψλ ηαπηνηήησλ θαη ηελ πνιηηηζκηθή φζκσζε πνπ απηήδπλάκεη επηηξέπεη, αιιά θπξίσο κηα πξνγξακκαηηθή ζέζε: ηελ παηδαγσγηθή αξρή γηαακνηβαία αλίρλεπζε ησλ κεηερφλησλ ζε πεξηβάιινληα αλνκνηνγελή, γηα ηνπνζέηεζεηνπ ππνθεηκέλνπ ζηε ζέζε ηνπ «άιινπ», ζην ξφιν ηνπ «άιινπ» θαη ζηε ζέαζε ηνπθφζκνπ απφ κία νπηηθή γσλία πνπ παξαηεξεί ηνλ θφζκν σο κέινο κηαοζπιινγηθφηεηαο, γηα πεξηνξηζκφ ηεο απνιπηφηεηαο, γηα ακνηβαία θαηαλφεζε ησλ 27
  • 28. παξαδνρψλ ηνπ «άιινπ», κε ηελ ειπίδα εχξεζεο ελφο ελδηάκεζνπ ζπζηήκαηνοαλαθνξάο θνηλφ γηα ηνπο εκπιεθνκέλνπο ζηελ θνηλσληθή αιιειεπίδξαζε. Ο Essinger (ζην Γεσξγνγηάλλε ,1997) νξίδεη ηελ δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε σοηελ παηδαγσγηθή απάληεζε ζηα πξνβιήκαηα δηαπνιηηηζκηθήο θχζεο πνππξνθχπηνπλ ζε κηα πνιππνιηηηζκηθή θαη πνιπεζληθή θνηλσλία. ΢χκθσλα κε ηνλ Κφθθν (2005) , «ε Γηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε» απφ ηνποπεξηζζφηεξνπο επηζηήκνλεο εθιακβάλεηαη «σο ε ηειεπηαία απφ ζεηξά πξνζπαζεηψληεο παηδαγσγηθήο λα πξνζθέξεη ίζεο επθαηξίεο ζε φινπο ηνπο εθπαηδεπφκελνπο,αλεμάξηεηα απφ ην πνιηηηζκηθφ ηνπο ππφβαζξν. Δθιακβάλεηαη επίζεο σο αλνηθηφζρέδην δξάζεο πνπ εηζάγεη δηαδηθαζίεο αλαλέσζεο. ΢πλεηζθέξεη ζηελ εηξεληθήαγσγή βνεζψληαο ζηελ επίιπζε ησλ ζπγθξνχζεσλ». 1.7.1. Πνιππνιηηηζκηθφηεηα θαη Γηαπνιηηηζκηθφηεηα Ζ πνιππνιηηηζκηθφηεηα θαη ε πνιπγισζζία πνπ ραξαθηεξίδνπλ θάζε επξσπατθήθνηλσλία μερσξηζηά θαη φρη κφλν ηελ Δπξψπε σο ζχλνιν, απνηεινχλ ηελ«αθεηεξία» ηεο δηαπνιηηηζκηθήο ηδέαο ζχκθσλα κε ην Γακαλάθε (2000, ζει. 38). Μεξηθνί εξεπλεηέο ρξεζηκνπνηνχλ ηνλ φξν «δηαπνιηηηζκηθφηεηα»(interculturalism) γηα λα αλαιχζνπλ θαη λα πεξηγξάςνπλ ηελ πνιππνιηηηζκηθήθαηάζηαζε αθελφο (αλαιπηηθή δηάζηαζε ηνπ φξνπ), αθεηέξνπ γηα λα δηαηππψζνπληνπο ζηφρνπο ηεο δηαπνιηηηζκηθήο αγσγήο (θαλνληζηηθή δηάζηαζε) (Γακαλάθεο,1996, ζει. 39). Ο Hohmann (ζην Γακαλάθεο, 1996, ζει. 39) δηαρσξίδνληαο ηνπο φξνπο«πνιππνιηηηζκηθφηεηα» (Multiculturalism) θαη «δηαπνιηηηζκηθφηεηα» απνδίδεη κεηνλ πξψην ηελ ππάξρνπζα θαηάζηαζε, «ην ηη είλαη» θαη κε ην δεχηεξν «ηη ζα έπξεπελα είλαη». Καη ν Γακαλάθεο (1996, ζει. 39) παξαηεξεί φηη νη δχν έλλνηεο δελ ηαπηίδνληαη.Ζ πνιππνιηηηζκηθφηεηα είλαη ην δεδνκέλν θαη ε δηαπνιηηηζκηθφηεηα ην δεηνχκελν.Ζ δηαπνιηηηζκηθφηεηα πξνυπνζέηεη ηελ πνιππνιηηηζκηθφηεηα, αιιά δελ απνξξέεηαπηφκαηα απφ απηήλ. Ζ πνιππνιηηηζκηθφηεηα είλαη θπξίσο αλαιπηηθφο φξνο, ελψ εδηαπνιηηηζκηθφηεηα θπξίσο θαλνληζηηθφο. Παξαηεξεί επίζεο φηη ε απιή δηαηήξεζε ησλ πνιηηηζκψλ ησλ κεηνλνηήησλ δεληζνδπλακεί κε ηελ δηαπνιηηηζκηθή ηδέα, ε νπνία δελ εμαληιείηαη ζε έλαλ πνιηηηζκηθφπινπξαιηζκφ, φπνπ ππάξρνπλ πνιηηηζκνί ν έλαο δίπια ζηνλ άιινλ θαη πνπ ζηελθαιχηεξε πεξίπησζε νη θνξείο ηνπ θπξίαξρνπ πνιηηηζκνχ απιψο αλέρνληαη ηνποθνξείο ησλ άιισλ πνιηηηζκψλ. Ζ δηαπνιηηηζκηθή ζεσξία έρεη σο αμίσκα ηεληζνηηκία ησλ πνιηηηζκψλ θαη ηελ ηζφηηκε αληηκεηψπηζε ηνπο ζε κηα πνιππνιηηηζκηθήθνηλσλία. Δπί πιένλ πξνβάιιεη δχν αθφκε αμηψκαηα: ηελ ηζνηηκία ησλδηαθνξεηηθψλ κνξθσηηθψλ θεθαιαίσλ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ θαη ηελ παξνρή ησλίζσλ επθαηξηψλ. Δπί πιένλ ε δηαπνιηηηζκηθή αγσγή, σο παηδαγσγηθή αξρή, δελ 28
  • 29. απεπζχλεηαη κφλν ζηα κέιε ησλ κεηνλνηήησλ, αιιά ζε φια ηα κέιε ηεο πνιηηηζκηθήοθνηλσλίαο (Μάξθνπ, 1996, ζει. 239). 1.8. Ζ Δπξσπατθή Γηαπνιηηηζκηθή Γηάζηαζε ζηελ Δθπαίδεπζε ΢χκθσλα κε ηνλ Γακαλάθε (2000, ζει. 110) ε επξσπατθή δηάζηαζε ζηελεθπαίδεπζε απνηειεί ηελ πνιηηηθή δηάζηαζε ηεο πνιππνιηηηζκηθφηεηαο, ελψ εδηαπνιηηηζκηθή δηάζηαζε ηελ παηδαγσγηθή δηάζηαζε ηεο πνιππνιηηηζκηθφηεηαο. Ζεπξσπατθή δηάζηαζε γελλήζεθε «άλσζελ» ζηα πνιηηηθά θαη γξαθεηνθξαηηθά φξγαλαηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο, θηλείηαη ζε ζπγθεθξηκέλα ζεζκηθά πιαίζηα, έρεηζπγθεθξηκέλνπο πνιηηηθνχο θαη θπξίσο νηθνλνκηθνχο ζηφρνπο θαη ρξεκαηνδνηείηαηγελλαία απφ ηελ Δ.Δ. Ζ δηαπνιηηηζκηθή δηάζηαζε, θαηά ζπλέπεηα ε δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε,γελλήζεθε επίζεο ζηελ Δπξψπε, σο αλαγθαηφηεηα εμεχξεζεο ιχζεσλ ζηα πνιιαπιάεθπαηδεπηηθά πξνβιήκαηα, θαη ηα πξνβιήκαηα θνηλσληθνπνίεζεο ησλ παηδηψλ ησλδηαθηλνχκελσλ πιεζπζκψλ, πνπ θαηά ζπληξηπηηθή πιεηνςεθία πξνέξρνληαη απφ ηαθαηψηεξα θνηλσληθά ζηξψκαηα (δηαθηλνχκελν εξγαηηθφ δπλακηθφ). Γελλήζεθεδειαδή «θάησζελ», ζηεξνχκελε ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο ζεζκηθνχ πιαηζίνπ, έρεηζπγθεθξηκέλνπο ζηφρνπο, νη νπνίνη φκσο δελ γίλνληαη πιήξσο ή θαη θαζφινπαπνδεθηνί απφ ηελ πνιηηηθή εμνπζία θαη ζηεξείηαη πφξσλ. Ο Reich ( φπ. αλαθ. ζην Γακαλάθε, 2005, ζει. 111), ραξαθηεξίδεη ηηο δχνδηαζηάζεηο ηεο πνιππνιηηηζκηθφηεηαο σο «έλα αηαίξηαζην δεπγάξη» θαη θαηαιήγεηζηηο αθφινπζεο δηαπηζηψζεηο φζν αθνξά ην θνηλσληθφ, πνιηηηθφ θαη παηδαγσγηθφηνπο πεξηερφκελν:  Καη ηα δχν πξνγξάκκαηα ζέινπλ λα ηζρχνπλ σο γεληθέο αξρέο.  Καη ηα δχν πξνγξάκκαηα πξνσζνχλ ηελ ηδέα ηεο πνιηηηζκηθήο θαηαλφεζεο θαη αλεθηηθφηεηαο, θαη ηελ ηζφηεηα επθαηξηψλ. Χζηφζν, ε ηθαλφηεηα γηα κέζεμε κε άιινπο πνιηηηζκνχο, ηνλίδεηαη κέζα απφ ηελ δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε, ελψ ε παξνρή ίζσλ επθαηξηψλ ηνλίδεηαη απφ ηελ επξσπατθή θαη ζπλαξηάηαη κε ην ελδηαθέξνλ ηεο γηα ηε δεκηνπξγία ελφο επξσπαίνπ πνιίηε εθνδηαζκέλνπ κε ηα απαηηνχκελα γηα ηελ επξσπατθή αγνξά εξγαζίαο πξνζφληα (μέλεο γιψζζεο, εμεηδηθεπκέλεο γλψζεηο, γλψζεηο γηα ηνπο επξσπατθνχο ζεζκνχο θ.η.ι.)  Αληίζεηα ε δηαπνιηηηζκηθή δηάζηαζε δίλεη πξνηεξαηφηεηα ζηελ επηθνηλσληαθή ηθαλφηεηα ησλ αηφκσλ θαη νκάδσλ ζε κηα πνιππνιηηηζκηθή θνηλσλία.  Οη παξαπάλσ δηαθνξέο αλάγνληαη ζην δηαθνξεηηθφ ηξφπν λνκηκνπνίεζεο ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζηφρσλ. ΢ηα πιαίζηα ηεο επξσπατθήο εθπαίδεπζεο νη ζηφρνη λνκηκνπνηνχληαη κε βάζε ην επξσπατθφ νηθνλνκηθφ θαη πνιηηηθφ ζχζηεκα, ελψ ε δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε κε αλαθνξά ζηελ ειιεληθή πνιππνιηηηζκηθή θνηλσλία. 29
  • 30.  Χο πξνο «ηνλ ηχπν ηνπ αλζξψπνπ» ε επξσπατθή εθπαίδεπζε πξνσζεί ηνλ «επθίλεην θαη άμην εξγαδφκελν κε απηνπεπνίζεζε θαη κε δηθαηψκαηα εμνπιηζκέλν επξσπαίν πνιίηε» ελψ ε δηαπνιηηηζκηθή αλζξψπνπο πνπ πξνέξρνληαη απφ δηαθνξεηηθά πνιηηηζκηθά ζπζηήκαηα, φπνπ πξσηνγελψο έρνπλ θνηλσληθνπνηεζεί θαη έρνληαο ζπλείδεζε ησλ δηαθνξψλ ηνπο απνθηνχλ κία ηαπηφηεηα κέζα απφ ην κεηαμχ ηνπο δηάινγν. Ο Γακαλάθεο (2005, ζει.112) ππνζηεξίδεη φηη ε επξσπατθή δηάζηαζε, σοπνιηηηθφ πξντφλ δηαδηθαζηψλ ηεο επξσπατθήο νινθιήξσζεο, ζηνρεχεη ζηαδηαθά ζηεδηακφξθσζε κηαο επξσπατθήο ηαπηφηεηαο κέζα απφ κία επξσθεληξηθή εθπαίδεπζεγηα ηε δηαηήξεζε «ηεο επξσπατθήο γισζζηθήο πνιπκνξθίαο θαη πξνβνιή «ηεοθνηλήο επξσπατθήο θιεξνλνκηάο». Ζ δηαπνιηηηζκηθή δηάζηαζε δελ πεξηνξίδεηαη ζαπηή. Λακβάλεη ππφςε φηη νη θάηνηθνη ησλ επξσπατθψλ θνηλσληψλ δελ είλαη φινηθνξείο ηεο «επξσπατθήο πνιηηηζκηθήο παξάδνζεο» θαη εγείξεη ην αίηεκα γηα κηαειεχζεξε αιιειεπίδξαζε ησλ πνιηηηζκψλ ζηε βάζε ηεο ηζνηηκίαο θαηακνηβαηφηεηαο, αλεμάξηεηα απφ ηελ πξνέιεπζή ηνπο κε ηε δηαπνιηηηζκηθνπνίεζεησλ εθπαηδεπηηθψλ πξνγξακκάησλ θαη ηεο ζρνιηθήο δσήο πνπ ζα νδεγήζεη ζε λένποηξφπνπο θνηλσληθήο ζπκβίσζεο. Ζ δηαπνιηηηζκηθή δηάζηαζε είλαη επξχηεξε θαηπξννδεπηηθφηεξε ηεο επξσπατθήο θαη απνηειεί κηα επθαηξία γηα ηελ Δπξψπε(Γακαλάθεο, 2005, ζει. 112). 1.9. Έλλνηα θαη ζεκαζία ηεο δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο Ζ δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε δελ μεθηλά απφ ηνλ πνιηηηζκφ ηεο θπξίαξρεονκάδαο θαη δελ αθνινπζεί ζηξαηεγηθέο πίεζεο θαη πεξηραξάθσζεο ησλ νκάδσλ,αιιά απεπζχλεηαη ζε φινπο, αιινδαπνχο θαη εκεδαπνχο, θαη απνδέρεηαη ηεδεκηνπξγία «ελδηάκεζσλ πνιηηηζκψλ», κέζσ ηεο αλαπφθεπθηεο αιιειεπίδξαζεο θαηεπαθήο αλζξψπσλ θαη πνιηηηζκψλ (Γακαλάθεο, 1996). Σν ίδην ην πξφζεκα „δηα‟παξαπέκπεη ζε αιιειεπίδξαζε, γλσξηκία, πξνζέγγηζε, ακνηβαηφηεηα, αληαιιαγή,αλίρλεπζε ηνπ πνιηηηζκνχ ησλ «άιισλ» θαη αλαγλσξίδεη ηελ πνηθηιία απηψλ ησλαιιειεπηδξάζεσλ ηφζν αλάκεζα ζηα κέιε ηνπ ίδηνπ πνιηηηζκηθνχ πιαηζίνπ φζν θαηαλάκεζα ζε δηαθνξεηηθνχο πνιηηηζκνχο. Ζ δηαδξνκή, σζηφζν, πξνο ην δηαπνιηηηζκηθφ εθπαηδεπηηθφ κνληέιναπνδεηθλχεηαη καθξνρξφληα θαη ηδηαίηεξα δχζθνιε, θαζψο ραξαθηεξίδεηαη απφ ηξεηοδηαθνξεηηθέο εθπαηδεπηηθέο πνιηηηθέο, πνπ ζπρλά αιιεινδηαπιέθνληαη, επηδξψληαοκε ην δηθφ ηνπο ηξφπν ηφζν ζηελ εθπαηδεπηηθή πνιηηηθή φζν θαη ζηελ θαζεκεξηλήδηδαθηηθή δηεξγαζία: ηελ αθνκνίσζε, ηελ ελζσκάησζε θαη ηελ έληαμε. Βαζηθή αξρή ηεο αθνκνίσζεο είλαη φηη ε εληαζζφκελε νκάδα νθείιεη λα δέρεηαηαλεπηθχιαθηα ηα πνιηηηζκηθά ραξαθηεξηζηηθά ηεο ηζρπξφηεξεο νκάδαο. ΢ηεξίδεηαηζηελ «ππφζεζε ηνπ ειιείκκαηνο», ζηελ άπνςε δειαδή φηη ην ειιεηκκαηηθφ 30
  • 31. κνξθσηηθφ θαη πνιηηηζκηθφ επίπεδν ησλ δηαθνξεηηθψλ εζλνπνιηηηζκηθά παηδηψλκπνξεί λα βειηησζεί κφλν κε ηελ πιήξε απνδνρή θαη αθνκνίσζε ηνπ θπξίαξρνπγισζζηθνχ θαη, γεληθφηεξα, πνιηηηζκηθνχ θεθαιαίνπ, ελψ ε φπνηα πξνεγνχκελεεκπεηξία ησλ εθπαηδεπνκέλσλ, αιιά θαη ε ίδηα ε κεηξηθή γιψζζα ηνπο, δελ έρεηιφγν χπαξμεο ζην ζρνιηθφ θαη ην επξχηεξν θνηλσληθφ πεξηβάιινλ θαηαληηκεησπίδεηαη απαμησηηθά (Cummins, 2005: 44). Ζ πεξηθξφλεζε φκσο αθξηβψοαπηνχ ηνπ γισζζηθνχ θαη πνιηηηζκηθνχ θεθαιαίνπ ησλ κεηνλνηηθψλ εθπαηδεπνκέλσλεπφκελν ήηαλ λα ηνπο νδεγήζεη ζε ζρνιηθή δπζπξαγία, ζπλδεφκελε θπξίσο κε ηερακειή απηνεθηίκεζε, πνπ ζηαδηαθά θαιιηεξγείηαη ζην πιαίζην ησλ ζρνιηθψλ θαηθνηλσληθψλ δξαζηεξηνηήησλ ηνπο θαη κε ηε ρακειή επίδνζή ηνπο. Σν εθπαηδεπηηθφ κνληέιν ηεο ελζσκάησζεο δηαθνξνπνηήζεθε απφ ηναθνκνησηηθφ κνληέιν, βαζηδφκελν αθξηβψο ζηε ζπρλή ρακειή ζρνιηθή επίδνζε ησλεζλνπνιηζκηθά δηαθνξεηηθψλ εθπαηδεπνκέλσλ θαη ζεσξψληαο φηη πξέπεη λα ιεθζνχλππφςε ε γισζζηθή θαη πνιηηηζκηθή δηαθνξεηηθφηεηά ηνπο, αξθεί λα κελ πξνθαινχλθαη λα κε ζίγνπλ ην πνιηηηζκηθφ ζρήκα ηεο θπξίαξρεο νκάδαο. Πξφθεηηαη, δειαδή,γηα κηα κεξηθή θαη επηιεθηηθή αλαγλψξηζε ηνπ εζλνπνιηηηζκηθά δηαθνξεηηθνχ πνπζηνρεχεη ζην λα θαηαζηήζεη ελεξγή ηε ζπκκεηνρή ησλ εθπαηδεπνκέλσλ ηφζν ζηννηθείν πνιηηηζκηθφ ηνπο πιαίζην φζν θαη ζηνλ πνιηηηζκφ ηεο ρψξαο ππνδνρήο.Γπζηπρψο, ε δχκσζε απηή κε πεξηζζφηεξα ηνπ ελφο πνιηηηζκηθά πιαίζηα απαηηείηαηκνλνκεξψο απφ ηνπο αιινεζλείο εθπαηδεπφκελνη θαη φρη ηαπηφρξνλα θαη απφ ηνπογεγελείο. Ζ πξνζπάζεηα γηα έληαμε ησλ εζλνπνιηηηζκηθά δηαθνξεηηθψλ εθπαηδεπνκέλσλμεθηλά απφ ην ζεκείν ηεο ζπλεηδεηνπνίεζεο ηεο ξαηζηζηηθήο κνξθήο πνπ παίξλεη εκνλνπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε, θαζψο ζηεξεί ηα παηδηά απφ ηελ επθαηξία λα βηψζνπληελ εθπαηδεπηηθή ηζφηεηα κέζσ ηεο ρξήζεο πνηθίισλ ζρνιηθψλ πξνγξακκάησλ,πιηθψλ θαη εθπαηδεπηηθψλ πξαθηηθψλ (Banks, ,1997). Έηζη, σξηκάδεη ζηαδηαθάζηνπο εθπαηδεπφκελνπο ε ηδέα ηεο πνιππνιηηηζκηθφηεηαο θαη ηνπ θνηλσληθνχπινπξαιηζκνχ, αθνχ φ,ηη καο πεξηβάιιεη είλαη πνιπζχλζεην θαη πνιπδηάζηαην. Σνγεγνλφο φηη δελ απνζησπνχληαη ηα πνιιαπιά θαη πνηθίια πνιηηηζκηθάραξαθηεξηζηηθά ησλ ζχγρξνλσλ πνιππνιηηηζκηθψλ θνηλσληψλ δηεπξχλεη ηνποπνιηηηζκηθνχο νξίδνληεο ηνπ θάζε παηδηνχ θαη βνεζά ηα αιινεζλή παηδηά ζην λααλαγλσξίδνπλ ζηνηρεία ηνπ εαπηνχ ηνπο ζηε ζρνιηθή θαη, θαη‟ επέθηαζε, ζηελθνηλσληθή πξαγκαηηθφηεηα, θαη λα κε βηψλνπλ θαηαζηάζεηο απφξξηςεο, πξάγκα πνπηνπο εληζρχεη κηα ζεηηθή απηνεηθφλα. Δπηθξίζεηο, σζηφζν, ζην πνιππνιηηηζκηθφεθπαηδεπηηθφ κνληέιν πξνήιζαλ ηφζν απφ ηνπο ζηαζψηεο ηεο αθνκνησηηθήοπξνζέγγηζεο φζν θαη απφ ηνπο πην ξηδνζπαζηηθνχο θξηηηθνχο ηεο πνιππνιηηηζκηθήοεθπαίδεπζεο. Οη πξψηνη ππνζηήξημαλ ηελ πνιηηηθή νπδεηεξφηεηα θαη πνιηηηζκηθήαρξσκία ηνπ ζρνιείνπ, πξνθεηκέλνπ λα απνθεπρζεί ε ππνηαγή ηεο θπξίαξρεοθνπιηνχξαο ζηηο αλάγθεο ησλ επηκέξνπο πιεζπζκηαθψλ νκάδσλ. Οη δεχηεξνηραξαθηήξηζαλ σο επηθαλεηαθή ηελ πνιππνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε, αθνχ δελ 31
  • 32. επηρεηξνχζε κηα θαίξηα ηνκή ζην ζέκα ηεο θπιεηηθήο θαη πνιηηηζκηθήο αληζφηεηαο κεφξνπο πνιηηηθνχο, αιιά, αληίζεηα, ζηφρεπε ζε κηα επηθαλεηαθή θαη άλεπ νπζίαοβειηίσζε ηεο εηθφλαο πνπ παξνπζίαδαλ νη εθπαηδεπφκελνη ζην ζρνιείν, μεθνκκέλεοαπφ ηα πξαγκαηηθά πξνβιήκαηα πνπ αληηκεηψπηδαλ νη εθπαηδεπφκελνη ζεεμσζρνιηθφ επίπεδν. Δμάιινπ, ε επηθαλεηαθή επαθή κε πνιηηηζκηθά ζηνηρείαθνιθινξηθνχ ραξαθηήξα (εζληθέο θαη ζξεζθεπηηθέο γηνξηέο, ελδπκαζία, ήζε θαηέζηκα, δηαηξνθή, κνπζηθέο παξαδφζεηο) παξακνξθψλεη ηνλ πνιπζρηδή θαηπνιπζήκαλην ραξαθηήξα ησλ εζληθψλ πνιηηηζκψλ, αθήλνληαο αλέγγηρηεο ηηο δνκέοεμνπζίαο. Ζ ίδηα ε εθπαηδεπηηθή πξαγκαηηθφηεηα, πνπ νδεγνχζε αλαπφθεπθηα ζεαληζφηεηεο θαη ζρνιηθή απνηπρία ησλ κεηνλνηηθψλ εθπαηδεπνκέλσλ, ψζεζε ζηεδεκηνπξγία κηαο αληηξαηζηζηηθήο εθπαηδεπηηθήο πξνζέγγηζεο. Οη νπαδνί ηεοζεψξεζαλ ην ξαηζηζκφ σο ζεζκηθή πξαθηηθή πνπ αγγίδεη θαη ην εθπαηδεπηηθφ πεδίν,θαη φρη απιψο σο αηνκηθή πξνθαηάιεςε. Κάζε εθπαηδεπηηθφ κνληέιν πνπδηαηείλεηαη φηη ζέβεηαη ηε δηαθνξεηηθφηεηα νθείιεη λα ππνζηεξίδεη γεληθφηεξεοπνιηηηθέο θαη θνηλσληθέο επηινγέο. Αλ θαη ε πξνζέγγηζε απηή ζα κπνξνχζε λαζεσξεζεί πην πξνρσξεκέλε θαη ξηδνζπαζηηθή, θαηεγνξήζεθε σζηφζν φηηπξνπαγαλδίδεη ππέξ ελφο πνιηηηθνχ αγψλα ελαληίνλ ηνπ ξαηζηζκνχ θαη φηη, ηέινοπάλησλ, ν ξφινο ηεο εθπαίδεπζεο είλαη πεξηνξηζκέλνο θαη ζε θακία πεξίπησζε δελαπνηειεί παλάθεηα γηα ηηο ξαηζηζηηθέο ηάζεηο πνπ παξαηεξνχληαη ζηνλ επξχηεξνθνηλσληθφ ηζηφ (Bengtsson, 1990). Καζψο νη ππέξκαρνη κηαο δηαιεθηηθήο κνξθήο θαη πξνζέγγηζεο ηνππνιππνιηηηζκηθνχ θαη αληηξαηζηζηηθνχ κνληέινπ ζπλερψο απμάλνληαη, ηηο ηειεπηαίεοδεθαεηίεο εκθαλίδεηαη ζηε ζρεηηθή εθπαηδεπηηθή βηβιηνγξαθία ν φξνο«δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε», κε ηνλ νπνίν, φπσο αλαθέξζεθε παξαπάλσ, δίλεηαηέκθαζε ζηελ αιιειεπίδξαζε θαη ζηελ αιιειεγγχε αηφκσλ θαη θνηλσληψλ, ρσξίο λααθνξά απνθιεηζηηθά κεηαλαζηεπηηθά δεηήκαηα θαη νδεγψληαο ζε δηεχξπλζε θαηεκπινπηηζκφ ησλ πνιηηηζκηθψλ ηνπο νξηδφλησλ ππφ ην πξίζκα ηνπ ζεβαζκνχ θαη ηεοαλαγλψξηζεο ηφζν νκνηνηήησλ («πνιηηηζκηθφο νηθνπκεληζκφο») φζν θαη δηαθνξψλ(«πνιηηηζκηθφο ζρεηηθηζκφο») ζηα αηνκηθά θαη πνιηηηζκηθά ραξαθηεξηζηηθάαλζξψπσλ θαη θνηλσληψλ. ΋πσο αλαθέξεη ν Γεσξγνγηάλλεο (1997, ζει. 50), νEssinger θάλεη ιφγν γηα ηηο παξαθάησ αξρέο ηεο δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο:ελζπλαίζζεζε, αιιειεγγχε, ζεβαζκφ ηεο δηαθνξεηηθφηεηαο ζε ζέκαηα πνιηηηζκνχθαη εμάιεηςε ζηεξενηχπσλ εζλνθεληξηθνχ ραξαθηήξα. Σνλίδεη σο βαζηθάραξαθηεξηζηηθά ηεο δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο ην ζεβαζκφ ηεο εηεξφηεηαο θαηηεο δηαθνξεηηθφηεηαο, θαζψο θαη ηελ πξνάζπηζε ηνπ δηθαηψκαηνο φισλ ησλ παηδηψλλα αμηνπνηνχλ ζην έπαθξν ηηο δπλαηφηεηεο πνπ παξέρνληαη ζην ζρνιηθφ πιαίζην,ψζηε λα κελ απνθιείνληαη θνηλσληθά. 32
  • 33. 1.10.Πξνυπνζέζεηο ζπκκεηνρήο ησλ ελειίθσλ ζηελ εθπαίδεπζε Ζ ζπκκεηνρή ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ απνηειεί έλα επξχ πεδίν έξεπλαο, ηννπνίν ραξαθηεξίδεηαη απφ κηα πνηθηιία παξακέηξσλ. ΢χκθσλα κε ηνλ Boshier(2003:225) «…ε απνπζία κηαο νινθιεξσκέλεο ζεσξίαο, ε νπνία ζα κπνξνχζε λαππαρζεί ζε εκπεηξηθή δηεξεχλεζε, έρεη ηαιαλίζεη ην πεδίν γηα ρξφληα». Χζηφζν, απηή ε «εκθαλήο έιιεηςε ζεσξίαο» (Cross,1981:109) έρεη δψζεη ηνέλαπζκα γηα ηελ εθπφλεζε δηαθφξσλ εξγαζηψλ κε ζηφρν ηελ φζν ην δπλαηφλ πηνπιήξε δηεξεχλεζε ησλ παξαγφλησλ θαη ησλ πξνυπνζέζεσλ, πνπ ζπγθξνηνχλ ηνπιαίζην γηα ηε ζπκκεηνρή ή κε ησλ δηαθφξσλ νκάδσλ ελειίθσλ ζε εθπαηδεπηηθέοδξαζηεξηφηεηεο. Οη έξεπλεο απηέο αλαπφθεπθηα εγείξνπλ θαη ζεσξεηηθνχοπξνβιεκαηηζκνχο ή, φπσο ην ζέηεη ν Courtney, θαλεξψλνπλ ηελ πξνζπκία ησλεξεπλεηψλ «…λα θαηαπηαζηνχλ κε πξαγκαηηθά ζεσξεηηθά εξσηήκαηα θαη ηελαλππνκνλεζία ηνπο λα αζρνιεζνχλ κε δεηήκαηα δσηηθήο ζεκαζίαο γηα ηελ πξάμε»(1992:7). Μέζα ζε απηφ ην πιαίζην ζα ζπληζηνχζε παξάιεηςε λα κελ αλαθέξνπκε ηηοπξνζπάζεηεο δηάθνξσλ εξεπλεηψλ, νη νπνίνη πξφηεηλαλ κηα ζεηξά απφ κνληέια, ηανπνία επηρεηξνχλ λα εμεγήζνπλ, αιιά θαη λα θάλνπλ πξνβιέςεηο γηα ηε ζπκκεηνρήζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ (Boshier, 2003; Cross, 1981). Γεληθφηεξα, φια ηα κνληέια ζα κπνξνχζακε λα ππνζηεξίμνπκε φηη δηέπνληαη απφηε δηαδξαζηηθφηεηα πνπ αλαπηχζζεηαη αλάκεζα ζηνπο ελδνγελείο θαη ηνπο εμσγελείοπαξάγνληεο, δειαδή αλάκεζα ζην άηνκν θαη ην πεξηβάιινλ ηνπ, αλ θαη ε έκθαζεπνπ δίλεηαη ζε θάζε παξάγνληα δελ είλαη ε ίδηα. Δπηρεηξψληαο κηα ζπλνιηθή ζεψξεζε ησλ παξαπάλσ κνληέισλ ζπκκεηνρήο ζαζπκθσλνχζακε κε ηε δηαπίζησζε ησλ Darkenwald, and Merriam, (1982) φηη, αλ θαηην θαζέλα απφ κφλν ηνπ ζπκβάιιεη ζηελ θαηαλφεζε αιιά θαη εξκελεία ηνπθαηλνκέλνπ ηεο ζπκκεηνρήο, εληνχηνηο κηα ζπλνιηθή θαη πιήξεο ζεσξία γηα ηεζπκκεηνρή είλαη πηζαλφλ λα κελ είλαη δπλαηφλ λα ζπγθξνηεζεί, δεδνκέλνπ ηνπκεγάινπ αξηζκνχ κεηαβιεηψλ, νη νπνίεο είλαη απαξαίηεην λα ζπκπεξηιεθζνχλ. Δπίζεο, ζα πξέπεη λα παξαηεξήζνπκε φηη ε εκπεηξηθή δηεξεχλεζε ησλ παξαπάλσκνληέισλ είλαη πεξηνξηζκέλε. Απηφ πηζαλφλ λα νθείιεηαη θαη ζηε δπζθνιία πνπελέρνπλ νξηζκέλα απφ ηα κνληέια φζνλ αθνξά ζηε κέηξεζε ζχλζεησλελλνηνινγηθψλ δνκεκάησλ, φπσο ησλ αηνκηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ, δηαθφξσλεμσηεξηθψλ παξαγφλησλ ηεο πξνζσπηθφηεηαο, θαζψο θαη ησλ ζπζρεηηζκψλ πνπαλαπηχζζνληαη κεηαμχ ηνπο. 33
  • 34. Γεληθά, ε ζπκκεηνρή ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ είλαη κηα εζεινληηθήδξαζηεξηφηεηα πνπ φκσο εθ ησλ πξαγκάησλ δηαθαίλεηαη φηη θαζίζηαηαη νινέλα θαηιηγφηεξν «εζεινληηθή» ζε φινπο ηνπο ηνκείο ηεο αλζξψπηλεο δξάζεο θαζψο θαη ηεοαλαγθαηφηεηαο γηα ζπλερή ελεκέξσζε θαη επαθή κε ηηο ηξέρνπζεο εμειίμεηο,πξνθεηκέλνπ λα απνθεπρζνχλ θαηλφκελα πεξηζσξηνπνίεζεο. ΢ην θεθάιαην πνπ αθνινπζεί, ζα πξνζπαζήζνπκε λα αλαπηχμνπκε, ζην κέηξνησλ δπλαηνηήησλ καο, ηηο πξνυπνζέζεηο γηα ηε ζπκκεηνρή ησλ δηάθνξσλ νκάδσλ ζεεθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο, ηνπο αλαζηαιηηθνχο παξάγνληεο πνπ εκπνδίδνπλαπηή ηε ζπκκεηνρή θαζψο θαη ηνπο ιφγνπο γηα ηνπο νπνίνπο ηα άηνκα ζπκκεηέρνπλζε πξνγξάκκαηα εθπαίδεπζεο ελειίθσλ. 1.11. Ζ δηαπνιηηηζκηθή δηάζηαζε ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ 1.11.1. Ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ Οη παξαπάλσ αξρέο θαη αμίεο πνπ πξνβάιιεη ε Δθπαίδεπζε Δλειίθσλ, ηφζν ζηνζέκα ηεο ελειηθηφηεηαο φζν θαη ζε επίπεδν πνιηηηζκηθήο αιιειεπίδξαζεο θαηδπκψζεσλ πνπ πξαγκαηνπνηνχληαη κέζα ζηελ ηάμε, ζπλδένληαη κε ηελ αλάγθεαλαζηνραζκνχ ζε ζέκαηα ηαπηφηεηαο-εηεξφηεηαο, ζηεξενηππηθψλ αληηιήςεσλ θαηπξνθαηαιήςεσλ, πνπ πξνβάιιεη ε δηαπνιηηηζκηθή δηάζηαζε ζηελ εθπαίδεπζε. Οηεθπαηδεπηέο, δειαδή, ρξεηάδεηαη δηαξθψο λα αλαζηνράδνληαη θαη λααπηνεμεηάδνληαη, ακθηζβεηψληαο ηα εζλνθεληξηθά ζηνηρεία ηνπ αλαιπηηθνχπξνγξάκκαηνο, ζεβφκελνη ηηο δηαθνξεηηθέο εζλνπνιηηηζκηθέο ηαπηφηεηεο ησλεθπαηδεπνκέλσλ ηνπο, πξνθαιψληαο ην ελδηαθέξνλ ηνπο, αιιά θαη ρξεζηκνπνηψληαοελαιιαθηηθέο παηδαγσγηθέο κεζφδνπο, βνεζψληαο ηνπο λα καζαίλνπλ ηνλ ηξφπν πνπζα καζαίλνπλ. Ζ έξεπλα σζηφζν ησλ Φξεηδεξίθνπ θαη Φνιεξνχ (1991) ζε δείγκα100 εθπαηδεπηηθψλ Πξσηνβάζκηαο Δθπαίδεπζεο δείρλεη φηη κφλν έλα 5% ησλεθπαηδεπηηθψλ απηνχ ηνπ δείγκαηνο θαιιηεξγνχλ κηα παηδαγσγηθή ζρέζε κε ηνποεθπαηδεπφκελνη ηνπο πνπ ραξαθηεξίδεηαη απφ αληηαπηαξρηθή δηάζεζε, αμηνπνηψληαοηηο εκπεηξίεο, ηηο αλάγθεο θαη ηα ελδηαθέξνληα ησλ εθπαηδεπνκέλσλ ηνπο.(Φξεηδεξίθνπ Α., Φνιεξνχ-Σζεξνχιε Φ., 1991). ΢ην πιαίζην ηεο Δθπαίδεπζεο Δλειίθσλ ν Μάγνο (2005) ζεσξεί φηη εδηαπνιηηηζκηθή ηθαλφηεηα ησλ εθπαηδεπηηθψλ πξνζθξνχεη ζηηο ζηεξενηππηθέοαλαπαξαζηάζεηο ηνπο απφ παγησκέλε, πξνγελέζηεξε κάζεζε, γεγνλφο πνπ θαζηζηάαπαξαίηεηε ηελ «ελδνζθφπεζε» απφ ηελ πιεπξά ησλ εθπαηδεπηηθψλ, ψζηε λακεηαζρεκαηίζνπλ δεκηνπξγηθά θαη ιεηηνπξγηθά καζεκέλεο θαη αληαλαθιαζηηθέοζπκπεξηθνξέο. Πνιηηηζκηθέο, αιιά θαη εθπαηδεπηηθέο αμίεο ρξεηάδεηαη λα μεξηδσζνχλή ζε θάζε πεξίπησζε, λα αλαζεσξεζνχλ. ΢ην ζεκείν απηφ, ε ζπκβνιή ηεοΔθπαίδεπζεο Δλειίθσλ θαη ησλ κεζνδνινγηθψλ εξγαιείσλ πνπ ρξεζηκνπνηεί 34
  • 35. ζπλαληά ηε δηαπνιηηηζκηθή δηάζηαζε ζηελ εθπαίδεπζε θαη θξίλεηαη πνιχηηκε θαηαπαξαίηεηε. Ζ έλλνηα ηεο ελειηθηφηεηαο δελ νξίδεηαη ζηελά κε άμνλα ην ζέκα ηεο ειηθίαο,αιιά ζπλδέεηαη πεξηζζφηεξν κε ηε δπλαηφηεηα ηνπ απηνπξνζδηνξηζκνχ θαη ηελχπαξμε σξηκφηεηαο πνπ θαιιηεξγνχληαη κέζα απφ ειεχζεξεο θαη πεηζαξρεκέλεοηαπηφρξνλα εθπαηδεπηηθέο δηεξγαζίεο (Rogers, 1999, ζει. 75-78). Γηα ηνλ Mezirow(1990), ε ελειηθηφηεηα επηηπγράλεηαη κέζα απφ ηνλ θξηηηθφ ζηνραζκφ θαηαλαζηνραζκφ, κε ηε βνήζεηα ηνπ νπνίνπ αλαζεσξνχληαη θαη κεηαζρεκαηίδνληαηπαγησκέλεο αληηιήςεηο, αμίεο, αιιά θαη νπνηαδήπνηε εμσηεξηθή γλψζε πνπρξεηάδεηαη λα γίλεη νηθεία θαη ζπκβαηή κε ηελ πξνυπάξρνπζα γλψζε πνπ δηαζέηεη ηνελήιηθν άηνκν. Έηζη, αλ θαη κηα πξννδεπηηθή ζεψξεζε ηεο Παηδαγσγηθήο επηζηήκεοζπκπεξηιακβάλεη, νχησο ή άιισο, έλλνηεο φπσο νη παξαπάλσ (γλψζε, βίσκα,εκπεηξία, θξηηηθφ πλεχκα, θξηηηθφο αλαζηνραζκφο) νη ελήιηθνη, πεξηζζφηεξν απφ ηαπαηδηά, δηαζέηνπλ, εθ ησλ πξαγκάησλ, κεγαιχηεξν παξειζφλ θαη επνκέλσο,πεξηζζφηεξα θαη δηαθνξεηηθά βηψκαηα, αιιά θαη κεγαιχηεξε θξηηηθή ηθαλφηεηα θαηαπηφλνκν πλεχκα. Οη δηεθδηθήζεηο ηνπο θαηά ηελ εθπαηδεπηηθή δηεξγαζία είλαηπεξηζζφηεξν ζπλεηδεηέο θαη ζπρλά νη αληηζηάζεηο θαη νη άκπλεο πνπ πξνβάιινπλ, εμαηηίαο παγησκέλσλ αληηιήςεσλ, κεγαιχηεξεο. Έηζη, νη ελήιηθνη εθπαηδεπφκελνηκαζαίλνπλ επηιεθηηθά θαη κε εθνχζην ηξφπν φ,ηη ζεσξνχλ φηη ρξεηάδνληαη λα κάζνπλ(Rogers, 2002), απνθεχγνληαο ηελ πξφζιεςε γλψζεσλ πνπ ηνπο είλαη πεξηηηέο,άρξεζηεο ή βαξεηέο. Τπάξρνπλ εμάιινπ κηα ζεηξά απφ δπζθνιίεο, πνπ ζπλίζηαληαηζηα ηδηαίηεξα θαζήθνληα θαη ηηο ππνρξεψζεηο ζηε δσή ησλ ελειίθσλ, νη νπνίεο ηνποαπνξξνθνχλ πξαθηηθά κεγάιν κέξνο ηεο ελεξγεηηθφηεηαο θαη επειημίαο ηνπο θαηθαζηζηνχλ αλαγθαία ηελ εζηίαζε ζην ππνθείκελν πνπ καζαίλεη θαη φρη ηφζν ζηνγλσζηηθφ αληηθείκελν απηφ θαζεαπηφ. Ο Κφθθνο (2004), ζέινληαο λα ζπλνςίζεη ηηο δεμηφηεηεο πνπ πξέπεη λα δηαζέηεη νεθπαηδεπηήο ελειίθσλ, πξνθεηκέλνπ λα επηηχρεη ζην έξγν ηνπ, ηνλίδεη ηδηαίηεξα ηεζεκαζία ηεο επηθνηλσληαθήο πιεπξάο. Απαξαηηήησο νθείιεη λα γλσξίδεη θαη λαεθαξκφδεη ηηο καζεζηαθέο αξρέο πνπ πξνζηδηάδνπλ ζηνλ ηδηαίηεξν ραξαθηήξα ηεοεθπαίδεπζεο ελειίθσλ, λα θαιιηεξγεί θιίκα ζπλεξγαζίαο θαη ζπκκεηνρηθφηεηαο,ακνηβαίνπ ζεβαζκνχ θαη εκπηζηνζχλεο, λα αλαθέξεηαη κε επειημία ζηηοπξνυπάξρνπζεο εκπεηξίεο ηνπο ηθαλνπνηψληαο ηηο ζπγθεθξηκέλεο αλάγθεο ηνπο.΢χκθσλα κε ηνλ Rogers (1999, ζει. 92), νη ελήιηθνη εθπαηδεπφκελνη «θέξνπλ καδίηνπο έλα ζχλνιν εκπεηξηψλ θαη αμηψλ, έξρνληαη ζηελ εθπαίδεπζε κε δεδνκέλεοπξνζέζεηο θαη πξνζδνθίεο, έρνπλ δηακνξθψζεη ήδε ηα δηθά ηνπο κνληέια κάζεζεο».Σν πνιηηηζκηθφ θαη γλσζηηθφ θεθάιαην ησλ εθπαηδεπνκέλσλ, νη εκπεηξίεο θαη νηκαζεζηαθέο ηνπο αλάγθεο κεηξηάδνπλ ηελ απζεληία ηνπ εθπαηδεπηηθνχ, αθνχηνπνζεηνχλ ζε κηα δηαιεθηηθή ζρέζε ην πεξηερφκελν θαη ηνλ ηξφπν κεηάδνζεο θαηπξφζιεςεο ηεο γλψζεο. ΢πλαθείο απφςεηο εθθξάδνληαη θη απφ άιινπο ζεσξεηηθνχοηεο Δθπαίδεπζεο Δλειίθσλ (Courau , 2000), πνπ ππνζηεξίδνπλ φηη ηα ηδηαίηεξα 35
  • 36. ραξαθηεξηζηηθά ηεο νκάδαο ζηφρνπ ησλ ελειίθσλ αληαλαθινχλ αλαπφθεπθηα πάλσζηηο εθπαηδεπηηθέο κεζφδνπο θαη ηα εξγαιεία πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη απφ ηνποεθπαηδεπηέο ελειίθσλ. Με ηνλ ηξφπν απηφ νη ηειεπηαίνη παχνπλ λα απνηεινχλκεηαθνξείο γλψζεο θαη θαζνδεγεηέο ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο θαηκεηαηξέπνληαη ζε εκςπρσηέο, ζπκβνχινπο, ζπληνληζηέο, δηεπθνιπληέο θαηδηακεζνιαβεηέο (Μαπξνγηψξγνο, 2003). Ο ξφινο ηνπ δηεπθνιπληή δελ ζπκβαδίδεηκε ηε δηάζεζε γηα επηβνιή ησλ απφςεσλ ηνπ εθπαηδεπηή απφ ζέζε ηζρχνο, αιιάαληίζεηα θαιιηεξγεί θιίκα δηαπξαγκάηεπζεο θαη κάζεζε επί ίζνηο φξνηο (Rogers,2002). Δμάιινπ, ν εθπαηδεπηήο ελειίθσλ ζα πξέπεη λα παξέρεη εχζηνρε, θαηάιιειε,εηιηθξηλή, αληδηνηειή θαη θαινπξναίξεηε αλαηξνθνδφηεζε ζηνπο εθπαηδεπφκελνπο,αιιά θαη λα πξνζέρεη κε ιεθηηθά ζηνηρεία ηεο επηθνηλσλίαο, φπσο ηε ζηάζε θαη ηηοθηλήζεηο ηνπ ζψκαηφο ηνπ, ην βιέκκα, ηε θσλή, ηνπο κνξθαζκνχο θαη ηηο εθθξάζεηοηνπ πξνζψπνπ ηνπ. ΢χκθσλα κε ηνλ Jarvis (2004, ζει. 272): «Μπνξεί έλα ίδξπκα εθπαίδεπζεο ελειίθσλ λα έρεη απηφλ ηνλ ηίηιν, αιιά ζηελπξαγκαηηθφηεηα νη εθπαηδεπφκελνί ηνπ λα κελ αληηκεησπίδνληαη σο ελήιηθνη νχηε ζεφ,ηη αθνξά ηελ νξγάλσζε νχηε ζε φ,ηη αθνξά ηηο κεζφδνπο δηδαζθαιίαο ή ηελαμηνιφγεζε φζσλ ζπκβαίλνπλ κέζα ζε απηφ». Ζ παξαπάλσ δηαπίζησζε αληαλαθιά ηνλ θίλδπλν πνπ ειινρεχεη πίζσ απφ πνιιάθαη πνηθίια επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα, πνπ κφλν θαη‟ επίθαζε απεπζχλνληαη ζεελειίθνπο. Έηζη, ζπρλά νη εθπαηδεπηέο ηέηνησλ ζεκηλαξίσλ απνηπγράλνπλ λααληηκεησπίζνπλ ηνπο εθπαηδεπφκελνπο σο ελήιηθα πξφζσπα κε ηδηαίηεξεπξνζσπηθφηεηα, εκπεηξίεο, αλάγθεο θαη πξνζδνθίεο, λα ηνπο βνεζήζνπλ λααπηνπξαγκαησζνχλ θαη λα απηνεθπιεξσζνχλ, λα νηθνδνκήζνπλ ζπλεξγαηηθφ,επηθνηλσληαθφ θιίκα ακνηβαηφηεηαο, απηελέξγεηαο θαη εκπηζηνζχλεο καδί ηνπο, αιιάθαη λα αζθνχλ ζπλερψο ηελ απηνθξηηηθή ηνπο, εληνπίδνληαο ηα ειιείκκαηα θαη ηηοαδπλακίεο ηνπο σο εθπαηδεπηψλ. 1.11.2. Ζ επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ ζηε δηαπνιηηηζκηθήεθπαίδεπζε ΋ζν πνιχηηκε θη αλ ζεσξείηαη, σζηφζν, ε θαηάζεζε ηεο πξνζσπηθήο εκπεηξίαοησλ εθπαηδεπηηθψλ, ε θαηάιιειε αμηνπνίεζή ηεο απνηειεί έλα ζπλζεηφηεξν δήηεκα.΢χκθσλα κε ηελ Courau (2000, ζει. 26), νη δπζθνιίεο πνπ ζπλαληά ν εθπαηδεπηήοελειίθσλ εληνπίδνληαη θπξίσο ζηα παξαθάησ: α) θπκαηλφκελε ακθηζβήηεζε ηνπ θχξνπο θαη ηεο απζεληίαο ηνπ εθπαηδεπηή, β) εκπινθή ησλ εθπαηδεπνκέλσλ ζην πξφγξακκα εθπαίδεπζεο κέζσζπγθεθξηκέλσλ πξνζδνθηψλ, πνπ ζα ηνπο βνεζήζνπλ λα εμειηρζνχλ, γ) άξλεζε απέλαληη ζε πξαθηηθέο πνπ ηνπο αλαθαινχλ ζηε κλήκε «ζρνιηθά»βηψκαηα θαη εκπεηξίεο. Χζηφζν, φηαλ ν εθπαηδεπηήο ελειίθσλ θαιείηαη λα πξαγκαηεπηεί δεηήκαηαδηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο κε ηνπο εθπαηδεπφκελνχο ηνπ ε δπζθνιία 36
  • 37. πνιιαπιαζηάδεηαη, θαζψο θαιείηαη λα έρεη αλαζηνραζηεί πξνεγνπκέλσο ν ίδηνο ζεζέκαηα εζλνπνιηηηζκηθήο ηαπηφηεηαο θαη εηεξφηεηαο θαη λα έρεη επεμεξγαζηεί ηνληξφπν κε ηνλ νπνίν αληηιακβάλεηαη ην δηθφ ηνπ πνιηηηζκφ, απαιιαζζφκελνο, θαηάην δπλαηφλ, απφ πξνθαηαιήςεηο θαη ζηεξενηππηθέο αλαπαξαζηάζεηο θαη ζεβφκελνοηελ πνιηηηζκηθή ηαπηφηεηα ησλ εθπαηδεπνκέλσλ ηνπ. Ζ δηαπνιηηηζκηθή δηάζηαζεηεο κάζεζεο ζπλδέεηαη κε ην επαίζζεην δήηεκα ηεο εκπεηξηθήο-βησκαηηθήοκάζεζεο, αθνχ δελ λνείηαη δηαπνιηηηζκηθφ επηκνξθσηηθφ πξφγξακκα πνπ λα κελπαίξλεη αθφξκεζε θαη πξνζαλαηνιηζκφ απφ ηηο θαζεκεξηλέο εθπαηδεπηηθέο εκπεηξίεοησλ κάρηκσλ εθπαηδεπηηθψλ. Ήδε απφ ην 1984, ζε θνηλνηηθή νδεγία πνπ εθδφζεθε απφ ηελ ΔπξσπατθήΔπηηξνπή, αλαγλσξίδεηαη ν ζεκαίλσλ ξφινο ηεο δηαπνιηηηζκηθήο δηάζηαζεο ζηελαξρηθή θαη δηα βίνπ εθπαίδεπζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ηίζεληαη νη παξαθάησ άμνλεοπνπ πξνζδηνξίδνπλ ηηο δηαπνιηηηζκηθέο δεμηφηεηέο ηνπο: επρέξεηα ζηε ρξήζεθαηάιιεισλ κεζφδσλ, δηδαθηηθψλ εξγαιείσλ θαη ζηξαηεγηθψλ πνπ ζαπξνζαλαηνιίδνληαη ζηηο δηαπνιηηηζκηθέο αξρέο θαη αμίεο, πλεχκα ζπλεξγαζίαο κεεθπαηδεπφκελνη, ζπλαδέιθνπο θαη γνλείο, αιιά θαη κε εθπαηδεπηηθέο θνηλφηεηεο ησλθξαηψλ κειψλ ηεο ΔΔ, εληνπηζκφο θαη δηαρείξηζε ησλ ζηεξενηππηθψλαλαπαξαζηάζεσλ πνπ ζπλαληψληαη ζην εθπαηδεπηηθφ πιηθφ, ελζπλαίζζεζε,επαηζζεηνπνίεζε ζε δεηήκαηα ξαηζηζκνχ θαη μελνθνβίαο. Ο βαζκφο επαηζζεηνπνίεζεο ζε δηαπνιηηηζκηθά ζέκαηα δηαθξίλεη ηνπο παξαθάησηχπνπο εθπαηδεπηηθψλ: α) ηνπο επαηζζεηνπνηεκέλνπο εθπαηδεπηηθνχο, απηνχοδειαδή πνπ ζπλεγνξνχλ ππέξ ηεο αλάγθεο εθαξκνγήο ησλ αξρψλ ηεοδηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο θαη έρνπλ πξνζπαζήζεη λα ηηο εθαξκφζνπλ, β) ηνποαδηάθνξνπο αξρηθά, αιιά φρη αξλεηηθνχο απέλαληη ζε ηέηνηα ζέκαηα, θαη πάλησοαλνηρηνχο ζηελ αμηνπνίεζε θαηάιιεινπ εθπαηδεπηηθνχ πιηθνχ ζηελ ηάμε ηνπο, γ)ηνπο αξλεηηθνχο εθπαηδεπηηθνχο, πνπ, μεθηλψληαο απφ μελνθνβηθέο αληηιήςεηο,αληηηίζεληαη ζε θάζε εθπαηδεπηηθή πνιηηηθή πνπ πξνάγεη ηηο ηδέεο θαη αμίεο ηεοδηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο. Έηζη, πνιινί δπζηπρψο εθπαηδεπηέο αληηκεησπίδνπληελ παξνπζία δηαθνξεηηθψλ εζλνπνιηηηζκηθά εθπαηδεπνκέλσλ ζηελ ηάμε ηνπο σοβάξνο, πνπ κφλν πξφζζεηα πξνβιήκαηα, άγρνο θαη αλαζθάιεηα ηνπο δεκηνπξγεί. ΟLynch (1997) εξκελεχεη ηα παξαπάλσ ζπλαηζζήκαηα ησλ εθπαηδεπηηθψλ σοαπφξξνηα ησλ αληηζηάζεσλ θαη ησλ θφβσλ ηνπο κήπσο ράζνπλ ηελ ειεπζεξία ηνποζε επίπεδν θηλήζεσλ θαη απνθάζεσλ, αιιά θαη σο απνηέιεζκα ηεο αλαιγεζίαο ηνποζε ζέκαηα ξαηζηζκνχ. ΢πκθσλεί σο πξνο ηελ θαηάιιειε εθπαίδεπζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ πάλσ ζεζέκαηα δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο, ψζηε λα ζπλεηζθέξεη «κε ηηο ίδηεο ηηο αμίεοηεο, ηηο δνκέο, ηηο επηζηεκνινγίεο θαη ηηο δηαδηθαζίεο ηεο ζηνπο ζηφρνπο ηνπδεκνθξαηηθνχ πνιηηηζκηθνχ πινπξαιηζκνχ». O Banks (1997) ζπλεγνξεί ππέξ ηεοζπλερνχο δηαδηθαζίαο αλάπηπμεο ησλ εθπαηδεπηηθψλ, πξνθεηκέλνπ λα ππεξβνχλ,αθφκε θαη νη πην επαηζζεηνπνηεκέλνη, ηηο βαζηά ξηδσκέλεο αθνκνησηηθέο αληηιήςεηο 37
  • 38. ηνπο θαη ηελ ακεραλία ηνπο κπξνζηά ζηνπο εζλνπνιηηηζκηθά δηαθνξεηηθνχοεθπαηδεπφκελνη ηνπο. H Γξαγψλα (2001) ππνζηεξίδεη φηη ζπλεηδεηά ή αζπλείδεηα νηεθπαηδεπηέο αηζζάλνληαη ζπρλά λα απεηιείηαη απφ λέεο γλψζεηο θαη ζηάζεηο νπνιηηηζκφο πνπ παζρίδνπλ λα δηαησλίζνπλ, θαζψο θαη φηη είλαη κεγάιε ε απφζηαζεπνπ ρσξίδεη ηηο αληηιήςεηο ηνπο ζε ζεσξεηηθφ επίπεδν απφ ηηο ζηάζεηο πνπ ηνποραξαθηεξίδνπλ ζηελ θαζεκεξηλή πξαγκαηηθφηεηα. ΋πσο παξαηεξεί ν Banks (1997) , νη επηκνξθψζεηο πνπ γίλνληαη ζε ζέκαηαδηαρείξηζεο ηεο δηαθνξεηηθφηεηαο θαη ην ξαηζηζκφ είλαη πεξηζηαζηαθέο θαη δελεπαξθνχλ. Έηζη, αθφκε θη αλ ε ζρνιηθή θαζεκεξηλφηεηα ζπκπιεξψλεηαη κεδξαζηεξηφηεηεο πνπ νλνκάδνληαη πνιππνιηηηζκηθέο, ζηελ πξαγκαηηθφηεηα πξφθεηηαηγηα επηθαλεηαθέο πξνζπάζεηεο, πνπ ζπρλά νδεγνχλ ζηελ αλαπαξαγσγήζηεξενηππηθψλ αληηιήςεσλ. ΢ηελ επηπνιαηφηεηα ηέηνησλ εγρεηξεκάησλ φκσοζπκβάιινπλ θαη ηα ζεκηλάξηα κηθξήο δηάξθεηαο ή απνθιεηζηηθά ζεσξεηηθήο κνξθήο,πνπ αζρνινχληαη αθξνζηγψο κε θιέγνληα δηαπνιηηηζκηθά δεηήκαηα θαη, ζηελθαιχηεξε πεξίπησζε, πξνζθέξνπλ αλνχζηεο ή θαη ακθηιεγφκελεο ζπληαγνινγηθνχηχπνπ ζπκβνπιέο. ΢ην ειιεληθφ εθπαηδεπηηθφ πιαίζην, ην δήηεκα ηεο επηκφξθσζεοησλ εθπαηδεπηηθψλ ζε ζέκαηα δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο έρεη απαζρνιήζεηαξθεηέο εξεπλεηηθέο πξνζπάζεηεο (Γακαλάθεο, 1996). ΢χκθσλα κε απηέο,δηαπηζηψζεθαλ ζεκαληηθά θελά σο πξνο ηηο επηκνξθψζεηο ησλ εθπαηδεπηηθψλ ηεοΠξσηνβάζκηαο Δθπαίδεπζεο, αθνχ, θαη φπνπ απηέο πξαγκαηνπνηνχληαη, βξίζνπλ απφάρξεζηεο ζεσξεηηθέο αλαθνξέο πνπ θάζε άιιν παξά εμαιείθνπλ ηελ αλεπάξθεηαησλ εθπαηδεπηηθψλ λα δηαρεηξηζηνχλ ζέκαηα δηαπνιηηηζκηθφηεηαο θαηά ηε δηδαθηηθήδηαδηθαζία. Απφ ηα παξαπάλσ θξίλεηαη απαξαίηεηε ε επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζεδεηήκαηα δηαπνιηηηζκηθήο επαηζζεηνπνίεζεο, ψζηε λα γίλνπλ πεξηζζφηεξν επέιηθηνηθαη αλνηρηνί θαη λα αιιάμνπλ ζηαδηαθά φρη κφλν ζε επίπεδν αληηιήςεσλ, αιιά,θπξίσο, ζε επίπεδν ζηάζεσλ. Oη Sanchez et al. (1995) (ζην Μάξθνπ, 1996) κηινχλγηα ηξεηο βαζηθνχο άμνλεο ζηνπο νπνίνπο νθείιεη λα θηλεζεί ε επηκφξθσζε ησλεθπαηδεπηηθψλ ζε παξφκνηα δεηήκαηα: α) επαηζζεηνπνίεζε πνπ αθνξά αλαδήηεζεθαη αλαζηνραζκφ σο πξνο πηνζεηεκέλεο αμίεο θαη αξρέο, β) γλψζε πνπ αθνξάπιεξνθφξεζε θαη θαηαλφεζε δηαθνξεηηθψλ εζλνπνιηηηζκηθψλ πιαηζίσλ θαη γ)δεμηφηεηεο πνπ αθνξνχλ θαηάθηεζε θαη ρξήζε επηθνηλσληαθψλ πξαθηηθψλ θαηθαηάιιεισλ ζηξαηεγηθψλ θαη ζηάζεσλ. Σν βαζηθφηεξν σζηφζν κνληέινδηαπνιηηηζκηθήο επηκφξθσζεο ησλ εθπαηδεπηηθψλ έρεη πξνηαζεί απφ ηνλ Banks (ζηνΜάξθνπ, 1996). ΢χκθσλα κε ηνλ εξεπλεηή, ε κνλνπνιηηηζκηθφηεηα δίλεη ζηαδηαθάηε ζέζε ηεο ζηε δηαπνιηηηζκηθφηεηα κέζα απφ ηηο αθφινπζεο θάζεηο: α) πξνβνιή εθκέξνπο ηεο θπξίαξρεο εζλνπνιηηηζκηθά νκάδαο αξλεηηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ πνπαπνδίδνληαη ζε κεηνλνηηθέο εζλνπνιηηηζκηθέο νκάδεο, β) εζλνπνιηηηζκηθφοεγθιεηζκφο, φπνπ ην άηνκν αλαγλσξίδεη θαη απνδέρεηαη κφλν ηε δηθή ηνπ 38
  • 39. εζλνπνιηηηζκηθή ηαπηφηεηα, γ) δεκηνπξγία πξνυπνζέζεσλ απνδνρήο ηνπεζλνπνιηηηζκηθά δηαθνξεηηθνχ, δ) απνδνρή πεξηζζφηεξσλ πνιηηηζκψλ θαηπξνβιεκαηηζκφο γηα ηελ νηθεία εζλνηηθή ηαπηφηεηα, ε) ηθαλφηεηα εζσηεξίθεπζεονηθνπκεληθψλ αμηψλ θαη ζηάζεσλ αλεμαξηήησο εζληθνχ ρψξνπ. Έηζη, νηεπηκνξθνχκελνη, πνπ αξρηθά δηάθεηληαη ερζξηθά απέλαληη ζην εζλνπνιηηηζκηθάδηαθνξεηηθφ, ηειηθά επαηζζεηνπνηνχληαη θαη επηζπκνχλ λα δηεπξχλνπλ φιν θαηπεξηζζφηεξν ηνλ πνιηηηζκηθφ ηνπο νξίδνληα. Γεληθά, αλαγλσξίδεηαη ην γεγνλφο φηη ε επηινγή νπνηνπδήπνηε επηκνξθσηηθνχκνληέινπ ζε ζέκαηα δηαρείξηζεο ηεο ηαπηφηεηαο-εηεξφηεηαο πξέπεη λαπξαγκαηνπνηείηαη αλάινγα κε ηελ εθάζηνηε επηκνξθνχκελε νκάδα -ηηο εκπεηξίεο θαηηηο αλάγθεο ηεο-, ηηο ζπλζήθεο θαη ην ρσξνρξνληθφ πιαίζην ηεο επηκφξθσζεο, αιιάθαη ηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ γεληθφηεξνπ θνηλσληθνπνιηηηζκηθνχ πεξηβάιινληνο. 1.12. Σν κνληέιν δηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos, Tilki and Taylor (1998, 2001) Σν κνληέιν ζηνρεχεη ζηελ θαηάξγεζε ηεο ηεξαξρηθήο ζθέςεο θαη πξναζπίδεη ηελθξηηηθή θαη δπλακηθή ζπλάληεζε πνιηηηζκψλ πξφζπκσλ λα ζπλαληεζνχλ, λααληαιιάμνπλ απφςεηο, λα δαλεηζηνχλ γλψζεηο, ηδέεο, θαληαζίεο θαη πνιηηηζηηθάζχκβνια. Πξνηείλεη, δειαδή, ηελ απφ θνηλνχ ζπκβνιή αιιά θαη ηε ζπλχπαξμε ζηελβειηίσζε ησλ ζπλζεθψλ δσήο ησλ αλζξψπσλ. ΠΟΛΗΣΗ΢ΜΗΚΖ ΑΤΣΟΓΝΩ΢ΗΑ ΓΗΑΠΟΛΗΣΗ΢ΜΗΚΖ ΔΣΟΗΜΟΣΖΣΑ 1.Απηνγλσζία ηνπ εθπαηδεπηηθνχ 1.Ηθαλφηεηα αμηνιφγεζεο αλαγθψλ θαη 2.Πνιηηηζκηθή ηαπηφηεηα θαηαζηάζεσλ ησλ καζεηψλ 3.Δζληθή ηζηνξία 2.Ηθαλφηεηα αιιαγήο ηεο πξνθαηάιεςεο θαη δηαιεθηηθήο ζρέζεο κε ηελ πξνθαηάιεςε, ηηο δηαθξίζεηο θαη ηελ αληζφηεηα. 3.Ηθαλφηεηα ζπλάληεζεο κε ηνπο πνιηηηζκνχο 4.Ηθαλφηεηα κεηάδνζεο γλψζεσλ κε ζεβαζκφ θαη απνδνρή ΠΟΛΗΣΗ΢ΜΗΚΖ ΓΝΩ΢Ζ ΠΟΛΗΣΗ΢ΜΗΚΖ ΔΤΑΗ΢ΘΖΣΟΠΟΗΖ΢Ζ 1.Πξνζσπηθέο , εζληθέο αμίεο, πίζηεηο 1.Δλζπλαίζζεζε θαη ζπκπεξηθνξέο 2.Ηθαλφηεηεο δηαπξνζσπηθψλ ζρέζεσλ 2.Δκπφδηα πνπ ελππάξρνπλ ζηνλ 3.Ηθαλφηεηεο επηθνηλσλίαο εθπαηδεπηηθφ σο πξνο ηελ 4.Ηθαλφηεηα εκπηζηνζχλεο πνιηηηζκηθή επαηζζεηνπνίεζε 5.Ηθαλφηεηα απνδνρήο ηνπ «άιινπ» 3.Σα ΢ηεξεφηππα έλαληη ησλ «μέλσλ» 6.Καηαιιειφηεηα ζπκπεξηθνξάο 7.΢εβαζκφο ζηελ δηαθνξεηηθφηεηα( Zafiropoulou, G., 2008, p: 42) 39
  • 40. Οη Papadopoulos, Tilki and Taylor κε ην κνληέιν δηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο,πξνρσξνχλ πέξα απφ ην φηη αλαδεηθλχνπλ ην γεγνλφο φηη ε εθπαίδεπζε είλαηαλζξψπηλν δηθαίσκα θαη ην φηη ε δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε είλαη ε εθπαηδεπηηθήζηξαηεγηθή πνπ βαζίδεηαη ζηελ εθαξκνγή ησλ αλζξσπίλσλ δηθαησκάησλ θαηαλαδεηθλχνπλ επίζεο φηη γηα ηελ εθαξκνγή δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο απαηηείηαηζνβαξή πξνζήισζε απφ κέξνπο απηψλ πνπ νξγαλψλνπλ απηή ηελ ζηξαηεγηθή θαηαπφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο πνπ πξφθεηηαη λα ηελ εθαξκφζνπλ. ΢χκθσλα κε ην κνληέιν δηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο θαλέλαο εθπαηδεπηηθφο δελκπνξεί λα εθαξκφζεη δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε ζε κηα πνιππνιηηηζκηθή ηάμε αλ νίδηνο δελ βάιεη ηνλ εαπηφ ηνπ ζε δηαδηθαζία πνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο πνπ ζεκαίλεηφηη νθείιεη ν ίδηνο λα θαηαζηεί δηαπνιηηηζκηθά έηνηκνο (ην ελ ιφγσ κνληέινπξνηείλεη κηα δηαδηθαζία ηεζζάξσλ ζηαδίσλ γηα ηελ θαηάθηεζε ηεο δηαπνιηηηζκηθήοεηνηκφηεηαο. Απηφ ηεο Απηνγλσζίαο, ηεο πνιηηηζκηθήο Γλψζεο, ηεο πνιηηηζκηθήοεπαηζζεηνπνίεζεο θαη ηεο πνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο) θαη ηφηε κφλν κπνξεί λα γίλεηηθαλφο λα εθαξκφζεη ζπλεηδεηά θαη κε απνηειεζκαηηθφηεηα ηελ δηαπνιηηηζκηθήεθπαίδεπζε. Σν κνληέιν Γηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos,Tilki and Taylorδεκηνπξγείηαη αξρηθά ην 1998 θαη νινθιεξψλεηαη ην 2001 ζην πνιππνιηηηζκηθφπεξηβάιινλ ηνπ Παλεπηζηεκίνπ ηνπ Middlesex ηνπ Λνλδίλνπ κε ζθνπφ ηελ θαηά ηναξηηφηεξε εθπαίδεπζε ησλ ζπνπδαζηψλ ηνπ Σκήκαηνο Τγείαο θαη ηελ φζν ηνδπλαηφλ θαιχηεξε πξνεηνηκαζία ηνπο γηα λα αληαπνθξηζνχλ ζηηο απμεκέλεο αλάγθεοεξγαζίαο ζε έλα ηέηνην πεξηβάιινλ. Ο ζθνπφο ηνπ κνληέινπ είλαη ε κεηαιακπάδεπζε ζηνπο θνηηεηέο ηεο αμίαο ησλελλνηψλ ηνπ ζπλεηδεηνχ ζεβαζκνχ ηεο δηαθνξεηηθφηεηαο (εζληθήο, γισζζηθήο,ηδενινγηθήο, ζξεζθεπηηθήο) θαη ε ζπλεηδεηή απνδνρή ηνπ «άιινπ» σο ηζφηηκνπεηαίξνπ ζην θνηλσληθφ γίγλεζζαη “to treat people respectively, qualitatively andequally” ,(Papadopoulos 1999). Οη εκπλεπζηέο ηνπ κνληέινπ έζεζαλ σο απαξαίηεηε πνηνηηθή πξνυπφζεζε γηα ηελνξγάλσζε δηαπνιηηηζκηθνχ πξνγξάκκαηνο εθπαίδεπζεο ησλ θνηηεηψλ ηνπο ηελ απφκέξνπο ηνπο ζπλεηδεηή ζέιεζε λα εμεξεπλήζνπλ, λα κειεηήζνπλ κε εηιηθξίλεηα θαηζάξξνο, λα απνδερηνχλ κε δηάζεζε λα αιιάμνπλ ηηο δηθέο ηνπο πξνζσπηθέο,νηθνγελεηαθέο, εζληθέο θαη ζξεζθεπηηθέο πεπνηζήζεηο, δηακνξθσκέλεο απφςεηο,ζηάζεηο θαη πξάμεηο έσο ηελ ζηηγκή πνπ απνθαζίδνπλ λα εληαρζνχλ ζην πξφγξακκαθαη λα ζέζνπλ ηνλ εαπηφ ηνπο ζε δηαδηθαζία αιιαγήο. ΢ηελ επίζεκε ζπλάληεζε παξνπζίαζεο ηνπ κνληέινπ ηνπο ππνζηήξημαλ φηη δελείλαη δπλαηφλ θάπνηνο λα εξγαζηεί γηα ηελ εγθαζίδξπζε παξνρήο δηαπνιηηηζκηθψλππεξεζηψλ απφ κέξνπο ηεο θνηλσλίαο γηα ζπγθεθξηκέλεο πιεζπζκηαθέο νκάδεο(Τγείαο, εθπαίδεπζεο, αζθάιηζεο, αζθάιεηαο ζηελ εξγαζία θιπ.) αλ ν ίδηνο δηαηεξείελζηάζεηο δηακνξθσκέλεο είηε απφ πξνζσπηθή ή θνηλσληθή επίδξαζε έζησ θαη αλ 40
  • 41. πηζηεχεη φηη απηέο νη ελζηάζεηο ηνπ αθνξνχλ ηνλ ίδην θαη δελ επεξεάδνπλ ηελεξγαζία ηνπ. Σν βαζηθφ δεηνχκελν ινηπφλ ηνπ ελ ιφγσ κνληέινπ, δελ είλαη απιά ε δεκηνπξγίαΓηαπνιηηηζκηθψλ πξνγξακκάησλ εθπαίδεπζεο αιιά πξσηαξρηθά ε θαηάθηεζε ηεοΓηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ εθπαηδεπηψλ. Τπνζηεξίδνπλ δειαδή φηη εδεκηνπξγία θαη ε εθαξκνγή παξφκνησλ πξνγξακκάησλ θηλδπλεχεη λα κείλεη γξάκκαθελφ λνήκαηνο αλ απηνί πνπ ζα θιεζνχλ λα ην πινπνηήζνπλ δελ έρνπλ ηελδπλαηφηεηα λα βάιινπλ ηνλ εαπηφ ηνπο ζε δηαδηθαζία αμηνιφγεζεο, απνδνρήο ησλαπφςεψλ ηνπο, θξηηηθήο αλάιπζεο θαη δηεξεχλεζεο ησλ πεπνηζήζεσλ, απφςεσλ,ζηάζεσλ θαη πξαθηηθψλ ηνπο. Γηα απηφ ελψ ην κνληέιν αλαπηχρηεθε γηαζπνπδαζηέο ζπγθεθξηκέλσλ ηκεκάησλ βξήθε αληαπφθξηζε θαη άιια ηκήκαηακεηαμχ ησλ νπνίσλ θαη ζηα Σκήκαηα εθπαίδεπζεο εθπαηδεπηψλ (δαζθάισλ,θαζεγεηψλ θιπ). Ζ Papadopoulos ζηηο αλά ηνλ θφζκν νκηιίεο ηεο γηα ηελ πξνψζεζεηεο ππφζεζεο ηεο αλάγθεο αλάπηπμεο Γηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ,ζπλεζίδεη λαιέεη «δελ κπνξείο λα εθπαηδεχζεηο θαλέλαλ απνηειεζκαηηθά αλ δελ έρεηο απνδερηείηνλ εαπηφ ζνπ, ηελ ηζηνξία ζνπ, ηηο επηηαγέο ηεο ζξεζθείαο ζνπ έλαληη φζσλπηζηεχνπλ άιιεο ζξεζθείεο, ηελ θνηλσληθνπνιηηηθή ζέζε ηεο παηξίδαο ζνπ έλαληηησλ άιισλ ιαψλ, ηελ ζέζε ηεο παηξίδαο ζνπ θαη ησλ ζπκπαηξησηψλ ζνπ έλαληη ησλ«μέλσλ» θαη ηνπ «δηαθνξεηηθνχ». Σν κνληέιν αλάπηπμεο Γηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο απνηειείηαη απφ ηέζζεξαάξξεθηα ζπλδεδεκέλα κεηαμχ ηνπο ζηάδηα, πνπ ην θαζέλα κφλν ηνπ απνηειείπξνυπφζεζε θαη ζηφρν γηα ηα ππφινηπα. (Zafiropoulou G.,2008,p:42-50).Σν πξψην ζηάδην ηνπ κνληέινπ αλάπηπμεο Γηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαοπεξηιακβάλεη ηελ Πνιηηηζκηθή απηνγλσζία. ΢χκθσλα κε ηηο Papadopoulos, Tilki and Taylor ε πνιηηηζκηθή απηνγλσζίααπνζθνπεί ζηελ ζπλεηδεηή δηεξεχλεζε απφ κέξνπο ηνπ εθπαηδεπφκελνπ ηνπ εαπηνχηνπ σο γεγελνχο θαηνίθνπ ηεο ρψξαο ζηελ νπνία γελλήζεθε, ηελ άπνςή ηνπ γηα ηεληζηνξία ηνπ ηφπνπ ηνπ, δηεξεχλεζε ησλ πξνζσπηθψλ, νηθνγελεηαθψλ θαη εζληθψλεπηδξάζεσλ ζηελ δηακφξθσζε ηεο εζληθήο ηνπ ηαπηφηεηαο θαη ησλ δηαδηθαζηψλκέζσ ησλ νπνίσλ απηέο νη επηδξάζεηο έθηαζαλ λα γίλνπλ δηθέο ηνπ πεπνηζήζεηο,απφςεηο, ζηάζεηο απέλαληη ζε ζέκαηα φπσο ε αμία άιισλ πνιηηηζκψλ, ν ζεβαζκφοζην δηθαίσκα ησλ άιισλ λα έρνπλ δηαθνξεηηθά πηζηεχσ, δηαθνξεηηθά ήζε, έζηκαθιπ. Πφζν ε εζληθή ηζηνξία έρεη δηακνξθψζεη ηελ νπηηθή ηνπ ζηελ αμηνιφγεζε ησλπην πάλσ. Απφ ηηο δεκηνπξγνχο ηνπ κνληέινπ ην πξψην απηφ ζηάδην έρεη εμαηξεηηθήζεκαζία γηα ηελ ζπλεηδεηή εκπινθή ηνπ εθπαηδεπφκελνπ ζηα ππφινηπα ζηάδηα θαηελ ηέιεη ζηελ αλάπηπμε ηεο Γηαπνιηηηζκηθήο ηνπ εηνηκφηεηαο. Γηαηί είλαη εμαηξεηηθάδχζθνιν λα παξαδερηνχκε φηη γεγνλφηα ηεο ηζηνξίαο πνπ ζπλέβεζαλ αηψλεο πίζσείλαη ηθαλά ζήκεξα λα επηδξνχλ πάλσ καο θαη λα δηακνξθψλνπλ ηηο απφςεηο καο, ηνλ 41
  • 42. ραξαθηήξα καο ηελ ζηάζε καο απέλαληη ζε αλζξψπνπο ,ζξεζθείεο, γιψζζεο, έζηκαθιπ. ΢ηελ επνρή ηεο παγθνζκηνπνίεζεο θαη ηνπ δηαιφγνπ αλάκεζα ζε ιανχο,ζξεζθείεο θαη πνιηηηζκνχο είλαη πνιχ δχζθνιν λα παξαδερηεί ν εθπαηδεπφκελνο ηνλεζλνθεληξηζκφ ηνπ ν νπνίνο ζπρλά κπνξεί λα εθδεισζεί θαη κε αθξαίεο πξαθηηθέο.Γίλεηαη ινηπφλ θαλεξφ γηαηί ην πξψην απηφ ζηάδην είλαη ζεκαληηθφ σο βάζε θαηζεκέιην ηεο πεξαηηέξσ εθπαίδεπζεο γηα ηελ αλάπηπμε ηεο Γηαπνιηηηζκηθήοεηνηκφηεηαο. Ζ ζηξαηεγηθή αλάπηπμεο Γηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ζχκθσλα κε ηελPapadopoulos είλαη λα δψζνπκε ρψξν, ρξφλν, θαη ελζάξξπλζε ζηνλ εθπαηδεπφκελν ννπνίνο κπνξεί λα είλαη έλαο άξηζηνο θαη δηαθεθξηκέλνο επηζηήκνλαο ζηνλ νπνίνφκσο πνηέ δελ δφζεθε ε δπλαηφηεηα λα δηεξεπλήζεη θαη θπξίσο λα παξαδερηεί κεζάξξνο φηη κπνξεί γηα παξάδεηγκα λα ζεσξήζεη ηνλ πνιηηηζκφ ηεο ρψξαο ηνπ ηνλκφλν αμηφινγν πνιηηηζκφ. Δίλαη δπλαηφλ αλαξσηηέηαη ε ίδηα ζην Δπξσπατθφ Forumγηα ηελ αλάπηπμε δηαπνιηηηζκηθψλ πξαθηηθψλ θαη πξνγξακκάησλ ζηα Παλεπηζηήκηα,λα γίλεη θαλείο απνηειεζκαηηθφο δάζθαινο, ζε έλα πνιππνιηηηζκηθφ ζρνιείν αλ δελζέβεηαη θαη δελ απνδίδεη αμία ζηνπο πνιηηηζκνχο απφ ηνπο νπνίνπο πξνέξρνληαη νηκαζεηέο /θνηηεηέο ηνπ? Καη ζπκπιεξψλεη φηη ηα αθαδεκατθά ηδξχκαηα πνπ απνθαζίδνπλ λα πινπνηήζνπλπξνγξάκκαηα αλάπηπμεο ηεο Γηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ ζηειερψλ θαη ησλθνηηεηψλ ηνπο πξέπεη λα αθνινπζήζνπλ ηελ ζηξαηεγηθή ελζάξξπλζεο ηεοαπηνγλσζίαο σο πξψην θαη βαζηθφ ζηάδην.(Zafiropoulou G.,2008,p:42-50) Σν δεχηεξν ζηάδην ηνπ κνληέινπ είλαη απηφ ηεο Πνιηηηζκηθήο γλψζεο. ΋ηαλ έρεη θαλείο ελδνζθνπήζεη ηνλ εαπηφ ηνπ θαη έρεη παξαδερηεί ελζηάζεηο θαηεκπφδηα ηα νπνία ππήξραλ κέζα ηνπ θαη ζπλέβαιιαλ αζπλείδεηα ζηελ δηακφξθσζεησλ απφςεσλ ηνπ έρεη θάλεη ην βαζηθφ βήκα ζηελ γλψζε. Σν ζηάδην ηεοπνιηηηζκηθήο γλψζεο ζα ηνπ δψζεη ηελ δπλαηφηεηα λα ελζθήςεη ,λα εκβαζχλεη , λααλαιχζεη θαη λα αμηνινγήζεη ηελ εζληθή ηνπ ηζηνξία φρη σο καζεηήο πνππαπαγαιίδεη κάρεο θαη λίθεο, αιιά σο ψξηκνο ζηνραζηήο ηεο ζεκαζίαο ησληζηνξηθψλ γεγνλφησλ. Θα ηνπ πξνζθέξεη επίζεο ηελ δπλαηφηεηα λα ζηνραζηεί ζε ζηεξεφηππα πνπ έρνπλπάξεη ζηελ δσή ηνπ ηελ ζέζε ηεο αιεζηλήο γλψζεο θαη πνπ ζε απηή ηελ θάζε κπνξείλα θαηαλνήζεη ην πψο θαη ην γηαηί απηά ηα ζηεξεφηππα δεκηνπξγήζεθαλ θαη πνηνηείλαη νη ιφγνη πνπ θαηέρνπλ ηέηνηα ζέζε θαη επίδξαζε ζηελ νπηηθή ησλ γεγνλφησλ.Γηα παξάδεηγκα ζα κπνξέζεη λα θαηαλνήζεη ην ζηεξεφηππν φηη ζηελ Διιάδαθαηνηθνχζαλ θαη θαηνηθνχλ κφλν Έιιελεο ,θάηη πνπ ην νπνίν δελ είλαη αιήζεηα,αθνχ ζηελ Διιάδα θαηνηθνχζαλ θαη θαηνηθνχλ σο Έιιελεο πνιίηεο αξθεηέοπιεζπζκηαθέο νκάδεο πνπ πξνέξρνληαη απφ δηαθνξεηηθά backgrounds (Πνκάθνη,Μνπζνπικάλνη ηεο Θξάθεο, Αξβαλίηεο θιπ ζε απηφ ην ζηάδην εθπαίδεπζεο γίλεηαη 42
  • 43. ηθαλφο λα αμηνινγήζεη ηελ χπαξμε απηψλ ησλ νκάδσλ θαη ηελ πξνζθνξά ηνπο ζηελδηακφξθσζε ηεο ζχγρξνλεο ρψξαο. Μπνξεί ζε απηφ ην ζηάδην λα θαηαλνήζεη λαγλσξίζεη φηη ηα ζηεξεφηππα πνιχ ζπρλά γίλνληαη αηηίεο γηα αληζφηεηα, γηαπεξηζσξηνπνίεζε αλζξψπσλ ,γηα θαηαπάηεζε δηθαησκάησλ θαη είλαη ζε απηφ ηνζηάδην πνπ αξρίδεη λα απνθηά ζηγά αιιά κε γλψζε άιιε νπηηθή ησλ φζσλζπκβαίλνπλ γχξσ ηνπ ζπζρεηίδνληάο ηα κε «απηφλ» θαη ηνπο «άιινπο». Δίλαη επίζεοζε απηφ ην ζηάδην πνπ ηνπ δίλεηαη ε δπλαηφηεηα λα αληηκεησπίζεη ηνλ θφβν γηα ην«μέλν» θαη ην «δηαθνξεηηθφ» θαη λα μεπεξάζεη ην «φινη νη μέλνη είλαη εγθιεκαηίεο»γλσξίδνληαο πηα φηη ην λα είλαη θάπνηνο θαθφο ε θαιφο δελ έρεη λα θάλεη κε ηελγιψζζα ,ηελ ζξεζθεία ή ηνλ πνιηηηζκφ απφ ηνλ νπνίν πξνέξρεηαη αιιά κε ηαπξνζσπηθά ηνπ βηψκαηα, ηελ επίδξαζε ησλ νηθνγελεηαθψλ πξνηχπσλ θιπ. ΢ηελπεξίπησζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ πνπ εθπαηδεχνληαη ζηελ αλάπηπμε Γηαπνιηηηζκηθήοεηνηκφηεηαο ην ζηάδην απηφ εθπαίδεπζεο ηνπο πξνζθέξεη ηελ δπλαηφηεηα λααληηκεησπίζνπλ κε γλψζε ηα εκπφδηα πνπ πηζαλφλ ζα αληηκεησπίζνπλεθπαηδεχνληαο αλζξψπνπο απφ δηαθνξεηηθή θνπιηνχξα. Γλσξίδνληαο γίλεηαη θαλείοπην επαηζζεηνπνηεκέλνο θαη θπξίσο αληηκεησπίδεη ηνπο άιινπο κε ζεβαζκφαλαγλσξίδνληαο ηελ αμία θαη ηελ κνλαδηθφηεηα ηνπ θαζελφο. .(ZafiropoulouG.,2008,p:42-50) Σν ηξίην ζηάδην εθπαίδεπζεο ζχκθσλα κε ην κνληέιν αλάπηπμεο ηεοΓηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο είλαη ην ζηάδην Πνιηηηζκηθήο επαηζζεηνπνίεζεο. ΢ε απηφ ην ζηάδην ν εθπαηδεπφκελνο ζηεξηδφκελνο ζηα φζα έρεη θαηαθηήζεη γηαηνλ ίδην ηνλ εαπηφ ηνπ ζηξέθεη κε ελδηαθέξνλ πξνο ηνλ «άιιν». Ζ δηαθνξεηηθφηεηαπηα δελ είλαη αηηία θφβνπ αιιά αθνξκή γηα πξνζνρή θαη επαίζζεηε αθξφαζε ησλαπφςεσλ, πεπνηζήζεσλ, ζξεζθεπηηθψλ πηζηεχσ ηνπ άιινπ κε ζθνπφ ηελ αλάπηπμεθαηάιιεισλ ζπκπεξηθνξψλ, ηέηνησλ πνπ ζα αληηθαηνπηξίδνπλ ην ζεβαζκφ ,πξνο ηνλ«άιιν». Ηθαλφηεηα απνδνρήο ηνπ άιινπ φπσο αθξηβψο είλαη θαη φρη κε δηάζεζε ηνλαιιάμνπκε θαη λα ηνλ πηέζνπκε λα γίλεη φπσο εκείο αιιά φηη κπνξνχκε λαζπκβηψζνπκε αξκνληθά παξά ηηο φπνηεο δηαθνξέο καο. Ηθαλφηεηα λα εκπλεχζνπκεεκπηζηνζχλε ζηνλ άιιν ψζηε λα κπνξέζεη λα αηζζαλζεί φηη φπνπ θη αλ βξίζθεηαηκαθξηά απφ ηνλ ηφπν ηνπ ππάξρνπλ άλζξσπνη πνπ ηνλ ζέβνληαη θαη κπνξεί λα ηνποεκπηζηεπηεί. Ηθαλφηεηα λα επηθνηλσλήζνπκε κε ηνλ «άιινλ», πνιιέο θνξέο αθνχκεαλζξψπνπο λα ππνζηεξίδνπλ φηη δελ είλαη ξαηζηζηέο θαη δελ θάλνπλ δηαθξίζεηο αλφκσο ζπκβεί θαη θαζίζνπλ ζην ίδην ηξαπέδη κε θάπνηνλ μέλν ή αθφκα θαη κε θάπνηνλΡνκά ηφηε ή θνβνχληαη ή ην ζεσξνχλ ππνηηκεηηθφ. ΢ε απηφ ην ζηάδην ινηπφλ νηεθπαηδεπφκελνη αληηιακβάλνληαη φηη ε επηθνηλσλία είλαη ν δξφκνο πνπ κπνξεί λανδεγήζεη ζηελ θαηαλφεζε ηεο ζθέςεο, ηεο πξνζσπηθφηεηαο θαη ησλ πξνβιεκάησληνπ άιινπ. Ηθαλφηεηα δεκηνπξγίαο δηαπξνζσπηθψλ ζρέζεσλ είλαη ίζσο ην πηνδχζθνιν ηκήκα ηεο νινθιήξσζεο απηνχ ηνπ ζηαδίνπ φκσο θαη βαζηθή πξνυπφζεζεγηα ηελ θαηάθηεζε ηνπ empathy ή ζηελ Διιεληθή ηεο ηθαλφηεηαο λα λνηψζνπκε ηνλ 43
  • 44. άιιν θαη ηηο θαηαζηάζεηο θαη ζπγθπξίεο πνπ έθεξαλ κεηαλάζηε ή πξφζθπγα ζηελδηθή καο παηξίδα.(Zafiropoulou G.,2008,p:42-50) Σν ηέηαξην θαη ηειεπηαίν ζηάδην ηνπ κνληέινπ είλαη ην ζηάδην ηεοΓηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ΢ε απηφ ην ζηάδην ν εθπαηδεπφκελνο θαιείηαη λα εθαξκφζεη ζηελ πξάμε φζα πεξέζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία θαη αμηνινγνχκελνο ζα πξέπεη λα έρεη θαηαθηήζεη Σελ ηθαλφηεηα λα αλαγλσξίδεη αθφκα θαη ηηο θαιπκκέλεο δηαθξίζεηο θαη ηελαληζφηεηα ε ηνλ ξαηζηζκφ εηο βάξνο αλζξψπσλ θαη λα είλαη έηνηκνο λα δεκηνπξγήζεηδηαιεθηηθή ζρέζε κε απηά κε ζθνπφ ηελ εμάιεηςε ηνπο. Tελ ηθαλφηεηα λα ζπλαληηέηαη κε ηνπο δηαθφξνπο πνιηηηζκνχο κέζσ ησλ θνξέσληνπο θαη λα απνδίδεη ηελ ηηκή θαη αμία ζηνλ θάζε πνιηηηζκφ κε δηάζεζε ε ζπλάληεζεηνπ καδί ηνπο λα απμήζεη ηελ γλψζε ηνπ θαη ηελ εκπεηξία ηνπ αλαγλσξίδνληαο φηη αλέρεηο ηα κάηηα ηνλ λνπ θαη ηελ θαξδηά ζνπ αλνηρηά ηφηε κπνξείο λα δεηο ηελδηαθνξεηηθφηεηα σο πεδίν ζπλεχξεζεο θαη φρη σο πεδίν ερζξφηεηαο θαηπξνθαηαιήςεσλ. Ηθαλφηεηα αληηθεηκεληθήο αμηνιφγεζεο ησλ αλαγθψλ θαη ησλ πξνβιεκάησλ ησλ«άιισλ» κε έκθαζε ζηελ παξνρή ππνζηήξημεο θαη ελζάξξπλζεο Σέινο, ηθαλφηεηα κεηάδνζεο γλψζεσλ κε ζεβαζκφ θαη απνδνρή ζε απηά πνπ νηάιινη θνπβαινχλ καδί ηνπο θαη κέζα ηνπο φρη σο θνξηίν αιιά σο παξαθαηαζήθε ηεοηζηνξίαο ηνπο ηεο παηξίδαο ηνπο ηεο ζξεζθείαο ηνπο ηεο κεηξηθήο ηνπο γισζζάο.Απηφ ζεκαίλεη φηη πξέπεη λα δεκηνπξγήζνπκε γη απηνχο ρψξν θαη λα εμαζθαιίζνπκεδίθαηα ρξφλν γηα λα ηνπο αθνχζνπκε. ΢χκθσλα κε ηηο Papadopoulos,Tilki and Taylor, ε εθπαίδεπζε πνπ βαζίδεηαη ζηνκνληέιν ηνπο είλαη κηα δηαξθήο πξνζπάζεηαο θαη κηα δηαξθήο δηαδηθαζία ζηελ φπνηανη Γηαπνιηηηζκηθά έηνηκνη εθπαηδεπηέο πξέπεη λα αζθνχλ ηνλ εαπηφ ηνπο θαη επίζεοκηα δηαξθήο πξνζπάζεηα βειηίσζεο ησλ θνηλσληθψλ ζπλζεθψλ γηα φινπο θαη ηέινοκηα ζπλερήο πξνζπάζεηα κεηαιακπάδεπζεο ηεο αλάγθεο γηα δηαπνιηηηζκηθήζπκβίσζε ζε φζν ην δπλαηφλ πεξηζζφηεξνπο αλζξψπνπο αιιά θαη αζθψληαοεπίδξαζε ζε ζεζκνχο θαη ππεξεζίεο. .(Zafiropoulou G.,2008,p:42-50) 44
  • 45. ΚΔΦΑΛΑΗΟ 2 ΜΔΘΟΓΟΛΟΓΗΑ ΣΖ΢ ΔΡΔΤΝΑ΢ 2.1. Δηζαγσγή Σν θεθάιαην «Μεζνδνινγία» έρεη σο ζηφρν ηνπ λα παξνπζηάζεη: α) ην κεζνδνινγηθφ καο πξνβιεκαηηζκφ θαζψο θαη ηα ζηάδηα πνπ αθνινπζεζήθαλ γηα ηελ εκπεηξηθή δηεξεχλεζε ησλ κνληέισλ εθπαίδεπζεο ελειίθσλ θαη β) ηα κεζνδνινγηθά εξγαιεία πνπ ζεσξήζεθαλ σο ηα πην θαηάιιεια γηα ηε δηεμαγσγή ηεο έξεπλαο. ΢πγθεθξηκέλα, έγηλε κηα φζν ην δπλαηφλ πην ιεπηνκεξήο επηζθφπεζε ηεοζρεηηθήο βηβιηνγξαθίαο θαη εμεηάζηεθαλ νη δπλαηφηεηεο δηεξεχλεζεο ησλεξσηεκάησλ πνπ είραλ ηεζεί. Ο ζρεδηαζκφο αιιά θαη ε εθαξκνγή ησλ ζηαδίσλ πνπαθνινπζήζεθαλ ζηελ έξεπλα πξαγκαηνπνηήζεθαλ κε βάζε ηα αθφινπζα δεδνκέλα: α) ηελ πνιχπιεπξε θχζε ηνπ ζέκαηνο, β) ηε κέρξη ηψξα γλψζε γχξσ απφ ηηο ζεσξεηηθέο πξνζεγγίζεηο εθπαίδεπζεο ελειίθσλ, γ) ηελ αμηνιφγεζε ησλ δπλαηνηήησλ θαη ησλ αδπλακηψλ ησλ δηάθνξσλ εξεπλεηηθψλ κεζφδσλ θαη εξγαιείσλ, δ) ηα πξαθηηθά ζέκαηα ζρεηηθά κε ηελ πξφζβαζε ζηνπο ρψξνπο πινπνίεζεο πξνγξακκάησλ εθπαίδεπζεο ελειίθσλ, ε) ηηο δπζθνιίεο ζπιινγήο δεδνκέλσλ, ζη) ηα εξεπλεηηθά ελδηαθέξνληα ηνπ εξεπλεηή. ΢ηε ζπλέρεηα κε βάζε ην ζηφρν ηεο κειέηεο ζα παξνπζηαζηεί ν ζθνπφο ηνππξνβιεκαηηζκνχ ηεο έξεπλάο καο θαζψο θαη ηα επηκέξνπο εξεπλεηηθά εξσηήκαηαπνπ δηαπξαγκαηεχεηαη. Δπίζεο, ζα παξνπζηαζηνχλ ν εξεπλεηηθφο ζρεδηαζκφο, επεξηγξαθή ηνπ πιεζπζκνχ, ησλ κέζσλ ζπιινγήο ησλ δεδνκέλσλ, ηεο δηαδηθαζίαοθαζψο θαη ηεο αλάιπζεο ησλ δεδνκέλσλ.2.2. Ζ ζθνπηκφηεηα ηεο έξεπλαο Ζ παξνχζα κειέηε επηρεηξεί λα εμεηάζεη ην θαηά πφζνλ ην κνληέινεθπαίδεπζεο ελειίθσλ, πνπ παξνπζηάζηεθε ζην ζεσξεηηθφ κέξνο, κπνξεί λαρξεζηκνπνηεζεί σο ζεσξεηηθφ κνληέιν ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ ζηελ Διιάδα. Ο ζθνπφο είλαη λα δηεξεπλεζεί ε δηαπνιηηηζκηθή εηνηκφηεηα ησλ εθπαηδεπηψλελειίθσλ κε βάζε ην Γηαπνιηηηζκηθφ πεξίγξακκα επηκφξθσζεο ελειίθσλ ηνπκνληέινπ δηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos,Tilki and Taylor (1998,2001). 45
  • 46. 2.3. ΢ηφρνη ηεο έξεπλαο ΋πσο είδακε παξαπάλσ, ν βαζηθφο ζθνπφο ηεο παξνχζαο έξεπλαο είλαη λαεμεηάζεη ηε δηαπνιηηηζκηθή εηνηκφηεηα ησλ εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ κε βάζε ηνΓηαπνιηηηζκηθφ πεξίγξακκα επηκφξθσζεο ελειίθσλ ηνπ κνληέινπ δηαπνιηηηζκηθήοεηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos,Tilki and Taylor (1998, 2001). Οη επηκέξνπο ζηφρνη ηεο έξεπλαο είλαη λα δηεξεπλεζνχλ ε εηνηκφηεηα θαη νηαλάγθεο ζε εθπαηδεπκέλνπο εθπαηδεπηέο ζε πξνγξάκκαηα εθπαίδεπζεο ελειίθσλ κεζέκα ηελ δηαπνιηηηζκηθφηεηα, κε βάζε ην Γηαπνιηηηζκηθφ πεξίγξακκα επηκφξθσζεοελειίθσλ ηνπ κνληέινπ δηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos, Tilki andTaylor (1998,2001). 2.4. Eξεπλεηηθά εξσηήκαηα Με βάζε ηνπο ζηφρνπο θαη ην ζθνπφ ηεο έξεπλαο ηα εξεπλεηηθά εξσηήκαηα ηεο κειέηεο είλαη ηα παξαθάησ:  Πφζν εμνηθεησκέλνη θαη επαηζζεηνπνηεκέλνη είλαη νη εθπαηδεπηέο ελειίθσλ ζε ζέκαηα δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο θαη δηαρείξηζεο ηεο εηεξφηεηαο;  Πνηα ε πξνυπάξρνπζα εκπεηξία ζε πνιππνιηηηζκηθέο ηάμεηο;  Ση επηκνξθσηηθέο αλάγθεο ππάξρνπλ ζρεηηθά κε δηαπνιηηηζκηθά ζέκαηα; 2.5. Μεζνδνινγία ηεο έξεπλαο Ηδηαίηεξα ζεκαληηθή γηα ην ζέκα πνπ καο αθνξά ζεσξνχκε φηη είλαη εαμηνπνίεζε ηεο πνηνηηθήο κεζνδνινγίαο. Οη εξεπλεηέο αλαδεηνχλ δσληαλέοεκπεηξίεο γηα φζα ζπκβαίλνπλ κε θπζηθφηεηα ζε πξαγκαηηθέο πεξηπηψζεηο ελψ,ζπρλά, ζπκκεηέρνπλ θαη νη ίδηνη ζηελ έξεπλα , δίλνληαο έκθαζε ζηε δηαδηθαζίαπεξηζζφηεξν θαη ιηγφηεξν ζηα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλαο, θαη πξνζπαζψληαο λααπνηππψζνπλ ην πνιχπινθν θαη ζπλερψο κεηαβαιιφκελν πξφζσπν ηεο θνηλσληθήοδσήο (Cohen & Manion, 2004). Ζ πξνζπάζεηα ησλ αηφκσλ γηα πξνζσπηθήαμηνιφγεζε θαη εξκελεία ηνπ πεξηβάιινληνο θφζκνπ εληζρχεηαη απφ ηελ άπνςε φηηνη εκπιεθφκελνη παξάγνληεο ζηηο εθπαηδεπηηθέο έξεπλεο (εξεπλεηέο, ππνθείκελα ηεοέξεπλαο, εθπαηδεπηηθφ πεξηβάιινλ) θάζε άιιν παξά νπδέηεξνη είλαη . Πξνθεηκέλνπ λα δηεξεπλήζνπκε ηηο απφςεηο ησλ εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ ηνπδείγκαηνο ρξεζηκνπνηήζακε ηελ ηερληθή ηεο εκηδνκεκέλεο ζπλέληεπμεο. Με ηελεκηδνκεκέλε ζπλέληεπμε ζπληειείηαη βαζχηεξε θαη απνθαιππηηθφηεξεαιιειεπίδξαζε -αθνχ ζε κηα δηαπξνζσπηθή ζπλάληεζε είλαη πηζαλφηεξν λααπνθαιχςεη θάπνηνο ηηο ζθέςεηο, ηηο απφςεηο, ηηο αμίεο θαη ηα ζπλαηζζήκαηά ηνπ-θαη ειαηηψλνληαη νη πεξηπηψζεηο παξεξκελεηψλ θαη παξεμεγήζεσλ. Οη εξσηήζεηοηεο ζπλέληεπμεο, αλνηρηέο ζηελ αξρή, παίξλνπλ ην ζρήκα ηεο αλνηρηήο εξψηεζεο-ρσλί ζηελ πνξεία (Cohen & Manion, 2004) θαη γίλνληαη φιν θαη πην ζπγθεθξηκέλεο, 46
  • 47. ψζηε, απνθεχγνληαο ηνλ θίλδπλν ηνπ αλνχζηνπ πιαηηαζκνχ απφ ηελ πιεπξά ησλεξσηψκελσλ, λα ηνπο βνεζνχλ λα πεξηγξάθνπλ αβίαζηα ηα πξνζσπηθά ηνπο βηψκαηαθαη λα θαηαζέηνπλ κε επειημία ηηο δηθέο ηνπο αληηιήςεηο. Σν γεγνλφο εμάιινπ φηη νηαλνηρηέο απηέο εξσηήζεηο αθνξνχλ πξαγκαηηθέο θαη θαζεκεξηλέο εκπεηξίεο ησλεξσηεζέλησλ κεηψλεη ηνλ θίλδπλν λα πξνζαξκφδνληαη νη ηειεπηαίνη ζηηο φπνηεοπξνζδνθίεο θαη αληηιήςεηο ηνπ εξεπλεηή. Σνλ νδεγφ ηεο ζπλέληεπμεο ζπγθξφηεζαλ εξσηήζεηο ζρεηηθέο κε ηελεπηζηεκνληθή θαη δηδαθηηθή ηνπο πνξεία, ηηο εκπεηξίεο ηνπο, ηηο δπζθνιίεο πνπ ηπρφλζπλάληεζαλ, ηελ εξκελεία πνπ δίλνπλ ζηνλ φξν ηεο «δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο»,ηελ αλαγθαηφηεηα, ηε ζπρλφηεηα θαη ηνλ ηξφπν δφκεζεο ησλ επηκνξθψζεσλ πνππαξαθνινχζεζαλ ή ζα ήζειαλ λα παξαθνινπζήζνπλ, θαζψο θαη κηα εξψηεζεζρεηηθή κε ηηο δπλαηφηεηεο επηκνξθσηηθψλ παξεκβάζεσλ. Σα δεδνκέλα πνππξνέθπςαλ απφ ηελ θαηαγξαθή ησλ απαληήζεσλ ππνβιήζεθαλ ζε αλάιπζεπεξηερνκέλνπ. Πξνθεηκέλνπ λα εληζρπζεί ε αληηπξνζσπεπηηθφηεηα ηνπ δείγκαηνο, επηδηψρζεθεε ζπζηεκαηηθφηεηα ζηνλ ηφπν θαη ρξφλν ιήςεο ησλ ζπλεληεχμεσλ (φιεοπξαγκαηνπνηήζεθαλ ζην ρψξν εξγαζίαο ηνπο θαηά ηε δηάξθεηα δηαιεηκκάησλ ήθελψλ απφ ηελ εξγαζία ηνπο). ΢εκεηψλεηαη αθφκε φηη ζε φινπο ηνπο εθπαηδεπηέοελειίθσλ ηνπ δείγκαηνο είρε πξνεγεζεί ελεκέξσζε ζρεηηθή κε ηνπο βαζηθνχοζηφρνπο ηεο έξεπλαο ζηελ νπνία θαινχληαλ λα ζπκκεηάζρνπλ. ΢ρεηηθά κε ην δήηεκα ηεο αμηνπηζηίαο θαη εγθπξφηεηαο ηεο έξεπλαο,αθνινπζήζακε ηελ παξαθάησ δηαδηθαζία, πξνθεηκέλνπ λα απμεζεί εαληηθεηκεληθφηεηα, γεληθεπζηκφηεηα θαη εγθπξφηεηά ηεο: α) ζπγθξνηήζακε ζεκαηηθνχο άμνλεο πνπ πξνέθπςαλ απφ ηα εξεπλεηηθά εξσηήκαηα β) θαηεγνξηνπνηήζακε ηηο εξσηήζεηο ησλ ζπλεληεχμεσλ ζηνπο δηακνξθνχκελνπο ζεκαηηθνχο άμνλεο γ) πξαγκαηνπνηήζακε πηινηηθή ζπλέληεπμε κε άηνκν εθηφο δείγκαηνο, πξνθεηκέλνπ λα δηαπηζησζεί ε θαηαιιειφηεηα ηνπ νδεγνχ ζπλέληεπμεο δ ρξεζηκνπνηήζακε εξσηήζεηο ειέγρνπ ησλ απαληήζεσλ πνπ ειήθζεζαλ γηα ηελ απνθπγή ηνπ πξνβιήκαηνο ηεο αλάδξαζεο ε) πξαγκαηνπνηήζακε αλαιπηηθή νξγάλσζε θαη παξνπζίαζε ηνπ πιηθνχ ησλ ζπλεληεχμεσλ, πξνο απνθπγή κεξνιεςίαο θαη πξνθαηαιήςεσλ ζη) αμηνινγήζακε κε βάζε νξζνχο θαη ινγηθνχο ηζρπξηζκνχο θαη δψζακε επαξθείο εμεγήζεηο, πξνο απνθπγή παξεξκελεηψλ (ελδνζθνπηθή θξηηηθή ζθέςε) 47
  • 48. 2.6. Γπζθνιίεο θαη πεξηνξηζκνί ηεο έξεπλαο ΢ηελ παξνχζα εξεπλεηηθή πξνζπάζεηα ζπλαληήζακε δπζθνιίεο νη νπνίεοαλαθέξνληαη ζηα εμήο: Ζ βαζηθφηεξε δπζθνιία ζεσξνχκε φηη ζπλίζηαηαη ζηελ πξνζπάζεηα επίηεπμεοηεο, θαηά ην δπλαηφλ, θαιχηεξεο αληηπξνζσπεπηηθφηεηαο ηνπ δείγκαηνο. Έηζη, αλθαη ν αξηζκφο ηνπ δείγκαηνο είλαη ζρεηηθά κηθξφο, ιφγσ θπξίσο ππνθεηκεληθψλδπζθνιηψλ (θφξηνο εξγαζίαο, πεξηνξηζκέλνο ρξφλνο πινπνίεζεο ηεο εξγαζίαο),θαηαβιήζεθε κεγάιε πξνζπάζεηα λα ιεθζεί, θαη λα αμηνινγεζεί αλάινγα, επαξθέοδείγκα. Ζ ιήςε ηθαλνχ αξηζκνχ ζπλεληεχμεσλ απφ εθπαηδεπηηθνχο πνπ δηέζεηαλδηαθνξεηηθά θάζε θνξά ραξαθηεξηζηηθά, ψζηε λα λνεκαηνδνηήζνπλ κε ηηο απφςεηοηνπο ηελ έξεπλα, απνδείρζεθε απαηηεηηθή δηαδηθαζία, θαζψο ην δείγκα ηεο έξεπλαοεμαζθαιίζηεθε δχζθνια. Σν ζέκα ηεο αληηθεηκεληθφηεηαο ηνπ εξεπλεηή ζηελ πνηνηηθή έξεπλα έρεηζπδεηεζεί ηδηαηηέξσο ζε ζεσξεηηθφ επίπεδν. Ζ έκθαζε πνπ δίλεηαη ζηε δηαδηθαζίαθαη ηελ αλάιπζε πξαγκαηηθψλ θαη δσληαλψλ πεξηπηψζεσλ, απνθαιχπηεη ζε βάζνοηηο ζθέςεηο θαη ηα ζπλαηζζήκαηα ησλ εξσηεζέλησλ, αιιά δεκηνπξγεί θαη ηνελδερφκελν ηεο πξνζσπηθήο εκπινθήο ηνπ εξεπλεηή ζην ζέκα πνπ εξεπλά. ΢ηελπαξνχζα έξεπλα, νη δηαπξνζσπηθέο ζπλαληήζεηο, ε πξαγκαηνπνίεζε εκηδνκεκέλσλζπλεληεχμεσλ, ε πξνζσπηθή έγλνηα ηνπ εξεπλεηή λα απνθχγεη ππνθεηκεληθέοαμηνινγήζεηο, εξκελείεο θαη παξεξκελείεο ζεσξνχκε φηη βνήζεζαλ ζηελ αλάδεημεησλ ζεηηθψλ ζεκείσλ ηεο πνηνηηθήο έξεπλαο, κέζα απφ ηελ πξνζπάζεηά καο λαγεληθεχζνπκε αλαιπηηθά. Σν γεγνλφο φηη νη ζπλεληεχμεηο πξαγκαηνπνηήζεθαλ ζην θπζηθφ ρψξν θαη ρξφλνεξγαζίαο ησλ ππνθεηκέλσλ πηζηεχνπκε φηη ελίζρπζε κελ ηελ αμηνπηζηία ηεο έξεπλάοκαο, δεκηνχξγεζε φκσο ζπρλά πξαθηηθά πξνβιήκαηα δηέθνπηαλ θάπνηεο θνξέο ηειήςε ησλ ζπλεληεχμεσλ ή δεκηνπξγνχζαλ ζφξπβν. Οη αξρηθέο αληηζηάζεηο νξηζκέλσλ απφ ην δείγκα ζρεηηθά κε ηε ρξήζεκαγλεηνθψλνπ γξήγνξα θάκθζεθαλ θαη έηζη φιεο νη ζπλεληεχμεηο ηειηθάκαγλεηνθσλήζεθαλ. 48
  • 49. 2.7.Μέζα θαη ηξφπνο ζπιινγήο ησλ δεδνκέλσλ ΋πσο είδακε ηα δεδνκέλα ηεο έξεπλαο ζπιιέρζεθαλ κε εκηδνκεκέλεζπλέληεπμε. Σα εξσηήκαηα ηεο ζπλέληεπμεο είραλ σο εμήο:Α. Πφζν εμνηθεησκέλνη θαη επαηζζεηνπνηεκέλνη είλαη νη εθπαηδεπηέο ελειίθσλ ζε ζέκαηα δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο θαη δηαρείξηζεο ηεο εηεξφηεηαο; 1.Πνηά ή ηθαλφηεηα αμηνιφγεζεο αλαγθψλ θαη θαηαζηάζεσλ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ; 2.Τπάξρεη ε ηθαλφηεηα αιιαγήο ηεο πξνθαηάιεςεο θαη δηαιεθηηθήο ζρέζεο κε ηελ πξνθαηάιεςε, ηηο δηαθξίζεηο θαη ηελ αληζφηεηα; 3.Τπάξρεη ε ηθαλφηεηα ζπλάληεζεο κε ηνπο πνιηηηζκνχο; 4. Τπάξρεη ε ηθαλφηεηα κεηάδνζεο γλψζεσλ κε ζεβαζκφ θαη απνδνρή;Β. Πνηα ε πξνυπάξρνπζα εκπεηξία ζε πνιππνιηηηζκηθέο ηάμεηο; 1.Απνηίκεζε ηεο εκπεηξίαο; 2. Γπζθνιίεο πνπ ζπλαληνχλ ζε ζρέζε κε δηαπνιηηηζκηθφ θνηλφ; 3.Ση ηχπνπ δπζθνιίεο πξνέθπςαλ θαη πψο ηηο αληηκεησπίζαηε; 4. Βαζκφο επαηζζεηνπνίεζεο ζε ζρεηηθά ζέκαηα: 5. Πνίνη νη ηξφπνη δηαρείξηζεο ηνπ ζέκαηνο ηεο δηαθνξεηηθήο εζληθήο ηαπηφηεηαο ζηηο εζληθέο νκάδεο εθπαηδεπνκέλσλ; 6. Ση πεξηερφκελν δίλεηε ζηνλ φξν «δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε»; 7. Έρεηε θάλεη θάηη πνπ δηεπθνιχλεη ηελ έληαμε αιινεζλψλ ζηελ ηάμε;Γ. Ση επηκνξθσηηθέο αλάγθεο ππάξρνπλ ζρεηηθά κε δηαπνιηηηζκηθά ζέκαηα; 1. Τπάξρεη αλάγθε πινπνίεζεο ζρεηηθψλ επηκνξθσηηθψλ πξνγξακκάησλ; 2. Έρνπλ ήδε παξαθνινπζήζεη ζρεηηθά επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα; 2.α Ση δηάξθεηα είραλ; Ση πεξηερφκελν; Πνηνο ήηαλ ν θνξέαο πνπ ηα πινπνίεζε; 2.β. Πνηεο ήηαλ νη ηερληθέο πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ γηα ηελ πινπνίεζή ηνπο; 2.γ. Βαζκφο ηθαλνπνίεζεο απφ απηά ηα ζεκηλάξηα; 2.δ.Ση λνκίδεηε φηη απνθνκίζαηε; 3.Γπζθνιίεο πνπ πξνέθπςαλ θαηά ηελ παξαθνινχζεζε επηκνξθσηηθψλ ζεκηλαξίσλ κε δηαπνιηηηζκηθφ πεξηερφκελν; 3.α. Πνηεο πξαθηηθέο δπζθνιίεο ζπλάληεζαλ ή ζα ζπλαληνχζαλ θαηά ηελ επηκφξθσζή; 4. Ση ηχπνπ επηκνξθσηηθέο παξεκβάζεηο πξνηηκνχλ; 5. Πξνζδνθίεο απφ επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα δηαπνιηηηζκηθνχ πεξηερνκέλνπ; 6.Ση αιιαγέο ζα πξφηεηλαλ ζε επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα δηαπνιηηηζκηθνχ πεξηερνκέλνπ; 7.Πνηά θίλεηξα ρξεηάδνληαη γηα λα παξαθνινπζήζνπλ ζρεηηθά επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα; 49
  • 50. 8.Πψο ζα ζρεδηάδαηε απηά ηα ζεκηλάξηα ψζηε λα πξνζειθχζνπλ ην ελδηαθέξνλ ησλ εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ;2.8.Αληηζηνηρία εξσηεκάησλ ζπλέληεπμεο κε άμνλεο ηνπ κνληέινπ Papadopoulos,Tilki and Taylor ΔΡΩΣΖΜΑΣΑ ΑΞΟΝΔ΢ ΜΟΝΣΔΛΟΤ Α. Πφζν εμνηθεησκέλνη θαη ΠΟΛΗΣΗ΢ΜΗΚΖ ΑΤΣΟΓΝΩ΢ΗΑ επαηζζεηνπνηεκέλνη είλαη νη εθπαηδεπηέο 1.Απηνγλσζία ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ελειίθσλ ζε ζέκαηα δηαπνιηηηζκηθήο 2.Πνιηηηζκηθή ηαπηφηεηα 3.Δζληθή ηζηνξία εθπαίδεπζεο θαη δηαρείξηζεο ηεο εηεξφηεηαο 1.Πνηά ή ηθαλφηεηα αμηνιφγεζεο αλαγθψλ θαη θαηαζηάζεσλ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ 2.Τπάξρεη ε ηθαλφηεηα αιιαγήο ηεο πξνθαηάιεςεο θαη δηαιεθηηθήο ζρέζεο κε ηελ πξνθαηάιεςε, ηηο δηαθξίζεηο θαη ηελ αληζφηεηα 3.Τπάξρεη ε ηθαλφηεηα ζπλάληεζεο κε ηνπο πνιηηηζκνχο 4. Τπάξρεη ε ηθαλφηεηα κεηάδνζεο γλψζεσλ κε ζεβαζκφ θαη απνδνρή Β. Πνηα ε πξνυπάξρνπζα εκπεηξία ζε ΓΗΑΠΟΛΗΣΗ΢ΜΗΚΖ πνιππνιηηηζκηθέο ηάμεηο ΔΣΟΗΜΟΣΖΣΑ 1.Ηθαλφηεηα αμηνιφγεζεο αλαγθψλ 1.Απνηίκεζε ηεο εκπεηξίαο θαη θαηαζηάζεσλ ησλ καζεηψλ 2. Γπζθνιίεο πνπ ζπλαληνχλ ζε ζρέζε κε 2.Ηθαλφηεηα αιιαγήο ηεο δηαπνιηηηζκηθφ θνηλφ πξνθαηάιεςεο θαη δηαιεθηηθήο ζρέζεο κε ηελ πξνθαηάιεςε, 3.Ση ηχπνπ δπζθνιίεο πξνέθπςαλ θαη πψο ηηο δηαθξίζεηο θαη ηελ ηηο αληηκεησπίζαηε αληζφηεηα. 4. Βαζκφο επαηζζεηνπνίεζεο ζε ζρεηηθά 3.Ηθαλφηεηα ζπλάληεζεο κε ηνπο πνιηηηζκνχο ζέκαηα: 4.Ηθαλφηεηα κεηάδνζεο γλψζεσλ κε 5. Πνίνη νη ηξφπνη δηαρείξηζεο ηνπ ζέκαηνο ζεβαζκφ θαη απνδνρή ηεο δηαθνξεηηθήο εζληθήο ηαπηφηεηαο ζηηο εζληθέο νκάδεο εθπαηδεπνκέλσλ ΠΟΛΗΣΗ΢ΜΗΚΖ ΓΝΩ΢Ζ 1.Πξνζσπηθέο , εζληθέο αμίεο, 6. Ση πεξηερφκελν δίλεηε ζηνλ φξν πίζηεηο θαη ζπκπεξηθνξέο «δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε» 2.Δκπφδηα πνπ ελππάξρνπλ ζηνλ 7. Έρεηε θάλεη θάηη πνπ δηεπθνιχλεη ηελ εθπαηδεπηηθφ σο πξνο ηελ έληαμε αιινεζλψλ ζηελ ηάμε πνιηηηζκηθή επαηζζεηνπνίεζε 3.Σα ΢ηεξεφηππα έλαληη ησλ «μέλσλ» 50
  • 51. Γ. Ση επηκνξθσηηθέο αλάγθεο ππάξρνπλ ζρεηηθά κε δηαπνιηηηζκηθά ζέκαηα ΠΟΛΗΣΗ΢ΜΗΚΖ ΓΝΩ΢Ζ 1. Τπάξρεη αλάγθε πινπνίεζεο ζρεηηθψλ 1.Πξνζσπηθέο, εζληθέο αμίεο, επηκνξθσηηθψλ πξνγξακκάησλ πίζηεηο θαη ζπκπεξηθνξέο 2. Έρνπλ ήδε παξαθνινπζήζεη ζρεηηθά 2.Δκπφδηα πνπ ελππάξρνπλ ζηνλ επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα εθπαηδεπηηθφ σο πξνο ηελ 2.α Ση δηάξθεηα είραλ Ση πεξηερφκελν πνιηηηζκηθή επαηζζεηνπνίεζε Πνηνο ήηαλ ν θνξέαο πνπ ηα πινπνίεζε 3.Σα ΢ηεξεφηππα έλαληη ησλ 2.β. Πνηεο ήηαλ νη ηερληθέο πνπ «μέλσλ» ρξεζηκνπνηήζεθαλ γηα ηελ πινπνίεζή ηνπο 2.γ. Βαζκφο ηθαλνπνίεζεο απφ απηά ηα ζεκηλάξηα ΠΟΛΗΣΗ΢ΜΗΚΖ ΔΤΑΗ΢ΘΖΣΟΠΟΗΖ΢Ζ 2.δ.Ση λνκίδεηε φηη απνθνκίζαηε 1.Δλζπλαίζζεζε 3.Γπζθνιίεο πνπ πξνέθπςαλ θαηά ηελ 2.Ηθαλφηεηεο δηαπξνζσπηθψλ παξαθνινχζεζε επηκνξθσηηθψλ ζρέζεσλ ζεκηλαξίσλ κε δηαπνιηηηζκηθφ πεξηερφκελν 3.Ηθαλφηεηεο επηθνηλσλίαο 3.α. Πνηεο πξαθηηθέο δπζθνιίεο 4.Ηθαλφηεηα εκπηζηνζχλεο ζπλάληεζαλ ή ζα ζπλαληνχζαλ θαηά ηελ 5.Ηθαλφηεηα απνδνρήο ηνπ επηκφξθσζή «άιινπ» 4. Ση ηχπνπ επηκνξθσηηθέο παξεκβάζεηο 6.Καηαιιειφηεηα ζπκπεξηθνξάο πξνηηκνχλ 7.΢εβαζκφο ζηελ 5. Πξνζδνθίεο απφ επηκνξθσηηθά δηαθνξεηηθφηεηα ζεκηλάξηα δηαπνιηηηζκηθνχ πεξηερνκέλνπ 6.Ση αιιαγέο ζα πξφηεηλαλ ζε επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα δηαπνιηηηζκηθνχ πεξηερνκέλνπ 7.Πνηά θίλεηξα ρξεηάδνληαη γηα λα παξαθνινπζήζνπλ ζρεηηθά επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα 8.Πψο ζα ζρεδηάδαηε απηά ηα ζεκηλάξηα ψζηε λα πξνζειθχζνπλ ην ελδηαθέξνλ ησλ εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ 2.9. Γείγκα ηεο έξεπλαο Σν δείγκα ηεο έξεπλαο απνηειείηαη απφ δεθαελλέα (19) εθπαηδεπηέο ελειίθσλ. Ζεπηινγή ηνπ δείγκαηνο ησλ εθπαηδεπηηθψλ έγηλε κε άμνλα ηελ επξχηεξε θάιπςεφζνλ αθνξά ηηο ζπνπδέο, ηα ρξφληα πξνυπεξεζίαο, ηελ ειηθία, αιιά θαη ηελπξνγελέζηεξε επηκφξθσζή ηνπο ζε δεηήκαηα δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο. 51
  • 52. ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3Αλάιπζε θαη παξνπζίαζε απνηειεζκάησλ ΋πσο είδακε ζε πξνεγνχκελε ελφηεηα - εξεπλεηηθά εξσηήκαηα - κε βάζε ηνποζηφρνπο θαη ην ζθνπφ ηεο έξεπλαο ηα εξεπλεηηθά εξσηήκαηα ηεο κειέηεο ηέζεθαλσο εμήο:  Πφζν εμνηθεησκέλνη θαη επαηζζεηνπνηεκέλνη είλαη νη εθπαηδεπηέο ελειίθσλ ζε ζέκαηα δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο θαη δηαρείξηζεο ηεο εηεξφηεηαο;  Πνηα ε πξνυπάξρνπζα εκπεηξία ζε πνιππνιηηηζκηθέο ηάμεηο;  Ση επηκνξθσηηθέο αλάγθεο ππάξρνπλ ζρεηηθά κε δηαπνιηηηζκηθά ζέκαηα;3.1.Αλάιπζε θαη παξνπζίαζε ζρεηηθά κε ην πφζν φζν εμνηθεησκέλνη θαη επαηζζεηνπνηεκέλνη είλαη νη εθπαηδεπηέο ελειίθσλ ζε ζέκαηα δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο θαη δηαρείξηζεο ηεο εηεξφηεηαο; Πξνθεηκέλνπ λα αληρλεπζεί ε ήδε ππάξρνπζα εκπεηξία ησλ ππνθεηκέλσλ ηνπδείγκαηνο ξσηήζακε ηα εμήο:Α. Πφζν εμνηθεησκέλνη θαη επαηζζεηνπνηεκέλνη είλαη νη εθπαηδεπηέο ελειίθσλ ζε ζέκαηα δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο θαη δηαρείξηζεο ηεο εηεξφηεηαο; 1.Πνηά ή ηθαλφηεηα αμηνιφγεζεο αλαγθψλ θαη θαηαζηάζεσλ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ; ΢χκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα θάλεθε φηη 12 ζηνπο 19 εθπαηδεπηέο πηζηεχνπλφηη ε ηθαλφηεηα αμηνιφγεζεο αλαγθψλ θαη θαηαζηάζεσλ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ ηνποείλαη ηθαλνπνηεηηθή, ελψ 7 αθφκα πηζηεχνπλ φηη είλαη κέηξηα. Δλδεηθηηθά νη εξσηψκελνη απάληεζαλ σο εμήο:  Η δηάγλσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ αλαγθψλ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ ζε έλα εθπαηδεπηηθφ πξφγξακκα (ηππηθήο ή κε-ηππηθήο εθπαίδεπζεο) είλαη, θαηά ηε γλψκε κνπ, κία δηαδηθαζία απαξαίηεηε γηα ηνλ ζρεδηαζκφ ηεο πνξείαο δηδαζθαιίαο ηνπ καζήκαηνο ζπκπιεξσκαηηθά κε ην πξνθαζνξηζκέλν αλαιπηηθφ πξφγξακκα ζπνπδψλ. Η δηάγλσζε απηή γίλεηαη ζπλήζσο ζηελ ελαξθηήξηα ζπλάληεζε -ή θαη πην πξηλ, θαηά ηε δηαδηθαζία επηινγήο γηα παξάδεηγκα- είηε κέζα απφ ζπδήηεζε κε ηνπο εθπαηδεπφκελνπο είηε κέζσ αμηνιφγεζεο ελφο εηδηθά γηα ηνλ ζθνπφ απηφ δηακνξθσκέλνπ εξσηεκαηνινγίνπ (΢. 1). 52
  • 53.  Ήδε, αλ φρη απφ ηελ ελαξθηήξηα ζπλάληεζε, απφ ηηο πξψηεο ζπλαληήζεηο κνπ κε ηελ νκάδα ελειίθσλ κεηαλαζηψλ πξνζπαζψ κέζα απφ επνηθνδνκεηηθφ δηάινγν λα εληνπίζσ ηηο αλάγθεο θαη ηηο πξνζδνθίεο ηεο θάζε εζληθφηεηαο θαη λα βξσ θνηλά κεηαμχ ηνπο ζηνηρεία ψζηε λα δηακνξθψζσ θαηάιιεια ηελ εθπαηδεπηηθή πνξεία πνπ ζα αθνινπζήζσ κέζα ζ’ έλα ζπλαηλεηηθφ πλεχκα αιιεινθαηαλφεζεο θαη αιιειεπίδξαζεο (΢. 3).  Ννκίδσ πσο δελ είκαη ζε ζέζε λα αμηνινγψ ηηο θαηαζηάζεηο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ. (΢. 6).  Καιή (΢. 9). ΢ε ζπλέρεηα ηνπ ίδηνπ εξσηήκαηνο δεηήζακε απφ ηνπο εθπαηδεπηέο λα καοελεκεξψζνπλ ζην θαηά πφζνλ «ππάξρεη ε ηθαλφηεηα αιιαγήο ηεο πξνθαηάιεςεο θαηδηαιεθηηθήο ζρέζεο κε ηελ πξνθαηάιεςε, ηηο δηαθξίζεηο θαη ηελ αληζφηεηα». 2.Τπάξρεη ε ηθαλφηεηα αιιαγήο ηεο πξνθαηάιεςεο θαη δηαιεθηηθήο ζρέζεο κε ηελ πξνθαηάιεςε, ηηο δηαθξίζεηο θαη ηελ αληζφηεηα; ΢χκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα θάλεθε φηη 16 ζηνπο 19 εθπαηδεπηέο πηζηεχνπλφηη «ππάξρεη ε ηθαλφηεηα αιιαγήο ηεο πξνθαηάιεςεο θαη δηαιεθηηθήο ζρέζεο κε ηελπξνθαηάιεςε, ηηο δηαθξίζεηο θαη ηελ αληζφηεηα», ελψ 2 αθφκα πηζηεχνπλ φηη ηζρχεηκελ αιιά κε πξνυπνζέζεηο. Δλδεηθηηθά νη εξσηψκελνη απάληεζαλ σο εμήο:  Θεσξψ φηη φινη νη εθπαηδεπηέο πνπ δνπιεχνπλ κε εθπαηδεπφκελνπο κε πνιηηηζκηθέο δηαθνξέο (γιψζζα, ζξεζθεία θιπ.) νθείινπλ λα είλαη ζε ζέζε λα αλαζηνραζηνχλ επί ηνπ δεηήκαηνο ηεο δηαθνξεηηθφηεηαο, ηεο εηεξφηεηαο θαη λα άξνπλ ηηο πξνθαηαιήςεηο θαη ηηο ζηεξεφηππεο αληηιήςεηο πνπ είλαη πηζαλφ λα έρνπλ, πηνζεηψληαο, θαηά ζπλέπεηα, κία αλεθηηθή ζηάζε θαη κία πξνζέγγηζε ελάληηα ζηηο δηαθξίζεηο θαη ηελ αλαπαξαγσγή ξαηζηζηηθψλ αληηιήςεσλ θαη ζπκπεξηθνξψλ.(΢1)  Ναη, ζα έιεγα πσο λαη. (΢3)  Παξφιν πνπ φινη καο κεγαιψλνπκε θνπβαιψληαο νξηζκέλεο πξνθαηαιήςεηο, ηηο νπνίεο επηηείλνπλ νη ηξέρνπζεο θνηλσληθφ-πνιηηηθέο ζπλζήθεο, ζεσξψ φηη πεηπραίλσ λα πεξηνξίζσ ζην ειάρηζην ηηο δηαθξίζεηο θαη ηηο αληζφηεηεο κέζα ζηελ ηάμε.(΢6)  ΋ρη (΢9) 53
  • 54. ΢ε ζπλέρεηα ηνπ ίδηνπ εξσηήκαηνο, ζην ηξίην ππνεξψηεκα ηεο ελφηεηαο,δεηήζακε απφ ηνπο εθπαηδεπηέο λα καο ελεκεξψζνπλ ζην θαηά πφζνλ «ππάξρεη εηθαλφηεηα ζπλάληεζεο κε ηνπο πνιηηηζκνχο». 3.Τπάξρεη ε ηθαλφηεηα ζπλάληεζεο κε ηνπο πνιηηηζκνχο; ΢χκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα θάλεθε φηη 19 ζηνπο 19 εθπαηδεπηέο (100% ηνπδείγκαηνο) πηζηεχνπλ φηη «ππάξρεη ε ηθαλφηεηα απηή». Δλδεηθηηθά νη εξσηψκελνη απάληεζαλ σο εμήο:  Η επαθή κε αλζξψπνπο δηαθνξεηηθψλ πνιηηηζκψλ νδεγεί ηνπο εθπαηδεπηέο πνπ είλαη θαηά θάπνηνλ ηξφπν ππνςηαζκέλνη λα ζπλαληεζνχλ κε ηνπο «άιινπο» πνιηηηζκνχο (΢1.)  Τπάξρεη ε δπλαηφηεηα ζπλάληεζεο θαη δηαιεθηηθήο ζρέζεο αλάκεζα ζηνπο δηάθνξνπο πνιηηηζκνχο ζε αξθεηά κεγάιν βαζκφ κέζσ ηεο εμεχξεζεο θνηλψλ ζηνηρείσλ αλάκεζα ζηνπο πνιηηηζκνχο, σο ζπλεθηηθψλ θξίθσλ αλάκεζα ζε ιανχο. Παξέρεηαη ε δπλαηφηεηα θαηαλφεζεο, αιιά θαη δεκηνπξγείηαη έλα θιίκα ζχκπλνηαο πξνο έλαλ θνηλφ ζηφρν (΢3).  Ναη, ππάξρεη. Απφ κέξνπο κνπ ππάξρεη! (΢6)  ΋ρη (΢9)  Η κεηάδνζε γλψζεσλ κε ζεβαζκφ, ζπκβαίλεη κφλν φηαλ δηδάζθνπκε – θάηη πνπ είλαη πνιχ δχζθνιν – κε θάπνηα γλψζε, ησλ γλσζηηθψλ ηθαλνηήησλ ηνπ “άιινπ” θαη ησλ πνιηηηζκηθψλ πξνζιακβαλνπζψλ πνπ ηνλ θάλνπλ δεθηηθφ ή ην αληίζεηφ ηνπ ζε δεδνκέλα ζηνηρεία κάζεζεο. Γηα λα ην πσ πνιχ απιά, πψο ζα δηδάμεηο ηελ έλλνηα ηνπ “ζπηηηνχ” ζε έλα ηζηγγαλάθη πνπ κεηαθηλείηαη ζπλέρεηα, ή πψο ζα ζπδεηήζεηο γπλαηθεία ζέκαηα, αλάκεζα ζε αλζξψπνπο απφ πεξηβάιινληα κε αλεθηηθά ζηελ “ηζνηηκία” – γηα λα ην πσ ηψξα θάπσο ζπκβαηηθά – ηεο γπλαίθαο; (΢15) ΢ε ζπλέρεηα ηνπ ίδηνπ εξσηήκαηνο, ζην ηξίην ππνεξψηεκα ηεο ελφηεηαο,δεηήζακε απφ ηνπο εθπαηδεπηέο λα καο ελεκεξψζνπλ ζην θαηά πφζνλ «ππάξρεη εηθαλφηεηα ζπλάληεζεο κε ηνπο πνιηηηζκνχο».4.Τπάξρεη ε ηθαλφηεηα κεηάδνζεο γλψζεσλ κε ζεβαζκφ θαη απνδνρή; Ν Ναη 16 ΋ρη 3 54
  • 55. ΢χκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα θάλεθε φηη 16 ζηνπο 19 εθπαηδεπηέο πηζηεχνπλφηη «ππάξρεη ε ηθαλφηεηα απηή ηεο κεηάδνζεο δειαδή γλψζεσλ κε ζεβαζκφ θαηαπνδνρή». ελψ 3 αθφκα πηζηεχνπλ φηη δελ ηζρχεη θάηη ηέηνην. Δλδεηθηηθά νη εξσηψκελνη απάληεζαλ σο εμήο:  Θεσξψ ηηο δχν απηέο αξρέο σο αθξνγσληαίν ιίζν νπνηαζδήπνηε εθπαηδεπηηθήο ζρέζεο.(΢1)  Η κεηάδνζε γλψζεσλ κε ζεβαζκφ θαη απνδνρή εμαξηάηαη ζε κεγάιν βαζκφ απφ ηελ πξνζσπηθφηεηα θαη ην ήζνο ηνπ εθπαηδεπηή θαη απφ ην θιίκα πνπ απηφο θαιιηεξγεί ζηελ ηάμε αληηκεησπίδνληαο κε ζζέλνο ηα εκπφδηα πνπ κπνξεί λα πξνθχςνπλ ιφγσ ηεο εηεξνγέλεηαο.(΢3)  Απφ φ,ηη κνπ έρνπλ δείμεη νη εθπαηδεπφκελνη κνπ, λαη κπνξψ λα πσ πσο δηαζέησ ηε κεηαδνηηθφηεηα ησλ γλψζεσλ κε ζεβαζκφ θαη απνδνρή ζε αξθεηά κεγάιν βαζκφ. (΢6)  Δπηπρψο! Ο ζεβαζκφο θαη ε απνδνρή είλαη ακνηβαία ζηνηρεία ζηε δηδαθηηθή δηαδηθαζία, θάηη πνπ ην ήζεια θαη ην επηδίσθα απφ ηελ πξψηε ζηηγκή πνπ αζρνιήζεθα κε πνιππνιηηηζκηθέο ηάμεηο. (΢17)  ΋ρη (΢9)  Η κεηάδνζε γλψζεσλ κε ζεβαζκφ θαη απνδνρή εμαξηάηαη ζε κεγάιν βαζκφ απφ ηελ πξνζσπηθφηεηα θαη ην ήζνο ηνπ εθπαηδεπηή θαη απφ ην θιίκα πνπ απηφο θαιιηεξγεί ζηελ ηάμε αληηκεησπίδνληαο κε ζζέλνο ηα εκπφδηα πνπ κπνξεί λα πξνθχςνπλ ιφγσ ηεο εηεξνγέλεηαο. (΢16) ΢ε ζρέζε κε ην πξψην εξεπλεηηθφ καο εξψηεκα θάλεθαλ ηα εμήο: Ο βαζκφο εμνηθείσζεο αιιά θαη επαηζζεηνπνίεζεο ησλ ζεκεξηλψλ εθπαηδεπηψλελειίθσλ ζε ζέκαηα δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο θαη δηαρείξηζεο ηεο εηεξφηεηαο,ηδηαίηεξα ζε απηνχο πνπ πήξαλ κέξνο ζηε ζπγθεθξηκέλε έξεπλα, θάλεθε λαπαξνπζηάδεη νξηζκέλα πξνβιήκαηα. ΢χκθσλα κε ηηο απαληήζεηο ησλ ίδησλ ησλ εθπαηδεπηψλ ε ηθαλφηεηα αμηνιφγεζεοαλαγθψλ θαη θαηαζηάζεσλ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ ζεσξείηαη κέηξηα έσοηθαλνπνηεηηθή. Δπίζεο ζχκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα θάλεθε φηη ε πιεηνςεθία ησλεθπαηδεπηψλ πηζηεχνπλ φηη «ππάξρεη ε ηθαλφηεηα αιιαγήο ηεο πξνθαηάιεςεο θαηδηαιεθηηθήο ζρέζεο κε ηελ πξνθαηάιεςε, ηηο δηαθξίζεηο θαη ηελ αληζφηεηα», αιιάπαξάιιεια ππάξρνπλ θαη εθπαηδεπηέο νη νπνίνη πηζηεχνπλ φηη κπνξεί λα γίλεη θάηηηέηνην αιιά κε πξνυπνζέζεηο. Αληίζηνηρα απφ άιιν εξψηεκα πξνθχπηεη φηη ην 100% 55
  • 56. ηνπ δείγκαηνο πηζηεχνπλ φηη «ππάξρεη ε ηθαλφηεηα ζπλάληεζεο κε ηνποπνιηηηζκνχο».3.2.Αλάιπζε θαη παξνπζίαζε ζην θαηά πφζνλ νη εθπαηδεπηέο ελειίθσλ έρνπλ νη ίδηνη εθπαηδεπηηθέο αλάγθεο, κέζα απφ ηελ εκπεηξία ηνπο, ζρεηηθά κε δηαπνιηηηζκηθά ζέκαηα. ΢ε ζρέζε κε ην πξνηεηλφκελν κνληέιν ην εξψηεκα αληαπνθξίλεηαη ζην θαηά πφζνλ «ε απφθηεζε επαγγεικαηηθήο επάξθεηαο ή εκπεηξίαο, αληαπνθξίλεηαη ζηελ επηινγή ηνπ εθπαηδεπηηθνχ πξνγξάκκαηνο». Σν δεχηεξν εξεπλεηηθφ καο εξψηεκα αλαθέξεηαη ζην θαηά πφζνλ νη εθπαηδεπηέοελειίθσλ έρνπλ νη ίδηνη εθπαηδεπηηθέο αλάγθεο, κέζα απφ ηελ εκπεηξία ηνπο, ζρεηηθάκε δηαπνιηηηζκηθά ζέκαηα. ΢ε ζρέζε κε ην πξνηεηλφκελν κνληέιν ην εξψηεκααληαπνθξίλεηαη ζην θαηά πφζνλ «ε απφθηεζε επαγγεικαηηθήο επάξθεηαο ήεκπεηξίαο, αληαπνθξίλεηαη ζηελ επηινγή ηνπ εθπαηδεπηηθνχ πξνγξάκκαηνο». ΢χκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα θάλεθε φηη φινη νη εθπαηδεπηέο απαληνχλ φηηδηαζέηνπλ ηθαλνπνηεηηθή ή θαη κέηξηα εκπεηξία ζε πνιππνιηηηζκηθέο ηάμεηο.Β. Πνηα ε πξνυπάξρνπζα εκπεηξία ζε πνιππνιηηηζκηθέο ηάμεηο; 1.Απνηίκεζε ηεο εκπεηξίαο; Ν Ηθαλνπνηεηηθή 17 Μέηξηα 2 Μηθξή 0 Οη εξσηψκελνη απάληεζαλ σο εμήο:  Έρσ εξγαζηεί σο εθπαηδεπηήο ελειίθσλ ζε πξνγξάκκαηα επαγγεικαηηθήο θαηάξηηζεο θαη ζε πξνγξάκκαηα εθκάζεζεο ηεο ειιεληθήο σο δεχηεξεο/μέλεο γιψζζαο γηα πεξηζζφηεξεο απφ 500 ψξεο, πξνζπαζψληαο λα ππεξπεδήζσ ηηο πξνθαηαιήςεηο θαη λα δηδάμσ κε ζεβαζκφ θαη ππεπζπλφηεηα θαη απνθπγή ησλ δηαθξίζεσλ.(΢1)  Δίλαη εθηθηή ε ζπλεχξεζε θαη ζπλχπαξμε ησλ δηαθφξσλ πνιηηηζκψλ κε θνηλέο πξνζδνθίεο, εθφζνλ πξνζπειαζηνχλ νξηζκέλα εκπφδηα πνπ κπνξεί λα πξνθχςνπλ κέζσ κηαο πγηνχο ζρέζεο κεηαμχ εθπαηδεπηψλ θαη εθπαηδεπνκέλσλ (΢3).  Γελ έρσ ηεξάζηηα δηδαθηηθή εκπεηξία, εξγάδνκαη ζε πνιππνιηηηζκηθέο ηάμεηο ην ηειεπηαίν ζρνιηθφ έηνο (΢6).  Δίκαη ζην αληηθείκελν απηφ εζληθψλ νκάδσλ εδψ θαη δχν ρξφληα (΢9)  Δίλαη εθηθηή ε ζπλεχξεζε θαη ζπλχπαξμε ησλ δηαθφξσλ πνιηηηζκψλ κε θνηλέο πξνζδνθίεο, εθφζνλ πξνζπειαζηνχλ νξηζκέλα εκπφδηα πνπ κπνξεί 56
  • 57. λα πξνθχςνπλ κέζσ κηαο πγηνχο ζρέζεο κεηαμχ εθπαηδεπηψλ θαη εθπαηδεπνκέλσλ.(΢16)  Δξγάδνκαη εδψ θαη πέληε ρξφληα ζε πνιππνιηηηζκηθέο ηάμεηο. (΢17) Αλάινγν ηνπ πξνεγνχκελνπ εξσηήκαηνο ππήξμε θαη ην επφκελν εξψηεκαζχκθσλα κε ην νπνίν νη εξσηψκελνη απάληεζαλ ζην πνηεο είλαη νη δπζθνιίεο πνπζπλαληνχλ ζε ζρέζε κε δηαπνιηηηζκηθφ θνηλφ. 2. Γπζθνιίεο πνπ ζπλαληνχλ ζε ζρέζε κε δηαπνιηηηζκηθφ θνηλφ; Ν Μηθξέο 10 Μέηξηεο 7 Μεγάιεο 2 ΢χκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα θάλεθε φηη 10 ζηνπο 19 εθπαηδεπηέο πηζηεχνπλφηη νη δπζθνιίεο πνπ ζπλαληνχλ ζε ζρέζε κε δηαπνιηηηζκηθφ θνηλφ ησλεθπαηδεπνκέλσλ ηνπο είλαη κηθξέο, ελψ 7 αθφκα πηζηεχνπλ φηη είλαη κέηξηνπ βαζκνχ. Δλδεηθηηθά νη εξσηψκελνη απάληεζαλ σο εμήο:  Καζφινπ! Πηζηεχσ πσο φηαλ μεθηλάο κε θαιή δηάζεζε θαη ζεβαζκφ απέλαληη ζηνλ άιινλ, νη δπζθνιίεο κεηψλνληαη ζην ειάρηζην. (΢17)  Ναη, κφλν πνπ απηέο αθνξνχζαλ ηε κεηνςεθία ησλ εθπαηδεπνκέλσλ. Γελ είραλ λα θάλνπλ ηφζν κε ηηο κεηαμχ δηαθφξσλ εζληθνηήησλ δηαθνξέο φζν κε ηε ζεψξεζε απφ νξηζκέλνπο ηνπ ειιεληθνχ πνιηηηζκνχ σο «αλψηεξνπ», «ζπνπδαηφηεξνπ» απφ άιινπο.(΢16)  Ναη, κφλν πνπ απηέο αθνξνχζαλ ηε κεηνςεθία. Γελ είραλ λα θάλνπλ ηφζν κε ηηο κεηαμχ δηαθφξσλ εζληθνηήησλ δηαθνξέο φζν κε ηε ζεψξεζε ηνπ πνιηηηζκνχ ηνπο σο θαιχηεξνπ , απφ άιινπο.(΢3)  ΢ηελ αξρή, κέρξη λα εγθιηκαηηζηψ ζηελ ηάμε!!Φνβφκνπλ ιίγν αξρηθά, ζρεηηθά κε ην ηη εθπαηδεπφκελνη ζα έρσ, φηαλ φκσο γλσξίζηεθα κε ηνπο εθπαηδεπφκελνπο, ν θφβνο απηφο θαηαξξίθζεθε! (΢6)  ΋ρη είλαη κηθξέο νη δπζθνιίεο(΢9) Αλάινγν ηνπ πξνεγνχκελνπ εξσηήκαηνο ππήξμε θαη ην ηξίην εξψηεκα ηνπδεχηεξνπ κέξνπο ηεο ζπλέληεπμεο ζχκθσλα κε ην νπνίν νη εξσηψκελνη απάληεζαλ 57
  • 58. ζην ηη ηχπνπ είλαη νη δπζθνιίεο πνπ ζπλαληνχλ ζε ζρέζε κε δηαπνιηηηζκηθφ θνηλφ,θαη πσο ηηο αληηκεησπίδνπλ. 3.Ση ηχπνπ δπζθνιίεο πξνέθπςαλ θαη πψο ηηο αληηκεησπίζαηε; ΢χκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα θάλεθε φηη νη εθπαηδεπηέο ζπλαληνχλ θαζεκεξηλάαξθεηέο δπζθνιίεο θαη εθεπξίζθνπλ ηξφπνπο αληηκεηψπηζήο ηνπο Δλδεηθηηθά νη εξσηψκελνη απάληεζαλ σο εμήο:  Πέξα απφ ηε δπζθνιία κε ηε γιψζζα θαη ηηο δηαθνξεηηθέο λννηξνπίεο αληηκεηψπηζα θαη πξνβιήκαηα ζπκπεξηθνξάο θαη ζπγθξνχζεηο κεηαμχ ησλ κειψλ ηεο νκάδαο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ.(΢1)  Οη παξαπάλσ δπζθνιίεο αληηκεησπίζηεθαλ κε φζν ην δπλαηφλ κεγαιχηεξε λεθαιηφηεηα θαη παξαπνκπή ζε ζπγθεθξηκέλε βηβιηνγξαθία πξνθεηκέλνπ λα πεηζηνχλ γηα ηελ νξζφηεηα ησλ ιεγνκέλσλ κνπ αθφκε θαη νη πην δχζπηζηνη.(΢3)  Οη δπζθνιίεο πνπ αληηκεηψπηζα ζρεηίδνληαη βαζηθά κε ηε γιψζζα. Αξθεηνί εθπαηδεπφκελνη ρξεηάδνληαλ ην ρξφλν ηνπο γηα λα επηθνηλσλήζνπλ καδί κνπ πξνθνξηθά, αιιά κε ππνκνλή απφ κέξνπο κνπ ηα πήγακε θαιά. Αθηέξσζα φζν ρξφλν ρξεηαδφηαλ γηα λα γίλνπλ απηά πνπ ήζεια θαηαλνεηά απφ ηνπο εθπαηδεπφκελνη κνπ θαη, αλ θαη κείλακε ιίγν πίζσ ζηε δηδαθηέα χιε, σζηφζν ην κάζεκα δηεμήρζε ηθαλνπνηεηηθά. (΢6)  ΋ρη είλαη κηθξέο νη δπζθνιίεο (΢9)  Οη παξαπάλσ δπζθνιίεο αληηκεησπίζηεθαλ φζν ην δπλαηφλ θαιχηεξα.(΢16) Δπίζεο ξσηήζεθαλ νη εθπαηδεπηέο γηα ην βαζκφ επαηζζεηνπνίεζεο ζε ζρεηηθάζέκαηα δηαπνιηηηζκηθνχ θνηλνχ. ΢χκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα θάλεθε φηη φινη νη εθπαηδεπηέο, εθηφο απφ δχν,απαληνχλ φηη δηαζέηνπλ ηθαλνπνηεηηθφ ή θαη κεγάιν βαζκφ επαηζζεηνπνίεζεο. 4.Βαζκφο επαηζζεηνπνίεζεο ζε ζρεηηθά ζέκαηα: Ν Μηθξφο 2 Μέηξην 4 Μεγάινο 13 Δλδεηθηηθά νη εξσηψκελνη απάληεζαλ σο εμήο:  Τςειφο, ζέισ λα πηζηεχσ.(΢1)(΢9)  Αληηιακβάλνκαη θαη θαηαλνψ ηα δηάθνξεο θχζεσο πξνβιήκαηα ησλ κεηαλαζηψλ, θαζψο θαη ηε δπζθνιία ηνπο λα εληαρζνχλ νκαιά ζηελ ειιεληθή θνηλσλία. Η εθκάζεζε ηεο ειιεληθήο γιψζζαο θαη ηνπ ειιεληθνχ 58
  • 59. πνιηηηζκνχ είλαη ην κέζν πνπ ζα ηνπο βνεζήζεη λα αληεπεμέιζνπλ κε κεγαιχηεξε επθνιία ζηα θαζεκεξηλά ηνπο πξνβιήκαηα θαη ππνρξεψζεηο.(΢3)  Μεγάινο. Σψξα πνπ έρσ ηε δηδαθηηθή εκπεηξία ζε πνιππνιηηηζκηθέο ηάμεηο, είκαη αθφκα πην επαηζζεηνπνηεκέλε απφ πξηλ θαη κνπ αξέζεη πξαγκαηηθά λα δηδάμσ ζε δηαπνιηηηζκηθέο ηάμεηο. (΢6)  Αληηιακβάλνκαη θαη θαηαλνψ ηα πξνβιήκαηα ησλ κεηαλαζηψλ, θαζψο θαη ηε δπζθνιία ηνπο λα εληαρζνχλ νκαιά ζηελ ειιεληθή θνηλσλία.(΢16)  Γελ λνκίδσ φηη ππάξρεη εθπαηδεπηήο ελειίθσλ πνπ λα ζαο πεη φηη δελ έρεη εθπαηδεπνκέλνπο κέζα ζηελ ηάμε νη νπνίνη λα κελ είλαη δηαθνξεηηθνί. Γηαθνξεηηθφο είλαη ν θάζε άλζξσπνο. Γηαηί έρσ δεη θαη έρσ αθνχζεη πάξα πνιχ άζρεκα πξάγκαηα. Βιέπσ παηδηά ηα νπνία είλαη απφ μέλεο ρψξεο θαη ήηαλε πάληα ηνπ ηειεπηαίνπ ζξαλίνπ, νη δαθηπινδεηθηνχκελνη. Δληάμεη, πξνθαλψο δελ ππάξρεη νχηε κία θαιή δηάζεζε απφ ηνλ εθπαηδεπηηθφ λα ηα εληάμεη, δελ κηιάσ γηα επηκφξθσζε, δηάζεζε, δελ ππάξρεη. Οπφηε εθεί, θαη επηκφξθσζε λα γηλφηαλε, ζα πήγαηλε ρακέλε.  Υξεηάδεηαη ελεκέξσζε, λα αιιάμνπκε εκείο ηνλ ηξφπν πνπ ζθεθηφκαζηε θαη ηνλ ηξφπν πνπ έρνπκε ηνπνζεηήζεη ηνλ εαπηφ καο ζηνλ θφζκν. Δίκαζηε, λνκίδνπκε φηη είκαζηε, δελ μέξσ, λαη, πνιχ πάλσ, αιιά δελ είλαη έηζη..(΢19) 3.3 Αλάιπζε θαη παξνπζίαζε ησλ Δπηκνξθσηηθψλ αλαγθψλ Ο ηξίηνο άμνλαο εξσηεκάησλ αθνξνχζε ηηο επηκνξθσηηθέο αλάγθεο ησλεθπαηδεπηψλ. ΢χκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα θάλεθε φηη ε πιεηνςεθία ζηνποεθπαηδεπηέο (15 ζηνπο 19) απαληνχλ φηη ππάξρεη αλάγθε πινπνίεζεο ζρεηηθψλεπηκνξθσηηθψλ πξνγξακκάησλ. Γ. Ση επηκνξθσηηθέο αλάγθεο ππάξρνπλ ζρεηηθά κε δηαπνιηηηζκηθά ζέκαηα; 1. Τπάξρεη αλάγθε πινπνίεζεο ζρεηηθψλ επηκνξθσηηθψλ πξνγξακκάησλ; Ν Ναη 15 ΋ρη 4 Απνθαιππηηθέο ήηαλ θαη νη επηκέξνπο απαληήζεηο ηνπο;  Φπζηθά, ππάξρεη κεγάιε αλάγθε ηδηαίηεξα ζηελ αλάπηπμε γλψζεσλ θαη δεμηνηήησλ γηα ηηο δηάθνξεο νκάδεο πιεζπζκνχ.(΢1)  Φπζηθά θαη ππάξρεη, φζνλ αθνξά ζηελ αληηκεηψπηζε ησλ κεηαλαζηψλ σο επάισησλ θνηλσληθά νκάδσλ θαη ζηελ εθπαίδεπζε εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ.(΢3) 59
  • 60.  Τπάξρεη (΢9)  Καη βέβαηα ππάξρεη. Θα έιεγα ζηνλ άμνλα ηεο δηαρείξηζεο ησλ θξίζεσλ κέζα ζηελ ηάμε θαη ζηε δηδαζθαιία ηεο ειιεληθήο γιψζζαο σο δεχηεξεο. (΢17)  ΢ήκεξα είλαη επηηαθηηθή αλάγθε γηαηί ν θνηλσληθφο ηζηφο έρεη αιιάμεη, νη άλζξσπνη πηα... ππάξρεη απηή ε αληαιιαγή πιεζπζκψλ, άξα ινηπφλ λνκίδσ φηη ε εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία πξέπεη λα αθνινπζήζεη ηελ θνηλσλία. Καη επεηδή εκείο δελ ην έρνπκε ζπνπδάζεη, αιιά φιν απηφ βαζηδφηαλ ζηηο πξνζσπηθέο ζηάζεηο, αμίεο θαη ζεσξίεο πνπ είρε ν θαζέλαο απέλαληη ζε απηφλ ηνλ ηξφπν εθπαίδεπζεο, λνκίδσ φηη εάλ επηζηήκνλεο πηα, πνπ έρνπλ κειεηήζεη ηα θαηλφκελα θαη ππάξρεη κηα επηζηεκνληθή βάζε, λνκίδσ φηη ζα είλαη θαιχηεξε ε αληαπφθξηζε. Γηαηί θακηά θνξά ζ’ απηά βαζηδφκαζηε ζηνλ εξσηζκφ θαη ζηελ πξνζσπηθή επζχλε ησλ εθπαηδεπηηθψλ, ελψ δελ είλαη έηζη. Η εθπαίδεπζε είλαη επηζηήκε θαη, άξα απηφ ζα βνεζνχζε πάξα πνιχ.(΢19)  Ναη, κεγάιε. ΢ηνλ ηνκέα ησλ ελειίθσλ, ηεο δηδαζθαιίαο ηεο γιψζζαο ηεο δηαρείξηζεο ηεο εηεξφηεηαο. (΢5). Δλψ, φκσο θάλεθε φηη ππάξρεη κεγάιε αλάγθε επηκφξθσζεο ησλ εθπαηδεπηψληδηαίηεξα ζηελ αλάπηπμε γλψζεσλ θαη δεμηνηήησλ γηα ηηο δηάθνξεο νκάδεοπιεζπζκνχ, ζχκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα θάλεθε φηη ε πιεηνςεθία ζηνποεθπαηδεπηέο (17 ζηνπο 19) απαληνχλ φηη έρνπλ ήδε παξαθνινπζήζεη ζρεηηθάεπηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα. 2. Έρνπλ ήδε παξαθνινπζήζεη ζρεηηθά επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα; Ν Ναη 17 ΋ρη 2 Απνθαιππηηθέο ήηαλ θαη νη επηκέξνπο απαληήζεηο ηνπο;  Δπηκφξθσζε γηα εθπαηδεπηέο ελειίθσλ εηδηθψλ θνηλσληθψλ νκάδσλ (΢1).  Γπζηπρψο δελ έρσ παξαθνινπζήζεη κέρξη ηψξα, δε κνπ έρεη δνζεί ε επθαηξία, ζθνπεχσ φκσο λα ζπκκεηέρσ ζε ηέηνηνπ είδνπο ζεκηλάξηα πνιχ ζχληνκα. (΢6)  Ναη γηα ηηο επάισηεο νκάδεο (΢9)  Ναη, ηα παξαπάλσ. Έλα ζεκηλάξην ζρεηηθά κε ηηο Δ.Κ.Ο. θαη έλα ζρεηηθά κε ην πξφγξακκα ΟΓΤ΢΢ΔΑ΢ γηα ηε δηδαζθαιία ηεο ειιεληθήο γιψζζαο, ειιεληθήο ηζηνξίαο θαη ειιεληθνχ πνιηηηζκνχ ζε κεηαλάζηεο. (΢3) 60
  • 61.  Ναη, ηα παξαπάλσ. Έλα ζεκηλάξην ζρεηηθά κε ηηο Δ.Κ.Ο. θαη έλα ζρεηηθά κε ην πξφγξακκα ΟΓΤ΢΢ΔΑ΢ γηα ηε δηδαζθαιία ηεο ειιεληθήο γιψζζαο, ειιεληθήο ηζηνξίαο θαη ειιεληθνχ πνιηηηζκνχ ζε κεηαλάζηεο. (΢16)  …Οπζηαζηηθά έρσ αθνχζεη θάπνηεο νκηιίεο, νη νπνίεο είλαη εληαγκέλεο φκσο ζε εθπαηδεπηηθά ζεκηλάξηα, κε ζέκα φρη μεθάζαξν γηα ηε δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε, αιιά άιια ζέκαηα γηα ηελ εθπαίδεπζε, ζηα νπνία ππήξρε κηα παξέλζεζε θαη κηα κηθξή νκηιία κφλν γηα ηέηνηα ζέκαηα. Καηά ηα άιια, απ’ φ,ηη δηαβάδσ θαη απφ πξνζσπηθή κνπ αγσλία γηα ην ηη ζπκβαίλεη ζήκεξα ζηελ εθπαίδεπζε.(΢19) Δίδακε φηη ε πιεηνςεθία ζηνπο εθπαηδεπηέο (17 ζηνπο 19) απαληνχλ φηη έρνπλήδε παξαθνινπζήζεη ζρεηηθά επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα. ΢ε επφκελν εξψηεκα ηνποδεηήζεθε λα καο δψζνπλ παξαπάλσ πιεξνθνξίεο γηα ηε δηάξθεηα πνπ είραλ ηαζεκηλάξηα απηά, ην πεξηερφκελφ ηνπο θαη θπξίσο πνηνο ήηαλ ν θνξέαο πνπ ηαπινπνίεζε. 2.α Ση δηάξθεηα είραλ; Ση πεξηερφκελν; Πνηνο ήηαλ ν θνξέαο πνπ ηα πινπνίεζε;  Απφ 25 έσο 100 ψξεο. Σν Ιλζηηηνχην Γηαξθνχο Δθπαίδεπζεο Δλειίθσλ (Ι.Γ.ΔΚ.Δ.) (΢1)(΢3)  Κπξίσο κηθξά ζεκηλάξηα (Έσο 40 σξψλ) κε δηαθνξεηηθά αληηθείκελα σο πεξηερφκελν απφ ην ΤΠΔΠΘ  …ην Παλεπηζηήκην νξγαλψλεη θαηά θαηξνχο δηάθνξα, θαη ζπλέδξηα θαη εκεξίδεο (΢19)  Γηα ηε δηδαζθαιία ηεο ειιεληθήο σο μέλεο γιψζζαο θαη ηελ εθπαίδεπζε ησλ θνηλσληθά επάισησλ νκάδσλ ε δηάξθεηα ήηαλ 25 ψξεο ην θαζέλα θαη πινπνηήζεθαλ απφ ην Ι.Γ.ΔΚ.Δ. ΢ρεηηθά κε ηελ πνιηηηζκηθή δηακεζνιάβεζε, ε παξαθνινχζεζε ηνπ ζεκηλαξίνπ ήηαλ 100 ψξεο θαη πινπνηήζεθε απφ ην Διιεληθφ Αλνηρηφ Παλεπηζηήκην. (΢17)  Γπζηπρψο δελ έρσ παξαθνινπζήζεη κέρξη ηψξα, δε κνπ έρεη δνζεί ε επθαηξία, ζθνπεχσ φκσο λα ζπκκεηέρσ ζε ηέηνηνπ είδνπο ζεκηλάξηα πνιχ ζχληνκα. (΢6)  Ήηαλ θαη ηα δχν επηκνξθσηηθά πξνγξάκκαηα ηνπ Ι.Γ.Δ.Κ.Δ. Σν πξψην δηήξθεζε 25 ψξεο θαη ήηαλ ζρεηηθά κε ηηο Δ.Κ.Ο. (κεηαλάζηεο, Ρνκά, θξαηνπκέλνπο) θαη ην ξφιν ηνπ εθπαηδεπηή απέλαληί ηνπο θαη ην δεχηεξν ζεκηλάξην 20 σξψλ είρε λα θάλεη κε ην πεξηερφκελν θαη ηνπο ζηφρνπο ηνπ πξνγξάκκαηνο ΟΓΤ΢΢ΔΑ΢.(΢16) 61
  • 62. Δπίζεο ξσηήζεθαλ νη εθπαηδεπηέο νη νπνίνη απάληεζαλ φηη έρνπλ ήδεπαξαθνινπζήζεη ζρεηηθά επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα θαη έδσζαλ παξαπάλσπιεξνθνξίεο γηα ηε δηάξθεηα πνπ είραλ ηα ζεκηλάξηα απηά, ην πεξηερφκελφ ηνπο θαηθπξίσο πνηνο ήηαλ ν θνξέαο πνπ ηα πινπνίεζε, ζρεηηθά κε ηηο ηερληθέο πνπρξεζηκνπνηήζεθαλ αιιά θαη ην βαζκφ ηθαλνπνίεζήο ηνπο απφ απηά. 2.β. Πνηεο ήηαλ νη ηερληθέο πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ γηα ηελ πινπνίεζή ηνπο;  Οη επηκέξνπο απαληήζεηο ηνπο έρνπλ σο εμήο;  ΋ιεο θαη θακία! Θα ήζεια λα είρα δηδαρηεί πην ζπγθεθξηκέλα πξάγκαηα.(΢5)  Δμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζε θαη δηα δψζεο ζπλαληήζεηο κε ηερληθέο φπσο: δηάιεμε, εξγαζία ζε νκάδεο, βησκαηηθέο αζθήζεηο, παίμηκν ξφισλ. (΢1)  Γηα δψζεο ζπλαληήζεηο (εθπαηδεπηήο-θαζνδεγεηήο, εξγαζίεο ζε νκάδεο, θαηαηγηζκφο ηδεψλ, παηρλίδη ξφισλ) θαη εμ απνζηάζεσο δηδαζθαιία.(΢3)  Γελ παξα;