΢ΥΟΛΖ ΑΝΘΡΩΠΗ΢ΣΗΚΩΝ & ΚΟΗΝΩΝΗΚΩΝ ΔΠΗ΢ΣΖΜΩΝ                                 ΣΜΖΜΑ ΔΠΗ΢ΣΖΜΩΝ ΣΖ΢ ΔΚΠΑΗΓΔΤ΢Ζ΢ ΚΑΗ ΣΖ΢ ΑΓΩΓΖ΢ ...
Γήισζε       Αθαδεκατθήο ΑθεξαηφηεηαοΟ ππνγξάθσλ κεηαπηπρηαθφο θνηηεηήο ηνπ Πξνγξάκκαηνο Μεηαπηπρηαθψλ ΢πνπδψλ ηνπΣΔ.Δ.Α.Π...
ΠεξηερφκελαΠξφινγνο .........................................................................................................
ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3Αλάιπζε θαη παξνπζίαζε απνηειεζκάησλ3.1.Αλάιπζε θαη παξνπζίαζε ηεο εμνηθείσζεο θαη επαηζζεηνπνίεζεο ησλεθπαηδεπη...
Πξφινγνο   Οη ηξέρνπζεο θνηλσληθννηθνλνκηθέο εμειίμεηο επηθέξνπλ ζεκαζηνινγηθέο αιιαγέοζηηο αλάγθεο θαη ζην λέν θαη ζχγρξν...
Δηζαγσγή   Ζ παξνχζα κειέηε κε ζέκα ηηο πξνδηαγξαθέο ελφο εθπαηδεπηηθνχ πξνγξάκκαηνοπνπ ζα θαζηζηά ηνπο εθπαηδεπηέο ελειίθ...
ΚΔΦΑΛΑΗΟ 1: Δλήιηθνο Δθπαηδεπφκελνο     1.1.Δηζαγσγηθά    Χο πξνο ηελ νξνινγία ζα κπνξνχζακε λα ππνζηεξίμνπκε φηη ππάξρεη ...
βειηηψζνπλ ηε ζέζε ηνπο ζηελ αγνξά εξγαζίαο επαλεληάζζνληαη ζηελ εθπαηδεπηηθήδηαδηθαζία γηα λα πάξνπλ ην απνιπηήξην ηεο αλ...
•    Τπνλνεί κηα δηαδηθαζία πνπ πεξηιακβάλεη φιεο ηηο εκπεηξίεο απφθηεζεο       γλψζεσλ, δεμηνηήησλ, ελδηαθεξφλησλ, ζηάζεσ...
Ο νξηζκφο απηφο ηεο UNESCO γηα ηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ παξνπζηάδεηπνιιά θνηλά ζεκεία κε απηφλ ηνπ ΟΟ΢Α, κε ηε δηαθνξά φηη ...
νπνίν καο βιέπνπλ νη άιινη, «αιιειεπηδξνχλ» πξνθεηκέλνπ ην άηνκν λαραξαθηεξηζζεί σο ελήιηθν.   Γηα ηηο αλάγθεο ηεο παξνχζα...
εκπνξίνπ αιιά θαη ηελ φμπλζε ηνπ δηεζλνχο αληαγσληζκνχ θαζψο θαη νη   αιιεπάιιειεο ηερλνινγηθέο εμειίμεηο νδήγεζαλ ζηελ αλ...
ηνπο, αιιά θαη ηεο εθπαίδεπζεο ηνπ δεπγαξηνχ, πξνθεηκέλνπ λα αληηκεησπίζεη     δεκηνπξγηθά ηηο αιιαγέο.  ε) ΢ε επίπεδν ειε...
γ) ν αξηζκφο ησλ Κέληξσλ Λατθήο Δπηκφξθσζεο απμάλεηαη απφ 301 ζε 350, ελψ     ην ΔΛ.ΚΔ.ΠΑ. επεθηείλεη ηε δξαζηεξηφηεηά ηνπ...
ιεηηνπξγνχλ ηα Κέληξα Δπαγγεικαηηθήο Καηάξηηζεο (Κ.Δ.Κ), πνπ ειέγρνληαη θαηπηζηνπνηνχληαη απφ ην Δ.ΚΔ.ΠΗ΢. Σα έηε 1998 θαη...
Γεληθά ζηελ Διιάδα ην κεγαιχηεξν πνζνζηφ ζπκκεηνρήο ζηελ εθπαίδεπζε ήζηελ επαγγεικαηηθή θαηάξηηζε παξαηεξείηαη ζηηο ειηθίε...
1.3.ζεσξίεο πεξί κάζεζεο   Άιινη επηρεηξνχλ λα νξίζνπλ ηελ κάζεζε επίζεο σο αιιαγή ζπκπεξηθνξάο ενπνία είλαη «...απνηέιεζκ...
πσο ε ρξήζε ζσζηψλ εθπαηδεπηηθψλ πξαθηηθψλ, απνηειεί απνηέιεζκα ηεο θαιήοζρέζεο πνπ έρεη αλαπηπρζεί κεηαμχ ηνπ εθπαηδεπηή ...
γλψκε ηνπ θαη λα απαληά κε εηιηθξίλεηα ζηηο εξσηήζεηο πνπ ηνπ ππνβάιιεη.   8)   Να ηνλ βνεζάεη λα εμεξεπλήζεη ηηο αμίεο ην...
4) Να δεκηνπξγεί θιίκα πνπ ελζαξξχλεη ηε ζπκκεηνρή ηνπο,5) Να δεκηνπξγεί ζεκέιηα ακνηβαίνπ ζεβαζκνχ,6) Να πξνζαξκφδεη ην ξ...
1.5. ΢ηφρνο θαη θίλεηξα ησλ ελειίθσλ εθπαηδεπνκέλσλ  Ο ζηφρνο θαη ν πξνζαλαηνιηζκφο (motivational orientation) ησλ ελειίθσ...
Ζ δεχηεξε θαηεγνξία εθπαηδεπφκελσλ αθνξά φζνπο είλαη πξνζαλαηνιηζκέλνηζηελ εθπαηδεπηηθή δξαζηεξηφηεηα απηή θαζαπηή (activi...
΢ην ζεκείν απηφ ζα πξέπεη λα αλαθέξνπκε φηη ε πην ζπζηεκαηηθή θαη εθηελήοέξεπλα έρεη γίλεη απφ ηνλ Boshier (1971), o νπνίν...
έξεπλα απηή έιαβαλ κέξνο 13.442 εθπαηδεπφκελνη απφ ηελ Αζία, Αθξηθή, ΝέαΕειαλδία, Καλαδά θαη Ζ.Π.Α. Σα απνηειέζκαηα ησλ αλ...
1.6. Ο ζχγρξνλνο ξφινο ηνπ εθπαηδεπηή ελειίθσλ - δηαπηζηψζεηο θαη           πξνηάζεηο     Ζ Δθπαίδεπζε Δθπαηδεπηψλ Δλειίθσ...
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων

1,367

Published on

Διπλωματική Εργασία

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
1,367
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
6
Actions
Shares
0
Downloads
9
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Εκπαιδεύοντας διαπολιτισμικά τους εκπαιδευτές ενηλίκων

  1. 1. ΢ΥΟΛΖ ΑΝΘΡΩΠΗ΢ΣΗΚΩΝ & ΚΟΗΝΩΝΗΚΩΝ ΔΠΗ΢ΣΖΜΩΝ ΣΜΖΜΑ ΔΠΗ΢ΣΖΜΩΝ ΣΖ΢ ΔΚΠΑΗΓΔΤ΢Ζ΢ ΚΑΗ ΣΖ΢ ΑΓΩΓΖ΢ ΢ΣΖΝ ΠΡΟ΢ΥΟΛΗΚΖ ΖΛΗΚΗΑΠΑΝΕΠΙ΢ΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΣΑΠΣΤΧΙΑΚΩΝ ΢ΠΟΤΔΩΝ ΢ΣΙ΢ ΕΠΙ΢ΣΗΜΕ΢ ΣΗ΢ ΕΚΠΑΙΔΕΤ΢Η΢ & ΣΗ΢ ΑΓΩΓΗ΢ ΚΑΣΔΤΘΤΝ΢Ζ: ΚΟΗΝΩΝΗΚΖ ΘΔΩΡΗΑ,ΠΟΛΗΣΗΚΖ & ΠΡΑΚΣΗΚΔ΢ ΢ΣΖΝ ΔΚΠΑΗΓΔΤ΢Ζ Δθπαηδεχνληαο δηαπνιηηηζκηθά ηνπο εθπαηδεπηέο ελειίθσλ: Πξνδηαγξαθέο ελφο εθπαηδεπηηθνχ πξνγξάκκαηνο πνπ ζα θαζηζηά ηνπο εθπαηδεπηέο ελειίθσλ δηαπνιηηηζκηθά έηνηκνπο ΑΠΟ΢ΣΟΛΟ΢ ΛΑΕΑΡΟΠΟΤΛΟ΢ ΔΙΠΛΩΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑ΢ΙΑ Επιβλέπων: Θανάςησ Καραλήσ Επίκουροσ Καθηγητήσ Πανεπιςτημίου Πατρών ΠΑΣΡΑ, 2011 1
  2. 2. Γήισζε Αθαδεκατθήο ΑθεξαηφηεηαοΟ ππνγξάθσλ κεηαπηπρηαθφο θνηηεηήο ηνπ Πξνγξάκκαηνο Μεηαπηπρηαθψλ ΢πνπδψλ ηνπΣΔ.Δ.Α.Π.Ζ Απφζηνινο Λαδαξφπνπινο (ΑΜ 290)δειψλσ ππεπζχλσο φηη ε παξνχζα δηπισκαηηθή κνπ εξγαζία κε ηίηιν:Δθπαηδεχνληαο δηαπνιηηηζκηθά ηνπο εθπαηδεπηέο ελειίθσλ :Πξνδηαγξαθέο ελφο εθπαηδεπηηθνχπξνγξάκκαηνο πνπ ζα θαζηζηά ηνπο εθπαηδεπηέο ελειίθσλ δηαπνιηηηζκηθά έηνηκνπο "έρεη γξαθηεί απφ εκέλα ρσξίο νπνηαδήπνηε εμσηεξηθή κε αδεηνδνηεκέλε βνήζεηα, φηη δελ έρεηππνβιεζεί ζε νπνηνδήπνηε ίδξπκα ή νξγαληζκφ πξνο αμηνιφγεζε, νχηε έρεη δεκνζηεπζεί ζηνπαξειζφλ κέξνο ηεο ή ζην ζχλνιφ ηεο. Οπνηαδήπνηε κέξε , ιέμεηο ή ηδέεο, ηεο κεηαπηπρηαθήοδηαηξηβήο, αλ θαη πεξηνξηζκέλα, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ πηλάθσλ, γξαθεκάησλ, ραξηψλ θ.ιπ.,ηα νπνία είλαη εηζεγεκέλα απφ (ή κε βάζε) άιιεο πεγέο έρνπλ αλαγλσξηζηεί σο ηέηνηα ρσξίαθακία εμαίξεζε.Ζκεξνκελία 7/11/2011Ολνκαηεπψλπκν Λαδαξφπνπινο Απφζηνινο 2
  3. 3. ΠεξηερφκελαΠξφινγνο ............................................................................................................................. 4Δηζαγσγή ............................................................................................................................. 5ΚΔΦΑΛΑΗΟ 1Δλήιηθνο Δθπαηδεπφκελνο1.1.Δηζαγσγηθά ....................................................................................................................61.2.Ο Δλήιηθνο Δθπαηδεπφκελνο ζηε ΢χγρξνλε Διιεληθή θαη Δπξσπατθή πξαγκαηηθφηεηα .............................................................................................................11 1.2.1.Ζ Πεξίπησζε ηεο Διιάδαο ..................................................................................131.3.Θεσξίεο πεξί κάζεζεο ...................................................................................................171.4. Πξνζφληα ηνπ Δθπαηδεπηή Δλειίθσλ ..........................................................................171.5. ΢ηφρνο θαη θίλεηξα ησλ ελειίθσλ εθπαηδεπνκέλσλ ....................................................211.6. Ο ζχγρξνλνο ξφινο ηνπ εθπαηδεπηή ελειίθσλ - δηαπηζηψζεηο θαη πξνηάζεηο .............251.7. Γηαπνιηηηζκηθή Δθπαίδεπζε ......................................................................................... 26 1.7.1. Πνιππνιηηηζκηθφηεηα θαη Γηαπνιηηηζκηθφηεηα ...................................................281.8. Ζ Δπξσπατθή Γηαπνιηηηζκηθή Γηάζηαζε ζηελ Δθπαίδεπζε ........................................291.9. Έλλνηα θαη ζεκαζία ηεο δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο ...............................................301.10.Πξνυπνζέζεηο ζπκκεηνρήο ησλ ελειίθσλ ζηελ εθπαίδεπζε.......................................331.11. Ζ δηαπνιηηηζκηθή δηάζηαζε ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ ...........................................34 1.11.1. Ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ .....................................34 1.11.2. Ζ επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζηε δηαπνιηηηζκηθή εθπαίδεπζε ................361.12. Σν κνληέιν δηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos, Tilki and Taylor (1998, 2001) .................................................................................................................39ΚΔΦΑΛΑΗΟ 2Μεζνδνινγία ηεο έξεπλαο2.1. Δηζαγσγή ......................................................................................................................452.2 Ζ ζθνπηκφηεηα ηεο έξεπλαο .......................................................................................... 452.3. ΢ηφρνη ηεο έξεπλαο .......................................................................................................462.4. Δξεπλεηηθά εξσηήκαηα ................................................................................................ 462.5. Μεζνδνινγία ηεο έξεπλαο ............................................................................................ 462.6. Γπζθνιίεο θαη πεξηνξηζκνί ηεο έξεπλαο.......................................................................482.7.Μέζα θαη ηξφπνο ζπιινγήο ησλ δεδνκέλσλ .................................................................492.8.Αληηζηνηρία εξσηεκάησλ ζπλέληεπμεο κε άμνλεο ηνπ κνληέινπ Papadopoulos,Tilki and Taylor ......................................................................................502.9.Γείγκα ηεο έξεπλαο .......................................................................................................51 3
  4. 4. ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3Αλάιπζε θαη παξνπζίαζε απνηειεζκάησλ3.1.Αλάιπζε θαη παξνπζίαζε ηεο εμνηθείσζεο θαη επαηζζεηνπνίεζεο ησλεθπαηδεπηψλ ελειίθσλ ζε ζέκαηα δηαπνιηηηζκηθήο εθπαίδεπζεο θαη δηαρείξηζεοηεο εηεξφηεηαο .....................................................................................................................523.2.΢πζρέηηζε επαγγεικαηηθήο επάξθεηαο ή εκπεηξίαο κε ηελ επηινγή ηνπεθπαηδεπηηθνχ πξνγξάκκαηνο.............................................................................................. 563.3.Αλάιπζε θαη παξνπζίαζε ησλ επηκνξθσηηθψλ αλαγθψλ ησλ εθπαηδεπηψλελειίθσλ................................................................................................................ ..............59ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4΢πκπεξάζκαηα ηεο έξεπλαο4.1. ΢πκπεξάζκαηα απφ ηελ αλάιπζε θαη παξνπζίαζε ησλ επηκέξνπο εξεπλεηηθψλ εξσηεκάησλ ............................................................................................... 664.2. Δλήιηθεο Δθπαηδεπφκελνη θαη Δθπαηδεπηηθέο Πξννπηηθέο .......................................67 4.2.1. Βαζκφο ηθαλνπνίεζεο απφ ηα ζεκηλάξηα .............................................................. 67 4.2.2.Οθέιε απφ ηα επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα ................................................................ 67 4.2.3.Γπζθνιίεο πνπ πξνέθπςαλ θαηά ηελ παξαθνινχζεζε επηκνξθσηηθψλ ζεκηλαξίσλ .....................................................................................................................674.3.Πξνδηαγξαθέο ελφο εθπαηδεπηηθνχ πξνγξάκκαηνο πνπ ζα θαζηζηά ηνπο εθπαηδεπηέο ελειίθσλ δηαπνιηηηζκηθά έηνηκνπο ............................................................. 694.4. Πξνηάζεηο γηα πεξαηηέξσ έξεπλα .................................................................................73Βηβιηνγξαθία ......................................................................................................................74Παξάξηεκα (νη ζπλεληεχμεηο) .......................................................................................... 79 4
  5. 5. Πξφινγνο Οη ηξέρνπζεο θνηλσληθννηθνλνκηθέο εμειίμεηο επηθέξνπλ ζεκαζηνινγηθέο αιιαγέοζηηο αλάγθεο θαη ζην λέν θαη ζχγρξνλν ξφιν πνπ θαιείηαη λα δηαδξακαηίζεη εεθπαίδεπζε κέζα απφ ηε δηαπνιηηηζκηθή ηεο δηάζηαζε ζηα πιαίζηα ησλπνιππνιηηηζκηθψλ δνκψλ πνπ δεκηνπξγνχληαη Με βάζε απηφ ην γεγνλφοζπλεπάγεηαη φηη θαιείηαη ν εθπαηδεπηήο ελειίθσλ λα θηλεηνπνηεζεί θαη λααλαδεηήζεη έλα επξχηεξν πεδίν γλψζεσλ κέζα απφ ην νπνίν ζα κπνξέζεη λααλαδεηήζεη ηηο γλψζεηο εθείλεο πνπ ζα κπνξέζνπλ λα ζπκβάιινπλ ζηεδηαπνιηηηζκηθή ηνπ επάξθεηα θαη εηνηκφηεηα. Δμάιινπ ε ηδέα ηεο δηαπνιηηηζκηθήοεθπαίδεπζεο είλαη ζπλπθαζκέλε κε κηα κνξθή εθπαίδεπζεο πνπ ζηεξίδεηαη ζηααλζξψπηλα δηθαηψκαηα, ζηελ εμαηνκίθεπζε ηνπ αηφκνπ αιιά θαη ζηελ ηδέα ηεο ΓηάΒίνπ Μάζεζεο έηζη φπσο έρεη δηαηππσζεί απφ ηελ Παγθφζκηα εθπαηδεπηηθήθνηλφηεηα. Γηα ηελ εθπφλεζε απηήο ηεο εξγαζίαο ζα ήζεια εμαξρήο λα επραξηζηήζσαπφ θαξδηάο ηνλ Δπηβιέπνληα Καζεγεηή ηνλ θ. Αζαλάζην Καξαιή γηα ηελεμαηξεηηθή ηνπ ππνζηήξημε θαη θαζνδήγεζε θαζ φιε ηε δηάξθεηα ηεο ζπλεξγαζίαοκαο θαζψο θαη γηα ηελ ακέξηζηε εζηθή ηνπ ζπκπαξάζηαζε. ΢ηε ζπλέρεηα ζα ήζειαλα επραξηζηήζσ ηελ θπξία Εαθεηξνπνχινπ Γεσξγία πνπ κέρξη παιηφηεξα ήηαλε θαηθαζεγήηξηά κνπ ζην ηκήκα Κνηλσληθήο Δξγαζίαο ηνπ ΑΣΔΗ Πάηξαο γηα ηελππνζηήξημή ηεο κέζα απφ ηε ζπιινγή ζηνηρείσλ θαη ρξήζηκσλ πιεξνθνξηψλ πνπκνπ έδσζε ζρεηηθά κε ην κνληέιν Γηαπνιηηηζκηθήο Δηνηκφηεηαο γηα ην νπνίν ε ίδηααθηέξσζε ρξφληα πξνζσπηθήο δνπιεηάο γηα λα ην αλαιχζεη θαη λα ην πξνζαξκφζεηζηελ εθπαίδεπζε θαη ε ίδηα ην εκπηζηεχηεθε ζε κέλα γηα λα ην αμηνπνηήζσ ζηελεξεπλεηηθφ κνπ θνκκάηη. Δπραξηζηψ επίζεο ζεξκά ηελ Σηηίθα Σζηληψλε πξψελΤπεχζπλε ηνπ πξνγξάκκαηνο «Οδπζζέαο» γηα ηε ζπκβνιή ηεο ζηελ δηεμαγσγή ησλζπλεληεχμεσλ. Έλα κεγάιν επραξηζηψ επίζεο ζηελ θνπέια κνπ γηα ηελ ακέηξεηεππνκνλή θαη θαηαλφεζε πνπ επέδεημε φιν απηφ ην δηάζηεκα θαζψο θαη ζηελ κεηέξακνπ θαη ηνπο θίινπο κνπ. Ζ δηπισκαηηθή εξγαζία απνηειεί θαη κία πνιχ θαιήεπθαηξία γηα κία θαηαγξαθή θαη αλάδεημε ζεκάησλ πνπ έρεη σο αθεηεξηαθή βάζεζέκαηα δηαπνιηηηζκηθήο επάξθεηαο ησλ εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ ιακβάλνληαο ππφςηληελ Δθπαίδεπζε Δλειίθσλ σο έλα επηζηεκνληθφ πεδίν πνπ θαιείηαη λα αλαιάβεηκέζα απηφ ν Δθπαηδεπηήο Δλειίθσλ θαζνξηζηηθφ ξφιν ζηελ πνξεία θαη εμέιημε ηεογλψζεο θαη ηεο κάζεζεο, κηα πνξεία πνπ είλαη ζπλερήο θαη εμειηζζφκελε. 5
  6. 6. Δηζαγσγή Ζ παξνχζα κειέηε κε ζέκα ηηο πξνδηαγξαθέο ελφο εθπαηδεπηηθνχ πξνγξάκκαηνοπνπ ζα θαζηζηά ηνπο εθπαηδεπηέο ελειίθσλ δηαπνιηηηζκηθά έηνηκνπο απνζθνπεί ζηνλα δηεξεπλήζεη θαηά πφζν ην κνληέιν εθπαίδεπζεο ελειίθσλ, πνπ παξνπζηάδεηαηζην ζεσξεηηθφ κέξνο, κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί σο ζεσξεηηθφ κνληέιν ζηελεθπαίδεπζε ελειίθσλ ζηελ Διιάδα. Ο ζθνπφο είλαη λα δηεξεπλεζεί ε δηαπνιηηηζκηθή εηνηκφηεηα ησλ εθπαηδεπηψλελειίθσλ κε βάζε ην Γηαπνιηηηζκηθφ πεξίγξακκα επηκφξθσζεο ελειίθσλ ηνπκνληέινπ δηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos, Tilki and Taylor (1998,2001). Οη επηκέξνπο ζηφρνη ηεο έξεπλαο είλαη λα δηεξεπλεζνχλ ε εηνηκφηεηα θαη νηαλάγθεο ζε εθπαηδεπκέλνπο εθπαηδεπηέο ζε πξνγξάκκαηα εθπαίδεπζεο ελειίθσλ κεζέκα ηελ δηαπνιηηηζκηθφηεηα, κε βάζε ην Γηαπνιηηηζκηθφ πεξίγξακκα επηκφξθσζεοελειίθσλ ηνπ κνληέινπ δηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos, Tilki andTaylor (1998,2001). Ζ εξγαζία ρσξίδεηαη ζε δχν θχξηα κέξε ην ζεσξεηηθφ θαη ην εξεπλεηηθφ. ΢ην ζεσξεηηθφ κέξνο δηαπξαγκαηεπφκαζηε ηνλ ελήιηθν εθπαηδεπφκελν ζηεζχγρξνλε ειιεληθή θαη επξσπατθή πξαγκαηηθφηεηα, θαη ηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπελήιηθνπ εθπαηδεπνκέλνπ, ηα πξνζφληα ηνπ Δθπαηδεπηή Δλειίθσλ θαζψο θαη ηνλζηφρν θαη ηα θίλεηξα ησλ ελειίθσλ εθπαηδεπνκέλσλ ζε ζρέζε κε ηελδηαπνιηηηζκηθή εηνηκφηεηά ηνπ. ΋ια ηα παξαπάλσ δηεξεπλψληαη ζε ζρέζε κε ηνπο άμνλεο ηνπ κνληέινπδηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos, Tilki and Taylor (1998, 2001). ΢ην εξεπλεηηθφ κέξνο δηεξεπλάηαη κέζα απφ 19 ζπλεληεχμεηο ε εηνηκφηεηα θαη νηαλάγθεο ζε εθπαηδεπκέλνπο εθπαηδεπηέο ζε πξνγξάκκαηα εθπαίδεπζεο ελειίθσλ κεζέκα ηελ δηαπνιηηηζκηθφηεηα, κε βάζε ην Γηαπνιηηηζκηθφ πεξίγξακκα επηκφξθσζεοελειίθσλ ηνπ κνληέινπ δηαπνιηηηζκηθήο εηνηκφηεηαο ησλ Papadopoulos, Tilki andTaylor (1998,2001). Βαζηθφ ζπκπέξαζκα ηεο κειέηεο είλαη φηη νη εθπαηδεπηέο ελειίθσλ ζηελ Διιάδαδελ λνηψζνπλ αθφκα έηνηκνη ζην λα αληεπεμέιζνπλ ζε ζέκαηα δηαπνιηηηζκηθφηεηαο. 6
  7. 7. ΚΔΦΑΛΑΗΟ 1: Δλήιηθνο Δθπαηδεπφκελνο 1.1.Δηζαγσγηθά Χο πξνο ηελ νξνινγία ζα κπνξνχζακε λα ππνζηεξίμνπκε φηη ππάξρεη αθφκε κηααζάθεηα σο πξνο ηε ρξήζε θαη ην πεξηερφκελν ησλ φξσλ «ζπλερηδφκελεεθπαίδεπζε» (continuing education), «δηα βίνπ εθπαίδεπζε» (lifelong education),«εθπαίδεπζε ελειίθσλ» (adult education), «επαλαιακβαλφκελε-ελαιιαζζφκελεεθπαίδεπζε» (recurrent education), φξνη νη νπνίνη ζπρλά αιιειεπηθαιχπηνληαη. ΋πσο έρεη παξαηεξήζεη θαη ν Paterson ην εχξνο ηεο νξνινγίαο θαη ησλ νξηζκψλπνπ έρεη δεκηνπξγεζεί ζην πεδίν ηεο εθπαίδεπζεο ελειίθσλ έρεη πξνθαιέζεη κεγάιε«ζχγρπζε» (Paterson, 1979:13). ΢χκθσλα κε ηνλ Lindeman «…ε εθπαίδεπζε είλαη δσή….. φιε ε δσή είλαη κάζεζεγη’ απηφ θαη ε εθπαίδεπζε δελ κπνξεί λα έρεη ηέινο. Απηφ ην λέν εγρείξεκα νλνκάδεηαηεθπαίδεπζε ελειίθσλ, φρη γηαηί πεξηνξίδεηαη ζηνπο ελήιηθεο, αιιά γηαηί ε σξηκφηεηαθαζνξίδεη ηα φξηα ηεο» (Lindeman,1961:6). Αξγφηεξα νη Darkenwald θαη Merriamφξηζαλ ηελ Δθπαίδεπζε Δλειίθσλ σο κηα «…δηαδηθαζία θαηά ηελ νπνία ηα άηνκαησλ νπνίσλ νη ζεκαληηθφηεξνη θνηλσληθνί ξφινη είλαη ραξαθηεξηζηηθνί ηνπ ξφινπ ηνπελήιηθα, ζπκκεηέρνπλ ζε ζπζηεκαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο κε ζηφρν λα πξαγκαηνπνηήζνπλδηάθνξεο αιιαγέο ζηε γλψζε, ηηο ζηάζεηο, θαζψο θαη ηηο αμίεο ή ηηο δεμηφηεηεο»(Darkenwald & Merriam, 1982:9). Χζηφζν νη Κειπαλίδεο θαη Βξπληψηε (2004:19-21) ππνζηεξίδνπλ φηη ν φξνοΔθπαίδεπζε Δλειίθσλ έξρεηαη ζε αληίθαζε κε ηα ζεκεξηλά δεδνκέλα, απφ ηε ζηηγκήπνπ θαη νη θνηηεηέο ηεο ηξηηνβάζκηαο εθπαίδεπζεο είλαη ελήιηθεο, ρσξίο φκσο νηχπνο απηφο ηεο εθπαίδεπζεο λα «…εληάζζεηαη ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ». Οη ίδηνηζεσξνχλ φηη ν φξνο ΢πλερηδφκελε Δθπαίδεπζε είλαη ν θαηαιιειφηεξνο, γηα λαπεξηγξάςεη θαη λα ζπκπεξηιάβεη φιεο ηηο κνξθέο εθπαίδεπζεο, νη νπνίεο πθίζηαληαηκεηά ηελ πεξάησζε ηεο αξρηθήο. ΢χκθσλα κε ην ζρήκα θαηάηαμεο πνπ αθνινπζεί ε ΢πλερηδφκελε Δθπαίδεπζεείλαη κέξνο ηεο δηα βίνπ εθπαίδεπζεο1. Χζηφζν, ραξαθηεξίδεηαη απφ κηαπνηθηινκνξθία θαη ζε θάπνην βαζκφ κπνξεί λα ζπκπεξηιάβεη θαη άιιεο κνξθέο ηεογεληθήο θαη επαγγεικαηηθήο εθπαίδεπζεο κέρξη ελφο νξηζκέλνπ ζεκείνπ (βι. ζεκείνηνκήο ηνπ ζρήκαηνο). Γηα παξάδεηγκα ππάξρνπλ ελήιηθεο πνπ γηα δηάθνξνπο ιφγνποδελ έρνπλ νινθιεξψζεη ηελ ηππηθή ηνπο εθπαίδεπζε, αλ θαη ζπλερίδνπλ λα αζθνχλδηάθνξνπο επαγγεικαηηθνχο θαη θνηλσληθνχο ξφινπο. Πξνθεηκέλνπ ινηπφλ λα1 Ο φξνο δια βίου εκπαίδευζη γεληθά αλαθέξεηαη ζε φινπο ηνπο ηχπνπο ηεο εθπαίδεπζεο (ηππηθή, κε-ηππηθή θαη άηππε), σζηφζν εδξάδεηαη θαη ζε «κηα θηινζνθηθή έλλνηα ζχκθσλα κε ηελ νπνία ε εθπαίδεπζε ζεσξείηαη ζαλ κηα καθξνρξφληα δηαδηθαζία πνπ αξρίδεη θαηά ηε γέλλεζε θαη δηαξθεί θαζφιε ηε δηάξθεηα ηεο δσήο» (CEDEFOP, 1996:80) 7
  8. 8. βειηηψζνπλ ηε ζέζε ηνπο ζηελ αγνξά εξγαζίαο επαλεληάζζνληαη ζηελ εθπαηδεπηηθήδηαδηθαζία γηα λα πάξνπλ ην απνιπηήξην ηεο αλψηεξεο δεπηεξνβάζκηαο εθπαίδεπζεο(΢ρνιείν Γεχηεξεο Δπθαηξίαο). Απηνχ ηνπ είδνπο νη θαηεγνξίεο είλαη ελδηάκεζεο θαηαλήθνπλ ζην ζεκείν ζχγθιηζεο ηεο αξρηθήο κε ηε ζπλερηδφκελε εθπαίδεπζε. ΋κσο,ε βαζηθή θαη νπζηαζηηθή δηαθνξά ηεο ζπλερηδφκελεο κε ηηο ππφινηπεο κνξθέοαξρηθήο εθπαίδεπζεο ζπλίζηαηαη ζην φηη «…ζπληειείηαη κεηά ηελ έληαμε ηνπ αηφκνπζε θνηλσληθνχο θαη επαγγεικαηηθνχο ξφινπο θαη παξάιιεια κε ηελ άζθεζε απηψλ ησλξφισλ » (Κειπαλίδεο θαη Βξπληψηε, 2004:19-21). ΔΝΝΟΗΟΛΟΓΗΚΖ ΓΟΜΖ Γηα βίνπ Δθπαίδεπζε Γηα βίνπ Μάζεζε Δμσζρνιηθή εθπαίδεπζε ΑΡΥΗΚΖ ΢ΤΝΔΥΗΕΟΜΔΝΖ ΔΚΠΑΗΓΔΤ΢Ζ ΔΚΠΑΗΓΔΤ΢Ζ Τπνρξεσηηθή Δθπαίδεπζε Δπαλεξρφκελε Γεπηεξνβάζκηα Γεληθή Δπαλαιακβαλφκελε Γεπηεξνβάζκηα Δπαγγ. Δλαιιαζζφκελε Σξηηνβάζκηα Γεληθή Πεξηνδηθή Σξηηνβάζκηα Δπαγγ. Γηαξθήο Αδηάθνπε ΢ρήκα 1, Πεγή: Κειπαλίδεο θαη Βξπληψηε (2004:20) Αλ θαη ν φξνο Δθπαίδεπζε Δλειίθσλ ζεσξείηαη φηη έρεη πξνθαιέζεη αξθεηήζχγρπζε (Jarvis, 1990), εληνχηνηο θαίλεηαη φηη νη ελλνηνινγηθέο δηαθνξέο ζηνπονξηζκνχο δηέπνληαη απφ κηα θνηλή θηινζνθία θαη αληίιεςε ζχκθσλα κε ηελ νπνία«…θάησ απφ ηηο γξήγνξα κεηαβαιιφκελεο πνιηηηζκηθέο θαη θνηλσληθν-νηθνλνκηθέοζπλζήθεο ε εθπαίδεπζε δελ κπνξεί λα πεξηνξίδεηαη ζην κνληέιν ηεο αξρηθήο ζρνιηθήοθνίηεζεο, αιιά επίζεο πξέπεη λα είλαη εθηθηή ζηα άηνκα θαηά δηαζηήκαηα ζε φιε ηνποηε δσή» (Bengtsson, 1990:4575). Πην ζπγθεθξηκέλα, ν φξνο «ΔθπαίδεπζεΔλειίθσλ», πνιιέο θνξέο ρξεζηκνπνηείηαη ζηε βηβιηνγξαθία κε δηαθνξεηηθφπεξηερφκελν ην νπνίν αληαλαθιά θαη ηα αμηνινγηθά θξηηήξηα θαη ζηφρνπο ηεο θάζεκειέηεο. ΋πσο έρεη επηζεκάλεη ν Knowles (1998:25), απηή ε ζχγρπζε γχξσ απφ ηνπεξηερφκελν ηνπ φξνπ «εθπαίδεπζε ελειίθσλ» νθείιεηαη ζην γεγνλφο φηη ν φξνορξεζηκνπνηείηαη κε ηνπιάρηζηνλ ηξεηο δηαθνξεηηθέο έλλνηεο: 8
  9. 9. • Τπνλνεί κηα δηαδηθαζία πνπ πεξηιακβάλεη φιεο ηηο εκπεηξίεο απφθηεζεο γλψζεσλ, δεμηνηήησλ, ελδηαθεξφλησλ, ζηάζεσλ θαη αμηψλ απφ ελήιηθα άηνκα. • Πεξηγξάθεη κηα πνηθηιία νξγαλσκέλσλ δξαζηεξηνηήησλ πνπ πινπνηνχληαη απφ κηα πνιπκνξθία νξγαληζκψλ, κε ζηφρν ηελ επίηεπμε ζπγθεθξηκέλσλ εθπαηδεπηηθψλ ζηφρσλ. • Δπηρεηξεί λα πεξηγξάςεη ην ζπλδπαζκφ ησλ παξαπάλσ δηεξγαζηψλ ζηελ θαηεχζπλζε ελφο θηλήκαηνο κε άμνλα ην αίηεκα γηα δηαξθή πξφζβαζε ηνπ ελήιηθνπ πνιίηε ζε εθπαηδεπηηθέο δηαδηθαζίεο. Δπίζεο ζχκθσλα κε ηνλ νξηζκφ ηνπ Ο.Ο.΢.Α (1977), «..ε εθπαίδεπζε ελειίθσλαθνξά νπνηαδήπνηε καζεζηαθή δξαζηεξηφηεηα ή πξφγξακκα ζθφπηκα ζρεδηαζκέλναπφ θάπνηνλ εθπαηδεπηηθφ θνξέα, γηα λα ηθαλνπνηήζεη νπνηαδήπνηε αλάγθεθαηάξηηζεο ή ελδηαθέξνλ, πνπ ελδέρεηαη λα πξαγκαηνπνηεζεί ζε νπνηνδήπνηεζηάδην ηεο δσήο ελφο αλζξψπνπ πνπ έρεη ππεξβεί ηελ ειηθία ηεο ππνρξεσηηθήοεθπαίδεπζεο θαη ε θχξηα δξαζηεξηφηεηα ηνπ δελ είλαη πιένλ ε εθπαίδεπζε. Η«ζθαίξα» ηεο, επνκέλσο, θαιχπηεη κε επαγγεικαηηθέο, επαγγεικαηηθέο, γεληθέο,ηππηθέο θαη κε ηππηθέο ζπνπδέο, θαζψο επίζεο θαη ηελ εθπαίδεπζε πνπ έρεηζπιινγηθφ ζθνπφ». (Rogers 1999: 55). ΋πσο παξαηεξνχκε, θαηά ηνλ ΟΟ΢Α βαζηθφ θξηηήξην είλαη ε απφζηαζεαπφ ηελ ειηθία ηεο ππνρξεσηηθήο εθπαίδεπζεο θαη φρη ην ειηθηαθφ φξην ησλ άλσησλ 18 εηψλ πνπ ζεκαηνδνηεί θαη ηελ έλαξμε ηεο ελήιηθεο πεξηφδνπ(Παπαδφπνπινο, 2005:388). ΢χκθσλα κε ηελ UNESCO2 (Jarvis, 1990:6), κε ηνλφξν εθπαίδεπζε ελειίθσλ ελλννχκε: «Οιφθιεξν ην θάζκα ησλ νξγαλσκέλσλεθπαηδεπηηθψλ δηαδηθαζηψλ, νπνηνπδήπνηε πεξηερνκέλνπ ή επηπέδνπ θαη νηαζδήπνηεκεζφδνπ, είηε απηέο αθνξνχλ αλαγλσξηζκέλεο ή ειεχζεξεο ζπνπδέο είηε ζπλερίδνπλή αλαπιεξψλνπλ ηελ αξρηθή εθπαίδεπζε ζε ζρνιεία, θνιέγηα θαη παλεπηζηήκηα,θαζψο θαη ζε ζρνιέο καζεηείαο, κε ηε βνήζεηα ησλ νπνίσλ (δηαδηθαζηψλ) άηνκαζεσξνχκελα σο ελήιηθα απφ ηελ θνηλσλία ζηελ νπνία αλήθνπλ, αλαπηχζζνπλ ηηοηθαλφηεηέο ηνπο, πινπηίδνπλ ηηο γλψζεηο ηνπο, βειηηψλνπλ ηελ ηερληθή θαη επαγγεικαηηθήηνπο θαηάξηηζε ή ζηξέθνληαη πξνο λέεο θαηεπζχλζεηο θαη κεηαβάιινπλ ηηο ζηάζεηο θαηηηο ζπκπεξηθνξέο ηνπο πξνο ηε δηπιή πξννπηηθή ηεο νινθιεξσκέλεο πξνζσπηθήο ηνποαλάπηπμεο θαη ηεο ζπκκεηνρήο ηνπο ζε κηα ηζνξξνπεκέλε θαη αλεμάξηεηε θνηλσληθή,νηθνλνκηθή θαη πνιηηηζηηθή αλάπηπμε». Αξγφηεξα ε 5ε Γηεζλήο Γηάζθεςε ηεοUNESCO γηα ηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ ππνγξάκκηζε φηη «…ε κάζεζε είλαηραξά, εξγαιείν, δηθαίσκα, θαη απαηηεί ππεπζπλφηεηα ε νπνία ζα πξέπεη λαεπηκεξίδεηαη κεηαμχ ησλ ζπληειεζηψλ ηεο» (1997:7). ΋πσο επηζεκαίλεη θαη νΒεξγίδεο (2007), ζηελ παξαπάλσ δηαθήξπμε ηνλίδεηαη ε έλλνηα ηεο κάζεζεοπεξηζζφηεξν σο δηθαίσκα ησλ ελειίθσλ παξά σο ππνρξέσζή ηνπο, ελψ νηπξνηάζεηο πνπ θαηαζέηεη ε UNESCO (1999) πεξηιακβάλνπλ ηέζζεξαδηαθνξεηηθά είδε κάζεζεο. 9
  10. 10. Ο νξηζκφο απηφο ηεο UNESCO γηα ηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ παξνπζηάδεηπνιιά θνηλά ζεκεία κε απηφλ ηνπ ΟΟ΢Α, κε ηε δηαθνξά φηη εδψ ηίζεηαη ζαθψοην θξηηήξην ηεο ελειηθηφηεηαο, φπσο απηφ νξίδεηαη απφ ην εθάζηνηε θνηλσληθφπιαίζην. Γηα ηηο αλάγθεο ηεο παξνχζαο κειέηεο ζα ρξεζηκνπνηείηαη ράξηλ ζπληνκίαον φξνο Δθπαίδεπζε Δλειίθσλ κε ην παξαπάλσ πεξηερφκελν. ΢χκθσλα κε ηελθαηεγνξηνπνίεζε ησλ Coombs, Prosser, & Ahmed, (1974) νη εθπαηδεπηηθέοδξαζηεξηφηεηεο κπνξνχλ λα ρσξηζηνχλ ζε ηξεηο κνξθέο: • ηελ «ηππηθή εθπαίδεπζε» (formal education), ε νπνία πεξηιακβάλεη ην ηεξαξρηθά δνκεκέλν, ρξνληθά δηαβαζκηζκέλν εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα, απφ ηελ πξσηνβάζκηα εθπαίδεπζε έσο ην παλεπηζηήκην, ζην νπνίν πεξηέρνληαη, πέξαλ ησλ γεληθψλ αθαδεκατθψλ ζπνπδψλ, κηα πνηθηιία εμεηδηθεπκέλσλ πξνγξακκάησλ θαη νξγαληζκψλ γηα ηελ ηερληθή θαη επαγγεικαηηθή εθπαίδεπζε • ηε «κε-ηππηθή εθπαίδεπζε» ή «θαηά ζπλζήθε ηππηθή εθπαίδεπζε» (non- formal education), ε νπνία παξέρεη νξγαλσκέλεο εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο εθηφο ηνπ θαζηεξσκέλνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο, είηε κεκνλσκέλε είηε σο κέξνο κηαο επξχηεξεο δξαζηεξηφηεηαο, πνπ ζηνρεχεη ζε ζπγθεθξηκέλν θνηλφ θαη βαζίδεηαη ζε ζπγθεθξηκέλνπο εθπαηδεπηηθνχο ζηφρνπο. • ηελ «άηππε εθπαίδεπζε» (informal education), ε νπνία πεξηιακβάλεη δξαζηεξηφηεηεο ηεο θαζεκεξηλφηεηαο, δελ έρεη ζπζηεκαηηθή δηάξζξσζε απφ πιεπξάο καζεζηαθψλ ζηφρσλ, ρξνληθήο δηάξθεηαο, ή δηδαθηηθήο ππνζηήξημεο θαη δελ νδεγεί ζε πηζηνπνίεζε, θαζψο ζηηο πεξηζζφηεξεο πεξηπηψζεηο δελ είλαη ζθφπηκε (π.ρ δξαζηεξηφηεηεο πνπ νξγαλψλνληαη απφ εζεινληηθνχο θνξείο, ηπραία καζεζηαθά πεξηζηαηηθά θηι.). Ζ άηππε εθπαίδεπζε απνηειεί κηα δηα βίνπ δηαδηθαζία θαηά ηελ νπνία ην θάζε άηνκν απνθηά ζηάζεηο, αμίεο, δεμηφηεηεο θαη γλψζεηο απφ ηελ θαζεκεξηλή πείξα ηνπ θαη ηελ επίδξαζε ηνπ πεξηβάιινληνο, απφ ηελ νηθνγέλεηα, ηε γεηηνληά, ηελ εξγαζία, θηι. Ζ «απηνθαζνδεγνχκελε κάζεζε» (self-directed learning) είλαη κηα κνξθή άηππεο. Δπηρεηξψληαο λα δψζεη έλαλ φζν ην δπλαηφλ πην ιεηηνπξγηθφ νξηζκφ, ν Jarvisζεσξεί σο ελήιηθν «… ην άηνκν πνπ αληηιακβάλεηαη ηνλ εαπηφ ηνπ σο ηέηνην θαηηαπηφρξνλα αληηκεησπίδεηαη σο ελήιηθν απφ ηελ θνηλσληθή νκάδα ζηελ νπνία αλήθεη»(Jarvis, 1990:5), ελψ ν Mezirow ππνζηεξίδεη φηη «ελήιηθν ζεσξείηαη ην άηνκν πνπέρεη εηζέιζεη ζην ζηάδην ηεο ςπρνζσκαηηθήο σξηκφηεηαο», ρσξίο φκσο απηή λαπξνζδηνξίδεηαη ρξνληθά (1990:1896). Παξαηεξνχκε δειαδή φηη ηφζν ε αηνκηθήδηάζηαζε, ε απηνεηθφλα, φζν θαη ε θνηλσληθή δηάζηαζε, ν ηξφπνο δειαδή κε ηνλ 10
  11. 11. νπνίν καο βιέπνπλ νη άιινη, «αιιειεπηδξνχλ» πξνθεηκέλνπ ην άηνκν λαραξαθηεξηζζεί σο ελήιηθν. Γηα ηηο αλάγθεο ηεο παξνχζαο έξεπλαο ζα πηνζεηνχζακε έλαλ αξθεηά επξχ νξηζκφηνπ Rogers (1999:76) ζχκθσλα κε ηνλ νπνίν ε εθπαίδεπζε ελειίθσλ πεξηιακβάλεη«…. φζνπο είλαη άλσ ησλ 16 εηψλ (ή άιινπ νξίνπ ειηθίαο), αλεμάξηεηα απφ ην αλ νηζπκκεηέρνληεο αληηκεησπίδνληαη σο ελήιηθνη ή αληηκεησπίδνληαη ζαλ λα ήηαλ λεφηεξαάηνκα – δειαδή εθπαηδεχνληαη ζαλ λα ήηαλ έσο έλα βαζκφ άζρεηνη κε ην ζέκα πνπκειεηάηαη, ρσξίο ζρεηηθή εκπεηξία, αλάμηνη λα ηνπο εκπηζηεπηεί θαλείο ηνλ έιεγρν ηεοκάζεζήο ηνπο, κε κηθξή ή θακία δπλαηφηεηα ζπκβνιήο ζηε καζεζηαθή δηαδηθαζία». Κιείλνληαο ζα πξέπεη λα πξνζζέζνπκε φηη ε ιεηηνπξγηθφηεηα ησλ παξαπάλσνξηζκψλ είλαη ζπλάξηεζε ηνπ βαζκνχ ζηνλ νπνίν ηα θαηλφκελα πνπ πεξηγξάθνληαηείλαη θαζνξηζκέλα κε ζαθήλεηα θαη αθξίβεηα, ρσξίο λα παξαγλσξίδεηαη θαη ηνηδενινγηθφ πιαίζην εληφο ηνπ νπνίνπ δηακνξθψλνληαη. ΋πσο ππνζηεξίδεη θαη νCourtney (1992:23) ε δηαηχπσζε ηνπ ηη ζπληζηά Δθπαίδεπζε Δλειίθσλ είλαηπεξηζζφηεξν κηα «…αλάθιαζε ηνπ ηη ζα έπξεπε λα είλαη απφ απηφ πνπ είλαη». 1.2. Ο Δλήιηθνο Δθπαηδεπφκελνο ζηε ΢χγρξνλε Διιεληθή θαη Δπξσπατθή Πξαγκαηηθφηεηα Κάλνληαο κηα αλαζθφπεζε ηεο εμέιημεο ηεο εθπαίδεπζεο ελειίθσλ ζηνλεπξχηεξν επξσπατθφ ρψξν , ζα παξαηεξνχζακε φηη ήδε απφ ην μεθίλεκα ηεοδεθαεηίαο ηνπ 1980 παξαηεξείηαη επξχηαηε αχμεζε ησλ δξαζηεξηνηήησλ ηεοεθπαίδεπζεο ελειίθσλ. Οη δξάζεηο απηέο έρνπλ ηελ ππνζηήξημε θαη ηερξεκαηνδφηεζε ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο. Αξγφηεξα, ζηε δεθαεηία ηνπ ‟90, νη δξάζεηο ηεο αθνξνχζαλ πάλσ απφ 1,5% ηνπΑθαζάξηζηνπ Δζληθνχ Πξντφληνο ζε ρψξεο φπσο ε Απζηξία, ε Διβεηία, ε Ννξβεγία,ε Φηλιαλδία. ΢ηελ Δπξσπατθή Έλσζε, ην 1998, κεηαμχ ησλ ελειίθσλ 25-64 εηψλπνπ είραλ ηειεηψζεη ηε δεπηεξνβάζκηα εθπαίδεπζε, ην 10% είρε ζπκκεηάζρεη ηνληειεπηαίν κήλα ζε επηκνξθσηηθά πξνγξάκκαηα . Πην πξφζθαηα, ην 2002, έξεπλα ζε κεγάιν δείγκα Δπξσπαίσλ πνιηηψλ ειηθίαο25-64 εηψλ θαηέδεημε φηη ην 8,5% είρε παξαθνινπζήζεη θάπνην εθπαηδεπηηθφπξφγξακκα ην κήλα πνπ πξνεγήζεθε ηεο έξεπλαο. Σν πνζνζηφ ηεο Διιάδαο ήηαλ1,2%. (Δ.Δ.Κ, 2003). ΢χκθσλα κε ηελ ίδηα πεγή, ζε νξηζκέλεο ρψξεο απηφ ηνπνζνζηφ ήηαλ ηδηαίηεξα πςειφ (π.ρ. ζηελ Αγγιία 22,9%, ζηε Φηλιαλδία 18,9%, ζηεΓαλία θαη ηε ΢νπεδία 18,4%). ΢ε ζχγθξηζε κε ηελ Δπξψπε κεγαιχηεξεθηλεηηθφηεηα παξαηεξείηαη ζηηο Ζ.Π.Α, φπνπ ην αληίζηνηρν πνζνζηφ αγγίδεη ην 46%(Κφθθνο,2005). Παξάιιεια, ζεκεηψλνληαη αιιαγέο ζε δηάθνξα επίπεδα: α) ΢ε νηθνλνκηθφ θαη ηερλνινγηθφ επίπεδν ππάξρνπλ ξαγδαίεο κεηαβνιέο ζε παγθφζκηα θιίκαθα. Ζ παγθνζκηνπνίεζε κε ηελ απειεπζέξσζε ηνπ δηεζλνχο 11
  12. 12. εκπνξίνπ αιιά θαη ηελ φμπλζε ηνπ δηεζλνχο αληαγσληζκνχ θαζψο θαη νη αιιεπάιιειεο ηερλνινγηθέο εμειίμεηο νδήγεζαλ ζηελ αλάγθε γηα εθζπγρξνληζκφ ησλ εζληθψλ νηθνλνκηψλ θαη γεληθή αχμεζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο. Βαζηθή πξνυπφζεζε γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε ησλ παξαπάλσ είλαη νη ξηδηθέο αιιαγέο ζηηο κνξθέο εξγαζίαο.Γηαπηζηψζεθε φηη απαηηνχληαλ ζπλερήο αλαλέσζε ησλ κεζφδσλ, αδηάθνπε εμεηδίθεπζε ζε λέεο εηδηθφηεηεο, θαζψο θαη πξνζαξκνζηηθφηεηα ηεο απαζρφιεζεο ζηηο εμειίμεηο. Χο θπζηθφ επαθφινπζν ησλ κεηαβνιψλ απηψλ εκθαλίζηεθε ε αλάγθε γηα βειηίσζε ησλ ππεξεζηψλ πνπ πξνζθέξνπλ νη εξγαδφκελνη αιιά θαη γηα ζπλερή πξνζαξκνγή ηνπο ζηα κεηαβαιιφκελα επαγγεικαηηθά πιαίζηα. Απηφ γίλεηαη αθφκα πην επηηαθηηθφ θαζψο, ιφγσ ηεο ζπλερνχο εμέιημεο ηεο επηζηήκεο θαη ηεο ηερλνινγίαο, νη επαγγεικαηηθέο γλψζεηο απαμηψλνληαη γξήγνξα.Αλαπφηξεπηα απηέο νη νηθνλνκηθέο-ηερλνινγηθέο κεηαβνιέο νδεγνχλ ζεκαληηθφ ηκήκα ηνπ αλζξψπηλνπ δπλακηθνχ ζηελ αλεξγία. Ηδηαίηεξα πιήηηνληαη εθείλνη πνπ δελ έρνπλ επαξθή κνξθσηηθά εθφδηα. ΢ηφρνο ηεο εθπαίδεπζεο ελειίθσλ είλαη νη δηάθνξεο κνξθέο ηεο λα ζπκβάινπλ ζηελ αληηκεηψπηζε θαη απηνχ ηνπ πξνβιήκαηνο.β) ΢ε θνηλσληθφ θαη πνιηηηζκηθφ επίπεδν ζπκβαίλνπλ δηάθνξεο ζεκαληηθέο αιιαγέο. Πην ζπγθεθξηκέλα, γίλνληαη κεηαθηλήζεηο πιεζπζκψλ νη νπνίεο ζπλεπάγνληαη ηελ αλάγθε πξνζαξκνγήο ησλ κεηαλαζηψλ, ησλ παιηλλνζηνχλησλ θαη ησλ πξνζθχγσλ ζηηο λέεο θνηλσλίεο. Δπίζεο, δε ζα έπξεπε λα αγλνήζνπκε ηελ άλνδν ηνπ θαηλνκέλνπ ηνπ θνηλσληθνχ απνθιεηζκνχ, πνπ αθνξά θαηεγνξίεο πιεζπζκψλ, φπσο νη εζληθέο- πνιηηηζκηθέο κεηνλφηεηεο, νη θπιαθηζκέλνη θαη απνθπιαθηζκέλνη, ηα άηνκα κε εηδηθέο αλάγθεο, νη (πξψελ) ρξήζηεο λαξθσηηθψλ, νη θνξείο ηνπ AIDS θ.ά. Ζ παξαπάλσ πξαγκαηηθφηεηα επηβάιεη ηελ επεμεξγαζία κέηξσλ γηα ηελ έληαμε ησλ παξαπάλσ νκάδσλ ζηελ ηξέρνπζα θνηλσληθή πνιηηηζκηθή πξαγκαηηθφηεηα.γ) ΢ε επίπεδν παξαδνζηαθψλ θνηλσληθψλ δνκψλ (νηθνγέλεηα, θνηλσληθέο ζρέζεηο, ηνπηθέο θνηλσλίεο, ζπιινγηθέο νξγαλψζεηο), ηηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο, παξαηεξείηαη θξίζε πνπ έρεη σο επαθφινπζν φηη νινέλα θαη πεξηζζφηεξνη άλζξσπνη ρξεηάδνληαη λα θαζνξίδνπλ κφλνη ηελ πνξεία ηνπο κέζα ζε αβέβαηεο ζπλζήθεο, ζπλεπψο αλαδεηνχλ κνξθσηηθά εθφδηα γηα λα αληεπεμέιζνπλ.δ) ΢ε επίπεδν ζπκκεηνρήο ζηελ αγνξά εξγαζίαο. Ζ απμαλφκελε ζπκκεηνρή ησλ γπλαηθψλ ζηελ αγνξά εξγαζίαο ζέηεη ην δήηεκα φρη κφλν ηεο επαλαθαηάξηηζήο 12
  13. 13. ηνπο, αιιά θαη ηεο εθπαίδεπζεο ηνπ δεπγαξηνχ, πξνθεηκέλνπ λα αληηκεησπίζεη δεκηνπξγηθά ηηο αιιαγέο. ε) ΢ε επίπεδν ειεχζεξνπ ρξφλνπ. Έλαο ζπλερψο απμαλφκελνο αξηζκφο αλζξψπσλ έρεη ηε δπλαηφηεηα θαη ζέιεη λα δηαζέηεη θαη λα αμηνπνηεί ηνλ ειεχζεξν ρξφλν ηνπ δηαθνξεηηθά απφ φηη 15-20 ρξφληα πξσηχηεξα. Απηφ ηνπο νδεγεί ζην λα επηδηψμνπλ δεκηνπξγηθέο θαη ζπλήζσο ζπζηεκαηηθέο (εθπαηδεπηηθνχ ραξαθηήξα) ελαζρνιήζεηο κε ζηφρν ηελ πξνζσπηθή θαιιηέξγεηα, ηελ αλάπηπμε ησλ ελδηαθεξφλησλ, ηελ πιεξέζηεξε επαθή κε ηελ ηέρλε, κε ηνπο πνιηηηζκνχο άιισλ ρσξψλ, κε ην νηθνινγηθφ ζχζηεκα πνπ καο πεξηβάιιεη. Ζ ηάζε απηή ηεο ζπλερνχο εθπαίδεπζεο γηα ιφγνπο πξνζσπηθήο αλάπηπμεο θαίλεηαη λα γίλεηαη πην έληνλε κέζα ζηα επφκελα ρξφληα θαη ζα αθνξά φιεο ηηο ειηθίεο. ΢χκθσλα ινηπφλ κε ηα παξαπάλσ, ζα κπνξνχζακε ελδερνκέλσο λα κηιήζνπκεθαη γηα επαλαπξνζδηνξηζκφ ηεο έλλνηαο ηεο «εθπαίδεπζεο» θαζψο ηεο θαη ηεοζρέζεο ηεο κε ηε «κάζεζε» θαη ηε «γλψζε», ζε έλα θαζεζηψο ζπλερνχο αιιαγήο.Ζ ζπλερήο απηή αιιαγή πξνυπνζέηεη ηελ αδηάθνπε θαη φζν ην δπλαηφλ πην πιήξεαμηνπνίεζε ησλ δπλαηνηήησλ ηνπ αλζξψπηλνπ θεθαιαίνπ κε βαζηθφ επηρείξεκα φηηνη γλψζεηο θαη ε κάζεζε δελ απνθηψληαη εθάπαμ δηακέζνπ ηνπ εθπαηδεπηηθνχζπζηήκαηνο θαη δελ επαξθνχλ γηα ηελ θάιπςε ησλ θνηλσληθψλ θαη επαγγεικαηηθψλαλαγθψλ ηνπ αηφκνπ ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο δσήο ηνπ, θαζψο νη ηειεπηαίεοππφθεηληαη ζε δηαξθείο αιιαγέο. ΢πκπεξαζκαηηθά, ινηπφλ, ζα κπνξνχζακε λα ππνζηεξίμνπκε φηη εμαηηίαο φισλαπηψλ ησλ ιφγσλ, πνπ αθνξνχλ ηφζν ην νηθνλνκηθφ ηερλνινγηθφ φζν θαη ηνθνηλσληθφ πνιηηηζκηθφ επίπεδν, δηνγθψλεηαη ζήκεξα ε αλάγθε γηα εθπαίδεπζε ησλελειίθσλ. 1.2.1. Ζ Πεξίπησζε ηεο Διιάδαο Δπηθεληξψλνληαο ην ελδηαθέξνλ καο ζηελ πξφζθαηε πεξίνδν, ζα ήηαλ ζθφπηκνλα αλαθέξνπκε φηη κεηά ηελ έληαμε ζηελ Δ.Ο.Κ. θαη θαηά ηελ πεξίνδν 1981-1988(δειαδή πξηλ απφ ηελ πεξίνδν εθαξκνγήο ησλ ηξηψλ Κνηλνηηθψλ Πιαηζίσλ ΢ηήξημεο(Κ.Π.΢), ε απνξξφθεζε ησλ ρξεκαηνδνηήζεσλ ηνπ Δπξσπατθνχ ΚνηλσληθνχΣακείνπ (Δ.Κ.Σ.) έγηλε απφ ηνπο ήδε πθηζηάκελνπο, δεκφζηνπο θνξείο εθπαίδεπζεοελειίθσλ. Απηνί ήηαλ ην δίθηπν ηεο Λατθήο Δπηκφξθσζεο θαη ην ΔΛ.ΚΔ.ΠΑ. Κχξηαραξαθηεξηζηηθά απηήο ηεο πεξηφδνπ είλαη: α) ν αξηζκφο πξνγξακκάησλ ηνπ ΔΛ.ΚΔ.ΠΑ. απμάλεηαη θαηά 305% θαη ν αξηζκφο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ θαηά 220%, (Καξαιήο Θ., 2002). β) ν αξηζκφο ησλ ηκεκάησλ κάζεζεο ηεο Λατθήο Δπηκφξθσζεο απμάλεηαη θαηά 111,7%, (Καξαιήο Θ., 2002). 13
  14. 14. γ) ν αξηζκφο ησλ Κέληξσλ Λατθήο Δπηκφξθσζεο απμάλεηαη απφ 301 ζε 350, ελψ ην ΔΛ.ΚΔ.ΠΑ. επεθηείλεη ηε δξαζηεξηφηεηά ηνπ, εθηφο απφ ηελ Αζήλα θαη ηε Θεζζαινλίθε, ζε 12 αθφκε πφιεηο κε ηελ ίδξπζε ηζάξηζκσλ παξαξηεκάησλ, (Καξαιήο Θ., 2002). δ) ηα ΚΔ.Γ.Δ. δηνξγαλψλνπλ ζπλνιηθά 5532 πξνγξάκκαηα θαηάξηηζεο, ζηα νπνία ζπκκεηέρνπλ 189.820 αγξφηεο. Σν 15% απφ απηά ρξεκαηνδνηνχληαη απεπζείαο απφ πφξνπο ηνπ Δ.Κ.Σ. (Καξαιήο Θ., 2002). Σελ πεξίνδν απηή παξαηεξνχληαη νξηζκέλα πξνβιήκαηα πνπ θπξίσο αθνξνχλ α) ηε κε νξζνινγηθή ρξήζε ησλ δηαζέζηκσλ πφξσλ, β) ηελ άθξηηε πνζνηηθή επέθηαζε, γ) ηε ρακειή πνηφηεηα ησλ δξαζηεξηνηήησλ επαγγεικαηηθήο θαηάξηηζεο, δ) ηελ αλππαξμία κειεηψλ ζε εζληθή θιίκαθα ζρεηηθά κε ηηο αλάγθεο θαηάξηηζεο, ε) ηελ απνπζία πξνγξακκαηηζκνχ ζε επίπεδν θνξέσλ γηα ηνλ ηχπν θαη ηνλ φγθν ησλ δξαζηεξηνηήησλ πνπ αλέπηπζζαλ θαη ζη) ηελ επηθάιπςε ησλ δξαζηεξηνηήησλ κεηαμχ ησλ θνξέσλ πνπ πινπνηνχζαλ πξνγξάκκαηα ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο θαη ηελ έιιεηςε θαηάιιεια θαηαξηηζκέλσλ εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ. Μεηά απφ απαίηεζε ηεο Δ.Δ γηα εθαξκνγή απζηεξφηεξσλ πξνδηαγξαθψλπινπνίεζεο ησλ πξνγξακκάησλ, ζην Β΄ Κ.Π.΢ (1994-1999) γηα ηελ Διιάδαπξαγκαηνπνηείηαη ε πξψηε πηζηνπνίεζε θνξέσλ ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο.Χζηφζν, ιφγσ αδπλακηψλ ζηε ζπγθξφηεζε θαη ιεηηνπξγία ηνπ ΚέληξνπΠηζηνπνίεζεο, ην κεηξψν θνξέσλ πνπ δεκηνπξγείηαη έρεη πξνζσξηλφ ραξαθηήξα. Σν1995 αλαηίζεληαη, θαηφπηλ δεκφζηνπ δηαγσληζκνχ, ηα πξψηα πξνγξάκκαηαθαηάξηηζεο ζηνπο πηζηνπνηεκέλνπο θνξείο. Σελ επφκελε ηξηεηία πνιιαπιαζηάδνληαηηα πξνγξάκκαηα θαηάξηηζεο θαη εληείλνληαη νη πξνζπάζεηεο απφ ηελ ειιεληθήπιεπξά θαη ηηο αξκφδηεο θνηλνηηθέο ππεξεζίεο γηα ηελ νξζνινγηθφηεξε δηαρείξηζεησλ πξνγξακκάησλ ζπλερηδφκελεο επαγγεικαηηθήο θαηάξηηζεο. Οπζηαζηηθφο κνριφο ηεο αλάπηπμεο ηνπ ζπζηήκαηνο ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεοείλαη ε ίδξπζε ηνπ Δ.ΚΔ.ΠΗ΢ (Δζληθνχ Κέληξνπ Πηζηνπνίεζεο Γνκψλ΢πλερηδφκελεο Δπαγγεικαηηθήο Καηάξηηζεο θαη ΢πλνδεπηηθψλ ΤπνζηεξηθηηθψλΤπεξεζηψλ), 1997 κε ζθνπφ ηελ αλάπηπμε εζληθνχ ζπζηήκαηνο πηζηνπνίεζεο δνκψλζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο θαη δνκψλ ζπλνδεπηηθψλ θαη ππνζηεξηθηηθψλ ππεξεζηψλ,ηελ πηζηνπνίεζε ηεο ζπλερηδφκελεο επαγγεικαηηθήο θαηάξηηζεο, ηελ ελαξκφληζεηνπ ζπζηήκαηνο ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο κε ην ζχζηεκα αξρηθήο επαγγεικαηηθήοθαηάξηηζεο θαη ηελ πηζηνπνίεζε ησλ εθπαηδεπηψλ θαη ησλ πξνγξακκάησλζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο. Σν 1998 κέζσ ηνπ Δ.ΚΔ.ΠΗ΢ νινθιεξψλνληαη νηδηαδηθαζίεο πηζηνπνίεζεο ησλ θνξέσλ ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο, θαζψο θαηπινπνίεζεο πξνγξακκάησλ γηα εππαζείο θνηλσληθέο νκάδεο. Σελ πεξίνδν απηή 14
  15. 15. ιεηηνπξγνχλ ηα Κέληξα Δπαγγεικαηηθήο Καηάξηηζεο (Κ.Δ.Κ), πνπ ειέγρνληαη θαηπηζηνπνηνχληαη απφ ην Δ.ΚΔ.ΠΗ΢. Σα έηε 1998 θαη 1999 πηζηνπνηήζεθαλ 262 Κ.Δ.Κ,47 εμεηδηθεπκέλα Κ.ΔΚ γηα εππαζείο θνηλσληθέο νκάδεο, 61 Κέληξα ΢πλνδεπηηθψλθαη Τπνζηεξηθηψλ Τπεξεζηψλ (ΚΔ.΢.Τ.Τ) θαη 226 ελδνεπηρεηξεζηαθέο δνκέοθαηάξηηζεο2. Υαξαθηεξηζηηθφ ηνπ ζπζηήκαηνο ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο είλαη ε πνιπηππίαηεο λνκηθήο κνξθήο ησλ θνξέσλ ζπλερηδφκελεο θαηάξηηζεο, θαζψο πιένλδξαζηεξηνπνηνχληαη ηδησηηθνί θνξείο θαηάξηηζεο (πεξηζζφηεξνη απφ ηνπο κηζνχοθνξείο), θνξείο ηνπ δεκφζηνπ θαη επξχηεξνπ δεκφζηνπ ηνκέα, νξγαληζκνί ηνπηθήοαπηνδηνίθεζεο, ΝΔΛΔ, ηδξχκαηα ηξηηνβάζκηαο εθπαίδεπζεο θαζψο θαη νξγαληζκνίθαηάξηηζεο θνηλσληθψλ θνξέσλ θαη εηαίξσλ. Με βάζε ηηο παξαπάλσ ελέξγεηεο ζα κπνξνχζακε λα δηαπηζηψζνπκε φηη εεθπαίδεπζε ελειίθσλ εηζήιζε ζε κηα λέα πνξεία αλάπηπμεο θαη πξνψζεζεο ησλζηφρσλ ηεο κέζσ ησλ πξνγξακκάησλ πνπ ρξεκαηνδνηήζεθαλ απφ ην Β΄ Κ.Π.΢.Χζηφζν, αξθεηά απφ ηα πξνβιήκαηα παξέκεηλαλ θαη νη ξπζκίζεηο ηεο πνιηηείαο δελήηαλ αξθεηέο γηα λα βειηηψζνπλ ξηδηθά ηελ θαηάζηαζε. Σνλ Ηνχλην ηνπ 2000 εΔπξσπατθή Δπηηξνπή έθαλε ζπζηάζεηο πξνο ηελ Διιάδα. Σα θπξηφηεξα πξνβιήκαηαεμαθνινπζνχλ λα είλαη αθελφο ε έιιεηςε ζηξαηεγηθήο θαη αθεηέξνπ ε ρακειήπνηφηεηα ησλ πξνγξακκάησλ: «Η Διιάδα πξέπεη λα πηνζεηήζεη κηα ζπλνιηθήζηξαηεγηθή γηα ηε δηα βίνπ εθπαίδεπζε, πεξηιακβαλνκέλνπ ηνπ νξηζκνχ ζηφρσλ, θαη λαβειηηψζεη πεξηζζφηεξν ηελ πνηφηεηα ηεο εθπαίδεπζεο θαη ηεο επαγγεικαηηθήοθαηάξηηζεο, πξνθεηκέλνπ λα εληζρπζνχλ ηα πξνζφληα ηνπ εξγαηηθνχ δπλακηθνχ» (βι.Σα Νέα, 6 ΢επηεκβξίνπ 2000, ζ. 8). Σα ηειεπηαία ρξφληα, εθηφο απφ ηα Κ.Δ.Κ, αλαπηχζζνπλ δξάζεηο ζην ηνκέα ηεοεθπαίδεπζεο ελειίθσλ θαη άιινη θνξείο, νη νπνίνη είηε ιακβάλνπλ κεξηθήρξεκαηνδφηεζε απφ ηελ Δπξσπατθή Έλσζε (Δ.Δ) είηε δε ρξεκαηνδνηνχληαηθαζφινπ, θαη πινπνηνχλ πξνγξάκκαηα επαγγεικαηηθήο θαηάξηηζεο ή εθπαίδεπζεοκε επαγγεικαηηθνχ ραξαθηήξα. ΢ηνπο θνξείο απηνχο πεξηιακβάλνληαη: ην ΔιιεληθφΑλνηθηφ Παλεπηζηήκην, νη Ννκαξρηαθέο Δπηηξνπέο Λατθήο Δπηκφξθσζεο(επηρνξεγνχκελεο απφ ηε Γεληθή Γξακκαηεία Δθπαίδεπζεο Δλειίθσλ), επηρεηξήζεηο,επηκειεηήξηα, επηζηεκνληθέο ελψζεηο θαη ζχιινγνη, θέληξα (εξγαζηήξηα) ειεπζέξσλζπνπδψλ, θνιέγηα, ζρνιέο, πνιηηηζηηθνί θνξείο (ζχιινγνη, δεκνηηθέο επηρεηξήζεηο,θ.ά.), θνξείο θαηάξηηζεο ζηελ πιεξνθνξηθή, θνξείο θαηάξηηζεο ζηηο γιψζζεο,παλεπηζηήκηα πνπ πξαγκαηνπνηνχλ επηκνξθσηηθά πξνγξάκκαηα, αζιεηηθέονξγαλψζεηο, πνιηηηθά θφκκαηα, ζπλδηθαιηζηηθέο νξγαλψζεηο, θνξείο εθπαίδεπζεογνλέσλ, θ.ά. Δίλαη γεγνλφο, φκσο, φηη γηα ηνπο παξαπάλσ θνξείο δελ ππάξρνπλαθξηβή ζηνηρεία γηα ηνλ αξηζκφ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ (Κφθθνο, 2005).2 Δ.Α.Π., Θεκαηηθή Δλφηεηα «Δθπαίδεπζε Δλειίθσλ: θνηλσληθή θαη Οηθνλνκηθή Λεηηνπξγία», Β΄ Σφκνο, Πάηξα, 1999 15
  16. 16. Γεληθά ζηελ Διιάδα ην κεγαιχηεξν πνζνζηφ ζπκκεηνρήο ζηελ εθπαίδεπζε ήζηελ επαγγεικαηηθή θαηάξηηζε παξαηεξείηαη ζηηο ειηθίεο 15 έσο 24 εηψλ θαηνθείιεηαη ζην γεγνλφο φηη πξφθεηηαη γηα άηνκα πνπ ζπκκεηέρνπλ ζην πιαίζην ηεοεπίζεκεο εθπαίδεπζεο. Χζηφζν, ε έθζεζε ηεο Δ.΢.Τ.Δ γηα ην Δξγαηηθφ Γπλακηθφ (2002) εκθαλίδεηαπνγνεηεπηηθά ηα απνηειέζκαηα ησλ ζπκκεηερφλησλ ζηηο ειηθηαθέο νκάδεο 25-29,36-44, 45-65 θαη 65+, αθνχ ηα αληίζηνηρα πνζνζηά ζπκκεηνρήο είλαη 6%, 0,9%,0,1%, θαη 0%. Μεηαμχ ησλ ζπκκεηερφλησλ δελ παξαηεξνχληαη δηαθνξέο αλάκεζαζηα θχιια, αθνχ ηα πνζνζηά ζπκκεηνρήο ηφζν ησλ αληξψλ φζν θαη ησλ γπλαηθψλεκθαλίδνληαη ζηα ίδηα επίπεδα. ΢ηα ίδηα απνηειέζκαηα θαηαιήγεη θαη ε έθζεζε ηνπΔπξσβαξφκεηξνπ, ζχκθσλα κε ηελ νπνία ην πνζνζηφ ζπκκεηνρήο ησλ Διιήλσλ ζηηοειηθίεο 25 θαη πάλσ είλαη ην δεχηεξν ρακειφηεξν ζε φιε ηελ Δπξσπατθή Έλσζε. Απηφ ελδερνκέλσο λα νθείιεηαη ζηελ έιιεηςε πηζηνπνηεκέλσλ θνξέσλεπαγγεικαηηθήο θαηάξηηζεο, πνπ ηειηθά άξρηζε λα πινπνηείηαη ζην ηέινο ηνπ Β΄Κ.Π.΢, ζηελ απνπζία έκπεηξσλ θαη πηζηνπνηεκέλσλ εθπαηδεπηψλ ελειίθσλ, ζηερακειή πνηφηεηα ησλ πξνγξακκάησλ θαζψο θαη ζηε κε αμηνπνίεζε φισλ ησλρξεκαηνδνηήζεσλ θαη ησλ Κ.Π.΢. Ηδηαίηεξα ην Γ΄ Κ.Π.΢, ην νπνίν ιφγσ πνιιψλζπγθπξηψλ θαη πνιηηηθψλ κεηαβνιψλ, θηλδπλεχεη λα ραζεί έλα κεγάιν κέξνο ηνπ, θαηεηδηθά απηφ πνπ αθνξά ην Δπηρεηξεζηαθφ Πξφγξακκα «Κνηλσλία ηεο Πιεξνθνξίαο».Πηζαλά αθφκε αίηηα κπνξεί ίζσο λα εληνπηζηνχλ ζηελ παξαδνζηαθή αληίιεςε ησλΔιιήλσλ γηα ην έλα επάγγεικα ζηε δσή ηνπο, ε νπνία ηειεπηαία άξρηζε λαθινλίδεηαη κε ηελ είζνδν ησλ λέσλ ηερλνινγηψλ, ηεο πιεξνθνξηθήο θαη ηεοθαηάξγεζεο θάπνησλ ζέζεσλ εξγαζίαο θαη παξαδνζηαθψλ επαγγεικάησλ. ΢χκθσλακε ηελ έθζεζε ηνπ Δπξσβαξφκεηξνπ, ην 61% ησλ Διιήλσλ ζεσξεί φηη ε δηα βίνπκάζεζε είλαη έλα αληηζηαζκηζηηθφ κέηξν θαη αθνξά κφλν εθείλνπο πνπ δελ πήγαλθαιά ζην ζρνιείν, ελψ ν έλαο ζηνπο πέληε πηζηεχεη φηη ε δηα βίνπ κάζεζε δελ είλαηζεκαληηθή (ΔΚΔΠΗ΢ 2003) . Δπίζεο ζε βηβιηνγξαθηθή Έξεπλα βξέζεθε φηη θαηά ηεληειεπηαία δεθαπεληαεηία κφλν 157 άξζξα θαη αλαθνηλψζεηο ζε ειιεληθά πεξηνδηθάεληνπίζηεθαλ λα αλήθνπλ ζην επξχηεξν πεδίν ηεο Γηα βίνπ κάζεζεο, ελψ ν ηνκέαοπνπ απαηηεί πεξηζζφηεξε αλάπηπμε θαη ππνιείπεηαη εκθαλψο έλαληη ησλ άιισλείλαη απηφο ηεο έξεπλαο πεδίνπ (΢ηπεηάλνπ & ΢ακαξά, 2006). Ζ εθπαίδεπζε ελειίθσλ ζηε ρψξα καο είλαη έλα πεδίν αλαπηπζζφκελν, έρεηθνηλσληθή δήηεζε θαη γηα ιίγα ρξφληα αθφκε ζα έρεη ηε ρξεκαηνδφηεζε ηεοΔπξσπατθήο Έλσζεο. Γελ έρεη φκσο ζηαζεξέο δνκέο θαη θαηαμησκέλνπο θνξείο,φπσο γίλεηαη ζε άιιεο επξσπατθέο ρψξεο. Υαξαθηεξίδεηαη απφ ξεπζηφηεηα,ακθηιεγφκελε πνηφηεηα θαη κηθξή απνηειεζκαηηθφηεηα. Απηφ νθείιεηαη ζηελκεγάιε έθηαζε πνπ πήξε μαθληθά κε ην Β΄ Κ.Π.΢, ρσξίο λα ππάξρεη παξάιιειαζηξαηεγηθή, ηερλνγλσζία θαη εθπαίδεπζε ζηειερψλ. 16
  17. 17. 1.3.ζεσξίεο πεξί κάζεζεο Άιινη επηρεηξνχλ λα νξίζνπλ ηελ κάζεζε επίζεο σο αιιαγή ζπκπεξηθνξάο ενπνία είλαη «...απνηέιεζκα ηεο πείξαο» (Rogers, 2002:14). ΋πσο κπνξνχκε λαπαξαηεξήζνπκε θαη νη δπν παξαπάλσ νξηζκνί ζεσξνχλ σο βαζηθή έλδεημε κάζεζεοηελ αιιαγή ζηνλ ηξφπν ζπκπεξηθνξάο, θάηη ην νπνίν είλαη άκεζα εκθαλέο,πξνζδηνξίζηκν θαη πηζαλψο κεηξήζηκν. Απφ ηελ άιιε πιεπξά ν Jarvis (2004:196) νξίδεη ηε κάζεζε σο «…ηελδηαδηθαζία δεκηνπξγίαο γλψζεο δηακέζνπ ηνπ κεηαζρεκαηηζκνχ ηεο εκπεηξίαο»,ζπκθσλψληαο κε ηνλ νξηζκφ ησλ Maples & Webster φηη «…Μάζεζε κπνξεί λαζεσξεζεί κηα δηαδηθαζία θαηά ηελ νπνία ε ζπκπεξηθνξά αιιάδεη σο απνηέιεζκα ησλεκπεηξηψλ » Jarvis (2004:196). 1.4. Πξνζφληα ηνπ Δθπαηδεπηή Δλειίθσλ Οη Cranton & Carusetta (2004:5-22), ππνγξακκίδνπλ ηε ζεκαζία ησλαηνκηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπ εθπαηδεπηή, σο απαξαίηεηα πξνζφληα θαηάηε δηάξθεηα ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο. Απηφ βαζίδεηαη ζε ηέζζεξεηοπαξακέηξνπο: α) ζηε γλεζηφηεηα, β) ζηε ζπλέπεηα κεηαμχ ησλ αμηψλ θαη ησλ πξάμεσλ ηνπ εθπαηδεπηή, γ) ζηε ζπζρέηηζε κε ηνπο εθπαηδεπφκελνπο κε ηξφπν θαηάιιειν έηζη ψζηε λα ελζαξξχλεηαη ε απζεληηθφηεηά ηνπο θαη δ) ζηε δσή ππφ ην πξίζκα ηεο ζπλερνχο θξηηηθήο ζεψξεζεο. Γηα λα ζεσξείηαη απζεληηθφο ν εθπαηδεπηήο, ζα πξέπεη λα έρεη ζπκπεξηθνξάαλάινγε κε ην ιφγν ηνπ. ΋ηαλ ν εθπαηδεπηήο είλαη απζεληηθφο, ηφηε κπνξεί λααλαπηχμεη φρη κφλν θξηηηθή ζηάζε πάλσ ζηηο γλψζεηο θαη ηηο πξαθηηθέο πνπ έρεηαπνθνκίζεη, αιιά λα αλαπηχμεη ην πξνζσπηθφ ηνπ ζηπι, επηθνηλσλψληαο. κε ηνποεθπαηδεπφκελνχο ηνπ κε ηξφπν γλήζην, κε απζεληηθφηεηα, κε παξαδνρή ησλ ιαζψληνπ αιιά θαη ηεο αδπλακίαο λα γλσξίδεη πάληα ηηο απαληήζεηο. (Cranton & Carusetta2004).Ζ κάζεζε, αθνξά πξσηίζησο, ηε ζρέζε πνπ αλαπηχζζεηαη κεηαμχ ηνπ εθπαηδεπηή θαηηνπ εθπαηδεπφκελνπ θαη γη‟ απηφ ην ιφγν ζα ιέγακε φηη ν ηξφπνο κε ηνλ νπνίνδηακνξθψλεηαη θαη εμειίζζεηαη απηή ε ζρέζε (ν ηξφπνο δειαδή κε ηνλ νπνίν νηεθπαηδεπηέο αιιειεπηδξνχλ κε ηνπο εθπαηδεπφκελνπο), είλαη πην ζεκαληηθφο απφ ηηοεθπαηδεπηηθέο ηερληθέο πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη (Jarvis, 1995b). Ζ ζπγθεθξηκέλεπαξαδνρή, δελ ππνβηβάδεη ηηο ηερληθέο πνπ εθαξκφδνληαη, αιιά αληίζεηα ηνλίδεη 17
  18. 18. πσο ε ρξήζε ζσζηψλ εθπαηδεπηηθψλ πξαθηηθψλ, απνηειεί απνηέιεζκα ηεο θαιήοζρέζεο πνπ έρεη αλαπηπρζεί κεηαμχ ηνπ εθπαηδεπηή θαη ησλ εθπαηδεπφκελσλ.Ζ παξαπάλσ πξνζέγγηζε, έρεη αλζξσπηζηηθφ ραξαθηήξα θαη πξαγκαηεχεηαηπεξηζζφηεξν ην ξφιν ηνπ εθπαηδεπηή σο κέληνξα, σο ζπκβνχινπ θαη σο θίινπ πνπδηακνξθψλεη ηηο θαηάιιειεο ζπλζήθεο πνπ ζα δσληαλέςνπλ ηηοζρέζεηο αιιειεπίδξαζεο κε ηνπο εθπαηδεπνκέλνπο. ΢ηνλ κέληνξα, πξνζδίδνπκε ηνλθιαζηθφ νξηζκφ, δειαδή απηφλ ηνπ εκςπρσηή, πνπ ζπκβνπιεχεη θαη πξνηείλεη:α) πξνζπαζψληαο λα ρηίδεη θαη λα θξαηά ζρέζεηο εκπηζηνζχλεο,β) αλαγλσξίδνληαο θαη ζεβφκελνο ηα πξνζσπηθά θαη ηα πνιηηηζκηθά ραξαθηεξηζηηθάπνπ ζπλζέηνπλ ηελ πξνζσπηθφηεηα ησλ εθπαηδεπφκελσλ ηνπ (Hansman 2003:14-46).Έρνληαο επίγλσζε απηψλ ησλ παξακέηξσλ, ν εθπαηδεπηήο θεξδίδεη: 1) Σελ εκπηζηνζχλε ησλ εθπαηδεπνκέλσλ πνπ βξίζθνπλ ζην άηνκφ ηνπ ηελ θαζνδήγεζε θαη ππνζηήξημε πνπ αλαδεηνχλ, 2) Σνλ εηιηθξηλή δηάινγν θαη ζπδήηεζε ζρεηηθά κε ηα ζηεξεφηππα πνπ αληηκεησπίδνπλ νη εθπαηδεπφκελνη, είηε εμαηηίαο ηνπ θχινπ, είηε ιφγσ θνηλσληθψλ, πνιηηηθψλ, πξνζσπηθψλ θαηαζηάζεσλ. Ζ ζεκαζία ησλ ζπκβνπιεπηηθψλ πξνζφλησλ ηνπ εθπαηδεπηή, ηα νπνία κπνξεί λααλαπηχζζεη κέζα απφ ηε δηαδηθαζία ηεο αλαπηπμηαθήο ζπκβνπιεπηηθήο(developmental advising). Μέζα απφ ηε ζπγθεθξηκέλε δηαδηθαζία ν εθπαηδεπηήο, σοζχκβνπινο, εμνπζηνδνηεί ην εθπαηδεπφκελνπ λ‟ αλαθαιχςεη φιεο ηηο πιεπξέο ηνπ θαηλα ζπκκεηάζρεη ζηελ ιήςε απνθάζεσλ. Με απηφ ηνλ ηξφπν ν εθπαηδεπφκελνοαηζζάλεηαη άλεηα, ρηίδεη ζπλεξγαζίεο κε ηνπο άιινπο εθπαηδεπφκελνπο θαηελζαξξχλεη ηελ αηνκηθή ηνπ αλάπηπμε (Morris Bland, S., 2004). Σν απνηειεζκαηηθφπξφηππν ηνπ ζπκβνχινπ, βαζίδεηαη ζηηο εμήο παξακέηξνπο: 1) Να κπνξεί ν εθπαηδεπηήο λα νξγαλψλεη ηηο εθπαηδεπηηθέο ππεξεζίεο, 2) Να θαηαλνεί ηνπο εθπαηδεπνκέλνπο θαη ηα πξνζσπηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπο, 3) Να δηεξεπλά ηηο αμίεο, ελδηαθέξνληα, ηθαλφηεηεο θαη καζεζηαθνχο ζθνπνχο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ, 4) Να θαλεξψλεη δηάθνξα ελδηαθέξνληα γηα ηελ επηηπρή έθβαζε ησλ αθαδεκατθψλ, πξνζσπηθψλ θαη επαγγεικαηηθψλ ζηφρσλ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ, 5) Να ππεξαζπίδεηαη ηηο αθαδεκατθέο ππεξεζίεο ζηήξημεο (ζηηο πεξηπηψζεηο πνπ θάηη ηέηνην είλαη ελδεδεηγκέλν), 6) Να θαηαζηήζεη ζαθέο ζηνλ εθπαηδεπφκελν φηη, ν ζθνπφο ηεο παξφηξπλζεο ηνπ, είλαη ε εκςχρσζε θαη φρη ν έιεγρνο. Να ηνπ δψζεη λα θαηαιάβεη φηη ε πξνζαξκνζηηθφηεηα ζα πξέπεη λα γίλεη κέξνο ησλ ζηφρσλ ηνπ θαη ηεο εθπιήξσζήο ηνπ θαη λα ηνπ εθθξάδεη ηελ εκπηζηνζχλε ηνπ γηα ηελ επηηπρή εθαξκνγή ησλ ηθαλνηήησλ ηνπ. 7) Να είλαη θαιφο αθξναηήο, λα επηηξέπεη ζηνλ εθπαηδεπφκελν λα εθθξάδεη ηε 18
  19. 19. γλψκε ηνπ θαη λα απαληά κε εηιηθξίλεηα ζηηο εξσηήζεηο πνπ ηνπ ππνβάιιεη. 8) Να ηνλ βνεζάεη λα εμεξεπλήζεη ηηο αμίεο ηνπ θαη ηηο ηθαλφηεηέο ηνπ. Ζ καζεζηαθή επηηπρία, εμαξηάηαη θαη απφ ηα θίλεηξα κάζεζεο. Οη ελήιηθνηεθπαηδεπφκελνη εκπιέθνληαη ζηε κάζεζε, πξνθεηκέλνπ λα αληαπνθξηζνχλ ηφζνζε εμσηεξηθά θίλεηξα, φπσο ε θαιχηεξε δνπιεηά, νη πξναγσγέο, νη πςειφηεξνηκηζζνί, φζν θαη ζηηο εζσηεξηθέο πηέζεηο πνπ δέρνληαη, δειαδή ηελ επηζπκία γηα κεγαιχηεξεεπαγγεικαηηθή ηθαλνπνίεζε, γηα απηνζεβαζκφ, γηα πνηφηεηα ηεο δσήο (Knowles,1998: 68). ΢χκθσλα κε ηνλ ζεσξεηηθφ Tough (ζην Knowles et al, 1998) φινη νηελήιηθνη επηζπκνχλ λα αλαπηπρζνχλ θαη λα θαιιηεξγεζνχλ, α ιιά πνιιέοθνξέο απηφ ην θίλεηξν παξακέλεη αλελεξγφ εμαηηίαο ηεο αξλεηηθήοαπηνεθηίκεζεο πνπ είραλ σο εθπαηδεπφκελνη, ηνπ απξνζπέιαζηνπ γηα λέεοεπθαηξίεο, ηνπ ρξνληθνχ πεξηνξηζκνχ ή ησλ πξνγξακκάησλ πνπ θαηαζηξαηεγνχλ ηηοβαζηθέο αξρέο ηεο Δθπαίδεπζεο Δλειίθσλ. ΢ηα ζεκεία απηά ζα πξέπεη λαπαξεκβαίλεη ν εθπαηδεπηήο θαη λα ελεξγνπνηεί ηα θίλεηξα θαη ηελ επηζπκία ηνπεθπαηδεπφκελνπ γηα ζπκκεηνρή. Οη παξαπάλσ πξνζεγγίζεηο, επηθξαηνχλ ζηηο ζεσξεηηθέο ηνπνζεηήζεηο ζρεηηθά κε ηαπξνζφληα ηνπ εθπαηδεπηή ελειίθσλ. Ο Campbell (ζην Jarvis,2004:254- 255), εληνπίδεηηξεηο θαηεγνξίεο ηθαλνηήησλ πνπ ραξαθηεξίδνπλ ηνλ ηδαληθφ εθπαηδεπηή ελειίθσλ: 1) Ζ πεπνίζεζε ηνπ εθπαηδεπηή γηα ηε δπλαηφηεηα αλάπηπμεο ησλ ελειίθσλ, θαζψο θαη ε ηζρπξή αθνζίσζή ηνπ ζηηο αξρέο ηεο Δθπαίδεπζεο Δλειίθσλ. Ζ πξνζπκία λα απνδέρεηαη ηηο ηδέεο ησλ άιισλ, ε ελζάξξπλζε ηεο ειεπζεξίαο ηεο ζθέςεο θαη ηεο έθθξαζεο, 2) Να δηαζέηεη ζπγθεθξηκέλεο ηθαλφηεηεο, αιιά θαη ηελ ηθαλφηεηα λα ζπληνλίδεη νκάδεο απνηειεζκαηηθά, λα δηεπζχλεη πνιχπινθεο δηνηθεηηθέο δξαζηεξηφηεηεο θαη λα έρεη ηαιέλην ζηελ αλάπηπμε πξνγξακκάησλ, 3) Να θαηαλνεί ηηο ζπλζήθεο θάησ απφ ηηο νπνίεο καζαίλνπλ νη ελήιηθνη, ηα θίλεηξά ηνπο γηα κάζεζε, ηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο θνηλφηεηάο ηνπο θαη ηε δνκή ηεο. ΋πσο ν Campbell, έηζη θαη ν Tough , αλαιχνπλ ην ξφιν ηνπ εθπαηδεπηήελειίθσλ ζχκθσλα κε ηελ αλζξσπηζηηθή πξνζέγγηζε. Ο Tough αλαθέξεηαη ζηααλζξψπηλα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ εθπαηδεπηή θαη ηνλίδεη πσο πξέπεη λα είλαη δεζηφο,λα αγαπάεη, λα πηζηεχεη ζηελ ηθαλφηεηα ηνπ εθπαηδεπφκελνπ, λα πξνζθέξεη βνήζεηα θαηλα είλαη κία αλνηρηή πξνζσπηθφηεηα (Jarvis, 2004:255). Οη Mocker & Noble (ζην Jarvis, 2004:255-256), δεκηνχξγεζαλ έλαλ θαηάινγν,ζχκθσλα κε ηνλ νπνίν ηα πξνζφληα πνπ πξέπεη λα θαηέρεη ν εθπαηδεπηήο ελειίθσλείλαη:1) Να επηθνηλσλεί απνηειεζκαηηθά κε ηνπο εθπαηδεπφκελνπο,2) Να αλαπηχζζεη απνηειεζκαηηθέο ζρέζεηο εξγαζίαο κε απηνχο,3) Να ελδπλακψλεη ηηο ζεηηθέο ηνπο δηαζέζεηο, 19
  20. 20. 4) Να δεκηνπξγεί θιίκα πνπ ελζαξξχλεη ηε ζπκκεηνρή ηνπο,5) Να δεκηνπξγεί ζεκέιηα ακνηβαίνπ ζεβαζκνχ,6) Να πξνζαξκφδεη ην ξπζκφ ηεο κάζεζεο ζηηο δπλα ηφηεηεο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ,7) Να πξνζαξκφδεη ηε δηδαζθαιία ζηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ θαζελφο μερσξηζηά θαη ζηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο νκάδαο,8) Να αληηιακβάλεηαη ηε δηαθνξά αλάκεζα ζηελ εθπαίδεπζε ησλ παηδηψλ θαη ζηελ εθπαίδεπζε ησλ ελειίθσλ,9) Να νξγαλψλεη ζπλζήθεο εθπαίδεπζεο πνπ λα αλαπηχζζνπλ ηελ εκπηζηνζχλε ησλ εθπαηδεπνκέλσλ,10) Να εληζρχεη ην ελδηαθέξνλ ηνπο γηα ηηο εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο,11) Να πξνζαξκφδεη ην πξφγξακκα ζηηο κεηαβαιιφκελεο αλάγθεο ηνπο,12) Να δηακνξθψλεη ην ρψξν, έηζη ψζηε λα δεκηνπξγείηαη άλεην καζ εζηαθφ πεξηβάιινλ,13) Να αλαγλσξίδεη ηηο αλαπηπμηαθέο δπλαηφηεηεο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ,14) Να πξνζαξκφδεη ηε κάζεζε ζην επίπεδφ ηνπο,15) Να ζπλνςίδεη θαη λα αλαθεθαιαηψλεη ηα βαζηθά ζεκεία θάζε καζήκαηνο,16) Να ζπκκεηέρεη ζε δηαδηθαζίεο απηναμηνιφγεζεο ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο ηνπ έξγνπ ηνπ,17) Να δίλεη ζηνπο εθπαηδεπνκέλνπο ζπλερή αλαηξνθνδφηεζε ζρεηηθά κε ηελ πξφνδφ ηνπο,18) Να επηθεληξψλεηαη ζηηο ζεκαηηθέο πεξηνρέο πνπ έρνπλ δσηηθή ζεκαζία γη‟ απηνχο,19) Να ζπληνλίδεη θαη λα επηβιέπεη ηηο εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο,20) Να εθαξκφδεη ηηο αξρέο κάζεζεο πνπ ηαηξηάδνπλ ζε ελήιηθνπο,21) Να δείρλεη έκπξαθηα ηε δηάζεζή ηνπ γηα θαηλνηνκία θαη πεηξακαηηζκφ, πξνζεγγίδνληαο κε λένπο ηξφπνπο ηα αληηθείκελα,22) Να παξαθηλεί ηνπο εθπαηδεπνκέλνπο λα κειεηνχλ κφλνη ηνπο, απηνδχλακα,23) Να αμηνπνηεί ηηο γλψζεηο θαη ηα εθπαηδεπηηθά πιηθά πνπ έρνπλ δηακνξθψζεη άιινη εθπαηδεπηέο,24) Να ζπλδέεη ηε καζεζηαθή δηαδηθαζία κε ηηο εκπεηξίεο ησλ εθπαηδεπφκελσλ. Σέινο, βαξχηεηα ζα πξέπεη λα δνζεί ζηε ζπλεηζθνξά ησλ αηνκηθψλ επηδηψμεσλπνπ δηεπθνιχλνπλ ην έξγν ησλ εθπαηδεπηψλ. Ζ εκπηζηνζχλε θαη ν ζεβαζκφο πνπεπηδεηνχλ, ε ζεηηθή ζηάζε γηα ην εθπαηδεπηηθφ έξγν πνπ παξέρνπλ, ε απηνλνκία θαη επξνζαξκνζηηθφηεηα ζην λα παίξλνπλ ηηο δηθέο ηνπ απνθάζεηο αλαθνξηθά κε ηνληξφπν πνπ ζα δηδάμνπλ θαη ηα εθπαηδεπηηθά κέζα πνπ ρξεζηκνπνηνχλ, απνηεινχλπαξακέηξνπο πνπ δηεπθνιχλνπλ ην ξφιν ηνπο θαη αλαδεηθλχνπλ ηα πξνζφληαηνπο. 20
  21. 21. 1.5. ΢ηφρνο θαη θίλεηξα ησλ ελειίθσλ εθπαηδεπνκέλσλ Ο ζηφρνο θαη ν πξνζαλαηνιηζκφο (motivational orientation) ησλ ελειίθσλαπνηειεί έλα ζεκαληηθφ ηκήκα ησλ εξεπλψλ ζην πεδίν ηεο εθπαίδεπζεο ελειίθσλ.Δπηρεηξεί λα δηεξεπλήζεη ηνπο ζηφρνπο θαη ηα θίλεηξα ησλ εθπαηδεπνκέλσλ φπσοαπηά πξνθχπηνπλ απφ ηηο δηάθνξεο εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο ζηηο νπνίεοζπκκεηέρνπλ. Παξάιιεια, αξθεηέο έξεπλεο έρνπλ επαλαιεθζεί απφ δηάθνξνπο εξεπλεηέο, έηζηψζηε λα παξνπζηάζνπλ πην νινθιεξσκέλα θαη επεμεξγαζκέλα απνηειέζκαηα.Δπίζεο, νη έξεπλεο ηνπ πεδίνπ απηνχ καο δείρλνπλ ηε ζρέζε πνπ ππάξρεη αλάκεζαζηα θίλεηξα θαη ηηο δηάθνξεο ηάζεηο ζπκκεηνρήο ζε εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο.΢χκθσλα κε ηνλ Courtney, νη εξεπλεηηθέο δξαζηεξηφηεηεο ηνπ πεδίνπ απηνχζπλζέηνπλ «…ηελ πην νινθιεξσκέλε ζεσξία ζπκκεηνρήο ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ»(1992:75). Σελ νπζηαζηηθή ψζεζε ζηελ έξεπλα γηα ηνλ ζηνρνπξνζαλαηνιηζκφ θαη ηαθίλεηξα ησλ εθπαηδεπφκελσλ έδσζε ε κειέηε ηνπ Houle (1961) ζηελ νπνίαπξνζπάζεζε λα πξνζδηνξίζεη ηνπο θχξηνπο πξνζαλαηνιηζκνχο ηεο εθπαηδεπηηθήοδξαζηεξηφηεηαο ηνπ ελήιηθνπ. Πην ζπγθεθξηκέλα, ν παξαπάλσ εξεπλεηήο δηεμήγαγε ζε βάζνο ζπλεληεχμεηο ζεκηθξφ αξηζκφ αηφκσλ (22) πνπ «…ζπκκεηείραλ ζε δηάθνξεο κνξθέο ζπλερηδφκελεοεθπαίδεπζεο» (1961:13). Γηα κέζνπ ησλ ζπλεληεχμεσλ απηψλ πξνζπάζεζε λαδηεξεπλήζεη ηελ πξνζσπηθή ηζηνξία εθπαίδεπζεο ησλ ππνθεηκέλσλ ηνπ, ηνποπαξάγνληεο πνπ ηνπο νδήγεζαλ ζηε ζπλερηδφκελε εθπαίδεπζε θαζψο θαη ηελ άπνςεπνπ είραλ γηα ηνπο εαπηνχο ηνπο σο εθπαηδεπφκελνη. Ζ αλάιπζε ησλ δεδνκέλσλ αλέδεημε ηξεηο θχξηεο θαηεγνξίεο καζεζηαθψλζηνρνπξνζαλαηνιηζκψλ νη νπνίεο αθνξνχλ ηνλ ελήιηθα εθπαηδεπφκελν. ΢χκθσλαινηπφλ κε ηα φζα ππνζηεξίδεη ν Rogers (1999), ζε νπνηαδήπνηε θαηάζηαζεεθπαίδεπζεο ελειίθσλ νξηζκέλνη απφ ηνπο ζπκκεηέρνληεο πξνζαλαηνιίδνληαη πξνοθάπνην ζηφρν (goal-orientated). Απηφ ζεκαίλεη φηη επηζπκνχλ λα ρξεζηκνπνηήζνπληελ εθπαίδεπζε πξνθεηκέλνπ λα πινπνηήζνπλ θάπνην ζηφρν πνπ έρνπλ ζέζεη ή λααληηκεησπίζνπλ θάπνην πξφβιεκα. Γηα απηή ηελ θαηεγνξία εθπαηδεπνκέλσλ εκάζεζε ζπλήζσο νινθιεξψλεηαη κφιηο επηηεπρζεί ν επηζπκεηφο ζηφρνο, ν νπνίνοδελ είλαη απαξαίηεηα ζρεηηθφο κε ηελ καζεζηαθή δηαδηθαζία. 21
  22. 22. Ζ δεχηεξε θαηεγνξία εθπαηδεπφκελσλ αθνξά φζνπο είλαη πξνζαλαηνιηζκέλνηζηελ εθπαηδεπηηθή δξαζηεξηφηεηα απηή θαζαπηή (activity- orientated). Σα άηνκααπηήο ηεο θαηεγνξίαο παξαθνινπζνχλ θαη ζπκκεηέρνπλ ζηελ εθπαηδεπηηθήδξαζηεξηφηεηα, επεηδή αληινχλ επραξίζηεζε απφ ηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία,αλεμαξηήησο ηνπ πεξηερνκέλνπ ή ηνπ καζεζηαθνχ ζηφρνπ ηεο δξαζηεξηφηεηαοαπηήο. Δπίζεο, ε θνηλσληθή επαθή θαη νη δηάθνξεο θνηλσληθέο ζρέζεηο, πέξα απφ ηελχιε ηνπ πξνγξάκκαηνο, νη νπνίεο ζπλάπηνληαη ζην πιαίζην ησλ εθπαηδεπηηθψλδηεξγαζηψλ, ηθαλνπνηνχλ θαη δηάθνξεο άιιεο αλάγθεο ηνπο πνπ κπνξεί λα έρνπλπξνζσπηθφ ή θνηλσληθφ ραξαθηήξα, φπσο ηελ αλάγθε ηνπο γηα θνηλσληθή επαθή, γηαλα μεθχγνπλ απφ ην νηθνγελεηαθφ ή εξγαζηαθφ ηνπο πεξηβάιινλ, θ.η.ι. Απηή ε θαηεγνξία αλζξψπσλ, φπσο επηζεκαίλεη θαη ν Rogers (1999), επηδηψθεηηελ έληαμή ηνπο ζην θιίκα ηεο καζεζηαθήο δηαδηθαζίαο, αθφκε θαη φηαλ ηνπεξηερφκελν ηεο κάζεζεο έρεη αιιάμεη, απιψο θαη κφλν γηα λα βηψζνπλ ηθαλνπνίεζεαπφ ηε δξαζηεξηφηεηα απηή θαζαπηή . Ζ ηξίηε θαηεγνξία πεξηιακβάλεη ηνπο ελήιηθνπο πνπ είλαη πξνζαλαηνιηζκέλνηζηε κάζεζε (learning-orientated). Οη εθπαηδεπφκελνη πνπ αλήθνπλ ζηελ θαηεγνξίααπηή «…ζεσξνχλ σο απηνζθνπφ ηε γλψζε ή ηε δεμηφηεηα» (Rogers, 1999:100). Ζ θαηεγνξία απηή έρεη πξαγκαηηθφ ελδηαθέξνλ γηα ην αληηθείκελν ηεοεθπαηδεπηηθήο δξαζηεξηφηεηαο ην νπνίν ζπλερίδεη λα πθίζηαηαη, ρσξίο απαξαίηεηαλα ππνζηεξίδεηαη απφ θάπνην ηππηθφ ή ζπζηεκαηηθφ πξφγξακκα εθπαίδεπζεοελειίθσλ. Γηα ηα άηνκα πνπ αλήθνπλ ζηελ θαηεγνξία απηή ε γλψζε απνηειεί ηνζηφρν θαη φρη ην κέζν γηα ηελ επίηεπμε θάπνηνπ άιινπ ζηφρνπ. Γε ζα πξέπεη λα παξαιείςνπκε λα αλαθέξνπκε φηη ε παξαπάλσ έξεπλα ήηαλ επξψηε νπζηαζηηθή πξνζπάζεηα ζπγθξφηεζεο κηαο ζεσξίαο γηα ηε ζπκκεηνρή ζηελεθπαίδεπζε ελειίθσλ. Ζ ζεκαληηθφηαηε ζπλεηζθνξά ηεο παξαπάλσ κειέηεοζπλίζηαηαη ζην φηη καο έδεημε φηη νη δηάθνξνη ιφγνη θαη θίλεηξα πνπ αθνξνχζαλ ηεζπκκεηνρή ζηελ εθπαίδεπζε ελειίθσλ θαη νη νπνίνη εκθαλίδνληαλ ζηαζεξά ζηηοκέρξη ηφηε δηάθνξεο έξεπλεο θαη αλαιχζεηο ήηαλ νπζηαζηηθά εθθξάζεηο ηξηψλβαζηθψλ ζηνρνπξνζαλαηνιηζκψλ, νη νπνίεο ζπγθξφηεζαλ θαη ηελ παξαπάλσηππνινγία. Ζ έξεπλα ηνπ Houle (1961) είρε σο απνηέιεζκα ηε δηεμαγσγή θαη άιισλζρεηηθψλ εξεπλψλ νη νπνίεο πξνζπάζεζαλ λα επηβεβαηψζνπλ ή θαη λα δηεπξχλνπληελ παξαπάλσ ηππνινγία (Boshier, 2003). 22
  23. 23. ΢ην ζεκείν απηφ ζα πξέπεη λα αλαθέξνπκε φηη ε πην ζπζηεκαηηθή θαη εθηελήοέξεπλα έρεη γίλεη απφ ηνλ Boshier (1971), o νπνίνο θαηαζθεχαζε ηελ Κιίκαθα΢πκκεηνρήο ζηελ Δθπαίδεπζε (Education Participation Scale). Ζ θιίκαθα απηήαξγφηεξα ρξεζηκνπνηήζεθε απφ ηνπο Morstain & Smart (1974) ζε δείγκα 611ελήιηθσλ εθπαηδεπνκέλσλ. Σα απνηειέζκαηα ηεο αλάιπζεο αλέδεημαλ έμηπαξάγνληεο- θαηεγνξίεο ζηνρνπξνζήισζεο, νη νπνίεο ζα κπνξνχζαλ λααπνηειέζνπλ επέθηαζε ηεο ηππνινγίαο ηνπ Houle. Οη θαηεγνξίεο απηέο είλαη νη εμήο: α) Κνηλσληθέο ΢ρέζεηο (social relationships): ΢ηελ θαηεγνξία απηή εληάζζνληαη ηα άηνκα, πνπ κέζσ ηεο εθπαίδεπζεο επηδηψθνπλ λα θάλνπλ θίινπο ή λα ζπλαληήζνπλ άηνκα ηνπ αληίζεηνπ θχινπ. β) Δμσηεξηθέο Πξνζδνθίεο (external expectations): Σα άηνκα ηεο θαηεγνξίαο απηήο πξνζπαζνχλ λα ζπκκνξθσζνχλ κε ηηο επηζπκίεο ή ηελ θαζνδήγεζε ελφο άιινπ εμσγελνχο παξάγνληα πνπ αζθεί θάπνην είδνο εμνπζίαο. γ) Κνηλσληθή Δπαηζζεζία (social welfare): Απηή ε θαηεγνξία εθθξάδεη έλα αιηξνπηζηηθφ πξνζαλαηνιηζκφ. Πεξηιακβάλεη ηα άηνκα πνπ ζπκκεηέρνπλ ζε εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο πξνθεηκέλνπ λα βνεζήζνπλ ηξίηνπο ή ηνλ επξχηεξν θνηλσληθφ ηνπο πεξίγπξν. δ) Δπαγγεικαηηθή Πξφνδνο (professional advancement): Σα άηνκα ηεο θαηεγνξίαο απηήο κέζσ ηεο εθπαίδεπζεο επηδηψθνπλ ηελ άλνδν ζηελ εξγαζία ηνπο ή ηελ γεληθφηεξε επαγγεικαηηθή ηνπο πξφνδν θαη εμέιημε. ε) Γηαθπγή /Αηνκηθή Αλαλέσζε (escape/stimulation): Ο παξάγνληαο απηφο πεξηιακβάλεη ηα άηνκα πνπ κέζα απφ δηάθνξεο εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο πξνζπαζνχλ λα μεθχγνπλ απφ ηελ πιήμε, ηελ εξγαζηαθή ξνπηίλα ή ην νηθνγελεηαθφ ηνπο πεξηβάιινλ ζη) Γλσζηηθφ Δλδηαθέξνλ (cognitive interest): Ζ νκάδα απηή ησλ εθπαηδεπνκέλσλ ζπκπίπηεη κε ηελ αληίζηνηρε ηεο ηππνινγία ηνπ Ζoule πνπ πεξηιακβάλεη ηα άηνκα πνπ είλαη πξνζαλαηνιηζκέλα ζηε κάζεζε (learning- orientated) θαη ην θίλεηξν ηνπο είλαη ε απφθηεζε γλψζεσλ. Αξγφηεξα, ν Boshier δηεμήγαγε κηα κεγαιχηεξνπ βειελεθνχο έξεπλα πάλσ ζηεληππνινγία ηνπ Houle θάλνληαο παξάιιεια ρξήζε ηεο δηθήο ηνπ θιίκαθαο. ΢ηελ 23
  24. 24. έξεπλα απηή έιαβαλ κέξνο 13.442 εθπαηδεπφκελνη απφ ηελ Αζία, Αθξηθή, ΝέαΕειαλδία, Καλαδά θαη Ζ.Π.Α. Σα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ αλέδεημαλ ηξεηοδέζκεο νκνεηδψλ παξαγφλησλ (clusters) νη νπνίεο ζε κεγάιν βαζκφ ζπκπίπηνπλ κεηελ ηππνινγία ηνπ Ζoule. Πην ζπγθεθξηκέλα βξέζεθε φηη ε πξψηε δέζκεαπνηεινχληαλ απφ παξάγνληεο πνπ αλήθαλ ζην πιαίζην ησλ γλσζηηθψλελδηαθεξφλησλ, ελψ παξάιιεια ήηαλ ζχκθσλα κε ηνπο παξάγνληεο ηεο ηππνινγίαοηνπ Ζoule πνπ αθνξνχλ ηα άηνκα πνπ είλαη πξνζαλαηνιηζκέλα ζηε κάζεζε. Ζ δεχηεξε δέζκε αθνξνχζε ηνπο παξάγνληεο πνπ εθθξάδνπλ ηνλπξνζαλαηνιηζκφ ζηελ εθπαηδεπηηθή δξαζηεξηφηεηα, ελψ ε ηξίηε δέζκεαπνηεινχληαλ απφ παξάγνληεο πνπ αθνξνχζαλ ηελ επαγγεικαηηθή άλνδν θαη κέζααπφ απηφ ην πξίζκα είραλ πνιιέο νκνηφηεηεο κε ηελ αληίζηνηρε νκάδα ηεοηππνινγίαο ηνπ Ζoule πνπ αθνξά ηνλ πξνζαλαηνιηζκφ ζε έλα ζηφρν. Ζ Κιίκαθα ΢πκκεηνρήο ζηελ Δθπαίδεπζε ηνπ Boshier ρξεζηκνπνηήζεθε απφ ηελFujita-Starck (1996) ζε κεηαγελέζηεξεο εξεπλεηηθέο πξνζπάζεηεο, πξνθεηκέλνπ λααλαιπζνχλ νη απαληήζεηο 1.142 ππνθεηκέλσλ πνπ ζπκκεηείραλ ζε πξνγξάκκαηαζπλερηδφκελεο εθπαίδεπζεο ζην Παλεπηζηήκην ηεο Υαβάεο. Ο ζηφρνο ηεο έξεπλαοήηαλ ε επηβεβαίσζε ηεο αμηνπηζηίαο ηεο θιίκαθαο θαζψο θαη ν έιεγρνο ηεοεγθπξφηεηαο ησλ δνκεκάησλ (construct validity) ηεο θιίκαθαο. Σα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλαο επηβεβαίσζαλ ηε κνξθή ηεο Κιίκαθαο΢πκκεηνρήο ζηελ Δθπαίδεπζε πνπ πξνηάζεθε απφ ηνλ Boshier ην 1971 θαη ε νπνίαπεξηιάκβαλε επηά παξάγνληεο (βειηίσζε επηθνηλσλίαο, θνηλσληθέο επαθέο,εθπαηδεπηηθή πξνεηνηκαζία, επαγγεικαηηθή αλέιημε, νηθνγελεηαθή ζπλνρή,θνηλσληθή παξαθίλεζε, γλσζηηθφ ελδηαθέξνλ). Ζ ίδηα εξεπλήηξηα επίζεο δηαπίζησζεφηη ε θιίκαθα είλαη αμηφπηζηε αλαθνξηθά «…κε ηηο δηαθνξνπνηήζεηο αλάκεζα ζεδηάθνξεο νκάδεο εθπαηδεπνκέλσλ νη νπνίνη ζπκκεηέρνπλ ζηε ζπλερηδφκελε εθπαίδεπζεπαξαθηλνχκελνη απφ πνηθίια θίλεηξα» (Fujita-Starck, 1996:38). ΢πκπεξαζκαηηθά, ζα κπνξνχζακε λα ιέγακε φηη απφ ηελ πξνζέγγηζε ηνπ Houle(1961), πνπ δηαηχπσζε ην πξψην ζεσξεηηθφ πιαίζην γηα ηε ζπκκεηνρή ησλ ελειίθσλζηελ εθπαίδεπζε έσο ηηο κέξεο καο έρνπλ γίλεη πνιιέο έξεπλεο νη νπνίεο εθθξάδνπληελ πνιππινθφηεηα ηνπ πεδίνπ θαζψο θαη ηελ εμέιημε θαη εμεηδίθεπζε ησλδηάθνξσλ νξγαληζκψλ θαη θνξέσλ πνπ ζρεδηάδνπλ θαη παξέρνπλ πξνγξάκκαηαεθπαίδεπζεο ελειίθσλ. 24
  25. 25. 1.6. Ο ζχγρξνλνο ξφινο ηνπ εθπαηδεπηή ελειίθσλ - δηαπηζηψζεηο θαη πξνηάζεηο Ζ Δθπαίδεπζε Δθπαηδεπηψλ Δλειίθσλ, αλαπηχζζεηαη θαη δηακνξθψλεηαη απφηηο νηθνλνκηθέο αλάγθεο θαη ηερλνινγηθέο κεηαβνιέο. ΢χκθσλα κε ηελ έξεπλα πνπδηεμήρζε ζε δέθα θξάηε κέιε ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο, απφ ην Cedefop ζην πιαίζηνηνπ θνηλνηηθνχ πξνγξάκκαηνο PROFF, (2004:13-14), νη λένη πξνβιεκαηηζκνί πνπδεκηνπξγνχληαη αλαθνξηθά κε ην ζχγρξνλν ξφιν ηνπ εθπαηδεπηή ελειίθσλ,επηθεληξψλνληαη ζηα εμήο ζεκεία: 1) Σνλ απμαλφκελν αξηζκφ ησλ ελειίθσλ πνπ ζπκκεηέρεη ζε δξαζηεξηφηεηεο εθπαίδεπζεο ή θαηάξηηζεο. Ζ αλαδήηεζε λέσλ εθπαηδεπηηθψλ κεζφδσλ θαη εξγαιείσλ πνπ ιακβάλνπλ ππφςε πξνγελέζηεξεο επαγγεικαηηθέο εκπεηξίεο κεγαιχηεξσλ ειηθηαθά εθπαηδεπνκέλσλ, απνηειεί πξφθιεζε γηα ηνπο εθπαηδεπηέο, εηδηθφηεξα φηαλ απηέο απνηεινχλ εκπφδην θαηά ηε δηάξθεηα ηεο καζεζηαθήο δηαδηθαζίαο, 2) Ζ κεηαιιαγή ηνπ θιαζζηθνχ ξφινπ ηνπ εθπαηδεπηή απφ δάζθαιν ζε εκςπρσηή, θαηεπζχλεη ηε δηδαζθαιία λα πξνζαξκνζηεί αλάινγα κε ηνπο δηαθνξεηηθνχο ηξφπνπο κάζεζεο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ, 3) Ζ θαιή γλψζε ηεο ηερλνινγίαο, σο κέζνπ πνπ δηεπθνιχλεη ηελ εθπαίδεπζε, 4) Ζ ζπλερήο πιεξνθφξεζε ηνπ εθπαηδεπηή ζρεηηθ΀

×