Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Ho bieu chanh to hong vuong van

1,545 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Ho bieu chanh to hong vuong van

  1. 1. h ng v ng v n 1 www.hobieuchanh.com h ng v ng v n Bi u Chánh N TH NH T (1) GÂY CU C TÌNH DUYÊN Th cu c v n xây, h t suy t i th nh, nh n qu n t n hoá, i c u ra tân. ó là nh lu t d nhiên, d u mu n d u không, ai ai c ng ph i ch u, không làm sao s a c. Nh l i mà coi, sau khi ánh phá i n Chí Hòa r i, binh i Pháp l n l n xâmchi m t t c sáu t nh c a t Gia nh. T h ng nông phu cho t i nhà h c th c th y u t c i mà quay u trông v Phú Xuân, thì tri u ình im lìm d ng nh b x i, còn chóng m tngó vào ám anh hùng ngh a s thì các c Tr ng Công nh, Nguy n Trung Tr c, Thiên h ng, Th Khoa Huân l n l t th t b i tiêu tan. ng tr c ngã ba ng nh v y ó, ph i i ngã nào ? N u c ng quy t gi n n n p thì l y chi mà n ng níu, còn n u i thái cho xuôi dòng thì l i v i t tiên, mà c ngth n v i cây c . Trong lúc dân trí ng phân vân nh v y, nhà c m quy n Pháp khôn ngoan, nênch m lo gây thi n c m v i nhân dân. Ng i ta bi t thâu ph c t ai thì d , nh t là g p xkhông có binh i t ch c hoàn b ; còn thâu ph c nh n tâm là u r t khó kh n, ph i i thay n hoá, ph i ung úc tâm h n, m y vi c ó ph i dày công phu, ph i nhi u th k , thì m ilàm c. i chi m tr t Nam Vi t, n c Pháp ph i b n lo nhi u n i: - Lo chia 6 t nh c ra làm 20 h t m i, r i t quan Tham bi n m i h t ng s p t c quan hành chánh cho phù h p v i cách cai tr m i mà không ng ch m n phong hoá c truy n; - Lo xây d ng an ninh cho nh n dân c l c nghi p an c , t thành th vô t i ng bái; - Lo t ch c ng giao thông cho ti n b m u d ch. Tuy ph i g p rút xây n n hành chánh, ng i Pháp c ng không b d p v n thâuph c nh n tâm. Nh ng ng i s ng trong n y n m cu i cùng c a th k 19, là kho ng t n m1895 t i n m 1900, ai c ng nh n Pháp m i chi m tr Nam Vi t có 30 n m mà ã kh i côngxây d ng m t n n v n hoá m i h ng d n tâm h n Vi t Nam quay v phía Âu Tây. i lúc y mà ã: a) Có m y ng i vi t thông minh c ch n l a em qua Pháp mà giáo hoá. y là các c Di p v n C ng, Tr ng Minh Ký, Bùi quang Nh n, Bùi quang Chiêu, Nguy n tr ng Qu ng. b) Cho xu t b n Gia nh Báo v i Thông Lo i khóa trình, l i còn cho in nhi u lo i sách ph thông ch qu c ng , do các c Tr ng V nh Ký, Tr ng Minh.Ký và Hu nh T nh C a ch m nom. c) tr ng Thông Ngôn (Collège des Interprètes) cho nh ng c i h c bên Pháp tr v hi p v i m y c nho h c uyên thâm d y các quan Tham Bi n, các nhân viên hành chánh và các s quan trong H i Quân và L c Quân h c ti ng Vi t, mà c ng d y luôn s ký cùng phong hoá c a ng i Vi t n a. Mà u c n y u c a ng i Pháp trong lúc y là ph i có nhi u ng i b n th ph strong ch c v thông ngôn, ký l c, giúp các ngành hành chánh cùng công th ng. Mu ncho c th a mãn nhu c u kh n c p này, ng i ta ph i lo l p li n: a) t tr ng s ph m trung ng t i Sài gòn ào t o giáo viên ay các tr ng ng m y h t.
  2. 2. h ng v ng v n 2 www.hobieuchanh.com b) t tr ng trung h c ph thông, phân làm hai ch ng, b t u h c t i M Tho hai n m r i lên Sài gòn h c ti p hai n m n a m i c b d ng làm thông ngôn, ký l c. H c sinh hai tr ng này u c h ng h c b ng, ngh a là c nhà tr ng nuôi n, ng và phát qu n áo, giày nón, kh i tr ti n chi h t. c) n l t m tr ng s ng Pháp Vi t t i châu thành các h t cung c p cho trr ng Trung h c M Tho. Nhà tr ng Pháp thì s t s n xây n n giáo d c m i, nh ng nh n dân Nam Vi t coi b ng h 1, ch a quy t y m c u nghinh tân. Vì dân trí còn l l ng nh v y, nên nh ng tr ngtân h c m ra không c dân chúng hoan nghinh cho l m, thành th nhà n c t n công t n a r t nhi u, mà m i n m tr ng s ph m ch ào t o ch ng 30 giáo viên, còn tr ng Trung c Chasseloup-Laubat ào t o l i 50 thông ngôn, ký l c. Không ph i ng i Vi t Nam không ham h c nên tr ng tân h c l p ra không cth nh phát. Không ph i v y. Ng i Vi t ham h c l m ch . H h ng h v i tân h c nh ng h n h ng hái v i nho h c luôn luôn. y là h th a thích món n tinh th n c c a h x a nay, say m n, h quí tr ng, h không ành b mà dùng món n tinh th n khác, ch a ch c cáikhác ó mà ngon ng t béo bùi h n cái c a h ã có s n. nói riêng tình hình giáo d c trong h t Gò công h i cu i th k 19, thì bi t lúc ytrong m y h t khác c ng v y. Trong kho ng ó, ng i ta nh n th y t i châu thành Gò công nhà n c có m t tr ng ng h c, g m n m l p, có m t quan c h c, ng i Pháp v i n m giáo viên ng i Vi t. l p nh t n l p t thì d y Pháp v n nhi u h n Vi t v n, còn l p n m là l p chót thì giaocho m t th y nho bi t ch qu c ng d y tr ng u h c v n xuôi, v n ng c; r i t p c, t pvi t qu c v n. c trò c th y ch ng m t tr m r i, l p chót c l i 50 trò, còn m y l p trên ch ngvài ba ch c, t i l p nh t ch còn t 10 n 15 là nhi u. L i h c trò toàn là con trai ch khôngcó con gái, cha m t i ch , ho c trong m y xóm làng xung quanh, cách ch l i vài ba ngànth c. Mu n l y l p trên có thêm h c trò ông, l i c ng mu n Pháp ng c thông d ngtrong m y làng xa, Tham Bi n m i m t i b n ch trong b n t ng m i ch m t tr ng d yPháp v n g i là tr ng t ng g m hai l p: l p nh chuyên d y cho bi t c, bi t vi t ch qu cng , r i lên l p l n b t u d y Pháp v n. Trong lúc nói ây trong h t có b n tr ng t ng t i b n ch : R ch Gi ( ng S n), Gi ng Ông Huê (V nh L i), C a Khâu ( T ng Hòa) vàch T ng Châu (Tân niên Tây). c d u có hu n l nh d y H ng giáo m y làng chung quanh ch ép bu c m y ng icó con ph i cho n m y tr ng t ng ó mà h c, l i m c d u m i n m, tr c khi khai tr ng,có gom h c trò l p l n c a m y tr ng t ng v châu thành mà thi chung; m y ch c trò gi i c h ng h c b ng m i tháng n m ng b c n c m quán t i châu thành ti p h cthêm m y l p trên c a tr ng s ng h c. Th mà trong b n tr ng t ng s h c trò c ng không c ông; ch l n nh chGi ng Ông Huê thì c 40 n 50, còn m y ch nh thì vài ba ch c mà thôi, Có m t u áng ý là lúc y châu thành c ng nh m y ch , ã có tr ng t ngmà l i có tr ng t d y ch nho; ch ng i ta th y có t i hai ba tr ng trai gái h c chung n b n n m ch c Còn trong các làng ch a ki m c giáo viên d y ch qu c ng , thì h ng ch c r c t th y nho d y tr em t i ình h c ch nho. m y xóm ông, có tr em nhi u, thì ng icó c m ti n, có nhà r ng, c ng nuôi m t th y nho d y con cháu. Ng i trong xóm th ngcho con t u l i ó mà h c ch nho, m i tháng n n cho th y ho c m t hai quan ti n, ho c t qu u g o, ho c bánh trái hay tôm cá.1 h ng h
  3. 3. h ng v ng v n 3 www.hobieuchanh.com ng già c nghe nh c t i kho ng n y s c m xúc mà nh b t ch tèm lem d dáy c a ám tr em m i ngày b ng ng l i r ch, tr i n ng m m a i n m y tr ng làng vàtr ng xóm mà h c ch nho h i i ó. S m m i n c m r i m i i h c n g n n a bu ichi u m i tr v nhà. M i trò em theo m t cái ng tre, có dây bu c hai u mang vào vai, ng ng sách v , vi t m c d u m c n a hay l i sông c ng kh i t. y trò nh m i t p vi t, không có ti n mà mua gi y m c x i x nh bây gi , thì có m s n t i tr ng, m t t m ván, m t cái ghè ng n c, vài cây c o b ng tre v i ít c c t sét nh i n n r i ph i khô. H t p vi t thì ch m u c c t sét vào ghè n c mà thoa trên m ván r i c m cây c mà vi t. H vi t r i ch ó thì l y c c t mà chà lên ng bôi b màvi t ch khác. V i cách t p vi t ti n t n nh v y nên tr em m i h c thì tay ch n, qu n áo bbùn l m lem, d dáy h t s c. Ph i con nhà giàu, l i ph i bi t vi t r i, c lên h ng t h ng n m và h ng sáu, ngh alà m i tr ng gi y b ch vi t c b n, n m ho c sáu hàng r i, thì m i b c , b ván mà c mvi t ng vi t trên gi y. Mà th y giáo ch m v và ch m sách cho h c trò, c ng không có m c nh bây gi .Ng i ta ki m á ong tr i trên l , l a c c nào màu nhi u thì l m em v , r i l y d achút n c mà mài thành son th y giáo ch m v và khuyên m y ch vi t t t. Hi n gi òm th y tr em i h c qu n áo p , giày nón v n vang, tay ôm c p da, túi t vi t máy, ng i ta nh l i tình c nh c a l c trò h i 60 n m v tr c, ng i ta ch ng kh ith ng tâm, t i nghi p cho tr x a c c kh cam go, nh ng c ng rán là h c, h c ng bi tngh a, bi t nhân, bi t th o, bi t thu n, bi t qu y, bi t ph i, bi t cao, bi t th p. Xây n n tân h c, ng i ta khuyên d , v a ép bu c, mà ng i Vi t c d d và eo i theo nho h c nó s a mình n ch nào, còn tân h c thì m t mù không hi u nó s d tmình i âu, s e nó s phân r mình v i t tiên nó s làm cho mình quên c n nhà n n c. d d ó không ph i vô lý. Ai hi u bi t tâm h n c a ng i h i i ó thì không dám chê lù mù. Mà d u ti n nh n lù mù i n a, ng i ta c ng có tâm, có chí, có ngh a, có tình, l i tâmchí, ngh a tình c a ng i ta b n v ng kh kh ch không ph i th tâm chí xây chi u theolu ng gió, hay là th ngh a tình phát sanh vì m i l i. Vì v y nên lúc tân c u giao th i ó c ng gây trong dân gian l m chuy n th c m c, cóchuy n th t thà ngh l i b t t c c i, mà c ng có chuy n éo le nh t i a n c m t. H i ó ng có nhi u cu c bèo mây tan hi p, hi p tan làm cho con ng i khi au n, khi vui c i,nh ng có cu c tình duyên n y nó tr c tr d k , n u nh c l i nghe ch i d u không n n i t c i hay là mu n khóc, thì có l c ng giúp cho ng i i nay bi t c tâm h n c a ng ithu c th h tr c, th h v a m i qua trong n m sáu m i n m nay.
  4. 4. h ng v ng v n 4 www.hobieuchanh.com (2) II Lúc y trong h t Gò Công, t i ch Gi ng Ông Huê, mà bây gi ng i ta g i t t là chGi ng, m c d u nhà n c Pháp ã có m m t tr ng t ng trong m t tòa nhà c t b ng g chngói p , àng hoàng, và có b hai giáo viên d y m t l p ch qu c ng và m t l p xennhi u gi ch Pháp, mà tr ng t c a ông Giáo Huân c ng v n có h c trò h c ông hoài. Ông giáo Huân là m t nhà nho h c ho t bác, thông s kinh rành ngh a lý, gi ng sách hi u, vi t ch có gân, tu i ã quá n m m i mà s c kho còn y . Cách m i n mtr c v ông ch t l i cho ông m t th t v n trong làng V nh H u và môt a con trai 20tu i. Ông ph i c i v s m cho con ng có dâu lo vi c c m n c trong nhà, r i ông ch p n itóc t v i thím H ng là m t góa ph ngoài ch Gi ng. Thím H ng n y h i tr c v n là v c a m t ng i khách trú, thu c bang Tri u Châutên H a Thêm có m t ti m bán trà và bánh in, thèo lèo ch Gi ng. V ch ng sanh c acon trai t tên là H a M . Khi H a M c 7 tu i, H a Thêm buôn bán khá, có ti n dnhi u m i giao ti m cho v r i em con v Tàu ng nó v i bà n i mà h c ch . R ithay, H a.Thêm d t con i v a c m t tháng thì thím H ng c th c a bà m ch ng chohay H a Thêm au nên ch t, bà gi H a M l i ng trông nom cho nó n h c, ch ng khôn n r i bà s cho nó tr qua. Thím H ng bu n r u v s m t ch ng, l i xa con, thím h t mu n buôn bán n a. Thímsang ti m bánh cho ng i khác, tom góp v n li ng c g n ba ngàn. Thím mua m t nhàngói ba c n, vách ván, phía tr c có sân, phía sau có m t mi ng v n nh nh . Sân thì thím ch t ng c i òn tr mà bán l , còn phía sau thím c t thêm m t thà lá ba c n cao ráo,kho ng khoát, tr cá khô và n c m m mà bán cho b n hàng. Buôn bán th n y thím ãth nh th i mà l i có l i nhi u. Ch ng bao lâu thím ch p n i tóc t v i ông Giáo Huân, vch ng toan tính v i nhau, m i óng vách mà ng n m t c n trong nhà lá phía sau tr n c m v i cá khô, còn hai c n thì óng bàn gh d n thành m t tr ng h c cho ông giáo d ych nho. Tr ng h c c a ông Giáo Huân g n chùa Ông Quan , d a bên l t phía cây Me n i lên, tr c chùa Ông, sau nhà vi c V nh L i, r i i th ng vô V nh H u. Tr ng m d y ã b y n m r i, trai gái h c chung, s h c trò luôn luôn không d i40. H c trò ch qu n áo s ch s ch không ph i tèm lem nh tr em ng, r y. M i t pvi t thì dùng gi y dùng vi t ch không ph i dùng t mà vi t trên ván r i bôi. c trò phân nhi u l p. L p m i h c v lòng, la rùm: Thiên tr i, a t, nh n ng i, i t p vi t ch l n b ng khu tô, thì óng ti n tr ng m i tháng hai c c b c. p ã vi t c r i, d u còn vi t hàng ba thì ph i óng ti n tr ng n m c c. Còn l p nghe gi ng sách, b t lu n h c Minh Tâm B u Giám hay u H c T mNguyên, hay T Th Th Chú, thì ph i óng ch n m t ng. Nh v y nên m i tháng ông Giáo Huân ki m vài ch c ng b c, u ng trà hút thu ckhông h t, huê l i trong v n trong V nh H u ông giao h t cho con v i dâu n xài thong th . Th i d ng bi u trong tr ng ông giáo Huân không gi ng v i tr ng nhà n c. S m i n c m r i ngoài 9 gi thì b t u d y. G n 12 gi th y ngh tr a. Luc y h c trò t do,nh ng không c c i gi n làm r y; mu n v nhà thì v mu n i ch i c ng c, hay làmu n ó mà h c ôn ho c t p vi t tu ý. Th ng th ng m y trò tr ng tu i, nghe sách, thìluôn mà h c, duy có m y trò nh hay i ch i ho c ra ch mua bánh mà n. Hôm nay, quá 9 gi r i, h c trò r i rác i h c, vô sân r i thì i d c theo ng bên hèmà vô tr ng phía sau. Ông Giáo Huân n c m u ng n c r i, ông ng t i c a gi a v n thu c mà hút. Ôngngó ra l th y có m t c u trai ch ng 15, 16 tu i, ng i th th n, thì ông kêu: „Xuân, vô ây cho th y h i th m m t chút coi“. u trai y nghe kêu thì xâm xâm i vô, t i th m thì ch p tay cung k nh xá th y. ÔngGiáo Huân h i d n d p: „Cháu còn i h c ch Tây hay không ? H c n b c nào r i ? Nóiti ng Tây c hay ch a ? Thôi h c hay sao nên th i ch i v y h ?”.
  5. 5. h ng v ng v n 5 www.hobieuchanh.com Không i ng i ta tr l i, ông li n ti p xây l ng i vô nhà, và i và nói ti p: “Vô ây, vô nói chny n cho th y nghe th coi”. Ông Giáo kéo gh ng i d a cái bàn. C u Xuân th y thím H ng ng ng i trên b vánngang ó têm tr u mà n, c u xá thím r i ng x r , tay v n cây c t. Ông Giáo Huân h i l i: - Cháu còn h c d i Gò hay không ? - Th a còn. - Còn h c sao l i c v mà i ch i ? - Th a, bãi tr ng t hôm qua con v . - À! Bãi tr ng. Ngh t i ch ng nào m i h c l i ? - Th a ngh l i 25 tháng giêng. - hôn ! Ngh h n hai tháng, h c trò quên ch h t còn gì! - Th a, bãi tr ng l n nên ngh lâu. - Cháu xu ng Gò h c ã c hai n m r i. Bây gi lên t i c p nào ? Còn h c bao lâu n a m i r i ?. - Th a h i m i xu ng con ng i h c l p ba h c m t n m. N m nay con h c l p nhì mãn r i. Ra giêng khai tr ng, con s lên l p nh t, h c thêm m t n m n a thì cu i m i thi. - Thi thì ch c cháu u, vì th y bi t cháu ham h c l i siêng n ng, nên ch gì c ng y, h cháu h c thì ch c cháu gi i h n chúng b n. Mà qua n m nay cháu thi u i cháu c làm ông gì hay th y gì nè ? - Th a th y, con nghe ng i ta nói, h h c l p nh t mà thi u, nh mình thôi h c thì nhà n c cho làm th y giáo và b i d y m y tr ng công ho c tr ng làng. Còn n u mình ch u i h c thêm cho h c l c c cao, thì nhà n c nuôi c m n c áo qu n cho mình h c hai n m t i tr ng l n M tho r i lên Sài gòn h c ti p thêm hai n m n a. Mãn b n n m thì ra tr ng s c b làm thông ngôn, ký l c trong các s , ho c làm giáo viên d y m y tr ng s h c. - u qua sang n m thi r i cháu thôi h c i làm giáo làng ho c giáo t ng, m i tháng lãnh l ng 9, 10 ng có ngh a gì, s không c m áo cho cháu, âu có d mà nuôi ch H ng V n c. Ph i rán h c thêm b n n m n a ng làm thông ngôn, ký l c m i khá. Cha ch , mà ch H ng V n nghèo ch s c cho cháu h c n b n n m hay không ? - Th a, con ch a nói chuy n ó cho má con bi t. B ng con thì mu n h c n a, ng t con th y má con c c kh quá, nên nên con không n lo t ng lai cho ph n con, mà cho má con c c kh thêm t i b n n m n a. Có l con h c thêm m t n m l p nh t n a r i con xin i làm giáo làng ng con giúp má con. - Cháu bi t th ng m nh v y thì cháu là con có hi u. Ng t h i tr c cháu h c v i th y, cháu thông minh m m cán, h c c i H c, Trung dung, Lu n Ng r i k cháu b qua h c ch Tây. H c thêm ã m y n m r i n u ra làm giáo làng thì ng công phu c a cháu quá. Ch chi h i ó cháu h c luôn ch nho, thì bây gi cháu s c m tr ng t mà d y h c nh th y, l ng h ng h n giáo làng mà c thong th , kho kho n. H i cháu t bi t th y ng qua tr ng t ng mà h c ch tây, thi t th y bu n quá. Ng i Nam thì h c ch Nam, ng n theo nh ngh a c a mình. H c theo ng i ta làm chi. Th h c làm tôi m i, thà d t r i làm ru ng ho c l p v n mà nuôi thân c ng còn vinh quang h n nhi u. Th y th ng cháu l m. H i tr c cháu là ngôi sao xán l ng trong tr ng c a th y. Th y ch c th y s truy n o h c c a th y cho cháu c, b i v y cháu b mà i ng khác, th y ti c h t s c. - Th a th y, t i cha con m t, má con nghe l i c u Ba con, ép con ph i qua tr ng ng mà h c cho kh i t n ti n th y, r i sau c làm giáo viên. Vì v y nên con i i h c ch Tây, ch thôi h c ch nho thi t con c ng bu n l m.
  6. 6. h ng v ng v n 6 www.hobieuchanh.com - u anh H ng V n còn s ng, ch c th y c n nh, th y không nh cho cháu b nho mà h c ch Tây. Mà bây gi bãi tr ng ngh t i hai tháng cháu nhà làm cái gì ? Không l m i ngày n no r i th i ch i hoài. - Th a, con coi bài v c l i, ch không có làm chi h t. Ông Giáo Huân l l ng mà suy ngh . Ông m cái h p thu c ra và l y thu c v n màhút n a. Thím H ng nói: “Thi u gì con nhà giàu có, b c ti n d dã mà h l i không ch u i h c.Còn cháu Xuân ây ham h c, l i có khi u thông minh, mà nhà thì nghèo, m góa con côi, i c không c. Ông tr i tr trêu quá. Ch chi ông cho cháu Xuân sanh trong m t nhà giàucó l n, thì cháu s h c gi i bi t ch ng nào”. Ông Giáo nói: - i ph i có tr c tr o nh v y m i có chuy n mà nói ch . Có l t o hoá gây cu c khó kh n trui gan, th chí con ng i, b i v y g p khó kh n mà l t qua m i thi t là gi i. Thím H ng h i Xuân: - Ch H ng V n lúc n y còn bán ngoài ch hay không cháu? H t mùa b p, khoai i, ch bán th gì ? - Th a, má con bán xôi v i bánh bèo. - Bán xôi, bánh mà l i lóm bao nhiêu ? - Th a, m i b a l i n m ba c c c ng n. - s ng b t bu c ph i t n hao nhi u th , nh nhà c a, áo qu n, thu c men, ch có ph i t n c m, cá mà thôi âu cháu. Ông giáo nói: - Nhà nghèo ph i ch u nhi u n i kh , nói sao cho xi t. Mà khó kh n cho m y ng i ta c ng s ng c, có sao âu mà lo. N u có lo là lo ng vì ch b n hàn mà làm trái o ngh a, làm nh c t tiên mà thôi. Ông Giáo xây câu chuy n qua a h t phong hoá, thím H ng không mu n theo, nênthím làm l . Ông giáo m i nói v i c u Xuân: - Xuân, th y gi ng T Th cho cháu v a h t b Lu n Ng thì cháu thôi h c. Cháu còn thi u b M nh T , ch a nghe. B a nay th y b t u gi ng M nh T cho con Cúc H ng h c. - Chà! Cô Cúc H ng ã h c xong i H c, Trung Dung, Lu n Ng , bây gi cô nghe t i M nh T l n ? Gi i quá ! - Nó thông minh l m, l i siêng n ng c ng nh cháu h i tr c v y. Nó c ng l n r i, cha m nó mu n b t nó nhà ng t p buôn bán. Nghe gi ng sách tay ôi, m t th y m t trò thi t bu n quá. Ng t Cúc H ng c n n n xin th y d y dùm M nh n a cho nó h c b T Th r i nó s nhà mà buôn bán. Vì v y nên th y ph i rán d y dùm cho nó ng nó kh i thi u sót. Th y ngh t Gia nh mình bây gi không còn thi c gì n a. Ng i mình c n h c nho tu tâm, d ng tánh mà i v y thôi. Mà xu t thân làm n, n u không h c M nh T thì nh i chi c thuy n không có bánh lái. Cúc H ng tính buôn bán, nó mu n h c M nh T là ph i l m. ó là thêm m t lý th y ph i d y nó n a. May g p d p bãi tr ng, cháu không t i hai tháng, th y mu n cháu th a c h i mà h c luôn M nh T v i Cúc ng. Có thêm m t trò n a thì th y m i s t s ng. Cháu ch u hay không ? Xuân d d r i áp: - Th a, th ng th ng con suy ngh coi. - Suy ngh làm chi ? Có u chi tr c tr âu mà suy ngh . - Con ph i th a cho má con hay coi má con có b ng lòng lay không. - Á! Cháu s ph i óng ti n ch gì. Không. Th y d y giùm cho cháu, cháu kh i óng ti n h c. Bãi tr ng, cháu h c thêm M nh T cho có nhân ngh a mà x , có ích quá. không mà th r u có ích gì âu. Cháu b t u h c li n b a nay i.
  7. 7. h ng v ng v n 7 www.hobieuchanh.com Chi u v s nói l i cho ch H ng V n hay, nói th y d y giùm, th y không òi ti n. Mà cháu n c m s m m i r i hay ch a ? - Th a, r i. - y thì i xu ng tr ng v i th y. Bây gi ch c h c trò ã t i r i. Ông giáo d t Xuân vô trong r i i c a sau mà xu ng nhà d y h c. i d c ng ông i: - sách T Th c a cháu h i tr c cháu còn hay không ? - Th a, còn h t. i h c thì con gói c t trong t . Bãi tr ng con m i em ra mà c l i. Con m i l y ra h i hôm n y. - c l m. V y mai cháu em M nh T theo mà h c. B a nay cháu dò chung sách a Cúc H ng. Ch ng th y gi ng gi i r i, th y s cho cháu m n sách c a th y ng cháu h c . Ông giáo b c vô nhà h c, sau l ng có Xuân i th o. H c trò ng i ch t ba cái bànth p mà dài, c th y ng ng d y ch p tay xá th y. Ông giáo khoác tay bi u ng i xu ng vàông i ngay l i ch Cúc H ng ng i mà nói: Cúc H ng, th y l i ki m thêm m t trò xinnghe gi ng sách M nh T n a ây, ng cháu h c cho có b n. Cháu bi t Xuân mà”. Cô Cúc H ng ngó Xuân, mi ng chúm chím c i mà áp: “Th a bi t, anh Xuân là c trò c c a tr ng n y. Anh B i h c ch Tây m y n m nay. Xuân bi t ý Cúc H ngmu n m h i bao bi m, nh ng ngh không ph i ch bi n b ch qu y ph i, nên c u c ng chúmchím c i ch không nói chi h t. Ông giáo bi u m y trò d n xu ng m t chút ng tr ng u bàn gi a m t ch choXuân ng i ngang m t v i Cúc H ng ng i phía bên kia. Ông Giáo i qua hai bàn hai bên màch o cho h c trò h c. Xuân ng i ngó t phía thì th y ván, bàn, gh , võng, u còn y nh m y n m tr c,không d i i chút nào h t. Phía trong lót b ván gõ nh cho th y n m ng i. Tr c b vánthì m t cái gh nghi, trên gh có m t bình trà, hai chén nh , m t h p thu c, m t l l a v i t c p ki ng, cho th y mang mà xem sách. M t bên l i có ba ch ng sách th p th p,sách c mà bìa c ng quành. Trên ván có g i d a, có g i u, có qu t lông, l i có m t ng n roimây khi nào h c trò nh làm r y lúc th y gi ng sách, thì th y nh p trên ván mà bi u im ng. Th y ã có ch n m ng i thong th , mà ngang v i b ván l i có gi ng m t cái võng b lúc th y d y m t thì n m a nhúc nhích cho mát. Còn ba dãy bàn c a h c trò ng i h c, thì hai dãy hai bên toàn là h c trò nh c ngchung v i l i 30 trò, m t bên h c Tam T Kinh, m t bên h c Tam Thiên T , bàn nào h ctheo bàn n y nên la rùm. Bên nây h c: “Ph cha, m u m , s th y, quân vua”, thì bên kia l ila: “Thiên Tr i, a t, th t m t, t n còn, t con, tôn cháu, l c sáu, tam ba, gia nhà, qu c c,…”. Xuân ng i m t ngó tr c sau, tai nghe inh i, quang c nh cách l y n m tr c di n l itr c m t, x a nay c ng v y, c u xúc ng nên li c Cúc H ng mà c i. T i bàn gi a ch u ng i, ch có m i trò, 3 gái 7 trai, toàn là h c trò nghe sách duy có Cúc H ng, 15 tu i, c T Th , còn 9 trò kia, gái c ng nh trai, còn h c sách Minh Tâm, tu i tác x p x v inhau, l i 13 ho c 14. Ông Giáo Huân l n l t d y giáp hai bàn hai bên r i ông nh p roi bi u nín h t ngông gi ng sách cho h c trò l n. Nh t p quen k lu t nhi u n m, b i v y v a nghe nh p roi thì c trò nín êm, ch có ít h c trò l m th m trong mi ng. Ông Giáo l i gh nghi l y cu n sách Minh Tâm v i c p m t ki ng r i i ra mà ng icái gh t i u bàn gi a phía ngoài c a, d sách ra c ch r i c t ngh a t ng ch , t ngcâu cho h c trò nghe. C u Xuân c ng nh Cúc H ng day l i phía trò ng i g n li c m t dòmvào quy n sách mà dò chung v i b n. Ông Giáo c t ngh a c hai t sách r i ông x p l i mà nói: “Thôi b a nay gi ng baonhiêu ó ã nhi u r i. Bây h c i, có câu nào ch a hi u rõ thì s h i l i. Bây gi th y
  8. 8. h ng v ng v n 8 www.hobieuchanh.comgi ng M nh T cho cúc H ng. M y trò c ng nên lóng nghe l n ng hi u chút nh ngh a lýsau h c cho d ”. Ông i l i gh nghi i sách mà l y “M nh T th ng quy n r i kéo gh ng i u bànphía trong. Ông th y c u Xuân ng i khoanh tay không có sách tr c m t, ông m i bi u trò gáing i g n Cúc H ng i ch v i Xuân ng Xuân qua ng i d a bên Cúc H ng mà dò chungsách c a Cúc H ng. Xuân vâng l i th y mà i ch , không ái ng i chi h t. Cúc H ng y cu n sách quaphía Xuân. Th y b t u c t ng câu mà c t ngh a xuôi r i nói t i lý. Hai tr cúi mà dòmchung vào quy n sách, hai u g n ng nhau, nh ng m c lo dò cho nh ch và hi u ngh anên không ái ng i chi h t. y c ba t sách r i ông Giáo nói b a u gi ng ít m t chút ng kh i ngán, quen i s gi ng nhi u h n. Ông trao quy n sách c a ông cho Xuân m n. Ông l i b ván ng i rót c trà mà u ng và l y cây qu t mà qu t. c trò a c m v lên h i ch , a c m sách l i h i ngh a, ti p t c lên xu ng khôngng t. Xuân g m u vào quy n sách không ý n vi c chi khác, c ng không tính i chng i tr l i ng xa Cúc H ng. t tr i g n ng bóng, ông Giáo th y h c trò các c p u lo h c, không còn h i chngh a gì n a, ông l i võng n m, m t h i r i b i lên nhà trên. c trò bi t th y i ngh tr a, t i gi mình c thong th nên r nhau t p i ch i, t p i ch mua bánh v n. Ph n ông thì ra ch , nh ng i riêng thì t p ôi ba trò, ch không ichung. Trò nào không mu n i thì g i ti n cho chúng b n mua giùm k o, c m ho c chu i u. Bây gi trong tr ng ch còn có m i m y trò, nh ng d m nhau t khóm n m ba trò,con trai thì ra sau hè ánh áo, con gái thì ng i d i t ánh a. Trên bàn gi a ch còn có Xuân v i Cúc H ng ng i êm, ch m chú ngó vào sách mà c, ng i m t bên nhau, nh ng không ai nói t i ai. Thình lình Cúc H ng kêu mà h i: “Anh Xuân, bài u ý nói cái gì v y anh ? Nãy giem suy ngh h t s c mà em hi u không th u. H c mà t p luôn luôn thì vui. Vui cái gì ? B nxa l i thì m ng. Sao mà m ng ? Ng i ta không bi t mà nình không h n, v y m i là quân t .Không bi t gi ng gì ? Anh hi u sao âu, anh làm n c t ngh a l i cho em nghe th coi”. Xuân ngó ngay Cúc H ng và nghiêm ch nh áp: “Theo l i th y d y h i nãy thì bài y khó hi u là t i ch “h c”. Cô ph i nh ngh a ch “h c” cho úng thì t nhiên cô hi u t”. Cúc H ng c i mà nói: - Anh kêu em b ng cô nghe k quá. Anh em h c v i nhau m t tr ng t h i nh , mà anh kêu cô thì d ng nh thu nay ch a quen bi t nhau. - Ch kêu th nào ? - Kêu b ng em. - Cô ã l n r i. Kêu em sao ph i. - Anh m y tu i mà anh nói em l n ? - Tôi 16 tu i. - Em m i 15, nh h n anh m t tu i thì làm em là ph i l m ch . Em mu n t rày s p lên anh kêu em b ng em cho có tình thân thích m t chút, ng kêu b ng cô n a nghe hôn. - Mu n vây c ng c. T ý em. - Bây gi anh c t ngh a bài sách l i cho em nghe i. - Ch “h c” ây là h c o nho, ch không ph i h c ng bi t ch Tàu, nh mình c ây v y. Sách nói: “H c nhi th i t p chi, b t duy t h ?”. Tôi hi u ngh a nh y: mình c nghe gi ng v o nhân ngh a c a nho giáo; r i m i gi m i kh c mình gia công rèn t p, làm y nh l I d y; mình h c ã c o há mình không vui
  9. 9. h ng v ng v n 9 www.hobieuchanh.com lòng p d hay sao ? Ch “duy t” là vui p, nh ng vui p trong ch không l ra ngoài. - Anh gi i ngh a nh v y thì hi u quá. Em hi u r i. H i nãy em b i r i là t i em không bi t nh ngh a ch “h c”. em gi i câu th nhì cho anh nghe coi trúng hay không. “H u b ng t vi n ph ng lai b t di c l c h ?” Ý sách nói: có ng i n ph ng xa h nghe mình h c ã c o, h n mà bàn lu n ho c h c h i i mình, c nh v y mình không vui hay sao ?” - Em nói nh v y thì trúng l m. Nh ng em nên nh ch “l c” ngh a là vui nh ch “duy t”, song vui l ra ngoài ch không ph i vui trong nh “duy t”. - Cám n anh. Em s nh . Còn câu chót, ph i nh v y hay không? „Nh n b t tri nhi t u n b t di c qu n t h ?“ ngh a là: ví d u ng i ta không hay, không bi t mình tu t p ã c o, n u không ai tìm t i ng h c h i v i mình, mà mình c ng không h n trách, mình n c nh v y không ph i là quân t sao? C t ngh a nh v y trúng hay không anh Xuân? - Trúng l m. Em gi i quá. - May có anh h c v i em; nên em h c d mà l i vui n a. N u em h c m t mình, ch c em b i r i l m. Anh thôi h c ch Tây hay sao nên tr l i h c ch nho ây anh Xuân.? - Lúc n y bãi tr ng, tôi c ngh t i hai tháng. H i nãy tôi ghé th m th y. Th y nói b a nay th y b t u d y em h c b M nh T . Th y bi u tôi nh n bãi tr ng c nhà, tôi nên h c luôn M nh T v i em ng thông tr n b T Th . T i v y nên tôi m i h c ây, ch không ph i tôi b ch Tây. Ch ng khai tr ng tôi ph i i c thêm m t n m n a cho mãn l p nh t r i m i thôi. - u v y thì anh h c ây t i hai tháng. Em h c M nh T có anh dìu d t. Em ng l m. Em h c xong b T Th r i em c ng thôi , ng nhà t p buôn bán. Anh nh m coi trong hai tháng mình h c h t b M nh T hay không ? - Th y nói th y rán d y cho h t. - Em m ng quá. Mình c h c v i nhau t i hai tháng. Ch ng thôi mình s thôi v i nhau m t l t. Anh không có sách M nh T hay sao ? - Có nhà. B a nay tình c th y bi u h c, tôi có dè âu mà em theo. Ngày mai tôi có sách. - u không có, anh h c chung sách c a em c ng c. Anh h c nho gi i, n m ó anh b nho mà h c ch Tây, th y ti c quá. Em c ng bu n. T i sao anh b nho h c ng theo tân h c v y anh Xuân? - i ý c u tôi mu n nh v y. C u nói con ng i tr c h t ph i lo cho no c m m áo. i h c ph i chú tr ng v c m áo ngày sau. i n y mà còn h c nho dùng vào ch nào. Cha tôi m t, má tôi nghèo, nên tôi ph i nghe l i c u tôi mà b c theo i. - Vì c m áo nên i h c. H c nh v y em s không c cao th ng ph i hôn anh ? - Ph i l m. Nh ng nhà nghèo, n b a tr c ph i lo b a sau làm sao mà ngh n cao th p cho c em. Tôi i Gò Công mà h c hai n m nay, may có hoc b ng tôi h c i c. N u không có thì tôi c ng ph i b r i m c d u c u m tôi cho tôi n m. - Anh có chí háo h c, l i có khi u thông minh, mà b nhà nghèo, thi t u ng quá. - i ng i u có m ng riêng. Tôi không phi n mà c ng không ti c chi h t. - Anh ói b ng hôn anh Xuân ? Em có ti n ây. em m n h c trò i mua c m chùi cho anh n. c d u Xuân c n, nói không ói b ng, Cúc H ng c ng ng d y i l i ch m y trògái ng ánh a mà a ti n m n m t trò i mua n. M t lát trò y em vô hai mi ng m g o v i hai v t c m chùi. Cúc H ng b ra th ng cho trò i mua n a v t c m chùi, r i i Xuân n ch i. Xuân t ch i không ch u n, c nói không ói.
  10. 10. h ng v ng v n 10 www.hobieuchanh.com Cúc H ng làm m t bu n mà h i: “C m c a em mua nên anh chê ph i hôn ? Em c ngkhông ói. S d em m n i mua là vì b a nay g p nhau l i, còn c h c chung v i nhau a, em m ng, em mu n anh em n chung th gì m t chút cho vui v y thôi. Anh n c m c aem mua, có gì âu mà m c c . Anh t ch i em bu n l m. Anh n m t th c m g o ây”. Cúc H ng l y m t mi ng c m g o a cho Xuân. V i nh ng l i thi t tha v a nghe ó thì khó cho Xuân t n a c, nên c u ph i l y mi ng c m g o c a Cúc H ng a m i.Nh ng c u l y r i c u b ra làm hai, phân n a trên mi ng c m th nhì, còn phân.n a c mmà n. Cúc H ng vói l y n a mi ng lai ó mà n và nói: “Anh chia hai nh v y em ch u m. Anh n phân n a, em phân n a”. Hai tr ngó nhau, ng c i v i nhau. Tuy Xuân thôi h c tr ng n y ã h n ba n m, nh ng chung m t ch , hai tr lâu lâuthì g p nhau ngoài ng hoài. Mà g p thì th y thoáng qua v y thôi, ch không ngó cho k .Tình c hôm nay c ng i d a bên nhau, c nói chuy n v i nhau nhi u, l i nãy gi l tsách, ch ch , nhi u khi ng ch m tay nhau, c hài tr ng nh n hình d ng bây gi bi n ikhác h n v i hình d ng ngây th h i tr c, r i trong lòng xúc ng, d ng nh có cái gì nólay chuy n trong u óc, mà nó còn làm ph i ph i trong ru t gan n a v y. Cúc H ng th y Xuân bây gi là m t c u trai m nh m , g ng m t hi n t , c p m tsáng tr ng, t ng m o nghiêm trang, nói chuy n hòa h n. Xuân khác h n m y c u trai tíalia, vúc v c, mà c ng không gi ng l y c u nhút nhát s t sè. Tuy Xuân là con nhà nghèo m cqu n áo v i bô, song t v n nói cho t i thái , con nhà giàu khó mà bì k p. Còn c u Xuân th y Cúc H ng n m nay ã ra mã con gái, tóc b i vén khéo, m c áo a qu n hàng, nét m t v a p , v a thu n hòa, ti ng nói v a trong ng n, v a l ngh a. ã y mà còn thêm t ng i y u u mi ng c i có duyên, ngón tay no tròn, n c da tr ng . nhan s c và tánh tình u hi p nhau, khêu g i ham thèm c a trai m i l n lên. C u Xuântuy n t na m th m, c ch àng hoàng song c u c ng có máu có th t, bi t mu n, bi t yêu,nên thân c n v i Cúc H ng, c u ch ng kh i rúng ng can tr ng nh muôn ngàn thanhniên khác. Cúc H ng th y xuân n h t mi ng c m g o r i, cô li n l y t c m chùi b làm haimà a phân n a cho Xuân và nói: “Anh n thêm n a v t c m chùi v i em, r i em i múc c cho anh u ng. Có anh h c chung v i em, h c t i ch ng nào, em c ng không lo”. Xuân không có lý mà t c nh ng l i m i h u tình, h u ngh a c a Cúc H ng, nênph i lãnh n thêm n a v t c m chùi n a. Cúc H ng vui v nói chuy n không ng t, ch ngth y Xuân n r i cô m i vô trong l y tô múc m t tô n c m a b ng ra cho Xuân u ng và r atay. Cô ng ngó Xuân, cô r t vui lòng mà c cho Xuân n u ng, b i v y cô chúm chím i hoài. i Xuân r a tay r i cô l y tô v i c m n không h t em l i ch ba trò gái ánh amà m i n c m r i nh em giùm cái tô vô trong mà c t luôn. Ch ng cô tr l i cái bàn gi athì th y Xuân ã em sách v qua ng i phía bên kia, i di n v i cô nên cô h i: - Sao anh không ng i bên n y n a ? - Tôi có sách nên không phép ng i chung hoài, nh t là không có th y. - Em hi u r i. Thôi bây gi em c và c t ngh a nghe luôn. Anh dò coi n u có ch nào sái, anh s a giùm cho em. Bây gi Cúc H ng m i c và gi i ngh a. Xuân dò theo, ch nào Cúc H ng gi ikhông rành thì Xuân nói thêm, có khi Cúc H ng c m sách i qua ng m t bên Xuân mà nóichuy n. r i, H c trò i ch ho c i ch i l n l t tr v h t. Bàn nào c ng lo h c l i ng t lát n a th y s xu ng mà d n bài. M y trò nh n u quên ch nào hay là không hi u câunào thì h i m y trò l n mà h c. ó là t c l c a tr ng ông Giáo Huân thu nay, h l n thìph i giùm giúp nh , gi i ph i nâng d , cho không ph i nh thói i l n thì hi p nh , gi ithì khi d .
  11. 11. h ng v ng v n 11 www.hobieuchanh.com Ông Giáo Huân ngh tr a, ông th c d y t m và u ng trà r i ông m i xu ng tr ng.Ông d n bài l p nh ng i hai bàn hai bên r i ông cho v tr c. Còn bàn gi a, h c Minh Tâm i T Th , thì ông l i ng ông d n k . Ông bi u m t trò trong ám h c Minh Tâm c i gi i ngh a t câu trong m y t sách ông ã d y h i s m m i. y trò khác ng i dò mà nghe. Trò n y gi i vài ba câu thì ông bi u trò khác gi i ti p.Có câu nào gi i tr t, ho c không rành, thì ông ch n mà gi i l i. Qua t i M nh.T , ông Giáo bu c Cúc H ng ph i gi i. Cúc H ng nh có Xuân c tngh a giùm rành r tr c r i, nên cô gi i có m ch l c, nói ý ngh a, không sai không sót chi t, làm cho ông Giáo r t hài lòng, nên ông khen Cúc H ng n c n , m c d u ông bi t cóXuân ph giúp nên Cúc H ng m i thông c nh v y. n n a chi u, d n bài xong r i, ông Giáo cho v h t. Xuân b c l i quy n M nh trên gh nghi và xá th y mà ra tr c m t mình. C u s m không bi t c u i âu nên mtrông, b i v y c u ri t v nhà xóm Cây Me l n. Cúc H ng ôm sách th ng th ng ra sau, r i t xu ng phía ch ng v nhà d a mékinh.
  12. 12. h ng v ng v n 12 www.hobieuchanh.com (3) III p thi u niên nam n , x ng ôi v a l a, c hai u ham h c, u d th ng g p nhauli n kh n khít, li n thân yêu, là con nhà ai âu ? Xuân v i Cúc H ng là hai nh n v t chánh c a truy n n y, m t nghèo m t giàu, nhànghèo thì kh v i nghèo, còn giàu c ng kh v i giàu, vì n ng tình n ng ngh a nên c hai uch u kh nh nhau, c u mang n i kh c a d ng tr n, kh n k m t ng i còn, mà tìnhngh a v n kh kh , tình không phai, ngh a không l t. y nên d n ph t tông tích c a c p thi u niên n y ra ây cho r i, không c n ph i gi ugi m n a. Xuân thi t tên h là Phan V nh Xuân, con trai c a Phan V nh Thanh, sanh tr ng t ich Gi ng Ông Huê, trong m t xóm cách ch ít tr m th c, g i là xóm Cây Me l n, vì ch ócó m t c y me c c u, g c l n n hai ng i n i tay nhau ôm m i giáp. Phan V nh Thanh có v là Th Hài, v ch ng sanh có m t a con trai, là V nh Xuân ó mà thôi. nh Thanh nghèo, nh ng có ngh ng thúng, ng r khéo, b i v y ng i trongch và m y làng xung quanh n t ng thúng r , ph i ng i làm t i ngày mà c ng không p cho ng i ta l y. Còn v là Th Hài l i gi i v ngh mua bán, khi làm bánh bò, bánh ch,khi n u b p, n u khoai, khi mua t, mua rau, khi mua xoài, mua mít, em ra gi a ch ng ibán. ch ng u có ngh riêng, b i v y nhà tuy nghèo, song c m g o , qu n áo lành,kh i n n n, không v t v . nh Thanh h i nh có h c ch nho v a dùng; l i có hoa tay nên vi t ch coi s c o và t i t t. Nh hoa tay ó mà c H ng ch c trong làng ch n c lên ch c H ng v n, khi cúng m u, cúng ình thì V nh Thanh vi t v n t . ch ng sanh có m t a con, mà may V nh Xuân có khi u thông minh, l i có tánhháo h c. M i n m sáu tu , V nh Xuân th y con nít trong xóm ôm v i h c, nó òi i theo.Cha nó th y v y m i mua sách Tam T Kinh r i lúc nào r nh rang thì d y nó h c ti ng m tvà t p nó vi t ch . Ch ng nó c b y tu i, cha nó em n tr ng ông Giáo Huân xin chonó h c. Ông Giáo Huân th y V nh xuân còn nh mà ã thu c sách và vi t c, thì ông emlòng yêu. Ông ân c n d y V nh Xuân trong n m n m thì ã d y t i T Th . Ai th y V nh Xuân m i 12 tu i mà h c T Th c ng cho là k quái, nên g i là Th n ng, làm cho ông Giáo Huân càng thêm t hào nên ông chuyên chú d y V nh Xuân s t s ng c bi t. i thay V nh Xuân h c Lu n Ng v a r i thì H ng v n V nh Thanh b nh trong m yngày r i m t. Th Hài có ng i em trai tên là Ba Cao, t i ch Gò Công, hay anh r m t, v ch ngli n lên giúp v i ch lo vi c t ng táng. Ba Cao h i tr c c ng nghèo, may g p ng i v , g c Vàm Láng có v n cb ytám tr m. V ch ng lên Gò Công c t nhà g n ch r i mua m t chi c xe ki ng v i ba conng a ch y m i a r c hành khách. Lúc y ã có l á b t t Gò Công thông ra các ch ,mà xe thì ít có, b i v y Ba Cao a hành khách thâu l i d i dào. Khi H ng v n V nh Thanhch t ây thì v ch ng Ba Cao ã có m t b y ng a sáu con kéo chi c xe t ch y ng C aKhâu m i ngày hai chuy n, m t chi c xe ki ng ch y ng ch T ng Châu v i m t chi c xehai bánh dùng ch y m i riêng. Trong nhà có t i ba ng i b n gi ng a và ánh xe. Trong t th ng có b c ngàn luônluôn. Ng t v ch ng không có con, nên còn bu n v ch d b c ti n mà thi u con cháu. Chôn c t H ng v n V nh Thanh xong r i v ch ng Ba Cao h i th m gia o c a ch ,khuyên ch bán nhà c a, c v Gò Công mà , tr c ch em.g n nhau, sau V nh Xuân h cch Tây, ng l p thân cho vinh hi n v i ng i ta. Th Hài nói âu quen ó, ã có ngh
  13. 13. h ng v ng v n 13 www.hobieuchanh.commua bán thì ây m con c ng có th thong th s ng v i nhau. Ch không ành b x mà i,nh t là H ng v n m i nh m m t, n m m ch a khô, nên không n lìa xa m ch ng n i quávãng. Ba Cao mu n em ch v nuôi mà ch không ch u, chàng m i xin cho V nh Xuân làmcon nuôi ng chàng cho h c ch Tây, sau làm th y ký, th y thông, r i l n l n làm ôngHuy n, ông Ph . Chàng nói i ã i m i, ph i h c qu c ng v i Pháp v n m i có chdùng, ch ch nho thông d ng h i c u trào, bây gi không ai dùng n a, d u h c gi i, h cnhi u, c ng không ích gì. Th Hài nghe l i em nói có lý, nh ng th ng con không n lìa xa, nên nói thôi ch em V nh Xuân qua tr ng T ng ch Gi ng cho h c ch Tây th m t vài n m, nh nó h c c r i s g i nó v i c u m nó d i Gò Công ng h c ti p. Vì v y nên cách vài sau, Th Hài d t con lên th a cho ông Giáo Huân hay mà em nh Xuân qua tr ng T ng cho h c ch Tây. Ông Giáo Huân m t m t trò gi i ông ti c vôcùng. Nh ng v H ng v n Thanh ã mu n con h c cho h p th i, mà ông c ng d bi t chnho bây gi không c thông d ng n a, b i v y V nh Xuân i thì ông ti c, mà ngh t i i ng lai c a V nh Xuân thì ông không n níu l i ng h c hoài v i ông. Vì th ng V nhXuân nhà nghèo mà l i m góa con côi, ông không dám vi n ngh a v , ho c n n c, màkhuyên ph i an b n cho tr n o. Ông Giáo Huân ph i ép b ng cho V nh Xuân b nho h c theo Pháp h c, mà ch ng nh Xuân t bi t ng theo m i v , ông ng trong c a ngó theo, ông a n c m t. ây v nh Xuân t ch n vào m t con ng m i, l y v n „A. B.“ mà ráp thànhch , thành câu, và c ng l y câu „u môn x ” làm n c thang leo lên ài danh l i. V i chíham l c s h u, V nh Xuân h c th gì c u c ng c g ng êm ngày, b i v y h c tr ng T ng t n m thì ch qu c ng c u c mau l , vi t d dàng, còn ch Pháp c u ã hi u m y câu d . a c 15 tu i thì V nh Xuân c ch n i thi h c b ng. C u u cao, c nhà c c p cho m i tháng n m ng b c, ng xu ng tr ng s h c Gò Công mà h c l p ba.Th Hài d t V nh Xuân xu ng g i nhà Ba Cao mà i h c. V ch ng Ba Cao hay cháu h c chTây t n phát thì m ng r vô cùng, chiu lãnh nuôi V nh Xuân, còn s ti n h c b ng m i tháng giao l i cho Th Hài may áo qu n nhà b n. i nh v y ó nên hai n m nay V nh Xuân m i h c tr ng Gò Công ng i l p ba m t m, lên l p nhì m t n m n a, bây gi bãi tr ng và ngh i ra giêng khai tr ng s trxu ng h c m t n m l p nh t n a r i i thi. Còn Cúc H ng là danh t c a ông Giáo Huân t riêng cho môn c a ông h c gi i.Tên thi t c a Cúc H ng là Lý Thi T , con gái th t c a Lý V n M , m t ng i buôn bánlúa g o, giàu l n, nhà và v a d a nhé kinh, g n u C u S t ch Gi ng. Thu y ch a có nhà máy nh l p trong các ch , các làng, xay lúa ra g o tr ng,màbán nh bây gi . Duy t i Ch L n m i có nhà máy xay lúa mà thôi. Mà th ng gia ngo iqu c mua nông s n c a ta thì mua g o tr ng v i g o l c, vì x h không có nhà máy xay, n umua lúa thì t n ti n ch chuyên nhi u, mà em v r i khó làm ra g o bán li n cho c. Vì l y nên m y nhà máy Ch L n ã mua lúa xay ra g o, mà h xay không cung c pcho th tr ng, nên ai có g o tr ng ho c g o l c ch n bán h c ng mua luôn n a. ng sông Gò Công lên Ch L n r t thu n ti n. Ghe ch lúa g o i m t có hai con c thì t i. Vì v y nên trong h t Gò Công nh ng ng i có v n c ôi ba ngàn, h x ngra làm ngh lái lúa ng góp mua lúa mua g o ch i bán. ch Vàm Gi ng, bên C a Ti u, nh có kinh ào i ngang qua ch Gi ng r i thông i r ch Gò Công bên sông Bao Ng c là sông Vàm C , b i v y a th giúp cho ch Gi ngbi n thành m t th tr ng lúa g o trong h t Gò Công. ây có nhi u ng i c t v a tr lúa,tr g o t ngoài ng em vô bán. H mua bán l i cho nh ng lái lúa g o ch lên Ch L nmà bán ngay cho m y nhà máy ho c bán cho m y tàu kh u làm trung gian mua cho nhà máy.
  14. 14. h ng v ng v n 14 www.hobieuchanh.com i ó, h n mùa g t lúa, thì ch Gi ng ph n th nh l m. D i kinh ghe mua lúa uch t. Còn trên b , t n a bu i chi u cho t i h t canh m t, ngoài ng h gánh g o vô bán n m y tr m ng i, m i xóm i chung m t t p, l i có n m ba xe bò ch lúa em vô n a.Ch lúa g o n y bu i chi u nhóm t i d c c u s t. àn bà, con gái, d n ng i bên ng màbán d u l a, n c m m, h p qu t, trà tàu, cá khô, bánh trái, thúng, r , nón, gu c, nia m,ngh a là bán th th ng c n dùng ch n thôn quê. y ng i v a lúa g o l i ó tr giá mà mua. H nh giá xong r i thì ng i ta gánh i v a mà ong. L y ti n r i thì ng i ta tr l i d c c u s t mua mà v . Lý v n M g n u c u s t, nên mua bán lúa g o thu n ti n vô cùng. Ông ta nhngh n y mà làm giàu to. Mà thêm bà v , là Th Phú, c bà m chia gia tài cho m t s n g n m t m u ngoài Ch M i, thu c làng V nh H u, v i m i m u ru ng t t phía UGi a, thu c trong a ph n làng V nh Tr n a, nên v ch ng ông Lý v n M th y gia tài càngthêm v ng vàng. Ông M g c con cháu khách, cha ông h i tr c là m t khách Tri u Châu, có ti m bán i t i ch Gi ng, vì v y nên làng g i ông là Minh H ng, m c d u ông giàu, làng c ngkhông kh ng c ông làm H ng ch c. Ông M không thèm l y s ó mà phi n lòng, ông nóilàm ông gì c ng không b ng ông có ti n, mình làm ông y mình kh i b m d ai, mà c ng kh ilo s ai cách ch c mình c. ch ng ông M có c b n a con, a l n th hai nên t tên Hai, ã có v mà ti m bán v i v i hàng l a t i u ch . a k th ba, con gái, nên t tên Th Ba, vch ng ông ã g nó cho con ông C Quí trên ch C u Ngang. a k n a th t , nên t tênTh T . y là cô Cúc H ng ng h c v i ông Giáo Huân ó. Hi n gi cô m i 15 tu i. Cha cô nh t nh n m t i cô 16 tu i, cô ph i thôi h c t p bán buôn, may vá, r i g l ych ng. Còn a con út, c ng con gái, n m nay ã c m i tu i, t nh t i gi khí b m y u t, nên èo u t hoài, cha m không ch u cho i h c. Cúc H ng n 11 tu i, cha m m i cho i h c ch nho v i ông Giáo Huân. Khi côvô tr ng b t u h c v lòng, thì V nh Xuân ã h c r i, ng nghe gi ng Minh Tâm, b i y cho nên hai tr không g n nhau. Mà cô h c m i c h n m t n m thì V nh Xuân l i xinthôi, ng i h c bên th ng t ng. ó g c tích c a V nh Xuân v i Cúc H ng là v y ó; c u nghèo, cô giàu, nên gia okhác nhau, nh ng c u cô u ham h c nh nhau, h c nho c ng ng s c v i nhau, b i v ygây tình b ng h u d dàng. Tr c kia, hai tr g p nhau h ng ngày, ngó nhau v i c p m t ngâyth không th y v gì áng th ng yêu, ho c khêu tình c m. Hôm nay không ph i v y n a.Hai.tr g p nhau l i r i, nhìn nhau mà không dám ngó chán ch ng, Cúc H ng t ý s t.sè,còn V nh Xuân ra b ái ng i. C hai u l p nghiêm làm t nh, nh ng trong lòng d ng nh cócái gì làm ph i ng, không dám tìm hi u, mà c ng không mu n nói ra. Ph i i ông Giáo ingh r i, l i c ng ph i nh Cúc H ng ki m th g i khêu câu chuy n tr c, b t u c y gi ithích bài sách, r i l n l n nói t i vi c h c hành, nói cho quen ng phá tan ái ng i, s t sè, r i i dám m i n c m, m i dám ngó ngay nhau mà nói mà c i, m i dám bi u l thân yêu, i dám vui m ng tái hi p. Chi u b a ó V nh Xuân v nhà, bà H ng v n h i con i ch i nhà nào mà lâu d y, V nh Xuân c i ng n ngo n, thu t chuy n ông Giáo Huân bi u th a d p bãi tr ng l inghe ông d y b M nh T . Ông nói ông d y giùm, ông không n ti n. Ông bu c ph i h cluôn M nh T cho tr n b T Th . Bà H ng v n nghe nh v y bà r t vui lòng, th m nghlúc bãi tr ng d u h c ch nho c ng có ích h n i ch i, b i v y bà không ng n c n, l i h a i b a bà n u c m s n r i s i ch mà bán, ng con có c m n s m mà i h c. Còn Cúc H ng v nhà, cô không nói t i s g p g V nh Xuân cho ai bi t, nh ng th y a em gái thì cô vui v phi th ng, mà h ng i ng m t mình thì cô bu n hiu, coi b l ng ,t l .
  15. 15. h ng v ng v n 15 www.hobieuchanh.com Sáng b a sau, n c n r i, Cúc H ng l t t ôm sách i h c s m. Vô t i tr ng côth y m i có vài trò nh t i tr c mà thôi. Cô th ài, i l i bàn mà ng i, d sách ra coi,nh ng c p m t c ngó ch ng ra góc nhà trên, là ng h c trò vô ra, có ý trông V nh Xuân n. c trò, t p ôi ba a, l n l t i vô tr ng. Bây gi Cúc H ng m i th y V nhXuân th ng th ng i vô v i m y trò nh . Cô m ng, ng c nh y th ch th ch trong trí b i r i,không bi t nên ng i ây mà ti p V nh Xuân, hay ph i làm sao. Cô lính quýnh, vói l y nghiên c c m i vô trong m t chút n c ng mài m c mà vi t. Ch ng cô b ng nghiên m c itr ra, th y V nh Xuân ã ng i trên bàn r i, ng i i di n v i cô, tr c m t có m t cây vi t i m t quy n sách, bìa có b n ch “M nh T th ng quy n”, thì cô i th ng l i ng t i u bàn cho g n c u, r i l y th m c mà mài, mi ng c i, m t ngó c u mà nói: - Em t ng anh i h c s m, nên em i s m d quá. Nãy gi em ch anh lâu d . - Th y n c m r i th y d y m y trò nh tr c, g n tr a m i gi ng sách cho mình, i m làm chi. - Vô s m mình t p vi t, r i xem th bài h c tr c, ng ch ng th y c t ngh a mình hi u cho nhau. Anh m i mua cây vi t ó ph i hôn ? - Không. Vi t c h i tr c tôi c t dành, th y còn dùng c, nên tôi em theo ng có mà ch m sách, ho c âm ngh a. - Em có em theo m t cây vi t m i ng em cho anh ây. Hi u vi t c a em t t l m. Tía em m n tài phú ti m X ng Th nh mua giùm trên Ch L n, mua m i l n t ch c dành vi t. - Cây vi t c a tôi còn dùng c. Cúc H ng mài m c r i, nghiên m c tr c m t V nh Xuân, và l y cây vi t m i v i t t l y a mà nói: - âu anh vi t th m t hàng coi ch còn t t hay không. - Tôi b m y n m nay, b bút lông mà c m bút thép, thì còn hay gì n a c. - y, anh vi t th coi mà. nh Xuân d p cây vi t m i m t bên, c u l y cây vi t c c a c u, r i coi theo sáchmà vi t ra m t hàng. Cúc H ng ng m t bên, ch ng tay trên bàn mà coi vi t, ch ng th yvi t hàng r i cô nói: “Anh b lâu mà anh vi t còn hay quá, ch t t l i c ng h n ch c aem nhi u. Anh l y cây vi t m i anh vi t th m t hàng n a coi”. nh Xuân t m cây vi t m i ch m m c vi t thêm m t hàng n a, vi t ch nh h n.Cúc H ng càng khen h n n a. Cô l y t gi y Xuân m i vi t ó em v ch mà ng i, r i l ycây vi t c a cô, c m c i vi t hai hàng c ng nh Xuân v y. Vi t r i cô a t gi y qua choXuân mà nói: “Thi t ch c a em y u h n ch c a anh”. nh Xuân coi r i nói; “Con gái vi t ch c nh v y thì ã hay l m r i, còn mu nsao n a. N u mu n vi t ch cho t t thì c n ph i luôn t p nhi u n m. Mà hay ch quí h n chhay. Vi t ch hay không có ích l m. Nghe th y nói h i x a ai vi t ch hay, h thi u thì c b vào Hàn Lâm Vi n chép sách ng kh c b n mà in. i nay có thi c gì n a âu.Vi t ch hay ch i ch T t ra ng i vi t li n m n n ti n v y thôi”. c trò t u nãy gi r i. Ông Giáo trên nhà th ng th ng i xu ng tr ng. Cúc H ng vói l y t gi y vi t nãy gi ó mà c t và nói nho nh : “Em c t dànhlàm v t k ni m. Anh l y luôn cây vi t m i mà dùng”. Ông Giáo b c vô. H c trò các bàn u ng d y chào th y. Ông Giáo h i Xuân có em sách theo hay không. Xuân th a có và luôn d p chuy n l i bà H ng v n c m n th ychi u c n Xuân. Ông Giáo g c u r i i d y h c trò t nh lên l n nh ngày hôm qua vàcác b a thu nay. n tr a ông Giáo c ng lên nhà trên ngh . H c trò c ng ngh h c ra i ch i. a nay Cúc H ng không c n h i V nh Xuân no ói gì n a, c a ti n cho m y trò i ch mà m n mua chu i n u v i chu i chiên. Cô c m sách qua ng i khít m t bên Xuân, i hai tr c và t p gi i ngh a l i v i nhau. Ch ng h c trò em chu i v , Cúc H ng m iXuân n thì Xuân vui mà n v i b n li n, không ái ng i t ch i nh b a tr c n a.
  16. 16. h ng v ng v n 16 www.hobieuchanh.com Cách thân thi t c a hai tr m i ngày càng m thêm m t chút. Trong vài b a Cúc ng em bi u cho Xuân m t cái kh n v i tr ng góc có thêu m neo xanh. Cô nói: “Em choanh kh n n y anh lau mì ng, h l y kh n ra thì nh n em. Em l a kh n có thêu m neo,anh hi u t i sao hay không ? Ý em mu n nh c cho anh nh thân em nh chi c thuy n b neo u mà ch anh”. nh Xuân châu này và ngó l mà h i: “Ch chi v y”? Cúc H ng chúm chím c i, mi ng h u duyên, m t h u tình, cô d d r i m i áp:“Ch coi anh h c ch Tây r i anh làm ông gì”. nh Xuân l ng thinh, g m u ngó vào cu n sách. Cúc H ng h i: - Trong ít n m n a anh h c xong r i, th nào anh c ng ph i c i v .V y ch có khi nào anh suy ngh anh mu n có ng i v thu c vào h ng nào hay không ? Anh mu n có v m p hay m, vui hay bu n, t t hay x u, giàu hay nghèo, hay ch hay là d t nát, gi i mua bán hay là gi i làm ru ng. - Tôi ch a có tính t i vi c v ch ng. - Sao v y ? - Má tôi nghèo, ph i mua bán c c kh ng có c m mà nuôi s ng h ng ngày. Tôi còn i h c, ch a làm ra ti n giúp má tôi. Tôi ph i lo l p thân mà tr th o tr c ã, ch ng nào có c m ti n d dã r i s tính c i v ch . - âu anh nói th ý anh cho em bi t ch i v y mà. - Tôi t ng trai v i gái k t làm v ch ng u do ông T , bà Nguy t nh t, ch không ph i t i mình mu n mà c âu. Ph i có duyên n m i làm v ch ng. - Làm sao mà bi t mình có duyên n v i ng i n y, còn không có v i ng i kia ? - Cái ó tôi kh ng hi u. Em h i m y ng i l n h có ch ng có v r i có l h bi t, s c t ngh a cho em nghe. - Con gái mà i h i nh v y h c i ch t. M c c quá ai h i cho c. Em mu n anh c t ngh a cho em bi t mà thôi, ch em không ám h i ng i khác. Ví nh m t p trai v i gái c g n nhau, r i yêu m n nhau, nh v y không ph i là duyên n hay sao ? - Qua s không ph i âu em. Qua có nghe má qua nói xóm qua h i n m ngoái có anh T n nh th ng ch L i, mà ch L i c ng th ng nh n a, té ra tía ch L i g ch cho anh nào Bình Phú Tây. Anh T n bu n, nh bán nhà vô ch Sáu Thoàn mà , r i nh có v trong ó. y v y th ng yêu nhau ó không ph i là duyên n âu. - Em mu n làm sao mà bi t ai là duyên n , ai không ph i. - Ch có ông T , bà Nguy t, m i bi t c, ch ng i phàm làm sao mà bi t. - Ai bi t ông T , bà Nguy t, âu mà h i. - Em mu n h i qua ch cách cho mà h i. Ban êm canh v ng, em c vái ông T , bà Nguy t, làm n mách b o l ng duyên c a em là ai. Em thành tâm kh n vái nh v y hoài, m i êm m i vái, có l Nguy t Lão ng lòng s ch giùm em. - Cám n anh. B t u t i nay em se vái. Y V nh Xuân mu n gi u ch i, mà th y Cúc H ng h ng hái tin ch c nh v y thì c u c c i nên nói: „Em vái mà có ông T , bà Nguy t v nói v i em làm sao, em nh thu t l icho qua nghe v i. ng có quên nghe hôn. y b a sau, lúc ngh tr a, Cúc H ng không nói t i vi c v ch ng n a; nh ng i i V nh Xuân càng b a cô càng thêm dan díu, càng thêm kh n khít, t ý m n yêu, nóichuy n thân m t, khi cô ng i ng vai Xuân, khi cô n m tay Xuân, mà cô không ái ng i chútnào h t. Còn c u V nh Xuân, c u quen bi t Cúc H ng nhi u r i, c u th y Cúc H ng vui v i thành thi t, c u c ng b t u có c m tình, b i v y c u hài lòng mà cho Cúc H ngchi u chu ng, ân c n, c u không thèm dè t, mà c ng không tính ng n c n.
  17. 17. h ng v ng v n 17 www.hobieuchanh.com Nh ng có êm c u n m nh t i Cúc H ng, nh cách cô dan díu thân yêu, nh b côkh n khít vô ng i, thì c u gi t mình. Nam n g n nhau c ng nh l a g n r m. Mình cóngh l c và kiên nh n mà gi gìn, c m c n cho l a kh i táp r n mà phát h a hay không ? V yph i dè t, ph i phòng cho nàng kh i mang ti ng gái h , mà mình c ng kh i ôm lòng h i n.
  18. 18. h ng v ng v n 18 www.hobieuchanh.com (4) IV c d t M nh T th ng quy n r i thì m i mùng 10 tháng ch p, ông Giáo Huân nóiph i h c rút h t trung quy n cho mau, ng ngh n t t. Mùng 8 tháng giêng h c h quy n cho i tr c khi V nh Xuân xu ng Gò Công t u tr ng. K t ây ông d y m i b a t i sáu b y sách.V nh Xuân v i Cúc H ng m c h c nhi u quá, nên bu i tr a ph i lo h c, không thnói minh mông n a c. t bu i s m m i, V nh Xuân ôm sách vô tr ng, c u v a ng i thì Cúc H ng h n ngó c u, v a c i, v a nói: „H i hôm ông T v mách b o cho em r i anh Xuân à“. nh Xuân nghe nh v y thì ch ng h ng, nên nghiêm nét m t mà h i: - Ông mách b o sao ó?. - Ông nói ng l m. tr a ngh h c r i em s nói cho anh nghe. n tr a ông Giáo i ngh , h c trò i ch i, Cúc H ng li n l i ng t i u bàn cho n V nh Xuân mà nói: - i hôm ông T hi n v nói anh chánh là duyên n c a em. Em nghi trúng quá. i anh em mình có duyên n v i Nhau, nên g p nhau m i th ng yêu nhau li n ó ch . - Ông T nào âu mà nói k v y ? - Em nói thi t ch không ph i nói ch i âu. Em nghe l i anh d y hôm n , h m nay t i i ng thì em kh n vái, xin ông T , bà Nguy t, làm ph c ch giùm c n duyên c a em cho em bi t tr c ng em kh i l m. H i hôm n y, lúc n a êm, t im lìm, em n m m màng, b ng.th y m t ông già tóc râu u b c tr ng, u b t kh n , mình m c áo xanh, tay c m qu t lông tr ng, ông ng trên u gi ng em, ông kêu em mà nói nh v y: „Cúc H ng, lão ây là ông T , vâng l nh Thiên ình, c m s xu ng tr n gian coi trai nào có duyên n v i gái nào, thì l y ch u bu c ch n thành v ch ng v i nhau. Lão th y nàng thành tâm kh n vái lão v i Nguy t Bà, nên lão làm n mách b o cho nàng bi t: Phan V nh Xuân là l ng duyên c a nàng. S Nam Tào có biên rõ ràng. V y ch ng nên th y V nh Xuân nghèo mà chê, ng ng i khác giàu có mà trái m ng tr i. Em m ng quá, em ch n v n ng i d y, tính cám n ông, r i h i th m i c a v ch ng mình sau; té ra em v a m m t thì ông T ã bi n m t. Em m hôi t áo. Em mò l y h p qu t mà t èn, r i ng i ti c không k p h i coi anh em mình thành v ch ng mà ngày sau c hi n t hay không, có c m y a con và s ng c bao nhiêu tu i i ch t. nh Xuân cho Cúc H ng nói, c u c ngó cô mà c i. Ch ng cô nói d t r i, c u i tr môi mà nói: - c truy n v chuy n ông T , bà Nguy t, nh ng thu nay có ai c th y ông T , bà Nguy t h i nào âu. Hôm tr c qua nói ch i v i em, qua bi u em n u mu n bi t duyên n thì ph i vái ông T , bà Nguy t mà h i, ch ng i phàm làm sao mà bi t c. Qua gi u ch i mà em t ng thi t. Em l i tin t ng thái quá, nên em ng i trí em th y ông T v nói nh v y ch âu có ông T thi t mà em tin. T i em t ng quá nên em ng r i chiêm bao. Ng i ta nói: m ng là m . ó là chuy n oan. Môn c a Kh ng M nh làm nhân ngh a, ch không c phép tin m ng . - Em th y hình d ng, em nghe ti ng nói rõ ràng; thi t ông T v mách b o cho em, ch không ph i m ng m âu anh. Em tin ch c anh em mình có duyên n v i nhau. Anh ki m chuy n mà cãi th nào anh c ng không phá tan c tin c a em c. Ông T ã cho em bi t r i, ông nói có ghi trong s Nam Tào rõ ràng, em là c a anh, anh là ch ng c a em. Em không c ham giàu, ham sang, chê Phan nh Xuân nghèo mà ng ng i khác. Em không dám trái m ng Tr i. Em chí quy t em là v Phan V nh Xuân, thà em ch t, ch em không x ng làm v ng i nào khác.
  19. 19. h ng v ng v n 19 www.hobieuchanh.com nh Xuân châu mày, day qua ngó m y trò gái ng ánh a ch i ngoài th m. Cúc H ng l y làm l mà th y V nh Xuân hay ông T mách b o duyên n tr m n m, u không m ng nh cô, mà c u l i l s c bu n lo. Cô ngó c u v i c p m t th ng yêu,quy n luy n, th y c u ngó s p nh ánh a, r i d quy n sách ra xem, không ch u nói gì h t.Cô b c l i ng i m t bên c u, m t bàn tay lên vai c u mà h i: “T i sao bi t c duyên n i anh l i bu n ? Anh ngh em không áng làm ng i b n tr m n m c a anh hay sao? Xinanh nói cho em bi t, ng ng i chi h t”. nh Xuân l c u, day l i ngó Cúc H ng mà áp: - Qua có ph c l n l m m i, có c m t ng i b n tr m n m nh em. L thì qua ng l m, ch sao l i chê em không x ng áng. c nghe ông T mách b o, r i i c th y tình em n ng nàn mà qua không m ng, y là vì qua nh n th y duyên c a ôi ta có nhi u chông gai, ân tình c a ôi ta có nhi u tr c tr , d u thi t có dây t h ng bu c ch n nhau i n a, qua s không ph i d ph i hi p cùng nhau c âu em. Qua th y khó l m. - Có gì âu nhà khó: Mình ã bi t có duyên n v i nhau r i. Mình còn nh , nên yêu nhau thì b ng. Anh lo h c thêm ít n m n a, trong lúc y em t p buôn bán. H anh h c xong r i thì anh c i em. Mi n anh v i em quy t chí ph i hi p cùng nhau, ng lòng ch i nhau, ng mình i n u g p gai g c thì mình nh b , g p tr c tr thì mình l t xông. Mình c tin t ng l i d n c a ông T , mình quy t làm v ch ng cho kh i trái thiên m ng, thì không có khó gì h t. - Qua th y khó ch n y: Ph n qua côi cúc l i nhà nghèo. Má qua bán bánh trái m i a ki m l i mua g o mà n. Hai n m nay qua xu ng Gò Công mà h c c là nh có h c b ng c a nhà n c c p cho qua, l i c ng nh c u Ba, m Ba qua nuôi m không l y ti n tháng. Qua nghèo ai c ng bi t, n th y d y qua ây c ng mi n ti n h c cho qua. Còn ph n em là con nhà giàu, có ru ng v n, có ti n b c. u qua c y mai nói mà xin c i em, thì có th nào tía má em ch u g em cho qua âu. Ai c ng v y, nhà giàu có con t nhiên l a nhà giàu mà làm sui cho con sung ng t m thân. Ph n qua nghèo nàn, s ng trong hai c n nhà lá lúm túm, d t nát, má qua ph i c c kh m i có c m mà n, có lý nào tía má em ành g em vào nhà n hàn, v t v nh v y. - Anh nghèo mà anh h c gi i. - c gi i có giá tr v ph ng di n tinh th n, còn i v i i s ng th c t có quí gì âu em. Hu ng chi h c l c c a qua có cao bao nhiêu mà em g i là h c gi i. V nho h c thì ch bi t ngh a lý b T Th mà thôi, ví nh qua v a m i ch n lên mé r ng nho, ch ch a th y trong r ng có nh ng cây gì quí giá. ã v y mà nho c bây gi ã vô d ng r i, d u h c gi i l i ích gì ? - Sao l i vô d ng ? Th cu c bi n chuy n, ch o nhân ngh a c a Kh ng M nh làm sao b c mà anh g i là vô d ng ? - i x a ng i ta nói: Ch a ti n y nhà, s m ru ng muôn s , không b ng h c thu c m t kinh c a o Thánh. i nay ng i ta nói: có ti n ng y r ng quí n là có sách ch a y t . Ng i ta k b c ti n, ch có k nhân ngh a gì n a âu em. - Anh ã có nho h c, mà bây gi anh còn có thêm tây h c n a, th thì anh quí l m, ai mà dám chê anh. - Quí n i gì th h c ng làm tay sai cho ng i ta! Qua theo tây h c, ng i ta chê qua là vong b n, là ph n qu c ch . - u h c th gì c ng b ng i ta chê h t, thôi thì d t nhau tr n lên r ng, lên núi mà , r i tr ng khoai, tr ng b p mà n, s ng chung v i thiên h làm gì n a. T i anh có tánh bi quan, anh dòm ch nào c ng t i en, anh xem th gì c ng m c nát, r i anh chán n n, nên anh m i nói nh v y. Ch n u anh h c ch Tây cho gi i, anh thi u làm th y thông, th y ký, làm th y giáo, ông phán, anh s vinh hi n cao sang,
  20. 20. h ng v ng v n 20 www.hobieuchanh.com i b c Bá H ho c Thiên H c ng giành nhau mà g con cho anh, anh lo gì tía má em chê anh nghèo kh n a. - Bi t qua có h c cho t i b c ó hay không ?. - i. Em ch c t i. Em mu n anh ph i h c cho t i ó. - Còn lâu l m. Em ch qua c hay sao? - Sao l i không c. Ch n bao lâu em c ng ch . Anh c b n chí mà h c i, ng thèm bu n lo chi h t. Em h a ch c v i anh: Vì có l i ông T mách b o, nên em là Lý th T , bi t hi u Cúc H ng, em th quy t ki p n y em làm v Phan nh Xuân mà thôi, thà ch t ch không th nào em ng làm v ng i khác. nh Xuân v i vã n m tay Cúc H ng, c p m t ngó ngay vào m t cô, r ng r ng n c t mà nói: “Qua cám n em. c em th ng t ng, qua s ph n chí mà i h c n m c.Qua c ng yêu em l m. Vì th y có ch b n phú b t ng, nên h m nay qua ái ng i, qua khôngdám th l n i lòng c a qua cho em bi t, mà qua còn mu n tránh xa em n a, thà tr c ch ubu n xa nhau, ng sau kh i ti ng nh , l i còn b au kh v i nhau n a. Nay ôi ta ây bi t ng nhau r i. Em ã h a ch qua, thì qua c ng h a không ph tình em. Nh ng qua khuyênem u n y: tuy ôi ta k t tình và h a h n cùng nhau, song chúng ta ph i dè t, ng bi u lý t cho ng i ta bi t mà b chê c i, c ng ng dan díu, l l i, r i sa t i l i mà mang nhnhu c”. Cúc H ng g t u nói: “Em s vâng theo ý anh. Em s làm theo l i anh d y. ôi tayêu nhau theo cái yêu thanh b ch, ch không ph i yêu nh m nhí. ôi ta ph i sùng bái ái tình a chúng ta, ch không c làm cho nó tr nên th p hèn. Chúng ta gi nó cho cao th ng,khác h n ái tình c a ám t c t phàm phu h t th y. nh Xuân c i r i bi u Cúc H ng tr v ch cô ng ng i c t ngh a sách cho cô dò. cách M nh T tình c gây cu c tình duyên n y, th y M nh T không dè thì ã ành, mà ông Giáo Huân c ng không ý chút nào h t. n 22 tháng ch p, ông Giáo d y h t quy n th nhì c a b M nh T . Ông nói ngàymai s a ông Táo v ch u Ng c Hoàng, v y ông cho h c trò l n nh u ngh n T t, r imùng 8 tháng giêng, h nêu r i s ráp h c l i. Ông h a v i V nh Xuân ra giêng ông s ráng y quy n chót c a b M nh T cho d t tr c khi V nh Xuân i h c ch Tây l i. Tuy bà H ng V n Thanh nghèo, song ngày T t bà c ng mua vài phong bánh in v i t gói trà cho V nh Xuân i t t ông Giáo Huân. Mùng 8 tháng giêng khai tr ng d y l i. S h c trò c thi u h t ba trò, nh ng có thêm m trò m i, b i v y so h c trò không s t. Phân cách nhau trót n a tháng, trong kho ng y tuy có th y nhau nhi u l n song th yxa ch không c nói chuy n v i nhau, b i v y hôm nay Cúc H ng g p V nh Xuân mà l i c ng i i di n cùng nhau nói nói, c i c i, thì c hai u th i th i vui m ng, nh t làCúc H ng l ng x ng thu t vi c n y, h i chuy n n , nói không ng t. Ch ng ông Giáo Huân gi ng M nh T h quy n cho Cúc H ng và V nh Xuân r iông nói: “Vì g n t i ngày V nh Xuân i h c, nên th y ph i d y rút ng l i 20 cho r i h t. i b a th y gi ng nhi u. Cúc H ng ph i rán mà h c nghe hôn con. Có ch nào con khônghi u rõ thì h i l i th y ho c h i Xuân c ng c”. Ông Giáo vô ý nh c chuy n V nh Xuân g n i h c, ông làm cho Cúc H ng bu n hiu.Thi t qu trong ít ngày n a thì hai tr không còn c h i mà g n g i v i nhau nh v y c. Ch ng ông Giáo i ngh tr a, Cúc H ng m i nói v i V nh Xuân: - Còn l i m i l m b a n a thì anh em mình s xa nhau: anh xu ng Gò Công mà c ti p, còn em v nhà t p buôn bán. Em nh t i vi c ó em h t vui. - i sao v y ? Em ã khuyên qua rán h c ng l p thân danh r i c i em. G n n ngày qua i h c sao em l i h t vui ? - Em không hi u t i sao mà em bu n. Ch c là t i em ngh ôi ta ph i xa nhau. - Qua i h c, ôi ba tu n qua v th m má qua m t l n. H qua v thì có l s th y t nhau, ch ph i qua i bi t hay sao mà bu n.
  21. 21. h ng v ng v n 21 www.hobieuchanh.com - Th y m t ch nói chuy n gì c. - ã h a h n v i nhau r i thôi, còn chuy n gì n a mà nói. - Vì yêu nhau, nên xa nhau t nhiên ph i bu n, ph i nh ch . - Ph i. Th ng tình h yêu nhau mà phân r thì nh nhau r i bu n. Nh ng em ph i bi t i có c c tr c r i sau m i s ng, có bu n thì ch ng c vui m i bi t giá tr c a cái vui. V y ôi ta ph i rán ch u cái bu n phân ly bây gi , ng ngày sau c th ng th c cái vui sum hi p. Cúc H ng suy ngh r i nói c ng c i: “Em có ngh l c ch u bu n, ng cho anh c mà l p thân. Em xin anh c g ng, xin anh nh s h c t p c a anh ó là con ng aanh n c nh sum hi p tr m n m“. nh Xuân nói: “Qua khuyên em rán n nh n mà ch qua, ng bu n v s phân r m th i, mà c ng ng lo cho ph n qua n h c. B y lâu nay qua xem s n h c là cái ph ngpháp gi i thoát nghèo kh . Bây gi nó l i là ph ng pháp th a mãn ái tình n a. V y qua c g ng b i ph n, qua s rán h c cho thành công, ng t o ra m t c nh i êm m, thanhcao, tr c qua tr th o cho má qua, sau qua áp tình v i em, là ng i sanh s ng gi a nglúa, bên t ti n, mà l i bi t quí tr ng v n h c h n vàng b c”. c nghe m y l i y, Cúc H ng vui s ng th a thích vô cùng, b i v y cô i bu nlàm vui, d sách ra mà h c. V nh Xuân v i Cúc H ng tánh n t không gi ng nhau. V nhXuân thì ôn hòa, tr m t nh, kiên nh n, c ng quy t, b i v y c may m n, nh ng vui cóch ng, còn g p r i ro thì c ng bu n, song không bu n quá . Còn Cúc H ng thì cô khác n. Cô l làng, nóng n y, l i a c m a s u, h g p bu n hay c vui cô li n bi u l rangoài, không d n c, không gi u c, h c chí thì cô c i, h trái ý thì cô khóc. Tánh t thì khác nhau nh v y, nh ng lòng d thì hai ng i gi ng nhau nh m t: tr ng nhânngh a, khinh ti n tài, a trong s ch, th ng ngay, ghét a dua, h ng hách. Vì lòng d gi ng nhau, nên yêu nhau thì ph i r i. Mà d u tánh n t khác nhau, n u yêunhau thì c ng c, b i vì cô yêu c u thì cô chi u chu ng, c u l y ôn hòa mà ch b t nóng y cho cô, c u l y kiên nh n mà phá tan chán n n c a cô; v ch ng yêu nhau mà l i bi tphân bi t qu y ph i, ch ng bi t c t ngh a, v bi t thu n tùng, ch ng nói v nghe thì hòa khícó l s v ng b n, ân tình có l s ch t ch . m tháng giêng có l th ng ng n, các chùa u m c a cho thi n nam, tín n n bái thánh th n, Tr i Ph t, t ng b ng. Vì các trò m i t t th y hôm t t ngu n án, nên ông Giáo Huân c m tr c, ông khôngcho em l v t mà t t th y n a. Tr a b a ó, ông Giáo i lên nhà trên mà ngh r i, thì Cúc H ng nói nh v i V nhXuân: “H i nãy i h c, em i ngang qua chùa Ông, em th y chùa m c a, ng i ta vô ra b n n. Vát tr a n y ch c b t ng i n cúng r i. Em mu n anh d t em i l i chùa ng em váiÔng Quan phò h ôi ta, giúp cho em an n mà ch anh, giúp cho anh n h c tinh t n, r igiúp luôn cho hai a mình c ph i hi p tr m n m, ng có u chi tr c tr ”. nh Xuân nói: “Hai a i, r i ng i ta g p, s h àm ti u ch ”. Cúc H ng nói: “ em m n m t trò nh l i chùa coi có ai hay không. Chùa m tbên ây i l i ó mình i ng tr c làn chi mà s ng i ta th y. Hai anh em mình lén i ngsau v n ây mình b ng qua chùa thì êm ru. em m n h c trò i coi tr c”. Cúc H ng b c ra ngoài kêu m t trò trai ch ng m i hai tu i mà nói nh r i trò yphát ra i li n. Cúc H ng tr vô nói v i V nh Xuân; - Em m n i coi r i. N u không có ai thì mình i ng sau mà qua chùa. Em mu n th a dip n y mình vái r i th nguy n v i nhau tr c m t ông Quan ng ông ch ng minh lòng d c a minh. - Th mình ph i nói làm sao ? - Mình nói tên h , r i th nguy n d u th nào mình c ng không b nhau. N u. a nào b i c thì Ông v n h ng cho ch t.
  22. 22. h ng v ng v n 22 www.hobieuchanh.com - Ghê quá. - Anh s hay sao? - gi ng gì. Qua có tính b i c âu mà s . - u anh không tính b i c thì c th v i em. Em không s gì h t: i n ông nào bà nào mà th em c ng dám. - Em mu n th thì qua th cho em tin b ng. Trò nh sai i h i nãy tr v nói chùa Ông m c a, nh ng không có ai cúng h t. Ông n m ng tr a trong chòi lá nh bên chùa. Cúc H ng móc túi l y a cho trò y m t ng xu b n mà th ng công, r i th i thúc nh Xnân theo cô b ng v n i ng sau mà qua chùa. Hai ng i không th y ai h t, bèn do c a hông mà b c vô chùa. Trong chùa im lìm.Hai ng i ngó vào bàn th Ông thì th y nhang èn còn cháy, c t Ông ng i gi a m t , áoxanh, râu ài n m chòm, t ng m o oai nghiêm l m li t. Bên nây thì c t Quan Bình ômch ng sách h u, g ng m t hi n t . Còn bên kia thì c t Châu Th ng c m siêu ng phò m t i gân en, râu m c x m xàm, b t ng d t n. Hai.ng i khi p s , nên v i l i ng mà ngó. V nh Xuân ngh làm trai mà nhút nhátthì khó coi, l i n cung k nh mà l bái thánh th n, ch không ph i làm u chi qu y mà s . u bèn m nh d n b c t i ng ngay tr c bàn th Ông xá ba xá, r i vói l y hai cây nhangchâm vào th p èn u ph ng mà t. Nhang cháy r i, V nh Xuân ngo c Cúc H ng l i, c u a cho cô m t cây, r i hai ng i song song ng tr c h ng án, hai tay c m nhang, angang trán mà vái. nh Xuân vái tr c: “Tôi là Phan V nh Xuân, 17 tu i, c nguy n k t tóc tr m n m i Lý Cúc H ng. Kính c n vái Ông ng h cho hôn s c thành. Tôi th n u tôi vongtình b i c thì b Ông b c ch t”. Cúc H ng ti p nói: “Tôi là Lý th T , bi t hi u Cúc H ng, v a m i c 16 tu i,tôi c nguy n k t ngh a v ch ng v i Phan V nh Xuân. Tôi l y mà c u Ông ch ng minh l i c nguy n c a tôi, phò h cho V nh Xuân m nh gi i và n h c thành công ng c i tôi. u tôi b i c, không ch V nh Xuân, thì xin Ông v n h ng cho tôi ch t”. nh Xuân góp hai cây nhang em c p trên bàn th , r i cùng v i Cúc H ng l y m ing i b n l y. Vái l y r i hai ng i m i th ng th ng nh b c lui ra c a, ng c nh y thìnhth ch, m t còn tái xanh. Ch ng v t i v n ông Giáo r i, Cúc H ng m i níu V nh Xuân ng l i mà nói: “H i nãy m i b c vô chùa, em th y c t Ông em s quá. Anh d n thi t. Maycó anh, em v i ám vái l y, ch m t mình em ch c em tr ra li n, em có dám l i ng tr cbàn th âu. Thôi, hôm tr c ông T ã nh nh n duyên, bây gi ông Quan l i làmch ng cho anh em mình k t ngh a v ch ng v i nhau n a. Vi c ó ã ch c ch n r i. Không ailàm sao cho rã r i c. V y anh c an lòng mà n h c. D u ph i ch bao lâu em c ng ch ”. n ngày 21 tháng giêng. V nh Xuân v i Cúc H ng ch còn nghe th y gi i n m tsách chót thì h t b M nh T . y v y ngày nay là ngày hai tr c chung ch v i nhau l ncu i cùng, r i ng i i h c ph ng xa, k nhà buôn bán. a y Cúc H ng i h c s m, l i có em m t gói cu n tròn ngoài bao gi y tr ng vàbu c nh gai ch c ch n. Ch ng V nh Xuân vô t i thì Cúc H ng c i mà nói: “ ôi ta còn n nhau có m t b a nay mà thôi. V y th y gi ng sách r i thì anh em mình vui ch i v i nhau t b a r i có phân ly”. Cô nói cô c i, mà cô a n c m t. nh Xuân tuy c m xúc, song b ngoài v n bình t nh nh th ng. Nh ng ng i h c t h i, c u li c m t ngó Cúc H ng, r i c u châu mày, l v bu n lo v s s p ly bi t. n tr a ông Giáo Huân c t ngh a b sách M nh T cho Cúc H ng v i V nh Xuân, y d t r i ông r t vui m ng mà nói: “Th y l y làm hài lòng mà d y hai cháu c tr n b Th . H c M nh T r i, th y ch c hai cháu ã nh n th y o h c c a th y M nh. cKh ng T ch ch “nhân”. Ngài d y “Sát thân d thành nhân”. Ch nhân c a ngài nó hàm súcbao la t t c m i o. Th y M nh T ch ch “ngh a”. Th y d y “Xá sanh nhi th ngh a”.
  23. 23. h ng v ng v n 23 www.hobieuchanh.comCh ngh a c a th y nó c ng bao trùm c o h c nh ch nhân. Nh ng mu n nên ng i quân , ph i làm cho tròn nhân tròn ngh a. K t ngày mai hai a s r i xa th y, a thì h c chTây, a thì v nhà nhà buôn bán. Tr c khi t bi t nhau, th y d n hai cháu u n y: d u c th chi, d u làm vi c chi, h có r nh hai cháu nên l y b T Th ra mà c i c l i. c i H c, Trung Dung, hai cháu s nh nguyên t c nho giáo. c Lu n Ng tu tâm, ng tánh. Còn c M nh T hành vi x s . o h c c a th y M nh T có v th c t . y hai cháu ic c M nh T r i n ng theo ý th y M nh mà x s thì kh i s thuasút ng i. Hai cháu h c ã d t r i, mu n v li n bây gi c ng c”. nh Xuân v i Cúc H ng ng nói ng dò h t l i coi có câu nào không hi u rõ thì i thêm, r i chi u s v . Ông Giáo g t u r i ông i ngh tr a. Cúc H ng a m t c c b c m n h c trò ra ch mua bánh trái em v ãi V nhXuân ng giã t nhau. Cô a cho V nh Xuân cái gói cô em theo t s m m i mà nói:”Trong vài b a n a anh s i Gò Công h c. Em ch ng bi t l y v t chi mà t ng anh. H i hômem i mua vài th c v i v i vài th c hàng anh may áo b n i l c. Anh b n áo thì anh nhem. V y xin anh ng t ch i làm cho em bu n”. nh Xuân b i r i không ki m c l i mà t , nên ph i nh n lãnh, th m tính em vnhà nói d i v i m hàng v i c a th y cho thì kh i mang ti ng gì h t. Cúc H ng v i V nh Xuân dan díu, d n dò nhau u. n x ông Giáo tr xu ngtr ng d n bài các bàn r i ông cho h c trò v . Cúc H ng v i V nh Xuân d t nhau ntr c m t mà t n và cáo bi t th y. Ông Giáo chúc cho hai tr , tuy i riêng hai ng , song chai u c thành công m mãn và c o nhân ngh a giúp cho r c r , hi n vinh. nh Xuân tu i còn tr mà ã mang chí to. Vì nhà nghèo, cha ch t s m, m c c thân,nên c u nuôi cái chí t n th thi t m nh, thi t cao, quy t l y s h c l p thân, h c cho gi icho nhi u ng v t ra kh i c nh b n hàn mà b c vào ch n vinh quang cho thân c th nhth i, danh c r ràng, m c sung s ng, mà vong linh c a cha c ng c an vui n ichín su i n a. Hôm nay V nh Xuân l i mang thêm m t kh i tình riêng r a, ngày nh êm nó c trìutr u trong lòng. Theo th th ng, thanh niên mà v ng v n b nh tình thì nh say nh mê, chbi t vui v i ng i yêu, không còn k th gian th p cao hay khôn d i gì n a. i v i V nh Xuân không ph i v y. V i V nh Xuân tình không h i chi. Trái l i tìnhgiúp thêm ngh l c, thêm h ng hái cho chí t n th l p thân, tr c kia ph i l p thân ng t kh i c nh nghèo lang bang, bây gi còn ph i l p thân c th a mãn tình yêu m m. Khai tr ng, V nh Xuân c c H c ch n cho lên h c l p nh t ng th y d y rút i cu i n m cho i thi. V nh Xuân ph n chí, n l c h c hành, vào tr ng ch m chú nghe th ygi ng bài, v nhà c m c i ki m th h c thêm, êm ngày không r i cu n sách. ch ng Ba Cao tuy th ng V nh Xuân nh con, song d t nát không d y d gì h t,ch cho n c m m i ngày hai b a v y thôi. Mà c hai v ch ng l i có tánh ham bài b c, nênth ng ng i sòng hoài, V nh Xuân thong th h c hay ch i tu ý. Trong hai n m tr c, V nh Xuân hai tu n l m i v th m m m t l n, chi u th b y r i khuya th hai i xu ng. Bây gi bài v nhi u, l i mu n dùng chúa nh t r nh mà coi l ibài c , b i v y V nh Xuân nh m i tháng v m t l n ch không v th ng n a. i h c l p nh t tháng u thì V nh Xuân l i chi m u h ng, c ông c v i th ynh t ban khen. V nh Xuân vui lòng nên th b y tu n ó v th m m . C u không ý tìmki m Cúc H ng, nh ng sáng chúa nh t c u ra ch ch i, d ng nh có ám l c xô y c uph i i ngang qua nhà Cúc H ng r i xây m t ngó vào nhà. C u không th y d ng Cúc H ng u lo bu n. Bu i chi u mu n i n a, mà s i c ng không th y r i càng bu n thêm, b i v y m nhà d sách M nh T c ch i, r i khuya d y s m mà i h c. Tháng sau, Vinh Xuân v n a. C u nh t nh không léo hánh tr c nhà Cúc H ng,vì s không th y c thì bu n, mà d u có th y c ng không nói chuy n c.
  24. 24. h ng v ng v n 24 www.hobieuchanh.com m m i lúc ch nhóm ông, V nh Xuân th b c ra ch ch i. C u vào nhà l ng r ng n minh mông c a ch Gi ng, b t t u trên, phía ình th th n, i l n xu ng phía ch cá. a cái nhà l ng phía trên không có ai mua bán v t chi h t, b tr ng cho b y con nít ch yvòng theo nh ng cu c g ch b ch i cút b t la om sòm. i t i phía tr c m i có àn bà congái d n hàng ng i day l ng vô m y g c c t g ch mà bán. V nh Xuân ch t th y Cúc H ngng i t i m t góc ch , tr c m t và hai bên bày bán th : ng, u, chùm k t, bún tàu,thu c gi y, h p qu t, n c m m, u l a, v i tr ng, v i en, ch i quét nhà, kh n lau m t. C u ng xa xa mà ngó, không mu n l i g n, vì có ng i khác c ng d n ng i bán chungquanh, s l i ó nói chuy n r i bi u l thâm tình r i ng i ta nghi mà mang ti ng. Ch ng dè Cúc H ng ngó th y, cô ng d y kêu mà nói l n: “Anh Xuân, anh m i vph i hôn ? B c l i ây cho em h i th m m t chút”. nh Xuân d d , th y k mua ng i bán l ng x ng, không bi t có nên l i nói chuy n i nhau hay nên làm l bét i ch khác. Cúc H ng ng i xu ng, nh ng kêu n a. Không thlàm l c, V nh Xuân th ng th ng i l i mà trong b ng ái ngái c c m. May lúc y khôngcó ai mua c a Cúc H ng. Mà có ch T , có ch ng khách trú trong m t c n ph phía sauch , ch c ng d n gian hàng ng i bán d a bên Cúc H ng, ch ngó V nh Xuân trân trân, làmcho c u b i r i h t s c. Th y V nh Xuân l i t i, Cúc H ng h i: - hôm khai tr ng n nay anh luôn d i mà h c hay sao, nên không th y v ? - m nay bài nhi u nên m t tháng tôi m i v m t l n. Hôm tháng tr c tôi có v . - Em không hay. N m nay anh c lên l p nh t ph i hôn ? - Ph i. - Em ch c anh h c gi i h n ng i ta r i. - Thì rán h c v y thôi. - Tía em giao cho em ít tr m ng b c làm v n ng t p mua bán. Em mua r i i d n ra ây bán ch ng m i b a rày. Em ch a th o cách mua bán. May nh có ch hai ng i m t bên em ây ch ch d n dùm cho em, nên ch c ít tháng em quen i em làm c. Chúa nh t nào anh có v thì ghé ây nói chuy n ch i. M i b a ng sáng em d n ra ây bán, ch ng tan ch thì d n v . Ch hai T , tu i l i 30, ch h i V nh Xuân. - Em là con thím H ng v n ph i hôn ? - Th a, ph i. - Em h c d i Gò Công hay h c âu ? - Tôi h c d i Gò Công. Có m t bà già ghé l i gian hàng hai T l a ng táng mà mua. Li n ó l i có hai ch ng thúng ghé gian hàng Cúc H ng h i giá ng mua d u l a v i n c m m. V nh Xuânnh n d p có khách hàng l i mua m i t Cúc H ng v i Hai T mà i. Cúc H ng không c m l i mà d n: „Tu n nào anh có v th m bác thì ra ây nóichuy n ch i!“. nh Xuân , nh ng th m tính không nên v n v ch Cúc H ng buôn bán, vì g pnhau Cúc H ng hay h i vi c n y vi c n l ng x ng, r i cô nói l l i, làm cho m y ng ing i g n ó h hi u c tình ý, thì sanh chuy n không t t. Thi t qu m y l n sau V nh Xuân v , c u ít mu n ra ch . L n nào c u nh Cúc H ngquá, tính th y hình d ng m t chút cho nguôi b t n i lòng, thì c u i ngoài xa ng th y m tnhau v y thôi, ch không dám l i g n mà nói chuy n tr c m t thiên h , nh t là tr c c p t láo liên c a ch Hai T , h ch th y c u thì ch chúm chím c i, c i b i duyên c nào i m ng hay là c i ng o ? t b t ã t i bãi tr ng n a n m. nh Xuân ã ch c ch n chi m cái a v c a m t trò gi i nh t tr ng Gò Công,không có trò nào còn l m le mu n tranh giành, mà ông c v i m y giáo viên ng t hy ng vào V nh Xuân gi t gi i trong k thi h c b ng s p t i.
  25. 25. h ng v ng v n 25 www.hobieuchanh.com nh Xuân r t vui lòng th y s c g ng c a mình c k t qu t t p. Nh ng v t nàocó b m t, thì cung có b trái, là cái b thô b x u xa. nh Xuân h c thì tinh t n nh v y, mà v ch ng ông c u là Ba Cao, bài b c thuakhi n m c n lút u. Còn có ba tháng n a V nh Xuân i thi thì v ch ng ca Cao ph i bán h txe, ng a cùng nhà c a ng tr n r i tính d t nhau xu ng Vàm Láng mà mua bán cá bi n. nh Xuân b i t i. May c u còn lãnh h c b ng m i tháng n m ng, l i may có trò c m t l p nhà xóm C u Tàu, d t c u v th a v i cha m cho c u n c m quán mà h ccho n mãn n m. Ng i ta th y tình th c a V nh Xuân nguy nan, h c gi i mà nhà nghèo,ng i ta ch u nuôi c m giùm, m i tháng ch òi ba ng mà thôi hai ng cho c u n bánh m m i mà i h c. Nh cái may ó nên V nh Xuân có ch dung thân mà h c cho n cu i n m r i i thi. m ó tr ng Gò Công ch n sáu trò cho lên Sài Gòn thi chung v i h c trò các tr ng s c trong L c T nh. Tr ng Gò Công có hai trò c ch m u Phan V nh Xuân v i m t trò a tên Nguy n Ng c Ch n g c ch T ng Châu. Thi r i tr v , hai trò thi u c ông c H c v i m y th y giáo ng i khen n c n .Ông c nói n u không mu n h c thêm b n n m n a thì ông s xin v i tham Bi n c p b ngcho làm giáo t ng, l ng m i tháng 12 ng: Th y nh t và m y th y u khuyên rán h cthêm b n n m, ng làm thông ngôn, ký lúc, l ng l n h n, mà sau l i còn c lên ch cHuy n, Ph , vinh hi n. H c c nhà n c nuôi c m cháo l i phát áo qu n, có t n hao gì màkhông ch u h c. nh Xuân b n b v nhà cho m hay ng m m ng mà c ng cho Cúc H ng hay ng cô vui. Bà H ng v n Thanh th y con v , nghe con thi u, thì bà vui m ng c c m. Bà h ithi u r i làm vi c gì. V nh Xuân em l i c a ông c H c nói v i l i c a m y th y giáokhuyên mà thu t l i cho m nghe, r i c ng quy t nói th nào c ng ph i i h c thêm b n n m a, ch c ng i ta nuôi c m n c, phát áo qu n, mà mình b lãnh ch c giáo t ng thì ng l m. Sáng b a sau V nh Xuân i th m ông Giáo Huân. Ông nghe thi u ông m ng h t s c, i ông c ng khuyên ráng h c thêm, vì ông bi t v i trí thông minh và tánh c n m n c a V nhXuân thì nên h c cho n cùng, ng thân danh c hi n t. nh Xuân tr ra ch , i ngay l i gian hàng c a Cúc H ng mà báo tin thi u, vì c uth y ng t n th ã m r ng, chí l p thân còn hùng hào, c u không thèm ái ng i u gì a. Cúc H ng r t vui m ng. Ch Hai T r t khen ng i. Ch h i thi u r i c làm th ygiáo hay là còn ph i i h c n a. V nh Xuân c ng quy t nói còn i h c ti p b n n m n a, hai m t i M Tho, hai n m t i Sài Gòn, r i làm thông ngôn, ký l c. Cúc H ng ti p c t ngh a cho ch Hai T hi u h c b n n m n a mà nhà n c nuôi m và ch u qu n áo, mình kh i t n gì h t, i h c nh v y sung s ng quá, ng i ta mu n h t c mà mu n không c ch ph i d hay sao. nh Xuân khoái chí nên chúm chím c i. Cúc H ng h i: - i ch ng nào anh m i lên M Tho h c? - Còn lâu mà. n T t r i, l i cu i tháng giêng tôi m i i. - ch mình có ghe i M Tho m i ngày, anh i c ng ti n l m. Anh có lên th a cho th y hay r i ch a ? Anh lên nói ch c th y m ng l m. - Tôi i th m th y r i tôi m i ra ây. Thày m ng d . Th y bi u ph i ch u c c h c thêm cho nên danh, ng ham làm giáo t ng không có t ng lai gì h t. - Anh nên vâng l i th y. Ý em c ng mu n nh v y. nh Xuân nghe Cúc H ng nói câu chót thì s câu chuy n kéo dài r i r i nùi, nên u t giã ch Hai T v i Cúc H ng mà i. Cúc H ng nói V nh Xuân còn ngh lâu, v y thìbu i s m m i nào r nh ra ây nói chuy n ch i.
  26. 26. h ng v ng v n 26 www.hobieuchanh.com nh xuân làm l mà i, không dám h a. Bu i chi u c u i vi ng m cha. C u vái vong linh cha phò h cho c u m nh kh e h c n cùng ng l p thân và báo hi u. Tháng ch p, s m m i ch nhóm ông o, l i bu i chi u t i u c u s t ng i ta gánh o ch lúa vào bán c ng vui. Th mà V nh Xuân s g p Cúc H ng r i tình yêu khêu g isanh chuy n không hay, nên c u ít mu n i ch i, c l c c nhà c sách c l i, ngch ng vào tr ng l n h c, kh i thua sút chúng b n. t êm bà H ng v n Thanh n m nói chuy n h c hành c a con, bà than r ng ba m nay con h c d i Gò Công, nh v ch ng Ba Cao nuôi c m, l i nh có thêm h c b ng may áo qu n mà b n lành l . Bây gi i h c xa tuy nhà n c nuôi c m và ch u áo qu n,song mình c ng ph i có ti n ng n bánh trái chút nh v i ng i ta, l i còn ph i có ti n ng lúc khai tr ng và lúc bãi tr ng i tàu, i xe ch . Th nào m i n m bà c ng ph i có ít m là m t ch c ng b c cung c p cho con. Ng t bà không có v n, nên mua bán bánh trái t v t m i ngày l i n m ba c c mua c m g o là may. N u dành d m có d thì may áoqu n mà b n cho kh i lang thang rách r i, làm sao tom góp cho t i b c ch c mà giúp con. y thì ông c H c nói nh mu n thôi h c ông cho làm giáo t ng, l ng m i tháng 12 ng, con nên ch u lãnh ch c y ph t cho r i, có l ng n li n, kh i lìa xa m già, kh i c cthân h c t i b n n m, l i c ng kh i lo ti n b c thi u th n. nh Xuân ng i h c, c u nghe m than nh v y thì c u châu mày, ngó s ng ng n èn i th ng th ng nói: - Con xin má ng lo. Con i h c con n c m n cháo c a nhà tr ng mà thôi. Con không c n bánh hàng gì h t mà. t n ti n. - Con nói b ng nh v y sao c. i h c th nào con c ng ph i c n dùng v t n y, t n ch . - Nhà tr ng phát sách, gi y, vi t m c, th h t má à. - Còn khai tr ng và bãi tr ng, ti n âu con i tàu, i xe ? - Con i b . - Tr i i ! i sao n i con! Hai n m u con h c M Tho. ây lên M thì g n. Có th i b c. L i có ghe ò, i m i chuy n có n m ba c c b c ch ng nói làm chi. Ch ng con lên h c Sài gòn, ng xa xuôi cách b c quá, i làm s o cho n i ?. - Tàu lên Ch L n n có chín c c. - Mà m i n m con ph i t u tr ng hai l n và bãi tr ng con ph i v hai l n, thì ti n tàu ã t i 4 ng b c r i, ch ph i ít sao ? ó là ch a k ti n xe t ây xu ng Gò Công và t Ch L n ra Sài Gòn. Ch chi má mua bán m i ngày l i t i m t hai ng thì má có lo âu con. nh Xuân c m xúc, không dám i áp v i m n a. C u ch ng tay ng i ngó ng n èn d u leo lét, m t c u bu n hiu. Trong nhà, ngoài sân u im lìm, ch nghe có ti ng gà gáyxa xa. Bà H ng v n i ng . V nh Xuân gài c a r i t t èn l i ván mà n m. S m ng vuihôm m i v nó h ng h c trong lòng làm cho c u h ng hái nh y bay, t ng b c ng ddàng, êm m, không có chi c n tr .

×