• Like
  • Save
Ban tin du lich so 10
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Ban tin du lich so 10

on

  • 355 views

 

Statistics

Views

Total Views
355
Views on SlideShare
355
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
4
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Ban tin du lich so 10 Ban tin du lich so 10 Document Transcript

    • ‘’TÁC ĐỘNG XÃ HỘI CỦA DU LỊCH’’ Báo cáo đề dẫn của GS. C.L.Jenkins Cố vấn của WTO tại Hội nghị quốc tế của các nhà quản lý du lịch thế giới về tác động xã hội của du lịch tại Manila, Phillipines 22/5/1997GIỚI THIỆU Hội nghị quốc tế Các Nhà Quản Lý Du Lịch tập trung thảo luận đề tài tác động xã hộicủa du lịch. Đây là một vấn đề quan trọng và ngày càng thu hút sự quan tâm của các nhà đầutư, chính phủ cũng như các bên có liên quan. Không ai có thể phủ nhận những lợi ích mà dulịch đem lại; tuy nhiên những ý kiến chỉ trích về tác động tiêu cực của nó đối với xã hội trongquá trình phát triển ngày càng có xu hướng tăng lên. Những vấn đề như mại dâm, cờ bạc, suygiảm các giá trị đạo đức… thường đi liền với sự tăng trưởng của du lịch tại nhiều quốc gia, baogồm cả các nước phát triển và đang phát triển. Tuy nhiên, mối quan hệ nhân-quả này cầnđược làm sáng tỏ. Sự tăng trưởng của du lịch có thể không phải là nguyên nhân dẫn đến cácvấn đề trên; nó chỉ góp phần làm cho các tệ nạn trở nên trầm trọng hơn. Điều này không cónghĩa là chúng ta có thể coi thường những vấn đề đó. Trên thực tế, bởi du lịch thường bị coi lànguyên nhân của mọi tệ nạn xã hội, chúng ta cần xác định rõ nó thật sự là nguyên nhân haychỉ là một nhân tố tác động. Thật không may, không ít tài liệu hiện có lại tập trung phản ánhkhía cạnh tiêu cực của vấn đề. Cùng với đà phát triển của du lịch, những thay đổi về mặt kinh tế-xã hội là không thểtránh khỏi, đặc biệt ở những địa điểm mà số lượng du khách tăng nhanh chóng và chiếm một tỉlệ lớn so với dân số địa phương. Những nhân tố khác như mức độ đô thị hoá, tầm ảnh hưởngcủa các chuẩn mực văn hoá - xã hội tại địa phương cũng góp phần chi phối tác động của dulịch trong khu vực. Du lịch là một tác nhân thay đổi; phạm vi hoạt động của du khách, sự canthiệp về văn hoá, các cơ hội phát triển thương mại do nó mang lại hiển nhiên sẽ tác động đếncộng đồng địa phương. Không phải tất cả những tác động trên đều mang ý nghĩa tiêu cực. Tạinhiều nước, rõ ràng du lịch đã đem lại những lợi ích về mặt kinh tế dưới các hình thức tạo việclàm, điều tiết thu nhập, nâng cấp cơ sở hạ tầng, tăng thu ngân khố quốc gia, góp phần đa dạnghoá và tái phân phối thu nhập. Sự tăng trưởng của du lịch chủ yếu dựa vào các yếu tố tự nhiên(như hệ thống bãi biển, rừng, động thực vật và phong cảnh) mà hiệu quả kinh tế sẽ không caonếu được khai thác theo những hướng khác. Đối với những người dân sống trong những khuvực này, các hoạt động du lịch tạo điều kiện cải thiện mức sống thông qua các cơ hội việc làmvà hoạt động thương mại, giúp phụ nữ tham gia vào lực lượng lao động, tạo cơ hội tiếp cậnvới những dịch vụ tiên tiến gắn liền với sự phát triển của du lịch. Bên cạnh đó, người dân còncó được niềm tự hào trong việc trình diễn nền văn hoá đậm đà bản sắc của địa phương. 1
    • Tuy nhiên, mọi lợi ích về kinh tế – xã hội đều có cái giá của nó. Nhiều tài liệu đã ghinhận những thiệt hại về mặt xã hội do du lịch gây ra, đặc biệt là những thay đổi tiêu cực tại địaphương về tôn giáo, trang phục, các chuẩn mực hành vi, phong tục truyền thống… Những thayđổi này thường được coi là hậu quả của một tác nhân hành động, tức là khi cộng đồng địaphương bắt chước những hành vi và các đặc điểm phi bản địa khác. Việc kiểm soát nhữngthay đổi này là một công việc khó khăn bởi chúng không xảy ra một cách đột biến mà diễn tiếntrong một quá trình lâu dài, và thông thường chỉ có thể nhận ra một thay đổi như vậy khi nó đãtrở thành thói quen. Tại các quốc gia-điểm đến du lịch và các vùng trực thuộc, sự phát triển dulịch bị coi là “tác nhân thay đổi” dẫn đến những xu hướng trên. Những thay đổi này không hềđược chào đón, đồng thời khách du lịch bị coi là thủ phạm chính của những diễn tiến tiêu cựcvề mặt xã hội, và ngành du lịch phải đương đầu với những lời phê bình chỉ trích. Trong nhiềutrường hợp, trình độ quản lý yếu kém đối với phát triển du lịch là nguyên nhân chính dẫn đếnnhững thay đổi ngoài ý muốn. Nhưng trong điều kiện hiện nay, khi mà thế giới được coi là mộtngôi làng chung, thì sự phát triển và vai trò truyền bá của các phương tiện thông tin đại chúngcũng có ảnh hưởng đối với những biến đổi về mặt xã hội. Chúng ta cần nhận ra tầm quantrọng của việc phân biệt những vấn đề chịu ảnh hưởng của phát triển du lịch với những vấn đềmang tính phổ biến trên thế giới. Điều may mắn là cùng với việc du lịch đã phát triển đến phạm vi toàn cầu, chúng ta đãtích luỹ được nhiều thông tin, kinh nghiệm cũng như sự quan tâm chung về tác động tiêu cựccủa phát triển du lịch đối với xã hội. Qua những kinh nghiệm đã thu thập được, chúng ta nhậnthấy những vấn đề liên quan đến du lịch trong xã hội hiện nay (ví dụ như tệ nạn ma tuý) khôngcòn là chuyện mới mẻ hoặc chỉ liên quan đến một quốc gia duy nhất. Điều tương đối mới là thếgiới hiện ngày càng quan tâm đến một thực tế rằng, nếu chúng ta không có những hành độngthích hợp, những vấn đề này sẽ trở nên trầm trọng hơn và tiếp tục phá hoại hình ảnh của dulịch như một nhân tố tích cực đối với sự phát triển. Chúng ta cần xây dựng một chiến lượcquản lý nhằm kìm hãm và hạn chế những hiện tượng bị coi là tác động tiêu cực đối với xã hội.Bên cạnh những chiến lược nhằm tăng cường lợi ích kinh tế của du lịch, các nhân tố xã hội,văn hoá, môi trường cũng cần được quản lý một cách hiệu quả. Việc kiểm soát những tác động xã hội của du lịch không chỉ là trách nhiệm của riêngcấp chính quyền. Du lịch là một tập hợp gồm nhiều tiểu ngành, do đó sự phối hợp trong camkết và hành động là cần thiết nhằm kiểm soát và hướng tới xoá bỏ các vấn đề tồn tại. Điểnhình là việc Tổ chức Du lịch Thế giới WTO đưa ra kế hoạch xây dựng Lực lượng Đặc NhiệmGiám sát Mại dâm Trẻ em và Mại dâm Du lịch (Tourism and Child Prostitution Watch TaskForce) tại Đại hội Quốc tế về Phòng chống Khai thác Tình dục Trẻ em vì Mục đích Thương mại(World Congress against Commercial Sexual Exploitation of Children) tổ chức tại Stockholm,Thụy Điển (tháng 8/1996). Việc xoá bỏ những ảnh hưởng ngoài ý muốn của du lịch về mặt xãhội cũng như trong các lĩnh vực khác là mối quan tâm chung của các nhà đầu tư du lịch trênthế giới. Nếu hành động này không được thực hiện, thế giới sẽ phải đối mặt với thực tế cácđiểm đến du lịch có thể sẽ quay lưng lại với các hoạt động du lịch, trong không khí đó khách dulịch cảm thấy họ không hề được chào đón. Điều này sẽ dẫn đến sự giảm sút về lượng kháchdu lịch và theo đó, giảm sút về lợi ích kinh tế. Chỉ riêng lý do này cũng đã cho thấy sự cần thiếtphải xem xét vấn đề phát triển du lịch theo hướng lạc quan hơn, thúc đẩy các tác động tíchcực, kiểm soát và giảm thiểu các tác động ngoài ý muốn. Việc tạo ra sự cân bằng như vậy cóthể là không đơn giản, nhưng nếu chúng ta không thực hiện các biện pháp quản lý và điều tiết, 2
    • hình ảnh đẹp của du lịch như một nguồn lợi kinh tế không nhỏ có thể sẽ biến mất bởi nhữngvấn đề xã hội gắn liền với nó.MỤC TIÊU Tài liệu này nhằm vào ba mục tiêu. Thứ nhất, xác định những tác động xã hội phổ biếnnhất của phát triển du lịch. Thứ hai, đưa ra những lý do dẫn đến những tác động tiêu cực. Thứba, đề xuất các chính sách và chiến lược cho thế kỷ 21 nhằm giúp các quốc gia hạn chế cácyếu tố tiêu cực, tăng tối đa những tác động tích cực đối với cư dân các điểm đến du lịch, từ đóđưa du lịch trở thành một ngành trong sạch, lành mạnh, đạt hiệu quả kinh tế – xã hội cao.TÁC ĐỘNG XÃ HỘI CỦA DU LỊCH Do phạm vi hạn hẹp, tài liệu này chỉ có thể đề cập đến một số tác động xã hội phổ biếnnhất mà phát triển du lịch đem lại. Dù ít hay nhiều, những tác động này cũng xuất hiện ở tất cảcác điểm đến du lịch. Đặc biệt, cần đề cập đến những vấn đề nổi cộm tại một số quốc gia. Mứcđộ ảnh hưởng về mặt xã hội phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có mô hình và mức độ tăngtrưởng du lịch, tỉ lệ giữa du khách và cư dân địa phương, các xu hướng mang tính mùa vụ vàtính co giãn của nền văn hoá - xã hội địa phương. Những yếu tố này thay đổi trên phạm vi từngvùng, từng quốc gia, nhưng tất cả đều góp phần tạo nên môi trường xã hội của cư dân địaphương. Sự đa dạng về tính chất của từng lượt khách cũng là một khó khăn trong việc phântích các tác động xã hội. Ví dụ, du khách từ Nhật Bản có nền tảng văn hoá cũng như yêu cầukhác xa so với du khách từ châu Âu. Tương tự như vậy, xét trên khía cạnh cung, các nướcchủ nhà cũng có những kỳ vọng ở khách du lịch và lối ứng xử riêng bắt nguồn từ nền văn hoábản xứ. Mâu thuẫn này được đẩy lên ở mức độ sâu sắc hơn bởi du khách quốc tế thường cóxu hướng không muốn hoà nhập vào cộng đồng bản địa. Qua quá trình quan sát tình hình pháttriển du lịch toàn cầu, chúng tôi đã xác định được những phạm vi quan tâm liên quan đến tácđộng xã hội của du lịch. Như đã đề cập ở trên, các tác động về mặt xã hội không phải là nhữnghiện tượng độc lập mà luôn chịu ảnh hưởng của các nhân tố kinh tế, văn hoá, môi trườngtrong từng cộng đồng dân cư. Dưới đây là một số tác động xã hội phổ biến gắn liền với quá trình phát triển du lịch.Các tác động tiêu cực sẽ được đề cập trước tiên bởi những vấn đề này thường được liên hệmột cách trực tiếp với du lịch. Tuy nhiên, chúng tôi cũng sẽ chỉ ra một số tác động tích cực đểđảm bảo sự cân bằng trong việc hoạch định chính sách phát triển trong tương lai.CÁC TÁC ĐỘNG XÃ HỘI TIÊU CỰC1. Hình ảnh về điểm đến Một điểm đến du lịch có thể là một quốc gia hay một địa điểm trong một quốc gia; đôikhi một tour du lịch cũng bao gồm nhiều quốc gia trong khu vực. Việc xây dựng một hình ảnhđẹp bao giờ cũng là mối quan tâm của mọi điểm đến bất kể cao cấp hoặc trung bình. Trongtrường hợp du khách muốn lựa chọn một địa điểm du lịch còn mới mẻ với họ, quyết định củahọ hiển nhiên sẽ chịu ảnh hưởng của một số yếu tố như tờ rơi, phim ảnh, thư khuyến mại vàcác chương trình giới thiệu trên các phương tiện đại chúng. Chiến lược tiếp thị là trọng tâmcủa phát triển du lịch với nhiệm vụ xây dựng nên một hình ảnh hấp dẫn nhất về điểm đến. Tuynhiên, các hoạt động tiếp thị thường vấp phải những hạn chế về mặt ngân sách, kéo theo việcđại bộ phận các cơ quan quản lý nhà nước về Du Lịch (NTA - National Tourism Administration)phải tìm đến sự trợ giúp từ phía đối tác nước ngoài mà chủ yếu là những công ty thương mại 3
    • du lịch tại địa điểm xuất phát. Mặt khác, các đối tác tư nhân sẽ tự xây dựng những quan hệquốc tế riêng như việc tiến hành quảng bá cho các tiện nghi và dịch vụ của mình. Hợp tác quốctế mang lại cả những cơ hội và thách thức. Khả năng chia sẻ chi phí và mở rộng thị trường lànhững cơ hội có được, nhưng nếu chính phủ hoặc các cơ quan quản lý nhà nước về Du Lịch(hoặc cả hai cơ quan này) không có chính sách quản lý hiệu quả, đất nước sẽ đứng trướcnguy cơ bị gắn liền với một hình ảnh không đáng có – kết quả của quảng bá du lịch. Xin đưa ramột ví dụ đơn giản nhất, đứng trước từ “rẻ tiền” (cheap) trong mẫu quảng cáo về một đất nướcnào đó, không chỉ liên quan đến vấn đề tài chính mà còn bao hàm cả ý nghĩa về xã hội. Cụmtừ “cuộc sống vô tư về đêm” (care-free night life) cũng có thể gây hiểu lầm. Hình ảnh là mộtphần rất quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch, đòi hỏi phải có sự tham gia của cấpchính phủ trong việc định hướng quảng bá cho đất nước, vạch ra đường lối chỉ đạo thực hiệnchính sách, hướng dẫn các cơ quan quản lý nhà nước về Du Lịch và các tổ chức tư nhânhoạch định chiến lược phát triển du lịch đúng đắn, tránh những hình ảnh sai lệch ngoài ýmuốn. Khả năng xảy ra mâu thuẫn về mục đích quảng bá là hoàn toàn có thể khi hình ảnh màchính phủ hoặc ngành du lịch tại nước chủ nhà muốn xây dựng không thống nhất với những gìmà các nhà điều hành du lịch ở nước ngoài cho rằng có nhu cầu cao hơn. Tuy nhiên, mâuthuẫn này có thể được giải quyết thông qua đàm phán; không lý do nào có thể bào chữa choviệc xây dựng nên hình ảnh một đất nước rẻ tiền, băng hoại về xã hội với các điều kiện khôngthể chấp nhận. Đây có lẽ là trường hợp mà sự phát triển du lịch tác động xấu đến cộng đồngđịa phương. Kiểu quảng bá này nếu không được kiểm soát sẽ chỉ thu hút những đối tượng dukhách ngoài ý muốn, điển hình là loại hình du lịch tình dục.2. Tình trạng bóc lột Bóc lột là một khái niệm nhạy cảm mà tầng lớp bóc lột thường phủ nhận, trong khi tầnglớp bị bóc lột lại cảm nhận nó một cách sâu sắc. Trên thực tế, phần lớn khách du lịch quốc tếđều xuất phát từ những nước giàu hơn để đến những đất nước nghèo hơn. Xét trên khía cạnhtích cực, xu hướng này góp phần tái phân phối thu nhập trên bình diện quốc tế và điều tiết lợinhuận kinh tế tại nước nước chủ nhà. Về mặt xã hội, xu hướng này giúp nước chủ nhà tiếpcận với những nền văn hoá và lối sống mới. Tác nhân biểu hiện này tạo ra những ảnh hưởngvề mặt kinh tế, xã hội và chính trị, đồng thời khiến người dân bản xứ thèm muốn mức sống củadu khách nước ngoài. Khi so sánh giá cả tương đối thấp của các dịch vụ tại địa phương vớithu nhập của du khách nước ngoài, người dân bản xứ thường nhận ra sự chênh lệch, và do đócảm thấy bị bóc lột. Tình trạng này có thể được giải thích dựa trên cơ sở trình độ phát triển của từng quốcgia. Tuy nhiên, do phần lớn du khách đều phải tiết kiệm trong một thời gian tương đối dài đểtrang trải cho chuyến đi, không phải lúc nào họ cũng có khả năng tiêu pha như vậy. Những dukhách có vẻ giầu có thường kéo theo nhiều dịch vụ tiêu cực như ma tuý và mại dâm. Sự lantràn của những dịch vụ này sẽ làm thay đổi hình ảnh của điểm đến, thu hút chỉ một bộ phậnkhách du lịch nhất định. Cùng với sự phát triển của những dịch vụ như vậy, cư dân địaphương, đặc biệt là những người không tham gia vào các hoạt động này, lại càng cảm thấy bịbóc lột nặng nề. Điều này khiến cho tư tưởng chống đối du lịch và du khách trở nên trầm trọnghơn, ảnh hưởng xấu đến chiến lược phát triển lâu dài của ngành du lịch. 4
    • 3. Sự suy giảm các giá trị văn hoá Như đã bàn ở trên, sự phát triển du lịch hiển nhiên sẽ ảnh hưởng đến nền văn hoá địaphương, và mức độ ảnh hưởng của nó phụ thuộc vào một số yếu tố. Có lẽ yếu tố quan trọngnhất là tính co giãn của nền văn hoá bản địa và khả năng đáp ứng nhu cầu của khách du lịchmà không phải hi sinh những giá trị truyền thống. Việc phân tích những yếu tố này gặp nhiềutrở ngại do những dữ liệu nghiên cứu và ngoài nghiên cứu đều thiếu đồng nhất. Như hầu hếtcác biến đổi khác về văn hoá, quá trình suy giảm các giá trị văn hoá không diến ra trong mộtsớm một chiều mà phải trải qua một quá trình lâu dài. Biến đổi không chỉ diễn ra bởi một tácnhân biểu hiện xã hội (như việc bắt chước hành động, trang phục và phong cách ẩm thực củadu khách nước ngoài) mà nó còn chịu ảnh hưởng của các nhân tố kinh tế. Ví du, việc phụ nữtham gia vào lực lượng lao động trong ngành du lịch thường được xem như một biểu hiện giảiphóng tích cực; ngược lại, điều này cũng có thể được coi như nguồn gốc dẫn đến sự phá vỡcấu trúc và các giá trị gia đình truyền thống. Tương tự, việc phân ca trong ngành du lịch có thểtác động xấu đến thời gian sinh hoạt gia đình và nghi lễ tôn giáo. Việc tìm ra sự cân bằng giữacác tác động tích cực và tiêu cực là luôn luôn cần thiết. Du lịch không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn đến những biến đổi về văn hoá; quátrình này chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Nếu du lịch là tác nhân thay đổi chủ đạo, chúng tacần nỗ lực nhằm hạn chế sự gia tăng của các yếu tố tiêu cực như hàng thủ công chất lượngkém, các hoạt động kinh doanh không lành mạnh, đồ cổ giả… Những biến đổi trong cách trìnhdiễn khiêu vũ, âm nhạc và các lễ hội đang thu hút nhiều sự quan tâm ở mức độ quốc tế. Phầnlớn du khách không có thời gian hoặc không đủ hứng thú để theo dõi một buổi biểu diễn truyềnthống kéo dài; họ thường yêu cầu rút ngắn vở diễn hoặc nghi lễ. Họ không phải là nguyênnhân dẫn đến sự suy giảm các giá trị văn hoá; họ chỉ yêu cầu trình diễn một trích đoạn nguyênbản của một vở diễn hay nghi thức dài hơn. Những biểu hiện rõ ràng hơn về sự suy giảm các giá trị văn hoá có lẽ là tình trạng cácdi tích và công trình lịch sử không được bảo tồn, hoặc các quần thể kiến trúc truyền thốngđang dần biến mất. Việc nâng cao nhận thức về văn hoá trong du lịch là cần thiết nhằm tránhnhững biến đổi tiêu cực có ảnh hưởng lớn đến nền văn hoá.4. Tác động của công suất du lịch Tốc độ phát triển mạnh của du lịch toàn cầu đã mang lại cho các quốc gia một nguồnlợi kinh tế lớn nhưng cũng đồng thời đặt thêm gánh nặng lên các nguồn tài nguyên hiện có. Dulịch tiêu thụ một phần lớn tài nguyên thiên nhiên; càng phát triển, nhu cầu của du lịch càngtăng, vượt quá khả năng cung cấp của cơ sở hạ tầng hiện có (như nước sạch, đất xây dựng).Trong khi ngành du lịch được ưu tiên, cư dân địa phương lại phải chịu phần thiệt thòi. Đôi khihọ không hiểu lí do vì sao phải dành cho du khách (và ngành du lịch) những tiện nghi và dịchvụ mà bản thân họ không được hưởng, như nước sạch, điện và các dịch vụ hỗ trợ như an ninhcá nhân. Tại những nơi du lịch phát triển theo một mô hình biệt lập và sự giao tiếp giữa dukhách và dân địa phương bị hạn chế, thì cảm giác bị xa lánh và bị tước đoạt quyền lợi càngnặng nề hơn. Đó là một trong những cái giá phải trả cho tốc độ phát triển quá nhanh củangành du lịch; nhưng đây chưa phải là tất cả. Khi có quá nhiều du khách tại một địa điểm, cộng đồng địa phương sẽ cảm thấy phảichịu sức ép lớn hơn từ phía du khách và nhịp sống của cộng đồng có thể bị thay đổi. Việc muasắm và đi lại trở nên khó khăn hơn; giá cả tăng nhằm tranh thủ sự có mặt của khách du lịch sẽ 5
    • ảnh hưởng lây đến cư dân bản địa. Thất vọng và bực dọc vì những phiền phức mà họ phảichịu, cư dân trở nên nghi ngờ những lợi ích xét về toàn diện mà du lịch đem lại. Đây hẳn làmột nghịch lý, nhưng thông thường, những thành công trước mắt mà các cơ quan quản lý nhànước về Du Lịch đạt được trong việc tăng lượng khách không thể bù đắp cho những vấn đềlâu dài phát sinh, nhất là khi những vấn đề này có thể tác động ngược lại tới khả năng duy trìnhu cầu du lịch. Nếu không có kế hoạch chu đáo, những thành công trước mắt trong phát triểndu lịch có thể chính là mầm mống của những rắc rối sau này.5. Quan hệ giữa du khách và cư dân Hiện nay, số lượng tài liệu về quan hệ giữa du khách và cư dân là tương đối lớn. Khócó thể tóm tắt được tất cả kết quả của các công trình nghiên cứu đó; chúng tôi chỉ xin nêu mộtsố vấn đề chính. Sự tiếp xúc giữa du khách và cư dân có lẽ là những kinh nghiệm quan trọngnhất và kém dễ chịu nhất. Để tránh không khí căng thẳng và thù địch có thể xảy ra, hai bên cầnloại bỏ những yếu tố dễ gây hiểu lầm. Một trong những yếu tố cơ bản là việc phần lớn dukhách không trân trọng hoặc ít trân trọng bản sắc văn hoá địa phương. Mặt khác, cư dân địaphương cũng không hiểu biết hoặc hiểu biết rất hạn chế về nền văn hoá của du khách nướcngoài. Những vấn đề này thậm chí còn trở nên nặng nề hơn khi hai bên bị ngăn cách bởi ràocản ngôn ngữ.6. Lợi ích và tổn thất tại địa phương Trong khi ngành du lịch đem lại những nguồn lợi ở tầm vĩ mô cho mỗi quốc gia dướihình thức thu nhập ngoại tệ, thu ngân sách quốc gia, thì hậu quả của các hoạt động du lịch lạimang tính chất cục bộ địa phương, tức là cộng đồng địa phương phải chịu tác động của cácvấn đề ngoài ý muốn như lượng du khách quá lớn, sức ép về tài nguyên, nguy cơ đối với nềnvăn hoá bản địa và các yêu cầu khác của ngành du lịch đối với địa phương. Những vấn đề nàykhông phải là quá nặng nề nếu cư dân địa phương được hưởng lợi từ du lịch. Trừ phi nhữngngười này được hưởng ít nhất là một phần lợi nhuận kinh tế cũng như tài chính từ các hoạtđộng du lịch tại địa phương, thì lợi nhuận thu được từ du lịch vẫn không thể bù đắp đượcnhững tổn thất mà nó gây ra. Tình trạng này chắc chắn sẽ dẫn đến thái độ bất mãn, thậm chílà thù địch đối với du khách. Đây là một vấn đề mà các nhà quản lý du lịch cần quan tâm nếukhông muốn mất đi sự hợp tác của cộng đồng địa phương trong chiến lược phát triển du lịch. Trong phạm vi hạn hẹp của tài liệu này, chúng tôi không thể đề cập đến tất cả các tácđộng tiêu cực về mặt xã hội của du lịch; những dẫn chứng về các tác động đó cũng không phảilà điển hình ở mọi quốc gia. Tuy nhiên, báo cáo này cũng có những ý nghĩa nhất định trongviệc xác định nguyên nhân của những vấn đề này. Một khi đã tìm ra nguyên nhân, việc hoạchđịnh chính sách và chiến lược thích hợp nhằm giải quyết các tiêu cực sẽ trở nên khả thi hơn.(i) Nguyên nhân tác động xã hội của du lịch Câu hỏi vì sao nhu cầu du lịch tạo ra tác động tiêu cực về mặt xã hội có thể có baphương án trả lời.(a) Sự khác biệt về văn hoá Du lịch phụ thuộc chủ yếu vào việc sự chuyển dịch của con người. Theo dự đoán củaTổ chức Du lịch Thế giới vào năm 1997, hơn 500 triệu chuyến đi đã được thực hiện trong nămđó. Mỗi chuyến đi đồng nghĩa với việc một người nào đó sẽ mang theo cá tính và nhu cầuriêng của mình trong quá trình di chuyển. Mặc dù các nghiên cứu sử dụng kỹ thuật phân đoạn 6
    • thị trường cũng có đóng góp nhất định trong việc tổng kết những đặc tính của thị trường, conngười vẫn là những cá thể riêng biệt và mọi cá thể đều có thể hoà nhập vào nền văn hoá địaphương hay phá hoại nó. Sự giao lưu giữa hai nền văn hoá khác nhau có thể là nguyên nhândẫn đến những mối bất đồng vễ mặt xã hội, đặc biệt là khi hoạt động trao đổi, khám phá vănhoá bị hạn chế bởi rào cản ngôn ngữ. Trong trường hợp cộng đồng địa phương phải đón nhậnlượng khách quá lớn, những vấn đề này càng trở nên nghiêm trọng hơn, nhất là ở những nềnvăn hoá thiếu bền vững trước những tác động từ bên ngoài.(b) Tầm hiểu biết hạn hẹp của du khách về nền văn hoá bản địa Nhiều du khách lần đầu tiên đến thăm một quốc gia thường không trang bị đầy đủnhững kiến thức cần thiết về văn hoá, truyền thống và các giá trị quan trọng của địa phương.Các nhà điều hành du lịch cũng ít khi cung cấp những thông tin như vậy trước chuyến đi, mặcdù du khách có thể trực tiếp tìm hiểu từ hướng dẫn viên hoặc đại diện công ty. Trong điều kiệnnhư vậy, việc mâu thuẫn xã hội nảy sinh trong quá trình tiếp xúc giữa cư dân và du khách làmột điều dễ hiểu. Do thiếu hiểu biết về phong tục tập quán và thói quen ứng xử tại địa phương,du khách có thể vô tình xúc phạm đến cộng đồng dân cư bản địa. Đây là một vấn đề toàn cầucần được giải quyết.(c) Thời gian lưu trú giới hạn của du khách Những bất cập do hai yếu tố gây ra càng trở nên nghiêm trọng hơn do phần lớn dukhách chỉ lưu trú tại một địa điểm nào đó trong một thời gian ngắn. Hầu hết các du kháchkhông muốn thay đổi những thói quen sinh hoạt của mình trong thời gian hai tuần ở nướcngoài. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của hội chứng xa nhà, họ sẽ hành động trái với thói quenthường ngày. Ví dụ, một người không quen đánh bạc, dùng ma tuý hay quan hệ với gái mạidâm có thể sẽ làm những việc này trong chuyến du lịch, khi họ thoát khỏi những tiêu chuẩn xãhội ràng buộc thường ngày. Khi một điểm đến trở nên nổi tiếng nhờ vào hoạt động du lịch tìnhdục, nó sẽ thu hút nhiều du khách thuộc loại này và cả những đối tượng ham mê tình dụckhác. Trong khi ba yếu tố trên đây đóng vai trò quan trọng trong việc tìm hiểu tại sao hoạtđộng du lịch làm nảy sinh những mâu thuẫn xã hội, các bên cung cấp dịch vụ cũng phải chịumột phần trách nhiệm. Nhiều cộng đồng địa phương có kiến thức rất hạn hẹp về nền văn hoácủa du khách. Mặt khác, hình ảnh về điểm đến thay đổi sẽ kéo theo những đối tượng du kháchmới. Việc chấp hành luật pháp ở địa phương thường bị buông lỏng, và những hiện tượng tiêucực nảy sinh ngoài ý muốn không được xử lý triệt để. Các quốc gia cần phân tích thoả đáng vàlập ra chính sách giải quyết các vấn đề trên, đồng thời cũng không thể phủ nhận những lợi íchvề kinh tế và xã hội mà du lịch đem lại.(ii) Lợi ích xã hội từ du lịch Việc phân biệt giữa lợi ích kinh tế và lợi ích xã hội đôi khi không phải là điều dễ dàng.Tuy nhiên chúng tôi xin đưa ra một số ví dụ như sau.(a) Giao lưu văn hoá Nhiều du khách đi du lịch với mục đích tìm hiểu các nền văn hoá khác. Điển hình choxu hướng này là việc ngày càng nhiều người dân châu Âu thực hiện các chuyến du lịch dàingày sang châu Á. Sự giao lưu văn hoá mang lại lợi ích cho cả hai bên, đồng thời điều tiết lợinhuận kinh tế – tài chính tại nước chủ nhà. 7
    • (b) Khôi phục các ngành nghề thủ công và lễ hội truyền thống Tại nhiều nước, du khách là chất xúc tác cơ bản trong việc khôi phục các ngành nghềthủ công - thậm chí là các lễ hội truyền thống - đã suy tàn. Việc khôi phục và phát triển các giátrị truyền thống đang trên đà suy thoái nhằm đáp ứng nhu cầu của du khách ngày nay khôngphải là chuyện hiếm hoi.(c) Phát triển nông thôn Thông thường, các hoạt động du lịch diễn ra ngoài phạm vi đo thị, do đó nó tạo thêmnhiều cơ hội việc làm và thu nhập cho các vùng nông thôn. Nguồn thu nhập thêm này có thểgóp phần ổn định các cộng đồng địa phương và hạn chế luồng di cư về các đô thị.(d) Cơ hội cho các doanh nghiệp Du lịch thường được coi là một ngành cần nhiều nhân lực. Tuy nhiên, do dựa trên cơsở nhu cầu đối với các dịch vụ, du lịch không chỉ tạo ra nguồn việc làm mà còn đưa ra nhiềucơ hội kinh doanh. Tại nhiều nước, phụ nữ là những người đặc biệt năng động trong việc thiếtlập thế chủ động trong kinh doanh.(e) Nâng cao mức sống Do nhiều công trình cơ sở hạ tầng được thiết kế nhằm phục vụ mục đích phát triển dulịch, phần lớn các nhà lập kế hoạch đã chọn phương án chia sẻ các điều kiện thuận lợi chocộng đồng địa phương. Ví dụ, cộng đồng cư dân địa phương thường được phép sử dụng cáctiện nghi phục vụ cho du lịch như hệ thống đường sá, nguồn nước sạch, hệ thống thoát nước,và nguồn điện. Nếu không có những hoạt động du lịch, chưa chắc người dân đã được tiếp cậnvới những tiện nghi này. Những dẫn chứng trên chưa phải là tất cả. Tuy nhiên, điều quan trọng phải ý thức đượclà du lịch không chỉ đi đôi với các hiện tượng xã hội tiêu cực cần phải xoá bỏ, mà nó còn cónhững tác động tích cực cần được khuyến khích. Trong phần tiếp theo, chúng tôi xin đưa ramột vài gợi ý nhằm hiện thực hoá những mục tiêu này.CÁC VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT TRONG THẾ KỶ 21 Ngành du lịch còn một chặng đường dài trước mắt nhằm tạo ra một các nhìn lạc quanhơn về những lợi ích mà nó đem lại cũng như nhằm hạn chế các tác động tiêu cực. Mỗi hànhđộng đòi hỏi sự phối hợp của các bên có chung mối quan tâm đến ngành du lịch, gồm các cấpchính quyền, các đơn vị cá nhân và các tổ chức trực thuộc cấp quốc gia cũng như quốc tế.Các hoạt động du lịch có bản chất quốc tế, do đó nó đòi hỏi sự phối hợp trên phạm vi quốc tếnhằm đạt được những mục tiêu đề ra. Nếu không có sự phối hợp ở mức độ này, việc kiểmsoát và ngăn chặn một số vấn đề miêu tả trong tài liệu này sẽ gặp nhiều trở ngại. Như đã nói ởtrên, việc trao đổi kinh nghiệm, dù là thành công hay thất bại, đều mang lại những bài học bổích. Những kinh nghiệm được đưa ra thảo luận trong hội nghị này sẽ giúp chúng ta thực hiệncác bước chuẩn bị nhằm đạt được những mục tiêu đặt ra trong tương lai. Dưới đây là một sốvấn đề quan trọng.1. Sự tham gia của cộng đồng địa phương vào kế hoạch phát triển du lịch 8
    • Thông thường, cộng đồng địa phương được các nhà lập kế hoạch trong du lịch cho biếtvề những chiến lược phát triển có khả năng ảnh hưởng đến đời sống của họ. Trong một vàitrường hợp, người dân còn có quyền đưa ra ý kiến riêng về các vấn đề như vậy. Tuy nhiên,những hoạt động như vậy không có tác dụng tăng cường mức độ tham gia của cộng đồng vàoquá trình phát triển, và chúng ta còn rất nhiều việc phải làm nhằm đạt được mục tiêu này.Cộng đồng địa phương cần được tham gia vào quá trình lập kế hoạch tại bất cứ thời gian vàđịa điểm nào có thể. Là những người chủ nhà, họ nên có quyền được đưa ra ý kiến riêng vềcác kế hoạch phát triển, thậm chí là được tham gia vào quá trình thực hiện các kế hoạch đó.Nếu du lịch muốn duy trì trạng thái phát triển bền vững trong tương lai, ngành cần lôi kéo đượcsự đồng tình của cư dân địa phương trong công tác lập kế hoạch, bao gồm các lĩnh vực loạihình, quy mô và địa điểm phát triển du lịch. Việc tăng cường các quyền của cộng đồng địaphương đóng một vai trò hoàn toàn tích cực. Thiết nghĩ nhiệm vụ ấy chỉ có thể thành công nhờ sự tác động của các tổ chức tài trợ -những người luôn yêu cầu điều này trong quá trình lập kế hoạch.2. Chiến dịch nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phương về du lịch Tại nhiều nước đang phát triển, du lịch thường được coi là một ngành nhằm phục vụnhu cầu của người ngoại quốc và chịu sự chi phối của người ngoại quốc. Mặc dù điều này cólẽ là hơi cường điệu, nhưng trên thực tế nó vẫn có ý nghĩa nhất định. Như đã nói ở trên, dukhách ngoại quốc tại nhiều nước đang phát triển được cung cấp những tiện nghi và dịch vụtiêu chuẩn mà phần lớn cư dân địa phương không được hưởng. Điều này có thể dẫn đến tìnhtrạng đối đầu với du khách cũng như sự bất mãn về chính trị và cảm giác bị phân biệt đối xửngày càng tăng. Nhiệm vụ của các chiến dịch nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phươngvề du lịch bao gồm việc phổ biến lý do của các hoạt động phát triển du lịch, tiềm năng lợi íchcó thể đạt được, và các cơ hội cho những người tham gia. Việc báo cáo với cộng đồng địaphương cần được tiến hành một cách liên tục và nên được đặt vào phạm vi trách nhiệm củacác cơ quan quản lý nhà nước về Du Lịch , các tổ chức cá nhân và đại diện địa phương.3. Phát triển nguồn nhân lực Có lẽ hạn chế lớn nhất trong quá trình phát triển liên tục ngành du lịch là tình trạngthiếu nguồn nhân công được đào tạo. Đây rõ ràng là một vấn đề nan giải đã thu hút đượcnhiều nguồn kinh phí hỗ trợ từ các tổ chức tài trợ quốc tế. Chúng ta cần nỗ lực hơn nữa nhằmđào tạo không chỉ đội ngũ công nhân mới vào nghề mà cả đội ngũ quản lý cấp trung bình –những người cuối cùng sẽ trở thành quản lý cấp cao. Tuy du lịch là một ngành ở cấp quốc tế,nhưng các quốc gia vẫn cần tạo thêm nhiều cơ hội cho các đơn vị trong nước. Một trongnhững vấn đề xã hội có liên quan đến du lịch tại các nước đang phát triển là tình trạng thiếuđội ngũ quản lý cấp cao người bản địa. Điều này càng làm cho định kiến du lịch là “một ngànhchịu sự chi phối của người nước ngoài” trở nên khó thay đổi hơn. Cần thay đổi định kiến nàynếu du lịch muốn thu hút nguồn nhân công chất lượng cao nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn toàncầu ngày càng khắt khe đối với ngành dịch vụ.4. Chia sẻ lợi ích từ du lịch Việc ngành du lịch đem lại lợi ích về mặt kinh tế là một thực tế đã được chứng minh.Vấn đề khó khăn hiện nay là kế hoạch sử dụng du lịch như một sáng kiến nhằm đạt đến sựphát triển, đặc biệt ở những vùng nông thôn có mức thu nhập thấp và khả năng phát triển kinh 9
    • tế không cao. Nhờ khả năng sử dụng môi trường tự nhiên như một phương tiện để đạt đượcmục tiêu phát triển, du lịch đôi khi có lợi thế tương đối lớn so với các loại hình khác; thậm chítrong một vài trường hợp đây là lựa chọn duy nhất. Nâng cao thu nhập nông thôn và cải thiện mức sống là mục tiêu kinh tế chính ở nhiềunước. Khi nhận thấy khả năng phát triển du lịch tại các mỗi vùng nông thôn, chính phủ cầnvạch ra chiến lược và có thể cung cấp sự hỗ trợ nhằm khuyến khích đầu tư vào các các khuvực ưu tiên này. Các nhà lập kế hoạch cần đảm bảo cộng đồng địa phương được chia sẻnhững lợi ích mà phát triển du lịch đem lại, đặc biệt là khi có nguồn đầu tư về cơ sở hạ tầng.5. Cơ hội cho các doanh nghiệp Du lịch thường xuyên được miêu tả một cách hạn hẹp như một hoạt động tạo việc làm,mặc dù trên thực tế điều này hoàn toàn hợp lý. Tuy nhiên, những người kinh doanh hoặc cungcấp các dịch vụ trong lĩnh vực này lại không được nhắc đến một cách xứng đáng. Nếu cácdoanh nhân tương lai có được những cơ hội và sự khuyến khích như vậy thì đầu tư vào ngànhnày có thể sẽ tăng lên. Quyền sở hữu của các đối tượng bản địa tăng thêm sẽ tiếp tục thu hútđầu tư và giảm bớt định kiến du lịch là ngành chịu sự chi phối của người nước ngoài. Mục tiêu này đã thu hút được sự quan tâm của các tổ chức quốc tế và chính phủ cácnước. Tuy nhiên chúng ta vẫn còn nhiều việc phải làm, đặc biệt trong lĩnh vực cung cấp cácchương trình giáo dục - đào tạo cũng như khuyến khích các nhà đầu tư có triển vọng.6. Xây dựng hình ảnh Hình ảnh của điểm đến là một trong những yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất trong chiếnlược marketing du lịch. Như đã đề cập ở trên, việc xây dựng hình ảnh phải dựa trên hai cơ sởchính: mục tiêu mà điểm đến đề ra và những dịch vụ mà các nhà kinh doanh cho rằng sẽ bánchạy. Hai yếu tố trên không phải lúc nào cũng đi đôi với nhau. Khi nước chủ nhà phát hiện mộtnhà điều hành du lịch nước ngoài đang xây dựng một hình ảnh mà họ không thể chấp nhận,ngay lập tức họ cần hành động nhằm xoá bỏ hình tượng xấu đó. Để thực hiện điều này vàngăn chặn việc tương tự xảy ra trong tương lai, họ có thể phối hợp tổ chức các hoạt động giớithiệu cùng các nhà điều hành du lịch nước ngoài nhằm đạt đến một hình ảnh thống nhất. Trách nhiệm thuộc về cả các cơ quan quản lý nhà nước về Du Lịch và các công ty tưnhân trong việc quản lý những dịch vụ mà các đối tác nước ngoài đang kinh doanh. Hội chợthương mại du lịch là một cơ hội tuyệt vời nhằm điều tiết các chiến lược phát triển như vậy. Khinghi ngờ một công ty nào đó đang vượt quá giới hạn của một hình ảnh cho phép, chính phủcần can thiệp và thực hiện bất kỳ hành động nào cần thiết và thích hợp. Những hành động nàylà không thể thiếu, đặc biệt khi các loại hình du lịch ngoài ý muốn đang được khuyến khích.7. Khung pháp lý cho du lịch Các chính phủ cần đảm bảo sự hiện diện của một khung pháp lý tiêu chuẩn trong quảnlý du lịch. Một khung pháp lý như vậy không thể cản trở hoặc gây tổn hại đến triển vọng củangành trong tương lai. Tuy nhiên, sự tồn tại của khung pháp lý này là nhằm mục tiêu ngănchặn tình trạng lạm dụng tài nguyên và nguồn nhân lực, xoá bỏ các hoạt động du lịch tình dụcvà lạm dụng trẻ em. Luật pháp sẽ không đủ hiệu lực nếu không có sự cam kết phối hợp củacác chính phủ trong công tác hành pháp cũng như đảm bảo sự hợp tác quốc tế trong việc theodõi các đối tượng phạm tội. 10
    • Nhiều tác động xã hội của du lịch không cần thiết phải được quản lý bằng luật pháp;điều cần thiết hơn là phải xây dựng và thực hiện các chiến lược quản lý hiệu quả. Trongtrường hợp những chiến lược này không hiệu quả hoặc có hiệu quả thấp, lúc đó luật pháp cóthể hỗ trợ. Có lẽ sự tham gia ở một mức độ lớn hơn của cộng đồng địa phương vào quá trìnhlập kế hoạch phát triển du lịch sẽ đóng góp những ý kiến bổ ích về các vấn đề cần sự can thiệpcủa luật pháp.8. Phụ nữ Có nhiều ý kiến cho rằng việc phụ nữ tham gia vào lực lượng lao động trong ngành dulịch là hiện tượng bóc lột và lạm dụng, nhưng đồng thời cũng có những quan điểm ngược lạicho rằng du lịch đã tạo ra nhiều cơ hội để họ có thể tham gia một cách tích cực vào ngành này.Tại nhiều quốc gia, phụ nữ là những người rất năng động trong kinh doanh; họ đã tạo ra chobản thân mình nhiều cơ hội kinh tế – xã hội mới. Chúng ta cần hết sức nỗ lực nhằm khuyếnkhích xu hướng này qua các chương trình hành động, giáo dục đào tạo và các biện pháp hỗtrợ thích hợp. Trong vòng 10 năm qua, chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu trên lĩnh vựcnày, nhưng con đường trước mắt vẫn còn dài. Nhiều tổ chức đã được thành lập ở phạm viquốc gia và quốc tế với mục tiêu theo đuổi các chương trình hoạt động đặc biệt vì phụ nữ. Cácnhà đầu tư trong lĩnh vực này cần nhận ra những gì phụ nữ đã, đang và sẽ đóng góp chongành du lịch.KẾT LUẬN Chủ đề của Hội nghị Tác động Xã hội của Du lịch lần này có phạm vi rất rộng. Trong tàiliệu này, chúng tôi cố gắng đề cập đến những vấn đề lớn đang nhận được sự quan tâm cũngnhư đã đề xuất một số ý kiến nhằm xây dựng chương trình hành động thế kỷ 21. 11