Your SlideShare is downloading. ×
Telematica Diensteninnovatie In De Creatieve En Financiele Sector 1.0[1]
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Saving this for later?

Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime - even offline.

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Telematica Diensteninnovatie In De Creatieve En Financiele Sector 1.0[1]

2,488
views

Published on

Published in: Business

0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
2,488
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
34
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Diensteninnovatie in de creatieve en financiële sector People driven, ICT empowered
  • 2. Colofon 19 november 2008 Datum : 1.0 Versie : https://doc.telin.nl/dsweb/Get/Document-93579 URL : Consortium Toegangsrechten : Definitief Status :
  • 3. Overzicht partners Businesspartners ABN AMRO Games Factory Online Philips Adidas HFC Philips Design Agrioportal IBM Rabobank Alfa & Ariss IDTV Royal Haskoning Almende IMNederland Serious Toys Anachron ING Bank Service2Media ANP Innopay SNS Bank Beeld & Geluid iOpener STBY BiZZdesign Logica SURFnet Certipost Lost Boys Tam Tam CycloMedia Media Republic The Patchingzone De Volkskrant Mediamatic V2_ DNB NEC Vodafone DNV/Cibit Nienhuis Waag Society Endemol Noldus W!Games Equens Noterik Wizard Web Solutions Ericsson NVB WMC Fabchannel NYOYN Kennispartners CWI Hogeschool Rotterdam TNO CeTIM Hogeschool Utrecht TU Delft CTIT IRT-München TU Eindhoven Deltares NIRICT Universiteit Leiden Erasmus Universiteit Universiteit Twente Universiteit van Saxion Hogescholen Telematica Instituut Amsterdam HKU TILT Vrije Universiteit Overige partners ECP.nl ICTregie SIA ExSer iMMovator Telematica Instituut Dutch Game Garden NWO TNO ICT~Office Platform Elfa I
  • 4. Samenvatting De Nederlandse dienstensector vormt 70% van het bruto binnenlands product en het overgrote deel van de groei van de werkgelegenheid in de afgelopen tien jaar komt voor rekening van de dienstensector. De dienstensector is aan grote veranderingen onderhevig, vooral vanwege de liberalisering van markten en de invloed van nieuwe technologie. Bedrijven en instellingen worden geconfronteerd met enorme gedragsveranderingen aan de zijde van de consument in het digitale tijdperk. Burgers en consumenten hebben beschikking over technologie die hen als individu in staat stelt actief waarde te creëren in de maatschappij. Bovendien speelt ICT een drijvende en disruptieve rol bij de vernieuwing van producten, diensten en verdienmodellen. Bedrijven en instellingen uit de sleutelgebieden creatieve industrie en de financiële sector bundelen met dit innovatieprogramma hun plannen op het gebied van diensteninnovatie & ICT. De creatieve industrie concentreert zich daarbij op het groeidomein van creativiteit & ICT. De collectieve ambitie is om van Nederland de European Hub for Smart Content, Experiences and Connectedness te maken, een omzetgroei van € 7.900 miljoen te realiseren, het aantal startups en mid-size bedrijven op het gebied van cross-mediale content in acht jaar te verdubbelen, het aantal product- en dienstenintroducties op het gebied van Lifestyle met 6% per jaar en de portefeuille van creatieve toegevoegde waardediensten bij ICT dienstverleners met 10% per jaar te laten groeien. De sector streeft naar onzichtbare en intuïtieve technologie in producten en diensten. Informatie, communicatie en media vormen het hart van deze producten en diensten. De nieuwe consument verandert bovendien snel: interactie en op maat gemaakte gepersonaliseerde dienstverlening is cruciaal om aan de consumentenverlangens te voldoen. Tenslotte wil de sector een knellend probleem aanpakken: het verbinden van drie nu nog teveel gescheiden ‘werelden’, het creatieve MKB, de creatieve maakindustrie en excellente kennisinstellingen. Juist in deze verbinding ontstaan immers de kansen voor economische groei en innovatie. De ambitie is uitgewerkt in drie sterke, onderling samenhangende, groeidomeinen: Content, Experience en Connectedness. Op het gebied van Content ambieert de sector een internationaal leidende positie in het contentvolume dat wordt opgeslagen, verrijkt, ontsloten en gedistribueerd. Op het gebied van Experience streeft de sector naar een internationaal centre of excellence van lifestyle en workstyle producten en diensten. Op het gebied van Connectedness wil de sector voorop lopen in de internationale transitie van infrastructuurgerelateerde dienstverlening naar creatieve toegevoegde waardediensten. De financiële sector heeft financial logistics als speerpunt gekozen in de innovatieagenda van het Holland Financial Centre. De ambitie is om Nederland het internationale centre of excellence op het gebied van financial logistics te maken, om internationaal de meest efficiënte verwerking van waardeberichten en een internationaal leidende positie op financieel logistieke toegevoegde waarde diensten te realiseren. Een ambitie die moet leiden tot een groei van meer dan €950 miljoen per jaar en een jaarlijkse administratieve lastenverlichting van €600 miljoen per jaar voor het Nederlandse bedrijfsleven. II
  • 5. Financial logistics is een sterk groeiende markt, die vraagt om preconcurrentiële samenwerking tussen partijen. De komst van de Single Euro Payments Area (SEPA) laat nationale betaalmarkten opgaan in een Europese markt voor betalingen: 315 miljoen consumenten en 17 miljoen bedrijven gaan gebruik maken van elektronische betaalmiddelen en nieuwe concepten zoals iDEAL en e-invoicing. SEPA heeft een grote impact op de verhoudingen op de Europese betaalmarkt. De markt voor pinbetalingen is volumegestuurd en de nationale betaalmerken ontbreekt het aan voldoende schaalgrootte om de concurrentie met bijvoorbeeld VISA en Mastercard aan te aan. Een knelpunt is echter dat een volwaardig en krachtig pan-Europees alternatief voor de Amerikaanse maatschappijen op dit moment ontbreekt, terwijl het domein juist voor de Nederlandse financiële sector relatief belangrijk is. De kansen en uitdagingen liggen niet alleen op de betaalmarkt. Financial logistics diensten worden ‘tradeable goods’ en dit creëert grote kansen voor innovatieve hoge toegevoegde waarde diensten gericht op de gehele financiële keten van bedrijven. Dat vereist een sterke samenwerking, gemeenschappelijk optreden binnen Europa, standaardisatie en het kunnen benutten van de vernieuwingskracht van challengers in de sector. De ambities voor beide gebieden sluiten goed aan bij de door het Innovatieplatform gekozen positionering van Nederland als Portal to Europe en bij de ambitie van het Innovatieplatform om Nederland tot de meest creatieve economie van Europa en behorend tot de top drie van de wereld te ontwikkelen. Als vervolg op het advies van de Strategische Adviescommissie Innovatieprogramma’s van het ministerie van Economische Zaken over het diensteninnovatie en ICT initiatief (in juni 2008 behandeld) is intensief gewerkt aan het realiseren van focus en massa binnen deze sectorale toespitsing. Daarmee bundelt dit programma drie parallelle initiatieven: 1. De plannen om te komen tot een innovatieprogramma voor de dienstensector onder de naam Service Innovation — people driven, ICT empowered. 2. De ontwikkeling van de innovatieagenda van het Holland Financial Centre ter versterking van de positie van Nederland als financieel centrum. 3. De strategische onderzoeksagenda van het IIP Create als platform voor innovatie in dat gedeelte van de creatieve industrie waar technologie een drijfveer voor innovatie is. De realisatie van de ambities van het innovatieprogramma kan grote betekenis hebben voor andere domeinen. Bovendien zullen naar verwachting verschillende technologieconcepten en dienstverleningsconcepten snel hun weg vinden naar andere sectoren, zowel in de industrie als de dienstverlening. In totaal scharen ruim 50 bedrijven zich nu achter dit initiatief. Dit betekent dat zij niet alleen zelfstandig investeren, maar tevens het belang onderkennen van gezamenlijk optreden, vanwege de meerwaarde die dit voor hen kan hebben. Die meerwaarde moet komen uit gezamenlijke onderzoeksinspanningen, maar ook uit gezamenlijke promotie, standaardisatie, infrastructuurontwikkeling, opleiding en arbeidsmarktbewerking. Juist in deze sectoren, waar geen grote traditie van R&D en innovatief optreden bestaat, is het essentieel dat een innovatieprogramma van meet af aan stuurt op de effecten over de gehele keten van kennisontwikkeling tot toepassing. De investeringen van de bedrijven gaan in ongeveer gelijke mate naar industrieel onderzoek en waardeversnelling (valorisatie). Tevens wordt in beperkter mate door de bedrijven geïnvesteerd in wetenschappelijke kennisontwikkeling en onderwijs. Van de overheid vragen wij een bijdrage in alle drie programmaonderdelen, relatief aflopend van kennis naar toepassing. III
  • 6. Het programma loopt 8 jaar, onderscheiden in twee fasen van 4 jaar. In totaal gaat het om een investering van €61 miljoen jaarlijks gedurende de eerste vier jaar, met een gewenste bijdrage van de overheid van bijna €25 miljoen per jaar. IV
  • 7. Inhoudsopgave 1 D ie nst en inn o va t ie in d e f in an c ië le en cr ea tie ve se ct or 1 1.1 Economisch en maatschappelijk belang van diensteninnovatie is groot 1 1.2 Focus op twee sleutelgebieden: creatieve en financiële sector 1 2 Vis ie en str ate g is che a ge nda vo or de crea tie ve se ct or 3 2.1 Programmafocus: Creativiteit en ICT 3 2.2 Analyse: gezonde basis, grote kansen, veel dynamiek, snelheid van handelen noodzakelijk 7 2.3 Ambitie: een internationale koppositie in de creatieve industrie 12 2.4 Het pad naar de ambitie: focus op drie business hotspots 13 3 Vis ie en str ate g is che a ge nda vo or de f ina nc iële d ie nst ve r lenin g 19 3.1 Programmafocus: financial logistics, drijfveer voor innovatie 19 3.2 Analyse: excellente infrastructuur en startpositie kan leiden tot koppositie in innovatieve financial logistics diensten 24 3.3 Ambitie: Nederland is de Europese Hub voor financial logistics 29 3.4 Het pad naar de ambitie: focus op vier business hotspots 30 4 He t inn o va t ie pr og ramma 35 4.1 Opzet van het programma 35 4.2 Uitwerking programma-aanpak Creatieve sector 35 4.3 Uitwerking programma-aanpak Financial logistics 46 4.4 Meerwaarde van het programma door generieke uitdagingen en knelpunten en spill-over naar andere sectoren 54 5 G o ve rn an ce en f ina nc iee l k ad er 57 5.1 Governance 57 5.2 Financiering 57 V
  • 8. 1 Diensteninnovatie in de financiële en creatieve sector 1 .1 Ec on omisc h e n maat sch ap pe lijk be la ng va n d ien ste n in no va t ie is g ro ot De Nederlandse dienstensector is groot: dienstensectoren dragen voor circa 70% bij aan het bruto binnenlands product en de groei van de werkgelegenheid tijdens de afgelopen tien jaar komt grotendeels voor rekening van de dienstensector. Nederland heeft zich daarmee ontwikkeld tot een diensteneconomie. Een sterk competitieve en groeiende diensteneconomie is cruciaal voor de toekomstige welvaart van Nederland. In een analyse van toekomstscenario’s voor 2040 constateert het CPB dat de echte banenmotor te vinden is bij de commerciële dienstensector. Daarbij wordt het onderscheid tussen industrie en diensten steeds minder relevant: de industrie verschuift in de waardeketen naar het leveren van kennisproducten (R&D, ontwerp, marketing) en de dienstensector verschuift naar internationaal verhandelbare ‘producten’ 1 . De productiviteit in Nederland is historisch hoog maar heeft al sinds 1990 een minder grote versnelling laten zien dan in vergelijkbare landen. Een voortdurende stijging van de productiviteit, mogelijk gemaakt door de introductie van nieuwe innovatieve diensten, een slim gebruik van nieuwe informatie- en communicatietechnologie 2 , het faciliteren van nieuwe start-ups en een stevige groei van het midden en klein bedrijf kunnen de groei van de diensteneconomie aandrijven. Het stimuleren van innovatie in de commerciële dienstverlening is niet alleen voor private dienstverlenende bedrijven belangrijk. De (semi)publieke sector heeft hierbij niet alleen groot belang als grote klant, maar vooral ook omdat het zelf een grote dienstverlener is en voor grote uitdagingen staat. Het belang van kruisbestuiving tussen het innovatieve bedrijfsleven en een innoverende dienstverlenende overheid is groot 3 . 1.2 F oc us op t w ee s l eut el g eb i ede n: c re at ie ve e n f in an c ië l e se cto r De innovatieagenda van Nederland wordt in hoge mate bepaald door de strategische keuze om te investeren in een beperkt aantal economische sleutelgebieden van Nederland. Binnen de dienstensector zijn dat de creatieve en financiële sector. In beide sleutelgebieden speelt informatie- en communicatietechnologie (ICT) een drijvende en veelal disruptieve rol bij de innovatie van producten, diensten en de verandering van verdienmodellen. Bedrijven en instellingen uit deze twee sleutelgebieden hebben hun krachten gebundeld om te komen tot dit voorstel voor een innovatieprogramma dat tot doel heeft de komende jaren een beslissende slag te maken in de internationale concurrentiekracht van deze bedrijven en sectoren, gebruik makend van mogelijkheden die ICT daar toe biedt. bedrijven uit de creatieve en de financiële sector bundelen hun krachten bij het vormen van een visie en ambitie op diensteninnovatie in hun sleutelgebied. Bij dat streven hebben ze een focus aangebracht op duidelijk omschreven doelen die aansluiten bij de sterkten van onze commerciële activiteiten. Binnen de financiële sector 1
  • 9. gaat het daarbij om het groeidomein Financial Logistics en binnen de creatieve sector om het realiseren van de potentie van Nederland als European Hub for Smart Content Experiences and Connectedness. Deze focus sluit goed aan bij de door het Innovatieplatform gekozen positionering van Nederland als Portal to Europe. De gekozen sectoren hebben op het eerste oog weinig gemeenschappelijk. Toch blijken er veel gemeenschappelijke ambities en uitdagingen te zijn op het gebied van diensteninnovatie en ICT in beide sectoren: beide sectoren worden in hoge mate geconfronteerd met grote gedragsveranderingen aan de zijde van de consument in het digitale tijdperk. De gemeenschappelijkheid uit zich ook bij specifieke vraagstellingen op het gebied van digitale identiteiten en het afhandelen van (digitale) transacties. Tenslotte is de ontwikkeling van kennis op het gebied businessmodellering in beide domeinen noodzakelijk. Als vervolg op het advies van de Strategische Adviescommissie van het ministerie van Economische Zaken over het diensteninnovatie en ICT initiatief (in juni 2008 behandeld) is er intensief gewerkt aan de verdere toespitsing op de thema’s financial logistics en de creatieve sector. Daarmee bundelt dit programma drie parallelle initiatieven: 1. De plannen om te komen tot een innovatieprogramma voor de dienstensector onder de naam Service Innovation, people driven, ICT empowered 4 . 2. De ontwikkeling van Holland Financial Centre ter versterking van de positie van Nederland als financieel centrum en de in dit kader in gang gezette discussies over de innovatieagenda voor de financiële sector 5 . 3. De strategische onderzoeksagenda van het IIP Create dat zich manifesteert als platform voor innovatie in de creatieve industrie, net name voor dat gedeelte waarin technologie een drijfveer voor innovatie is 6 . De in de betreffende stukken beschreven visies op de genoemde sleutelgebieden vormen een belangrijke achtergrond voor het onderhavige plan. De ambities en resultaten van dit innovatieprogramma hebben ook nadrukkelijk betekenis buiten de sleutelgebieden. Daarom wordt intensief samengewerkt met publieke dienstverleners, het ministerie van Binnenlandse Zaken en het ministerie van Economische Zaken en wordt de verbinding gelegd tussen dit programma en de ambities van de Rijksbrede ICT Agenda. Tevens loopt het gesprek met de zorgsector en het ministerie van VWS over de verbinding van dit programma met de innovatieagenda van het Zorg Innovatie Platform. In hoofdstuk 2 wordt allereerst de visie en strategische agenda voor de creatieve industrie nader uitgewerkt en in hoofdstuk 3 wordt dit gedaan voor de financiële sector. Het innovatieprogramma voor beide onderdelen is beschreven in hoofdstuk 4, inclusief cross- sectorale effecten. Governance en financiën staan centraal in hoofdstuk 5. 2
  • 10. 2 Visie en strategische agenda voor de creatieve sector 2 .1 Pr og ra mma foc us: C re at ivit e it en IC T In macro economisch perspectief ontstaat er een nieuwe economische discipline 7 : de creatieve industrie die designproducten en diensten levert met grote toegevoegde waarde, die content verrijkt met geavanceerde toegevoegde waarde diensten voor zakelijke dienstverleners en die zich concentreert op het creëren van ervaringen en verwachtingen die aansluiten bij de levensstijl van mensen. Nederland kent een enorme bedrijvigheid op het brede veld van de creatieve industrie. Wereldberoemde spelers als Viktor&Rolf, Marcel Wanders en Rem Koolhaas zijn vaandeldragers van de Nederlandse creatieve industrie. De producten van TomTom vallen op door hun design en aandacht voor gebruikersgemak. Amsterdam speelt in de internationale voorhoede van toonaangevende hotspots voor kunst en creativiteit, naast andere Europese steden als Londen, Parijs en Berlijn. De focus van dit programma ligt op bedrijven en organisaties in de creatieve industrie die werkzaam zijn op het snijpunt van design, new media en de creatieve maakindustrie en daarbij informatie- en communicatietechnologie ontwikkelen en toepassen voor producten en diensten. Zowel de aanbieders als de gebruikers in de creatieve industrie staan in continue interactie met de cultuur, de economie en de maatschappij en spelen snel in op nieuwe technologische mogelijkheden. De creatieve industrie daagt uit, zoekt de grenzen van het technisch haalbare en rekt de grenzen op van de ethiek, de economie, de rechtspraak, de politiek en de samenleving. Deze sector gebruikt op grote schaal nieuwe technologie voor de ontwikkeling van producten, diensten, ervaringen en multimediale/crossmediale content. Daarbij wordt in toenemende mate gestreefd naar onzichtbare of intuïtieve technologie: informatie, communicatie en media vormen het hart van de sector. van…. ….naar • passief gebruik van media, producten • interactief en mixed gebruik van media en diensten en producten • informatie wordt over consumenten • consument bepaalt hoe, waar en verspreid (push) wanneer hij of zij interactie wil • nationaal gedreven • Internaal gedreven • professionals bepalen • democratisering en iedereen draagt bij • technologie inzetten voor effiency • technologie als drijver voor nieuwe klant experiences Figuur 1 Trends in de creatieve industrie veranderen de sector Gebruikers, zowel in de zakelijke markt als in de consumentenmarkt, zijn de drijvende kracht achter de uitdagingen voor de sector: de nieuwe consument wil interactie en op maat gemaakte gepersonaliseerde concepten. Consumenten dragen zelf bij aan het creëren van de belevenis en veranderen hun houding ten opzichte van de marktpartijen. 3
  • 11. Partijen Kernactiviteit Opvallende prestatie Endemol Afzender van een groot aantal succesvolle programma's en maken deel Diverse multimediale/ crossmediale uit van de Endemol-groep, één van 's werelds grootste producenten, programmaformats met vestigingen in meer dan twintig landen. Ericsson Ericsson is een wereldwijde speler in breedband connectiviteit en Samen met Triple IT en TV multimedia dienstverlening. Alle grote operators zijn klant van producent Endemol heeft Ericsson Ericsson en 40 procent van al het verkeer over mobiele netwerken 'Me-On-TV' ontwikkeld: live en verloopt via Ericsson systemen. De ontwikkeling van de nieuwe opgenomen video materiaal generatie netwerken en rijkere multimedia diensten vormen een publiceren en delen via een groeimarkt. De Multimedia business unit van Ericsson levert willekeurig mobiel apparaat, vanaf consumenten en bedrijfsleven innovatieve media and messaging een willekeurige plek naar elk oplossingen. willekeurig scherm in de wereld. Ilse Media Ilse media is marktleider onder de online uitgevers. Ilse media Kieskeurig.nl, Startpagina.nl, NU.nl, netwerk verwerkt per maand ruim negenhonderd miljoen pageviews. SchoolBANK.nl, TVGids.nl. Lost Boys Ontwikkelen van strategieën voor online succes. Markten, behoeften O.a. innovatieve sites/platforms voor en kansen in kaart brengen. Ontwerpen en bouwen van platforms op FBTO, VARA, NUON, NS. basis van cutting edge technologie. Media Gespecialiseerd in de ontwikkeling van formats, content en Formats, content en campagnes voor Republic campagnes voor internationale merken. Een van de leidende interactieve internationale merken. mediabedrijven in Europa. Nederlands Beeld en Geluid verzamelt en conserveert audiovisueel erfgoed en Penvoerder van het grootste Instituut voor maakt dit toegankelijk voor zoveel mogelijk gebruikers. In 2007 trok digitaliseringsproject van Europa: Beeld en de Media Experience (de publieksattractie) 260.000 bezoekers. Beelden voor de Toekomst. Geluid Hiernaast ontwikkelt en verspreidt het instituut kennis op het gebied Toonaangevende diensten voor het van digitalisering, ontsluiting en mediahistorie. onderwijs.Uitrol ProArchive, Philips Philips integreert technologieën en design in op de mens gerichte eLiving Colors, lighting solutions, oplossingen op het gebied van gezondheidszorg, lifestyle en lighting. Ambilight en AUREA TV, Sonicare Philips is # 1 wereldwijd in lighting en in medical patient monitoring toothbrush, Senseo coffee machine, en #3 in diagnostic imaging. Marktleider voor personal well-being en Avent mother & child care, pleasure. Nr. 43 in wereldwijde ranking van best global brands. professional scanners for hospitals. Waag Sinds 1994 een medialab dat creatieve technologie ontwikkelt voor Verhalentafel (interactief meubel uiteenlopende maatschappelijke vraagstukken. waarmee ouderen gezamenlijk naar filmmateriaal kijken); pilotus (visuele e-mail software voor verstandelijk gehandicapten) en 7Scenes (slimme software voor locatiegebaseerde ervaringen). SURFnet SURFnet ontwikkelt en beheert innovatieve datanetwerken, Ontwikkeling van eerste hybride authenticatieoplossingen en online samenwerkingsomgevingen, netwerk ter wereld, opzetten van waarmee samenwerking in hoger onderwijs en onderzoek wordt NetherLight, demonstratie van 4K vereenvoudigd en gestimuleerd. cinema en opzetten van 4K cinema opslag in Amsterdam Tabel 1 Bedrijven die betrokken zijn bij het innovatieprogramma voor de creatieve industrie zijn internationaal excellent op hun gebied Een toenemend aantal bedrijven speelt internationaal in op deze veranderingen. Nederland kent talloze voorbeelden van nieuwe bedrijvigheid: Joost, Zoom.In, Hyves, Lost Boys Interactive en Ilse Media. Ook grote(re) bedrijven bouwen marktposities uit zoals Endemol, Eyeworks, IDTV, Dutchview, Technicolor, Philips, TomTom, KPN en Wegener. Tegelijkertijd is de sector nog weinig georganiseerd, wordt er maar beperkt 4
  • 12. samengewerkt en zijn de drempels voor samenwerking tussen grote, middelgrote en kleine bedrijven hoog. Daar brengen we nu verandering in. In deze snel veranderende omgeving zijn er voor Nederlandse bedrijven grote kansen om nieuwe business op te starten of uit te breiden. De internationale erkenning als bakermat van creativiteit en design 8 , de uitstekende positie op het gebied van de snelle adoptie van nieuwe technologie en de excellente breedband infrastructuur vormen goede randvoorwaarden voor een verdere economische expansie. 2 . 1 .1 H o t sp ot b in ne n d e cre at ie ve i nd ust r ie met vit aa l be la ng vo o r de Ne de r la nds e ec on o mie De creatieve bedrijvigheid in Nederland realiseert in haar totaliteit een omzet van meer dan €50 miljard en creëert een toegevoegde waarde van ruim €20 miljard 9 . De creatieve industrie is een katalysator voor innovatie en veranderingen in marktverhoudingen 10 en beïnvloedt in hoge mate de manier waarop mensen werken, consumeren en hun lifestyle invullen. Richard Florida beschrijft de creatieve klasse als een nieuwe economische klasse, te typeren door een persoonlijke levenstijl gericht op autonomie, werken in een netwerkte context, creativiteit. Gebaseerd op zijn definitie ontstaat een verzameling van creatieve banen die in 2003 34,6% van de totale Nederlandse werkgelegenheid uitmaakte. Het belang van die creatieve banen is toegenomen; in 1996 was dit aandeel nog 31,2%. Hiermee hebben we met een zeer omvangrijke sector te maken die bovendien snel verandert. Figuur 2 Nederland op 6e plaats van de lijst absolute exportwaarde nieuwe media De creatieve industrie (zoals gedefinieerd door het CPB, gebaseerd op de indeling in sectoren Kunsten, Media en Entertainment en Creatieve zakelijke dienstverlening) omvat in 2004 238.313 banen (3.2% van de Nederlandse werkgelegenheid). Het aantal banen is tussen 1996 en 2004 met 25% gegroeid. De bedrijfstak media en entertainment omvat in 2004 60.449 banen. De groei van werkgelegenheid van1996 tot 2004 bedroeg binnen deze bedrijfstak 5.1% (ten opzichte van 3% gemiddeld) met uitschieters van 78% stijging bij de organisaties in de productie van radio- en TV-programma’s 11 . Uit een recent gepubliceerd economisch onderzoek naar de wereldwijde creatieve industrie staat Nederland op een 12e plaats gemeten naar absolute exportwaarde van alle creatieve goederen. In relevante subsectoren staat Nederland hoger. Nederland staat bijvoorbeeld op de 6e plaats van de lijst met exporteurs van nieuwe media. Over de periode 2000-2005 bedroeg de totale groei 15,5%, wat veel hoger is dan de groei van bijvoorbeeld de Verenigde Staten (4,8%) en het Verenigd Koninkrijk (4,6), maar lager dan bijvoorbeeld Duitsland (32,5%) 12 . 5
  • 13. 2 .1 .2 Hu id ig e w a ar dek eten s e n de st ru ctu ur va n d e se cto r Waardeketens en innovatiesystemen zijn internationaal. TomTom bedacht en ontwikkelde haar eerste producten in Nederland, terwijl de grootschalige productie van de componenten en de assemblage in Azië plaatsvindt. Nieuwe toegevoegde waarde diensten (value-added services) worden door TomTom weer locaal ontwikkeld (bijvoorbeeld in samenwerking met Vodafone en Ericsson). De meeste waarde wordt gecreëerd door bedrijven die in staat zijn design, ontwikkeling en aansturing van de productie succesvol te combineren. Daarom wordt binnen dit programma gefocusseerd binnen de creatieve industrie op het snijpunt van design, new media en de creatieve maakindustrie omdat hier de meeste economische waarde wordt gecreëerd voor de BV Nederland. Met de ‘maakindustrie’ wordt hier niet dus bedoeld de daadwerkelijke fabricage en assemblage, maar die bedrijven die concepten, verkoopbaar, maakbaar en distribueerbaar maken. Voorbeelden hiervan zijn Philips, TomTom en Nike. De echte waarde van de iPod zit niet in haar onderdelen of zelfs het in elkaar zetten. De meeste waarde en onderscheidend vermogen wordt gegenereerd bij de ideevorming, de conceptualisering en het design van de iPod. Daarom krijgt Apple $80 voor elke video iPod dat het verkoopt, wat het grootste gedeelte van toegevoegde waarde is binnen de hele waardeketen. De verdeling van $190 van de gecreëerde waarde van een video iPod van $299 wordt hieronder weergegeven 13 . Waarde gecreëerd…. Per land… US Japan Korea Retail en distributie 75$ 75$ 80$ 80$ Apple 8$ 26$ 1$ 35$ Toeleveranciers 163$ 26$ 1$ Door het koppelen van new media toepassingen (iTunes) en nieuwe businessmodellen aan haar fysieke producten weet Apple haar toegevoegde waarde nog groter te maken. Karakteristiek in de structuur van de sector is de combinatie van een beperkt aantal grote wereldspelers, een groep grote toeleveranciers met een internationaal relatienetwerk, en een enorme hoeveelheid kleine bedrijven en organisaties, ad-hoc samenwerkingsverbanden tussen bedrijven, freelancers en eenmanszaken. De kern van de doelstelling van het innovatieprogramma ligt op het verbinden van drie nu nog teveel gescheiden werelden, het creatieve MKB, de creatieve maakindustrie en excellente kennisinstellingen. Juist in deze verbinding ontstaan kansen voor economische groei en innovatie. Nieuwe marketingconcepten ontstaan door samenwerking met de creatieve industrie en de kunst, bedrijven uit de maakindustrie werken samen met specialisten op het gebied van design, nieuwe media en game technologie en ICT technologie en nieuwe LED-concepten worden toegepast in nieuwe mode. 6
  • 14. Figuur 3. Verbroken ketens in het ecosysteem De uitgangspositie van Nederland is uitstekend: creativiteit en design, slagkracht van de industrie die innovatieve producten en diensten maakt, verkoopt en wereldwijd distribueert en excellente onderzoeksgroepen die baanbrekende ideeën en technologieën ontwikkelen. 2.2 A n a l ys e : gez on de bas i s , g rot e k an sen , ve e l d yn a m i e k , sn e lh ei d va n h an dele n n oo dz a ke l i jk 2 .2 .1 Ste rkt en en zw akten va n N ede r la nd op het g eb ied va n C re at ivite it e n ICT Sterkten Zwakten Excellente ICT infrastructuur voor groei Langzame ontwikkeling van fiber-to-the- en ontwikkeling nieuwe media home belemmert opschaling van innovatie toepassingen diensten. Nederland heeft een goede bodem voor Schaalgrootte van thuismarkt is beperkt: innovatie: een open, multiculturele opschaling moet per definitie uit exportmarkt samenleving en een internationale komen. (business) oriëntatie Nederland is internationaal leidend op Gebrek aan goede netwerken en gebied van multimediale concepten en samenwerking tussen industrie, design en digitale media. kenniswereld. Incidentele internationale uitstraling. Geen gemeenschappelijke internationale branding en positionering. Nederland beschikt over sterke Dutch Design en creatieve concepten worden marktpartijen die kunnen bijdragen aan nog onvoldoende vertaald in commerciële de wereldwijde opschaling van producten en diensten. producten en diensten. Excellent onderzoek in kerngebieden. Beperkte massa en focus van onderzoek kennisinstellingen op de creatieve industrie en dienstverlenende bedrijven, behoefte aan multidisciplinaire kennis nauwelijks ingevuld. Leidende Nederlandse organisaties in Diverse belemmeringen voor doorgroei van 7
  • 15. sleutelgebieden binnen de value chain MKB. Ruime ervaring met het toepassen van Leerervaringen worden nauwelijks gedeeld technologische ontwikkelingen in de en benut. creatieve industrie. Goede randvoorwaarden: vestigingsklimaat, internationale oriëntatie, infrastructuur De open en multiculturele samenleving is een goede voedingsbodem voor vernieuwing en baanbrekende concepten en producten. Het culturele vestigingsklimaat met ruimte voor grensverleggende creativiteit en de internationale business oriëntatie van steden als Amsterdam en Rotterdam is zeer goed. Daarnaast beschikken wij over goede opleidingen en daarmee ook over een goed opgeleide beroepsbevolking. De digitale infrastructuur in Nederland is op orde. Nederland steeg van de 8e naar de 7e positie in de internationale e-readiness rankings en staat op de 2e plaats in connectivity en technologische infrastructuur. Nederland behoort tot de wereldwijde kopgroep in breedbandpenetratie. De hoge dekkingsgraad van het 3G mobiele netwerk is een solide basis voor de uitrol van mobiele applicaties. Figuur 4: Breedband gebruik in EU landen: Nederland in top 3 Nederlandse bedrijven en organisaties hebben internationaal sterke posities in een aantal belangrijke marktsectoren Nederland wordt in het buitenland erkend als bakermat en voorbeeld van creativiteit. Dutch Design behoort tot de wereldwijde top en heeft internationaal aanzien. De Nederlandse excellentie ligt o.a. in het toepassen en distribueren van nieuwe technologieën en het betrekken van culturele en sociale aspecten in het design proces. Diverse instituties en initiatieven binnen de creatieve industrie floreren en hebben internationale uitstraling. Voorbeelden hiervan zijn: Dutch Game Garden in Utrecht, Waag Society (incl. PICNIC) in Amsterdam en de Design Academie in Eindhoven. Nederland heeft internationaal een sterke positie in opslag, transcoding en distributie van content en digitale media. De omvangrijke collectie van het Nederlandse Instituut voor Beeld en Geluid is één van de grootste audiovisuele archieven van Europa. Kluwer en ReedElsevier spelen een vooraanstaande rol in de verrijking en distributie van content 8
  • 16. gericht op de kenniswerker. Philips is met haar watermarking en fingerprinting technologie een leidende speler in dit steeds belangrijker wordende gebied. SURFnet pioniert met hoge kwaliteit video via het netwerk en de inrichting van een Cinegrid exchange voor 4K cinema. Nederlandse bedrijven zijn internationaal leidend op het gebied van het bedenken, creëren en distribueren van vernieuwende en gedurfde multimediale concepten. Voorbeelden hierbij zijn bedrijven als Endemol (e.g. de ontwikkeling van Me-on-TV in samenwerking met Ericsson) en Eyeworks en op het gebied van gaming bedrijven als Guerilla en Zylom. Deze ondernemingen bedenken baanbrekende formats onder andere door het toepassen van nieuwe technologie en businessmodellen. Verschillende marktpartijen kunnen bijdragen aan de wereldwijde opschaling van producten en diensten. In Nederland is de afgelopen jaren een aantal bedrijven opgestart die diepe technologische kennis combineren met user centric design en creativiteit om daarmee baanbrekende concepten te creëren. Voorbeelden hiervan zijn TomTom, Hyves, Joost en Fabchannel. Excellent onderzoek in kerngebieden In aanvulling op de research en development activiteiten binnen de muren van bedrijven zijn in Nederland een aantal excellente onderzoeksgroepen op gebied van ICT/M actief. Het programma kan bouwen op een solide ‘body-of-knowledge’ en werkprocessen ontwikkeld binnen huidige BSIK, IOP en NWO programma’s. Programma’s die focus en impact hebben opgeleverd en die zijn ingebed in Europese research programma’s. In Nederland wordt excellent onderzoek uitgevoerd op het gebied van peer-2-peer technologie (Tribler), grid infrastructures (VLe), netwerkinfrastructuur (GigaPort), multimediale content (MultimediaN), gaming (GATE) en user experience (Freeband). Het programma biedt de kans om te komen tot de bundeling van de inspanningen gericht op de creatieve industrie. Beperkte massa en focus van onderzoek kennisinstellingen op de creatieve industrie en dienstverlenende bedrijven De gerichtheid van onderzoeksinstellingen op de creatieve industrie is beperkt. Traditioneel richten de instellingen zich meer op het gevestigde internationale bedrijfsleven, liefst met solide researchafdelingen. Onderzoek en ontwikkeling in de creatieve industrie verloopt veel meer via de wetten van open innovatie: dynamischer samenwerkingsverbanden, internationale excellenties geconcentreerd in geografische hotspots, interactie tussen groot en klein bedrijf, nieuwe handelswijzen rond intellectueel eigendom. Nederlandse onderzoeksinstellingen passen zich geleidelijk hieraan aan, maar de hoge dynamiek in de creatieve industrie is voor hen nog steeds zeer uitdagend. Ook inhoudelijk is er nog enige heroriëntatie van kennisinstellingen nodig: het gebrek aan fundamentele (precompetitieve) kennis blokkeert de realisatie en doorgroei van baanbrekende innovaties. Het betreft daarbij o.a. aan inzichten op het gebied van (de beïnvloedbaarheid van het) mediagedrag van gebruikers (zowel consumenten als professionals), businessmodellen en verdienmodellen en het grensgebied van digitale identiteiten met wet- en regelgeving. Gebrek aan goede netwerken en samenwerking tussen industrie, design en kenniswereld 9
  • 17. De noodzakelijke verbinding, kruisbestuiving en samenwerking tussen industrie, design en kenniswereld komt niet tot stand door een veelheid aan belemmeringen zoals kennisbarrières tussen technologiespelers en de design industrie en lage organisatiegraad. Ook is er weinig ervaring met samenwerkingsmodellen, onderling wantrouwen op het gebied van intellectueel eigendom en geen ervaring met precompetitieve samenwerking. Leerervaringen worden onvoldoende benut, gebrek aan ervaringskennis in MKB De veelheid en autonome instelling van de kleine bedrijven in deze sector leidt er toe dat soortgelijke vraagstukken (bijv rond intellectueel eigendom of internationale expansie) telkens opnieuw van voren af aan worden aangepakt. De beperkte scope (financieel en managerial) van de vele kleine bedrijven in deze sector leiden tot een onderbenutting van de internationale groeipotentie van de Nederlandse sector. 2 . 2 .2 K a ns en e n b ed re i g ing en Kansen Bedreigingen Veranderende behoeften en gedrag van Belang van internationale competitie consumenten biedt mogelijkheden tot wordt onderschat. Andere landen gedifferentieerde en radicaal nieuwe timmeren hard aan de weg om een concepten in een internationale markt. toppositie in de creatieve industrie te realiseren (e.g. UK, Singapore, Finland, Canada). Opkomst van de creative class als motor Toetredingsdrempels voor buitenlandse voor een creatieve Nederlandse economie bedrijven om de Nederlandse markt te maakt verbindingen mogelijk tussen design, betreden zijn laag: er zijn veel kapers op maakindustrie en research. de kust op zoek naar Nederlandse parels. ‘Democratisering’ van productiemiddelen, De complexiteit van de toenemende rol van experimentele en netwerksamenleving groeit enorm. experience labs sluit goed aan bij Bedrijven kunnen niet langer volstaan Nederlandse ervaring/bevolking. met traditionele instrumenten om klanten te bereiken. Europese en nationale regelgeving rond privacy en rond Intellectueel Eigendom van creatieve producten en concepten sluit onvoldoende aan op de markt. Veranderende behoeften en gedrag van consumenten Het leven en werken van mensen is aan grote veranderingen onderhevig: het waardesysteem van de samenleving verandert, er ontstaat een sterk gepersonaliseerde levensstijl. Producenten spelen hierop in door het inzetten van nieuwe technologie. Een jonge generatie groeit op in een door internet en technologie gedomineerde wereld. Leveranciers van producten en diensten passen zich aan aan deze consumenten, leerlingen en werknemers van de toekomst. Opkomst van de ‘creative class’ als motor voor een creatieve Nederlandse economie De creative class wordt wereldwijd gezien als de drijvende kracht achter economische groei in de postindustriële tijd. Hun werk bestaat voor het grootste gedeelte uit het creëren en verbeteren van producten, experiences, informatie en media. De opkomst en het belang van de creative class heeft een grote impact op de manier van leven en werken in onze samenleving. Tegelijk is het de bron van creativiteit die economisch kan worden geëxploiteerd. 10
  • 18. ‘Democratisering’ van productiemiddelen Steeds meer ICT gereedschappen komen laagdrempelig beschikbaar voor individuele consumenten en kleine bedrijven. Gebruikers weten hier ook steeds beter mee om te gaan. In toenemende mate zijn zij in staat deze ICT productiemiddelen in te zetten voor creatie en distributie van content, producten en diensten. Het gebruik van ICT hulpmiddelen wordt in toenemende mate net zo vanzelfsprekend als andere hulpmiddelen voor de productie van toegevoegde waarde. Gevolg hiervan is tegelijk dat er oude bestaande businessmodellen en waardeketens sterk aan verandering onderhevig zijn. Deze dynamiek biedt grote mogelijkheden voor innovatieve bedrijven en start-ups. Bedrijven kunnen hierop inspelen door goed gebruik te maken van concepten als crowd- sourcing, user generated content en door continue de interactie te zoeken met de (beoogde) gebruikers in het kader van Living Labs/Experience Labs. Verbindingen mogelijk tussen design, de maakindustrie en research De ketens in het ecosysteem in de creatieve industrie zijn verbroken of onvoldoende tot stand gekomen. Door design bedrijven, de maakindustrie en researchers met elkaar te verbinden ontstaan innovatieve concepten, merken en producten die onderscheidend en wereldwijd verkoopbaar zijn. Alleen door het koppelen van deze drie disciplines en sectoren kan Nederland het volle creatieve potentieel benutten dat in Nederland aanwezig is en het vertalen in economische groei. Hiervan zijn nationaal en internationaal voorbeelden te geven: Apple, TomTom, Google, Lego, Walt Disney, Endemol, Nintendo, profiteren van stappen die in deze richting zijn gezet. Andere landen timmeren hard aan de weg om een toppositie te realiseren Andere landen timmeren hard aan de weg als het gaat om de creatieve industrie. Nederland moet daarom haast maken om het potentieel uit de sector ten volle te benutten. Landen als Engeland, Nieuw Zeeland, Finland, Singapore en Canada hebben serieuze ambities en plannen. Frankrijk investeert alleen al in de ontwikkeling van zoekmachines (Quaero) € 200 miljoen, Duitsland in een vergelijkbaar programma (Theseus) € 90 miljoen, het Verenigd Koninkrijk werkt aan een nationaal programma onder de naam ‘Creative Britain’ waarbinnen nu al is besloten tot een nieuwe investering van € 16 miljoen voor onderzoek en voor ondersteuning van het MKB. Technologische ontwikkelingen bieden kansen voor nieuwe producten en groei Verschillende technologische ontwikkelingen bieden kansen voor groei en nieuwe businessmodellen, zoals pervasive technologieën (smart environments, miniaturisatie), 11
  • 19. virtuele werelden en verschillende web-technologieen (social web, enterprise 2.0, real- world-web, 3-D technologie, semantic web). 2.3 A mb it i e: ee n int er nat i ona l e k op po s it ie i n d e c rea t i eve i n d us t rie De ambitie van het programma vormt de kern van de bredere ambitie voor de creatieve industrie die door het innovatieplatform is opgesteld: Nederland als de meest creatieve economie van Europa en behorend tot de top drie van de wereld: “Creativity at the core of our society and economy”. Het programma kiest daarbinnen zijn focus in het realiseren van de European Hub for Smart Content, Experiences and Connectedness: Nederland als the European Hub for Smart Content, Experiences, and Connectedness Deze ambitie laat zich vertalen in drie gebieden: I – Nederland is in 2015 de plek in de wereld waar crossmediale (intelligente) content het meest efficiënt wordt ontwikkeld, verrijkt en gedistribueerd: de Portal to Europe voor (de) creatieve content/industrie. Dit leidt tot: - Een internationaal leidende positie van Nederland in het digitale contentvolume dat wordt opgeslagen, ontsloten, verrijkt en gedistribueerd naar de Europese markt. - Het aantal start-ups en midsize bedrijven in dit deel van de creatieve industrie te verdubbelen in de periode tot 2015. - Een bijdrage aan het BNP van toegevoegde waardediensten rond content die in 2015 met 40% is gegroeid ten opzicht van 2008. II – Nederland is in 2015 internationaal gerespecteerd om zijn innovatieve producten en diensten op het gebied van lifestyle en workstyle die zijn ontwikkeld met behulp van Living Labs. Dit leidt tot: - Een internationaal centre of excellence op het gebied van Living & Experience Labs die een kraamkamer is voor innovatieve producten en diensten op het gebied van lifestyle en workstyle. - Groei van het aantal succesvolle product- en dienstenintroducties op het gebied van lifestyle met 6% per jaar, door de inzet van experience labs, user-centred design en de verbinding met Dutch Design. - Een bijdrage aan het BNP van lifestyle producten en diensten die in 2011 met 20% is gegroeid ten opzicht van 2008 en in 2015 met 50% is gegroeid ten opzichte van 2008. II – Nederlandse vestigingen van internationale dienstverlenende bedrijven zijn in 2015 binnen hun sector leidend in de globale transitie naar creatieve toegevoegde waarde diensten. 12
  • 20. Dit leidt tot: - Groei van de buitenlandse investeringen in de creatieve industrie in Nederland door een verbeterd vestigingsklimaat: tenminste 3 gerenommeerde bedrijven kiezen hun vestigingsplaats in Nederland. - Dienstverleners met een focus op infrastructuur verschuiven hun portefeuille naar creatieve industrie met een toegevoegde waarde door jaarlijkse groei van 10%. - Een verdubbeling van de bijdrage aan het BNP in 5 jaar van creatieve toegevoegde waarde diensten. Het realiseren van de deelambities vereist tevens het realiseren van de ambitie om een sterk functionerend ecosysteem te ontwikkelen op het snijvlak van creativiteit, ICT en media, waarbinnen nieuwe bedrijvigheid ontstaat en waarbinnen bestaande bedrijven groeien in regionale zwaartepunten. Als neveneffect van het programma draagt de vooruitgang op het gebied van de workstyle bij aan het verbeteren van de arbeidsproductiviteit bij bedrijven die nieuwe workstyle concepten adopteren. De realisatie van deze ambitie levert, naast de bovenstaande tastbare resultaten voor de Nederlandse bedrijvigheid ook maatschappelijke effecten op. - Door betere content ontsluiting (musea, archieven, bibliotheken) en makkelijkere contentcreatie wordt het eenvoudiger mensen juist te informeren, historische context te geven, en zich anderzijds te uiten in hun communities. - Door producten en diensten beter aan te laten sluiten bij behoeften van mensen is het mogelijk het welbevinden van mensen in de breedste zin van het woord te vergroten. Dit is met name relevant voor speciale groepen als ouderen (perceptie van veiligheid en support door de omgeving), support in ziekenhuizen en in zorgwoningen. - Mensen zullen zich beter verbonden blijven voelen met hun fysieke omgeving en ook hun sociale omgeving. Daarmee draagt het programma bij aan maatschappelijke cohesie. 2.4 H e t pa d n aa r d e a mb it ie : f o cus o p d r ie bus i ne ss h ot s pot s Om de ambitie te realiseren kiest het consortium voor de meest kansrijke business hotspots/groeidomeinen. Deze business hotspots zijn de economische groeikernen binnen de Nederlandse creatieve industrie. Gemeenschappelijk voor de drie hotspots is de centrale rol van creativiteit en ICT bij het ontwikkelen van producten en diensten voor de consument. De hotspots verbinden excellente Nederlandse kennis en kunde met kansen voor Nederlandse bedrijven. De onderstaande kernbegrippen beschrijven de drie hotspots met gerelateerde begrippen. communities nieuwe formats search & find Content verrijking User Generated Content distributie informatie Interactieve omgeving collaboration real and virtual distributie experience Connectedness Lifestyle Sociale processen Digitale identiteit design technologie workspaces producten 13
  • 21. De totale waarde van nieuwe kansen binnen de hotspots wordt door het consortium ingeschat op € 7.900 miljoen omzetgroei 14 in de periode 2008-2011. Groeidomein Omzet in 2007 Kansen voor groei (benadering in miljoenen €) (benadering totale groei tot en met 2011 in miljoenen € Content 11.500 2.200 Lifestyle 17.000 3.500 Connectedness 2.000 2.200 Totaal 7.900 2 . 4 .1 B u s in ess h ot s po t 1: C o nte nt Binnen dit groeidomein realiseren bedrijven nieuwe omzetstromen en vergroten bestaande omzetten rond het creëren, verrijken, verhandelen en distribueren van content in allerlei vormen. Belangrijkste drijvers voor deze hotspot zijn nieuwe wensen en eisen van gebruikers en adverteerders: interactie, experience, en gepersonaliseerde concepten. Technologiedrijvers zijn de 3G-uitrol, de massamarkt voor digitale TV en opkomende convergente platformen en diensten (IP TV, DAB/DVB-H). In dit groeidomein liggen grote kansen voor bedrijven door - de toenemende vraag naar informatie en entertainment in de maatschappij, - de grote hoeveelheid aanwezige – vaak nog niet gedigitaliseerde - content, - de potentie om content in digitale vorm eenvoudiger ook internationaal te verspreiden, - de toenemende technologische mogelijkheden om content een grotere variëteit te geven (smart content, smart media), - de ontwikkeling van consumentprofielen door het verzamelen van marktinformatie over contentgebruik. Bedrijven investeren in dit thema om bestaande content geschikt te maken voor nieuwe doelgroepen, deze beter af te stemmen op de doelgroepen en deze doelgroepen beter te bereiken. Hierdoor wordt de waarde van bestaande content vergroot. Vele toegevoegde waarde functies kunnen hier ontwikkeld worden, zoals automatische annotaties, vertalingen, betere zoek-en-vind functionaliteit. Business case groeidomein Content Het groeidomein Content heeft een omvang van ongeveer € 11,5 miljard in 2007. Gedreven door toenemende bestedingen van eindgebruikers en adverteerders zal het domein naar verwachting verder groeien met in totaal € 2,2 miljard tot en met 2011. De onderliggende businesskansen voor bedrijven worden sterk gedreven door nieuwe mogelijkheden die nieuwe digitale media bieden. Nederland kan zich ontwikkelen tot een ContentHub: een internationaal knooppunt waar de kennis en service-infrastructuur aanwezig is om multimediale content te creëren, te verrijken en te distribueren naar verschillende kanalen en doelgroepen. De genoemde economische groei zal door zowel 14
  • 22. autonome groei van bestaande Nederlandse bedrijven worden gegenereerd als ook door een groei van het aantal start-ups en midsize bedrijven. Op het gebied van distributie, pre- en postprocessing zal groei van de buitenlandse investeringen bijdragen aan het realiseren van de groeiambitie. De ontwikkeling en inzet van nieuwe technologie zal een verlaging van de operationele kosten opleveren voor bedrijven (e.g. computer ondersteuning bij mediabewerking leidt tot 20% besparing op productiekosten). 2 .4 .2 Bu s in ess h ots po t 2: L ifest yle Binnen het groeidomein Lifestyle zijn bedrijven gericht op het creëren van oplossingen (producten en/of diensten) die de kwaliteit van leven van hun klanten stapsgewijs verbeteren. Lifestyle is voor veel mensen een motto geworden: leven, werken, kiezen zoals jij dat wilt. Er is grote vraag naar producten en diensten die aansluiten bij een lifestyle, of die nu voor één persoon is voor een lifestylegroep. Consumenten willen meer en meer echte ervaringen creëren, delen en consumeren. Inzichten in deze consumenten behoeftes en trends en nieuwe businessmodellen drijven innovatie en differentiatie in dit gebied. De versnelling wordt voornamelijk veroorzaakt in de ontwikkeling van (digitale) techniek en de brede acceptatie ervan in het dagelijks leven van consumenten. Inspringen op lifestyle vergt van producten en diensten dat ze sterker appelleren aan de experience van het product. Productmakers moeten daarom samenwerken met de creatieve industrie om een grotere variëteit aan experiences te genereren, en deze ook beter af te stemmen op de door de klant gewenste experience. Een goed voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van de Ambilight TV door Philips die het TV kijken op een hoger ervaringsniveau tilt. Technologie is enerzijds een drijfveer binnen dit groeidomein, maar is tegelijk steeds minder zichtbaar. Zintuigen en emoties worden op steeds meer manieren in combinaties geprikkeld. Nederland start vanuit pole position binnen dit domein. Dutch Design is van wereldklasse en het opleidingsniveau op dit gebied behoort tot de top van de wereld. Business case groeidomein Lifestyle Het groeidomein Lifestyle heeft een omvang van ongeveer € 17 miljard in 2007. Traditioneel is research en development in dit domein voornamelijk gericht op de vervanging van huidige producten en diensten. Internationaal gezien is er echter grote autonome groei mogelijk voor Nederlandse bedrijven als zij design, technologie en wereldwijde distributie beter aan elkaar weten te verbinden. Het wereldwijd verkopen van innovatieve concepten, merken en producten met hoge toegevoegde waarde leidt tot de verwachting dat dit domein verder kan groeien met in totaal € 3,5 miljard tot en met 2011 door groei van de exportpositie. Philips is één van de wereldwijd leidende spelers op het gebied van Lifestyle en heeft de ambitie om jaarlijks met 6% te groeien met het ontwikkelen en vermarkten van innovatieve lifestyle oplossingen voor ‘personal well- being’. Een betere opschaling van creatieve ideeën van MKB bedrijven door koppeling van deze bedrijven met de maakindustrie leidt tot de verwachting dat ook groei van het MKB op dit gebied mogelijk is. 2 .4 .3 Bu s in ess h ots po t 3: Co nn ect ed ne ss De kern van de groei binnen dit businessdomein is het creëren, gebruiken en exploiteren van (sociale) verbondenheid tussen mensen. Waar vroeger verbondenheid werd 15
  • 23. uitgedrukt in begrippen als sociale cohesie, vriendschap, nationalisme, heeft verbondenheid tussen mensen een geheel nieuwe, economische vlucht heeft genomen. Voorbeelden hiervan zijn social network diensten als Hyves of schoolbank.nl van Ilse Media. In toenemende mate exploiteren bedrijven verbondenheid expliciet in hun producten of in het ontwerpen ervan. De toegevoegde waarde van YouTube zit niet zozeer in het archief maar veeleer in de mogelijkheid om op eenvoudige wijze beeld of geluid met gelijkgestemden te delen en hierover online te discussiëren. Het Nationaal Archief wil haar archiefinhoud verrijken via publieke annotaties middels Flickr. Deze sociale processen vinden zowel in de virtuele als de fysieke wereld plaats en hebben een grote invloed op elkaar gekregen. Dit geld voor zowel de privé wereld als ook in toenemende mate voor de wereld op het werk. Nieuwe manieren van samenwerken op de werkvloer ontstaan door technologische vernieuwing. De groei van online sociale netwerken, verandert substantieel de manier waarop wij communiceren, samenleven en samenwerken. De ontwikkelingen op het gebied van digitale media technologie vormen de technologiedrivers voor deze groeikern. Business drivers zijn vooral te vinden in de wens van bedrijven om efficiënter en effectiever samen te werken binnen en buiten de onderneming (arbeidsproductiviteit) en nieuwe toegevoegde waardediensten te realiseren door connecties in de keten en met de klant. Business case groeidomein Connectedness Het groeidomein Connectedness heeft een omvang van bij benadering € 2 miljard in 2007. De verwachting is dat de komende jaren het gebruik van bijvoorbeeld social networking sites sterk blijft groeien. Hierbij zal de groei komen uit autonome groei van huidig bedrijfsleven, groei van het aantal startups en mid-size bedrijven, maar ook door het ontwikkelen van nieuwe bedrijvigheid op het gebied van virtuele werelden en digitale plaforms in de zakelijke markt toenemen. Gedreven door een toenemend gebruik en een toename van consumenten en adverteerders bestedingen zal dit domein naar verwachting verder groeien tot € 4,2 miljard in 2011. Leveranciers van infrastructuur en aanpalende diensten, leveranciers van socialennetwerken en onderliggende technologieën en mobiele operators zijn actief binnen dit groeidomein en zullen door hun bedrijfsresultaten bijdragen aan de genoemde groei. Naast directe economische groei voor spelers actief in dit domein zullen behaalde resultaten direct bijdragen aan een productiviteitsverbetering binnen een bredere set van bedrijven doordat efficiënter en effectiever wordt samengewerkt en kennis beter wordt gedeeld. 2 . 4 .4 V e rb i nd i ng m et a nde re i nn o vat ie do m e ine n e n t ech no l og ie ge b ied en Het pad naar het realiseren van de ambities kan nooit in isolement door de sector worden gerealiseerd. Op een groot aantal terreinen zal de sector kunnen profiteren van wisselwerking met andere industriesegmenten en andere technologiegebieden. - Businessmodellen in de creatieve industrie hebben duidelijke raakvlakken met businessmodellen op het gebied van de (telecommunicatie) infrastructuur en elektronische dienstverlening in de financiële sector. 16
  • 24. - De snelheid waarmee een nieuwe generatie creatieve diensten kan worden ontwikkeld is mede afhankelijk van de ontwikkelingen op het gebied van de onderliggende open, flexibele en gestandaardiseerde software-infrastructuren. - Digitale identiteiten, de grens tussen de virtuele wereld en de reële wereld, betrouwbaarheid van content en rights management spelen ook in de financiële dienstverlening, de overheidsdienstverlening en de zorgsector. - De aandacht voor de relatie tussen diensten en producten in de creatieve industrie en de werkomgeving en arbeidsproductiviteit heeft potentieel een enorme impact op vernieuwingen in vele domeinen. 2 .4 .5 Ee n gez a me n lijk plan met bet rok ke nhe id va n d e o ve rh e id Sterkte, zwakten, kansen en bedreigingen leiden tot een helder zicht op de belangrijkste knelpunten waaraan de bedrijven in dit innovatieprogramma gaan werken. - In de creatieve industrie is een gebrek aan fundamentele (precompetitieve) kennis en kunde en aan ervaring om deze kennis en kunde te verbinden met marktkansen. - De creatieve industrie ontbreekt het aan de noodzakelijke netwerken en samenwerking tussen grote bedrijven en kleine bedrijven, tussen creatieve industrie en maakindustrie, tussen wetenschap en innovatie bij bedrijfsleven. - De beperkte leerervaringen worden onvoldoende benut ten gunste van eigen economisch gewin of ten gunste van anderen. - De scope van veel kleine bedrijven is beperkt. Zowel de genoemde knelpunten als de eerder genoemde ambities maken duidelijk dat het tijd is om te handelen, niet alleen voor dit industrieconsortium, maar ook voor de overheid. 1. Nederland heeft een goede uitgangspositie: de infrastructuur, de wijze van ondernemen door het verbinden van kansen op meerdere gebieden tegelijk, en de aard van de kritische geest van de bevolking. Deze onderdelen zijn echter niet verbonden. Er is sprake van marktfalen: de samenwerking tussen de creatieve industrie en de maakindustrie, tussen grote concerns en kleine creatieve bedrijven, tussen wetenschap en product- en diensteninnovatie, tussen de kwaliteit van de infrastructuur en de opbloei van toegevoegde waardediensten komt niet op eigen kracht tot stand. Overheidsbeleid moet gericht zijn op het stimuleren van samenwerking over traditionele grenzen. 2. Schaalproblemen zijn een belangrijk knelpunt in Nederland. Nederlandse creativiteit is wereldwijd toonaangevend, leidt tot persoonlijke roem voor de ontwerpers, maar de economische impact van individuele ontwerpers is doorgaans beperkt. Om die impact te vergroten moet met het schaalprobleem worden afgerekend: kleine creatieve organisaties moeten sneller kunnen groeien naar grotere productie faciliteiten. Dit is geen specifiek Nederlands probleem maar beleid dat is gericht op snellere opschaling van ideeën tot en met producten en diensten draagt sterk bij aan het vergroten van economisch rendement van creativiteit en stimuleert de samenwerking. 3. Wetten en regels voor de bescherming van content en privacy lopen achter bij de praktijk van Internet, producten en services. Door de onduidelijkheid over de heersende regelgeving zijn er aarzelingen bij bedrijven en is er terughoudendheid bij investeringen. Dit uit zich bijvoorbeeld op het gebied van het verzamelen van 17
  • 25. gedetailleerde marktinformatie in het digitale domein: wat is toegestaan? Is dat in verschillende landen hetzelfde? . 4. Coördinatieproblemen in de creatieve industrie worden veroorzaakt doordat marktpartijen elkaar niet weten te vinden of doordat zij belangen verkeerd inschatten. Het ecosysteem is onvoldoende ontwikkeld zodat businesspartners als Endemol, Logica of IlseMedia moeilijk toegankelijk zijn voor kleine spelers in de keten. Ook de samenvoeging van componenten die samen nieuwe producten en diensten opleveren verloopt vaak moeizaam vanwege de inzet van achterhaalde businessmodellen. Oude toetredingsdrempels zijn door digitalisering geslecht, nieuwe zijn gekomen: drempels tot kennis en vertrouwen. De overheid heeft een belangrijke ondersteunende rol spelen bij wegnemen van barrières die leiden tot marktfalen en schaalproblemen in de sector (de fragmentatie in de creatieve industrie tussen productie, wetenschap en infrastructuur). Bovendien kan de overheid bijdragen aan tijdige ontwikkeling van de wet- en regelgeving in nauwe interactie met de marktpartijen. De overheid heeft een rol in het ondersteunen van Nederlandse bedrijven bij het realiseren van de ambities en het wegnemen van knelpunten en barrieres: - Bevorder innovatie, creativiteit en ondernemerschap en de stimuleer samenwerking - Stimuleer het bewustzijn van de internationaal aanwezige kansen - Positioneer Nederland en het Nederlandse bedrijfsleven internationaal als creatieve hotspot (e.g. ‘Paint the World Orange’ campagne van het Innovatieplatform). - Faciliteer, stimuleer en financier het aanpakken van kennisvragen door het samenbrengen van bedrijven en kennisinstellingen, ICT expertise en diepgaande sectorkennis. 18
  • 26. 3 Visie en strategische agenda voor de financiële dienstverlening 3.1 P r og ra m ma f oc us: f in an c ia l log i st ic s , d ri j f ve e r vo or i nn o va t ie De financiële wereld is in beroering door de kredietcrisis die de financiële markten en banken op hun grondvesten doet schudden. Ondanks deze beroering richt de sector ook haar blik vooruit, omdat er kansen voor de Nederlandse financiële sector op het gebied van de betalingsdiensten en alles wat daar om speelt. Financial logistics, zoals deze ‘hotspot’ van innovatie wordt genoemd, is door het Holland Financial Centre uitgeroepen tot speerpunt. De ambitie is om Nederland als ‘financial niche player’ internationaal op de kaart te zetten. Financial logistics is het totaal van diensten (service, communicatie, protocollen & standaarden, etc.) rond de uitwisseling van informatie over rechten en plichten die uiteindelijk in geld kunnen worden verrekend. Dienstverlening rondom financial logistics wordt gekenmerkt door eisen ten aanzien van: - identificatie van personen die toegang hebben tot deze informatie - autorisatie van handelingen op basis van deze ontvangen informatie die leiden tot wijziging in rechten en plichten - veiligheid en betrouwbaarheid (riskmanagement, continuïteit) Financial logistics beperkt zich niet tot financiële instellingen, maar raakt ook bedrijven, handelsorganisaties, consumenten en de overheid. Financial logistics vormt een veelzijdig en krachtig onderdeel van de Nederlandse financiële sector. Een grote diversiteit aan bedrijven speelt een rol in dit veld. Behalve grote, gevestigde banken, verzekeraars en pensioenfondsen zijn ook nieuwe bedrijven die zich specifiek richten op het online betalingsverkeer en het aanbieden van aanvullende diensten. Deze payment service providers (PSP’s) richten zich op de gehele Europese- en wereldmarkt. Nederlandse start-ups zoals Anachron, Bibit, Buckaroo, Chronopay, Global Collect, Multipay, Ogone en Tripledeal, en dochters van Nederlandse banken zoals ABN AMRO Internetkassa, ING TWYP en Rabobank InternetKassa, spelen een vooraanstaande rol in deze nieuwe en snel groeiende markt.. Het in Nederland gevestigde Bibit is om deze reden al in 2004 overgenomen door de Royal Bank of Scotland en RBS heeft haar activiteiten op het gebied van Global Transaction Services in Nederland geconcentreerd vanwege de hoogwaardige betaalsystemen van ABN AMRO. Deze markt staat ook open voor gevestigde spelers in andere markten die hun dienstenaanbod verschuiven of verbreden, zoals TNT. De waardenetwerken in financial logistics zijn complex omdat er zowel aan de kant van verzenders als aan de kant van de ontvangers banken en intermediairs een rol spelen (Figuur 5). Daarnaast zijn er nog tussenliggende hub of service providers. Standaarden en afspraken spelen in het waardenetwerk een grote rol, om bereik en schaalgrootte mogelijk te maken. 19
  • 27. IBM Exact ATOS Alfa&Ariss Overheid ICT service software- KPN Menzis providers bedrijven Nuon Consument verzenders ontvangers FL service FL service provider provider Anachron TNT verzendende Certipost Z-factuur ontvangende bank Diginotar bank FL hubs Rabobank ING RBS SNS Reaal Equens Figuur 5. Het waardenetwerk van financial logistics met voorbeelden van spelers in het veld 3 . 1 .1 F i na nc ia l lo g ist i cs vo r mt e en ho t sp ot met vit a a l be la ng vo o r de Ne de r la nds e ec on o mie Het algemene economische belang van dit gebied blijkt uit het feit dat bedrijven, consumenten en publieke organisaties in Europa in 2006 gezamenlijk voor €158 miljard uitgaven aan (niet contante) betalingen, 1,3% van het totale BNP 15 . De economische omvang van de hotspot financial logistics is bij benadering te duiden omdat het gebied volop in ontwikkeling is. Ter indicatie kunnen hierover wel de volgende zaken worden gesteld. omvang van Financial Logistics totale Nederlandse uitgaven (door bedrijven, consumenten en M€ 7.372 16 publieke organisaties) aan niet-contante betalingen waarvan, transactie- en beheeropbrengsten van het Nederlandse M€ 1.355 17 betalingsverkeer voor banken waarvan, kosten voor de basis bancaire diensten voor de M€ 544 18 Nederlandse consument Tabel 2. Omvang van de sector Financial Logistics Onderzoek wijst uit dat de maatschappelijke kosten voor betalingen gereduceerd kunnen worden door de introductie van innovatieve betaalvormen met name voor kleinere betalingen. Ook is een conclusie dat op de middenlange termijn een maatschappij die weinig contant geld gebruikt het meest succesvol is 19 . Innovaties in Financial Logistics spelen een sleutelrol in het verlagen van de maatschappelijke kosten van het retailbetalingsverkeer. Het Nederlandse bedrijfsleven zal in brede zin profiteren van de introductie van innovatieve concepten op het gebied van financial logistics: - Nederlandse thuiswinkeliers (verenigd in thuiswinkel.org) hebben behoefte aan de volgende innovatieve betaalproducten: Europese online incasso, e-banking, e- identity, e-invoicing en een bankonafhankelijke standaard voor microbetalingen. 20
  • 28. - bedrijven die veel rekeningen versturen (bijvoorbeeld utiliteits- en telecombedrijven) kunnen kosten besparen, tijdswinst boeken en hun flexibiliteit vergroten door gebruik te maken van online betaal- en incassoconcepten. - MKB bedrijven zullen profiteren van de efficiëntere en geïntegreerde transactieverwerking omdat zij op dit moment vaak niet beschikken over ERP systemen die dit voor hen doen; ondernemers ervaren vooral de impact die efficiëntere financiële stromen hebben. - Nederland kan alleen al door e-factureren voor €600 miljoen per jaar aan kosten besparen, zo verwacht het Ministerie van EZ 20 . 3 . 1 .2 O nd er dee l va n d e k ra cht i ge N ed er l an dse f i nan c ië le s ect or De Nederlandse financiële sector is gestoeld op een sterke economische performance (de gemiddelde groei over de afgelopen 12 jaar is 7.3%) en een hoge productiviteit van €146.000 per FTE. De sector levert een bijdrage van 7.2% aan het BNP en biedt directe werkgelegenheid aan 300.000 werknemers (exclusief de indirecte werkgelegenheid voor juristen, accountants etc.). Alleen in Zwitserland, Luxemburg en Liechtenstein vertegenwoordigt de financiële sector relatief een groter deel van de economie. De export van financiële dienstverlening in de periode 2003-2005 is toegenomen van €960 miljoen tot €1,2 miljard. Tegelijkertijd laat het groeiende tekort op de handelsbalans van €500 miljoen in 2003 tot €700 miljoen in 2005 zien dat de Nederlandse sector internationaal gezien marktaandeel verliest. Ook de werkgelegenheid is in de afgelopen 10 jaar afgenomen met 6.000 banen ten gunste van de financiële centra Dublin, Londen en Luxemburg. Met een belegd vermogen van € 195 miljard (30 september 2008) is ABP één ABP van de grootste pensioenfondsen ter wereld. Anachron e-Billing marktleider in Nederland, is actief in meer dan 25 landen Anachron en behoort tot de top-3 van Europa. Bibit Payment Services, ontstaan in 1997, is inmiddels de grootste verwerker Bibit Payment van online transacties wereldwijd (sinds 2004 als onderdeel van de Royal Services Bank of Scotland) Currence is (sinds 2005) eigenaar van de collectieve Nederlandse betaalproducten PIN, Chipknip, Incasso/Machtigen, Acceptgiro en iDEAL. en als Currence zodanig verantwoordelijk voor het zeer lage kostenniveau van de Nederlandse betaalmiddelen in Europees perspectief. Equens behoort tot de top 3 payment processoren, 15% van de Europese markt. Groeit door de samenwerking met Seceti verder tot 8,7 miljard girale Equens transacties en 3 miljard pinbetalingen en geldopnames, waarmee Equens de nummer 1 pan-Europese processor wordt Exact Software is een internationaal vooraanstaande producent van zakelijke software voor kleine, middelgrote en grote organisaties, actief in meer dan 40 Exact Software landen GlobalCollect is een wereldwijd leidende full-service ‘Payment Service Provider’ die lokale betaaloplossingen aanbiedt aan internationale klanten. GlobalCollect Globalcollect is in 2000 als zelfstandige BV binnen TNT opgericht en staat sinds 2005 los van TNT 21
  • 29. ING/Atos is een leidende alliantie in Europa, aanwezig in meer dan 20 staten, die aanbiedt de Europese betalingsdiensten en het huidige binnenlandse ING/Atos betalingsverkeer va middelgrote banken over te nemen Rabobank is een toonaangevende all-finance dienstverlener in Nederland en een vooraanstaande internationaal opererende food & agribank met de hoogste kwalificatie, de Triple A-rating voor kredietwaardigheid. Behoort Rabobank gemeten naar kernvermogen tot de twintig grootste financiële instellingen ter wereld. RBS behoort tot de wereldwijde top 5 op het gebied van betalingen en RBS Global gerelateerde diensten, tot voor kort onderdeel ABN AMRO. In 2007 is ABN Transaction AMRO de titel ‘Best Trade Finance Bank – Europe’ toegekend door Global Services Finance TNT is het meest efficiënte postbedrijf van de wereld en de grootste in Europa TNT voor koerier- en expressdiensten voor de zakelijke markt Tabel 3 Excellente bedrijven in de financiële sector en financial logistics 22
  • 30. 3 . 1 .3 V e ra nde r in ge n in huid i ge keten s e n st ruc t uu r Gedreven door Single Euro Payments Area (SEPA) en de Lissabon agenda is een Europese markt ontstaan die kansen biedt aan bestaande en nieuwe spelers. De komst van SEPA leidt ertoe dat nationale betaalmarkten, tot nu toe beschermd door verschillen in protocollen en standaarden, opgaan in een Europese markt voor betalingen. Een groeiende markt, die nu bestaat uit 315 miljoen consumenten en 17 miljoen bedrijven, gebruikt steeds meer elektronische betaalmiddelen en nieuwe concepten zoals iDEAL en e-invoicing. Situatie nu… … en straks 13 euro 31 Bevolking 315 mln 504 mln Bedrijven 17 mln 25 mln Banken 6-7k 9k ACH stelsels 11 20+ kaart stelsels 14+ 18+ verkooppunten 4,6 mln 6,7 mln pinautomaten 240k 339k elektronische 50 mld 73 mld transacties Implementatie per land verschilt sterk een geharmoniseerde SEPA • Nationale en lokale oplossingen • Gemeenschappelijke oplossingen met optionele services • Verschillende protocollen, ervaringen, standaarden, • Gemeenschappelijke kerninstrumenten en ervaringen, • consument-beschermende wetgeving • consistente standaarden en applicaties, gelijkwaardige wetgeving • Geen samenwerking tussen nationale protocollen • Verbeterde samenwerking • Verschillende implementaties per land • Harmonisatie en consolidatie • Grensoverschrijdende complexiteit en risico’s • Verminderde complexiteit en verbetering efficiëntie Figuur 6. Gevolgen van SEPA. Aangepast op basis van European Payments Council, ‘Making SEPA a reality’, 16 april 2007. De SEPA regels schrijven voor dat er een scheiding is tussen het eigendom en het beheer van een betaalmerk en de processing van de betaaltransacties. Een situatie die in Nederland al bestaat met het voortzetten van de activiteiten van Interpay in de zelfstandige organisaties Currence en Equens. Voor de processing van betaaltransacties is schaalgrootte essentieel. Om deze reden vinden er consolidaties plaats in diverse Europese landen. De toenemende penetratie van Internet en breedband in de samenleving versterkt het potentieel van innovatieve betalingsconcepten die gebruik maken van ICT. Deze technologische ontwikkelingen zijn disruptief en veranderen de marktstructuur. Doordat financial services door ICT ‘tradeable goods’ geworden zijn ontstaat een snelgroeiende (>20% p.j.) handel in deze producten en diensten. Wereldwijd zullen verschillende typen financiële centra ontstaan (wereldwijd en regionaal), waarbij vooral de financiële centra met een relatief kleine thuismarkt, zoals Nederland, zullen moeten specialiseren om te overleven. 23
  • 31. Het Nederlands-Duitse Equens werkt per 1 januari 2008 samen met Seceti - een volledige dochteronderneming van de ICBPI Group in Italië - voor de clearing van cross community SEPA-betalingen. Door deze samenwerking hebben Europese banken een alternatief voor clearing van hun betalingen in heel Europa. De Italiaanse ICBPI Group en Equens hebben onlangs een overeenkomst ondertekend voor de vestiging van een joint venture eind 2008 operationeel moet zijn. In 2007 heeft Equens 7.3 miljard girale transacties verwerkt, een groei van 4.3% ten opzichte van 2006. Het aantal verwerkte pinbetalingen en geldopnames is meer dan 2 miljard, een groei van 8,3%. Met deze volumes heeft Equens 15% van de Europese markt in handen, en is hiermee een van de 3 grootste Europese payment processoren. Door de samenwerking met Seceti zal het volume groeien tot ongeveer 8,7 miljard girale transacties en 3 miljard pinbetalingen en geldopnames, waarmee Equens de grootste pan- Europese processor wordt. In het algemeen is de aanname dat op de langere termijn een schaalgrootte van minimaal 10 miljard transacties noodzakelijk is om succesvol te zijn op de Europese markt. Uiteindelijk zullen 3 tot 5 grote processoren de markt domineren. 3 .2 An a lys e : ex ce lle nte in fr ast ruc tu ur en star tp os it ie ka n le iden to t k o p p o s it ie i n i n n o va t i e ve f inanc ia l lo gist ic s d ie nst en 3 .2 .1 Ste rkt en en zw akten va n N ede r la nd De uitgangspositie voor Nederland in financial logistics als volgt te beschrijven, naast de sterkten en zwakten die zijn beschreven in het voorgaande hoofdstuk en die ook op het focusgebied financial logistics van toepassing zijn, met name de excellente infrastructuur en goede bodem voor innovatie. Sterkten Zwakten Excellente ICT infrastructuur voor groei en Relatief kleine thuismarkt; schaalgrootte moet ontwikkeling nieuwe diensten en uit internationale expansie komen. hoogwaardige ICT kennis. Nederland heeft een goede bodem voor Gebrekkige koppeling kennisinstellingen en innovatie: een open, multiculturele financiële sector. samenleving en een internationale (business) oriëntatie. Efficiënt Nederlandse betalingsverkeer Lage productiviteit van de NL . creëert goede uitgangspositie. Voorwaarden voor de vroegtijdige introductie van innovatieve concepten zijn aanwezig. Neutrale locatie voor internationale organen gericht op standaardisatie. Open handelseconomie met traditionele sterkte in logistiek. 24
  • 32. Excellente ICT infrastructuur en hoogwaardige ICT kennis Nederlands beschikt over een hoge breedbandpenetratie en aanwezigheid sterke internet- exchanges biedt goede infrastructuur. Daarnaast is er hoogwaardige kennis rondom ICT gebaseerde diensten en dienstenontwikkeling is aanwezig in Nederland; ICT en computer science onderzoek hebben internationaal een hoge wetenschappelijke impact 21 . Excellente ICT onderzoeksgroepen gerelateerd aan financial logistics zijn onder meer ICT architectuur (UT, TI, TNO), sofware (re-) engineering (CWI, UU) netwerkorganisaties (EUR, UT, TU Delft), en juridisch aspecten (TILT). Efficiënt Nederlandse betalingsverkeer creëert een goede uitgangspositie We beschikken over een efficiënt systeem voor het afhandelen van transacties (PIN). Nederland heeft een groot aandeel in de verwerking van e-commerce transacties. Het Nederlandse Global Collect, één van de twee grootste service providers, naast het Nederlandse Bibit, kent maar liefst een toename van 85% in verwerkte transacties, wat aangeeft dat Nederland succesvol is in deze snelgroeiende markt. Gebruik van elektronische betaalmiddelen in Nederland is hoog, zoals overboekingen via internetbankieren en PIN betalingen alsmede het gebruik van automatische incasso. Daarbij zijn de kosten voor basic payment services in NL de laagste in Europa, bijvoorbeeld een factor 8x lager dan in Italië. De sterke internationale positie van Nederland op het gebied financial logistics wordt geïllustreerd door het feit dat Royal Bank of Scotland na de overname van ABN Amro haar activiteiten op dit gebied in Nederland gaat concentreren. Voorwaarden voor de vroegtijdige introductie van innovatieve concepten zijn aanwezig De Nederlandse burger/consument kent een sterke oriëntatie op online diensten en ICT en kennen we een creatieve en hoogopgeleide beroepsbevolking. Door de Nederlandse marktstructuur, omvang en niet-bedreigende positie als ‘klein land’ zijn we een ideale proeftuin. Tegelijk zal, omdat we een relatief kleine thuismarkt hebben, het volume dat noodzakelijk is om de voordelen van schaalgrootte te kunnen realiseren uit internationale expansie moeten komen. Neutrale locatie voor internationale organen gericht op standaardisatie Nederland heeft een bewezen positie als neutrale locatie voor internationale organen gericht op standaardisatie en harmonisatie. Gebrekkige koppeling kennisinstellingen en financiële sector Nederlandse universiteiten en kennisinstituten hebben geen gezamenlijke visie, structuur en activiteiten gericht op innovatie in dienstverlening 22 . De koppeling tussen dienstverlenende bedrijven en kennis- en onderzoeksinstellingen in Nederland is gebrekkig. Recent zijn een aantal initiatieven gestart om deze zwakte te adresseren. - De lancering van de Duisenberg School of Finance op initiatief van de financiële sector en bestaande kennisinstituten - De ontwikkeling van de eerste leerstoel op het gebied van betalingsverkeer door de HFC werkgroep financial logistics - Het Amsterdam Academic Centre for Service Innovation (AMSI) dat de koppeling wil maken tussen research en het bredere veld van diensteninnovatie 3 . 2 .2 K a ns en e n u i t da g in ge n vo o r N e de r lan d De toetreding van nieuwe partijen op de betaalmarkt wordt gefaciliteerd door de Payment Services Directive (PSD), die eind 2009 in de nationale wetgeving moet zijn 25
  • 33. geïmplementeerd. Deze richtlijn richt zich op de noodzakelijke harmonisatie van het wettelijke kader voor SEPA, transparanter betalingsverkeer en het verder stroomlijnen van condities voor iedereen die zich wil bezighouden met betaaldiensten. Daardoor zullen buiten de banken steeds meer spelers actief worden in de markt. Het succes van Paypal bewijst hoe een niet-bancaire partij in zeer korte tijd kan uitgroeien tot een partij van wereldformaat (meer dan één miljoen PayPal-gebruikers in Nederland en 150 miljoen wereldwijd). In Nederland moeten meer van dergelijke innovatieve spelers gaan ontstaan. Voor bedrijven betekent het veranderende landschap van Financial Logistics dat specialisatie en schaalvoordelen noodzakelijk zullen zijn voor succes. De ervaringen rondom internetbankieren, debit cards en authenticatie hebben geleerd dat schaalgrootte, samenwerking en innovatie essentieel zijn om te kunnen excelleren. De Europese harmonisatie, deregulatie en liberalisering biedt marktpartijen (gevestigde banken en start-ups) de kans om hun dienstverlening uit te breiden van traditioneel betalingsverkeer naar innovatieve, hoge toegevoegde-waarde diensten gericht op de gehele financiële keten. E-invoicing is hier een uitstekend voorbeeld van. Tegelijkertijd zijn er ook ontwikkelingen waarbij kennis en technologie vanuit de betaalmarkt 1 op 1 wordt toegepast op andere terreinen. De Barclays Oyster Card combineert de functionaliteit van een creditcard met de functionaliteit van een elektronisch ticket voor het openbaar vervoer in Londen. Daarbij kan met de card ook nog eens contactloos betaald worden voor kleinere aankopen (‘wave and pay’). Voor banken en verzekeraars liggen er kansen om als trusted service provider te gaan opereren. Daarnaast creëert een effectieve en efficiënte infrastructuur voor bedrijven buiten de reguliere financiële sector de kans om diensten te ontwikkelen die vragen om veilige online identiteiten, betrouwbare persoonsinformatie en gebruiksvriendelijke transacties. Onderzoek laat zien dat verwacht mag worden dat Nederlandse bedrijven voorop zullen lopen in de introductie van deze innovatieve diensten. - in een onderzoek in opdracht van de Europese Commissie naar de gevolgen van SEPA concludeert Capgemini dat Nederland één van de vier Europese landen is waar zowel aanbod als vraagzijde van de markt voor betalingsverkeer het meest te winnen hebben bij een vroegtijdige en grootschalige invoering van SEPA15. - uit onderzoek naar betalingsverkeer in Nederland 23 door het McKinsey&company blijkt dat de banken een jaarlijks verlies van €23 miljoen op het betalingsverkeer maken. Deze situatie zet de banken aan tot innovatie, vooral gericht op de toename van de elektronische betalingen (ten opzichte van contant of papier). 26
  • 34. Kansen en uitdagingen voor Nederland Kans Uitdaging Europese liberalisering en deregulatie (SEPA) Buitenlandse concurrenten voor zijn. creëert de kans voor Nederland om zich te positioneren als het wereldwijde centrum voor financial logistics. Inspelen op een nieuwe generatie Dominantie van Amerikaanse spelers consumenten. doorbreken. Uitbouw van de Nederlandse positie als Succesvolle samenwerking in concurrentie kraamkamer voor innovatieve concepten. realiseren. Maatschappelijke meerwaarde door De potentie van cross-sectorale samenwerking versterking van de sociale efficiëntie, lagere benutten. administratieve lasten en de verduurzaming van betalingsprocessen. MKB betrekken en motiveren. Europese liberalisering en deregulatie (SEPA) creëert de kans voor Nederland om zich te positioneren als het wereldwijde centrum voor financial logistics SEPA leidt tot één Europese markt voor dienstverlening rond financial logistics, waarin nationale bescherming ontbreekt en een open speelveld van 472 miljoen mensen ontstaat, waarin 9000 banken acteren. Binnen de wereldwijde trend van verdere specialisatie van financiële centra is financial logistics nog niet geclaimd; Nederland kan de wereldwijde handel rond deze specialisatie naar zich toe trekken. gezien de sterkten van Nederland is het mogelijk om in dit gebied een internationaal leidende positie te claimen en financieel logistieke diensten voor internationale bedrijven naar Nederland te brengen. Inspelen op een nieuwe generatie consumenten en de uitbouw van de Nederlandse positie als kraamkamer voor innovatieve concepten We zien een nieuwe generatie consumenten met andere wensen en gedrag die behoefte heeft aan innovatieve concepten die gebruik maken van ICT mogelijkheden, waarbij de vergaande penetratie en acceptatie van ICT in Nederland een ideaal lab of testmarkt creëert op basis waarvan een internationale onderscheidende positie kan worden geclaimd. Vertrouwen en hoge kwaliteit infrastructuur, kernwaarden van de financiële sector, zijn cruciale voorwaarden voor het slagen van innovatieve consumentendiensten op het internet. Nederland kan haar sterkten op dit gebied verzilveren en haar sterkte als kraamkamer verder uitbouwen. Maatschappelijke meerwaarde door versterking van de sociale efficiëntie, lagere administratieve lasten en de verduurzaming van betalingsprocessen Door het vergemakkelijken van het betalingsverkeer en de uitwisseling van berichten van waarde tussen partijen en individuen ontstaat een versterking van de sociale efficiency en de kenniseconomie (Lissabon agenda). De sterke toename van de efficiency waarmee ‘berichten van waarde’ worden afgehandeld leidt tot lagere administratieve lasten (vooral voor MKB) en snellere besluitvormingsprocessen. De verspreiding van online betalingsconcepten zal leiden tot een sterke afname van de hoeveelheid papier, inkt en energie die wordt verbruikt in de verwerking en het transport van financiële data. De voorzitter van de EC expert group on E-invoicing, Bo Harald, schetst een mogelijke verlaging van de CO2 footprint van 2.800.000 ton als wereldwijde effect van invoering van e-invoicing op grote schaal. Buitenlandse concurrenten voor zijn 27
  • 35. De kleine Nederlandse thuismarkt creëert een achterstand in het bereiken van de noodzakelijke schaalgrootte en efficiëntie. Andere landen zullen hun positie als gespecialiseerd financieel centrum niet willen verliezen, ook voor hen gelden de kansen die Europese liberalisatie en deregulering biedt. Een bedreiging daarbij is dat nationale overheden in diverse landen dwingende maatregelen nemen om het gebruik van e- facturen te stimuleren die veel verder gaan dan de Nederlandse overheidsambities. Initiatieven in de publieke sector jagen e-invoicing aan. - Denemarken – bij wet verplicht; vanaf 1.2.2005 - Singapore – verplicht bij 1.5.2008 - Zweden - e-invoicing verplicht per 1.7.2008 - Italië - Finance Act: “article 5, obliges all companies to send electronic invoices to state administration starting 1.7.2008, in order to be paid…” - Finland – verplicht per 31.12.2009. Tampere, Nordea, Lindstrom, Kesko, TietoEnator, hebben “E-invoice or No Invoice” deadlines ingesteld. - Spanje – verplicht 1.9.2009 - Nederland – streeft naar 10% inkomende elektronische facturen in 2010 Dominantie van Amerikaanse spelers doorbreken De Europese betaalmarkt voor pinbetalingen lijkt gedomineerd te gaan worden door de betaalmerken V PAY en Maestro van de grote Amerikaanse cardmaatschappijen VISA en Mastercard. Dit gaat ten koste van nationale betaalmerken, zoals het efficiënte en veilige Nederlandse betaalmerk PIN. Een volwaardig en krachtig pan-Europees alternatief voor de Amerikaanse maatschappijen ontbreekt op dit moment. Er zijn enkele prille initiatieven in de markt. Zo is er een Frans-Duits consortium van vier banken dat, leunend op een groot basisvolume in haar thuismarkten, zich beraadt over het opzetten van een pan-Europees betaalmerk. Andere initiatieven zijn Euro Alliance of Payment Schemes (EAPS) en Payfair, een initiatief van retailers. De betrokkenheid van Nederlandse spelers in deze initiatieven is beperkt. DNB concludeert dat dit zou kunnen samenhangen met de bereikte vergaande efficiency en lage prijzen op de Nederlandse markt 24 . DNB geeft verder aan dat belangrijke succesfactoren in het creëren van een concurrerende internationale betaalstructuur zijn het snel kunnen bereiken van volume en bijbehorende schaalvoordelen en duidelijke wettelijke kaders rond multilaterale interbancaire vergoedingen. Succesvolle samenwerking in concurrentie realiseren Benutten van de kansen in financial logistics vereist samenwerking tussen concurrenten en een open houding naar nieuwe toetreders. Met het succes van iDeal hebben de Nederlandse banken bewezen dat zij op dit gebied succes kunnen boeken In de nabije toekomst zal samenwerking nodig zijn voor het opstellen van uniforme standaardprotocollen voor e-payments, e-invoicing en e-identity. Sinds de lancering in oktober 2005 heeft iDeal een marktaandeel van 20% in e-commerce transacties in Nederland bereikt. Dit succes heeft geleid tot een groei van de thuiswinkelbranche, met 800.000 Nederlanders die in de eerste helft van 2007 voor het eerst online gewinkeld hebben De potentie van cross-sectorale samenwerking benutten Innovatie in financial logistics zal in toenemende mate worden gedreven door samenwerking van de financiële sector met bedrijven uit de IT en telecom. Het initiatief RaboMobiel van de Rabobank illustreert de mogelijkheden op dit gebied. 28
  • 36. MKB betrekken en motiveren Van oudsher wordt de financiële sector gedomineerd door grote, vaak internationaal opererende banken en verzekeraars. De huidige ontwikkelingen bieden juist kansen voor nieuwe toetreders en kleinere bedrijven. Maar dan moet deze groep wel betrokken worden in de voorliggende kansen en gemotiveerd en ondersteund worden in het oppakken van de noodzakelijke acties. 3.3 A mb it i e: N e de r lan d is de Eu rop es e H ub vo o r f in anc i a l lo gist ic s De ambitie voor het thema Financial logistics is afgeleid van de ambitie van de Nederlandse financiële sector om Nederland te positioneren als een financieel centrum met gespecialiseerde diensten die wereldwijd herkend worden en die concurrerend en aantrekkelijk om zodoende bij te dragen aan economische groei. Binnen de focus van dit programma op financial logistics betekent dit: Nederland als de Europese Financial Logistics Hub Deze ambitie laat zich vertalen in twee gebieden: I - Nederland is het centre of excellence op gebied van kennis van financial logistics Dit leidt tot een positie van Nederland als: - de kraamkamer voor pan-Europese innovatieve concepten - de locatie waar innovatieve spelers ontstaan en/of aanwezig willen zijn II - Nederland is de plek binnen Europa waar value messages het meest efficiënt worden verwerkt Dit leidt tot: - een leidende positie in Europa met betrekking tot het volume van ‘berichten van waarde’ die worden verwerkt - Nederland als de plek om “financiële besluiten” te nemen dankzij de efficiency en het volume van de verwerkte berichten - unieke mogelijkheid om klanten straight-through-processing aan te bieden Hiermee wordt Nederland een uitstekende vestigingsplaats voor de financial logistics activiteiten van internationaal opererende bedrijven. Het innovatieprogramma zal de Nederlandse bedrijvigheid op het gebied van financial logistics een sterke impuls geven. Hiermee levert het programma een bijdrage aan de positie van Nederland als ondernemende en innovatieve economie. De belangrijkste performance indicatoren zijn: - het Nederlandse bedrijfsleven zal sterk profiteren van de besparingen die zij alle betrokken partijen in de geharmoniseerde Europese markt aan zal kunnen bieden. Een jaarlijkse omzetgroei van voor het Nederlandse bedrijfsleven van € 680 miljoen euro is mogelijk als het Nederlandse bedrijfsleven er in slaagt om vier maal zoveel van de besparingen in de Eurozone als verwacht mag worden op basis van onze relatieve economische omvang te realiseren. Daarbij gaan we uit van een aanvullende omzet van 10% van de geboden besparing. Dit is een omzetstijging van 25% ten opzichte van de omzet die banken op dit moment realiseren. 29
  • 37. - een toename van het percentage van de omzet in de Nederlandse financiële sector uit nieuwe, innovatieve diensten van het huidige niveau van 15% naar 25%. Dit betekent een omzetstijging van 272 miljoen euro per jaar. - een sterke toename van de bedrijvigheid op het gebied van financial logistics in Nederland die zichtbaar wordt door het ontstaan van geheel nieuwe bedrijven en het aantrekken van vestigingen van internationale financiële bedrijven in Nederland. Het concrete doel is om langs deze beide wegen gezamenlijk 5 nieuwe bedrijven aan te trekken of te laten ontstaan. Naast deze directe impact creëert Nederland met het realiseren van een financial logistics hub een platform voor de ontwikkeling van innovatieve concepten. Deze diensten kunnen een beroep doen op de infrastructuur en standaarden (rond identiteit, privacy en persoonsgebonden gegevens) die voor financial logistics zijn opgebouwd. Deze concepten kunnen hun toepassing vinden buiten de financiële sector, bijvoorbeeld in de medische zorg of bij overheidsdiensten. De realisatie van deze ambitie levert, naast de bovenstaande tastbare resultaten voor de Nederlandse bedrijvigheid ook maatschappelijke effecten op Nederlands en Europees niveau op. - consumenten kunnen eenvoudiger, tegen lagere kosten en gebruikmakend van een diverse set aan (online) kanalen, betalingen doen. - bedrijven (met name MKB) kunnen hun administratieve kosten met €600 miljoen verlagen. - organisaties kunnen hun besluitvorming versnellen en verbeteren door een scherper inzicht in financiële stromen. - burgers ervaren een verbeterde dienstverlening van overheidsinstanties (bijvoorbeeld de Belastingdienst) zonder dat dit leidt tot een hoger kostenniveau. 3.4 H e t pa d n aa r d e a mb it ie : f o cus o p vie r bus i ne ss h ot s pot s Om deze ambitie te realiseren kiest het voor programma voor een beperkt aantal business hotspots binnen het bredere veld van financial logistics. 3 .4 .1 Bu s in ess h ots po t 1: e- in vo ic ing De creatie van een geharmoniseerde Europese markt voor betalingsverkeer die nu gaande is binnen SEPA kan uitstekend de basis vormen voor een Europees initiatief op het gebied van e-invoicing. De Europese Commissie verwacht dat een dergelijk initiatief het Europese bedrijfsleven jaarlijks besparingen van € 64,5 miljard kan opleveren. 25 Onderzoek bij het Duitse, op dit gebied gespecialiseerde consultancybureau Billentis geeft aan dat de besparingen voor papieren verkoopfacturen €8-18 bedragen (een besparingspotentieel van 40-50%) en voor papieren inkoopfacturen zelfs €11-32 (een besparingspotentieel van 60-90%) 26 . Een overtuigende business case. 3 .4 .2 Bu s in ess h ots po t 2: e- ide nt it y Een veilige en betrouwbare elektronische identiteit vormt de sleutel tot een transactie. Er zijn diverse oplossingen beschikbaar: - elke bank biedt haar klanten een eigen oplossing voor veilige toegang tot internetbankieren. - de belastingsdienst gebruikt het door de overheid ontwikkelde DigiD platform. 30
  • 38. Een brede acceptatie en toepassing van e-Identity heeft een grote impact op de haalbaarheid van een groot aantal andere diensten, niet alleen binnen het domein financial logistics maar ook in andere sectoren als medische zorg en overheidsdiensten. Hieraan gerelateerd spelen de ontwikkelingen rond internetmachtigingen (e-Mandates). De voordelen van internetmachtigingen zijn: - reductie van papierstromen. - introductie van een nieuw online betalingsconcept. In Nederland is het op dit moment niet mogelijk om online te betalen via een machtiging, terwijl dit in een aantal andere Europese landen wel het geval is. De uitgangspositie van Europese landen verschilt daardoor sterk. Online machtingen zijn een belangrijke behoefte van de Nederlandse e-commerce sector verenigd in www.thuiswinkel.org. 3 .4 .3 Bu s in ess h ots po t 3: e- Pa yme n t s De Europese commissie verwacht dat in 2012 een Europese markt van 10 miljard € zal zijn ontstaan rond elektronische betalingen (e-money). Technologische innovatie en toenemende concurrentie zullen hiervoor nodig zijn. uitspraak van de EU-Commissaris voor de Interne Markt, Charlie McCreevy: “The e-money industry has significant untapped growth potential. I believe that the new rules will accelerate the up-take of electronic money in Europe. These modern rules will foster competition and innovation, while ensuring market confidence and a high level of protection for consumers. This will be an important contribution to our broad objective of creating a Single Market for electronic payments. 3 .4 .4 Bu s in ess h ots po t 4: e- do ss ie rs Banken en verzekeraars bekleden een belangrijke vertrouwenspositie rondom gegevens van klanten. Daarnaast moeten ze steeds meer gegevens op een betrouwbare en zorgvuldige manier delen met andere partijen. Een voorbeeld is het uniforme pensioenoverzicht (UPO). In de Pensioenwet is vastgelegd dat deelnemers sinds 1-1- 2007 (pensioenfondsen) of sinds 1-1-2008 (verzekeraars) een uniform pensioenoverzicht ontvangen. Een volgende stap is het online toegankelijk maken van deze overzichten. Hiervoor is het noodzakelijk om in samenwerking met de betrokken spelers te komen tot een eenduidig protocol voor berichten en een veilige standaard voor het versturen hiervan. Er liggen grote kansen rondom het ondersteunen van de elektronische informatiepositie van consumenten en bedrijven vanuit de trust-rol van de banken, mogelijk ook in relatie tot de doorontwikkeling van de persoonlijke internetpagina in een publiek-private context. 3 . 4 .5 V e rb i nd i ng m et a nde re i nn o vat ie do m e ine n e n t ech no l og ie ge b ied en Deze hotspots bieden aantrekkelijke kansen voor het bedrijfsleven in Nederland. Maar het grijpen van deze kansen kent een aantal opgaven en vergt innovaties. Individuele 31
  • 39. bedrijven zijn niet in staat een antwoord te formuleren op de uitdagingen die nu voorliggen. Een aantal vraagstukken ligt aan de basis van dit type van innovaties: - Standaardisatie en afsprakenstelsels Het van succes van iDeal is niet zomaar generaliseerbaar. Concurrentievoordeel verwerven in combinatie met standaardisatie in een Europese markt is complex. Het gaat hierbij ook om het introduceren van open standaarden in een voorheen gesloten markt. Bij de Standaard Digitale Nota gaat het niet alleen om het standaardformaat voor presentatie van de factuur, maar ook om de ontwikkeling van een standaard voor betaling. - Omgaan met businessmodellen Er ontstaan mogelijkheden voor nieuwe toetreders met innovatieve proposities en andere verdienmodellen dan gevestigde spelers. Om deze mogelijk te maken is het van belang het grensvlak tussen infrastructuur en concurrentiegevoelige diensten op te zoeken en te begrijpen. - Flexibilisering van software, Software as a Service (SaaS) SaaS is van belang om effectiever in te kunnen spelen op veranderende regelgeving maar vraagt wel om de bevordering van acceptatie bij bedrijven en consumenten. - Privacy Het is van groot belang om met Rijksoverheid, overheidsinstanties en bedrijfsleven samen te werken aan versterken van het gebruik van e-identiteiten door consumenten. Omgang met privacy en privacygevoelige persoonsgegevens is in steeds sterkere mate een probleem in onze samenleving dat om een krachtige en gezamenlijke aanpak vraagt. - Productiviteit Nederland heeft een bijzonder efficiënt betalingsverkeer, maar heeft een relatief lage productiviteit in de financiële sector. Productiviteitsverhoging is daarom een continu aandachtspunt in een internationale markt. Andere werkvormen en effectieve ICT-ondersteuning kunnen hier een wezenlijke bijdrage aan leveren. 3 .4 .6 Ee n gez a me n lijk plan met bet rok ke nhe id va n d e o ve rh e id De markt van financial logistics heeft enorme potentie, niet alleen door de overgang van het traditionele naar het elektronische betalingsverkeer en het doorbreken van grenzen als gevolg van SEPA, maar ook doordat er nieuwe dienstverleningsconcepten ontstaan die de markt vergroten. Haast is geboden. SEPA integreert in enkele jaren tijd de betalingscircuits van meer dan 15 landen. Ter vergelijking: pas in 1997, na 20 jaar overleg en voorbereiding, vond in Nederland de integratie tussen het betalingscircuit van de Postbank en de andere banken plaats. Samenwerking tussen banken, service providers en klanten is essentieel. Banken, dienstverleners en afnemers van diensten moeten samen optrekken om in Nederland kansen te creëren en die internationaal te verzilveren. Afwachten en profiteren van de ontwikkelingen in het buitenland is voor de financiële sector in zijn geheel funest. Er is een aantal redenen waarom de bedrijven in de markt de noodzakelijke stappen niet op eigen kracht kunnen realiseren: - ontbrekende kennis waardoor suboptimale oplossingen ontstaan - onderinvestering in innovatie door bedrijven vanwege het free ride fenomeen en de spill-over effecten van R&D en innovatieve concepten (door grote transparantie van diensten), waardoor het proces niet op gang komt - de sector kent nog beperkt ondernemerschap, alleen gericht op incrementele innovaties, door een beperkt aantal nieuwe toetreders en doorgroeiproblemen in MKB waardoor kansen blijven liggen - de NL sector staat onder toenemende internationale concurrentiedruk vanwege schaalvergroting van de banken, IT-bedrijven, zakelijke dienstverleners en concurrenten en investeerders uit BRIC landen als gevolg van SEPA 32
  • 40. - gevestigde orde (grote spelers en banken met belangen in het huidige systeem) en challengers (kleine innovatieve bedrijven) hebben elkaar nodig voor de benodigde systeemsprong maar weten elkaar niet te vinden. - calimero effect: de Nederlandse sector is zich onvoldoende bewust van haar sterkte en de mogelijkheden op dit gebied. Nederlandse bedrijven kunnen sterker sturen in de totstandkoming van Europese standaarden. Daarnaast wordt ICT als driver en enabler onvoldoende op waarde geschat; er wordt gewerkt vanuit eigen ontwikkelde denkbeelden in plaats van mainstream technologieën - Europese standaarden ontbreken in de markt omdat er geen neutrale partij is die deze afdwingt. Een Nederlandse voortrekkersrol bij het ontstaan van één geliberaliseerde markt biedt kansen voor bedrijven op het vroegtijdig realiseren van een sterke positie in de groter wordende markt - ontbreken van gezamenlijke internationale lobby van bedrijfsleven en politiek gericht op versterking van liberalisering en deregulatie De Nederlandse dienstverlener op het gebied van elektronisch factureren, Billlington, noemt de volgende punten die het ontstaan van de markt voor elektronisch factureren belemmeren: - Gebrek aan standaardisatie - Complexe en ondoorzichtige wet- en regelgeving in de verschillende landen van de Europese Gemeenschap - Gebrek aan vertrouwen, wat te maken heeft met de onbekendheid van het fenomeen. - Niet alle partijen die belang hebben bij e-facturatie zijn evenveel betrokken, zeker niet op topmanagement niveau. Het lijkt wel of iedereen op elkaar wacht om te starten met elektronische facturatie. De reden hiervoor is dat de perceptie is dat het te moeilijk is. Het is aan de service-providers om hun potentiële klanten ervan te overtuigen dat deze complexiteit wel meevalt. De overheid heeft een rol in het aanpakken van de beschreven knelpunten zodat de sector haar ambitie kan realiseren omdat: 1. Er sprake is van marktfalen: nieuwe innovatieve diensten komen niet op eigen kracht tot stand door gebrek aan interactie tussen challengers en grote bedrijven, en tussen bedrijven en kennisinstellingen. Het programma moet gericht zijn op het creëren van effectieve wisselwerking tussen deze groepen. 2. Wetten en regels rondom transacties, privacy en identiteit lopen achter bij de praktijk van Internet, producten en services. Door de onduidelijkheid over de heersende regelgeving zijn er aarzelingen bij bedrijven en is er terughoudendheid bij investeringen. 3. Coördinatieproblemen in de financiële sector worden veroorzaakt doordat marktpartijen elkaar niet weten te vinden of doordat zij belangen verkeerd inschatten. Men heeft moeite met het ontwikkelen van halffabricaten en tussenliggende diensten vanwege de inzet van achterhaalde businessmodellen. 4. De overheid (en haar diensten) zijn zelf een grote gebruiker van het financiële systeem kunnen daardoor zelf voordeel behalen bij efficiëntievergroting. De overheid heeft een rol in het ondersteunen van Nederlandse bedrijven in het herkennen en pakken van de kansen op het gebied van financial logistics: 33
  • 41. - innovatie en ondernemerschap bevorderen - bouwen van verbanden tussen gevestigde orde en challengers, doorbreken van patronen van op elkaar wachtende spelers, door faciliteren van gezamenlijke open innovatie - het oppakken van de rol van launching customer. Hiermee biedt de overheid een stimulans voor innovatie in de sector en de introductie van innovatieve concepten. Het huidige ambitieniveau van de Nederlandse overheid op het gebied van e- factureren is onder de maat in een internationale context - actieve participatie rondom voorlichting en bewustwording van financieel logistieke diensten en de regels daaromtrent - ontwikkelen van visie en beleid op publiek-privaat gebruik van financieel logistieke basisdiensten, onder meer rondom e-identity, e-invoicing en e-dossiers, door participatie in onderzoek, ontwikkeling en dienstverlening. - gezamenlijk met Nederland bedrijfsleven de Europese lobby vormgeven met als doel liberalisering, deregulatie en het ontstaan van Europese standaarden - faciliteren in de aanpak van de benoemde kennisvragen door het samenbrengen van bedrijven en kennisinstellingen, ICT expertise, diepgaande sectorkennis en middelen (tijd en geld) 34
  • 42. 4 Het innovatieprogramma 4.1 O pz et va n h et p ro gr am m a We hebben geconstateerd dat in dienstensectoren in het algemeen en in de financiële dienstverlening en de creatieve industrie in het bijzonder een innovatietraditie en innovatieaanpak ontbreekt zoals die wel bestaat bij productgeoriënteerde sectoren, bijvoorbeeld hightech of chemie. Daarom vraagt een programma-aanpak maatwerk in beide sectoren om het gewenste innovatieve ecosysteem tot stand te brengen. In de volgende paragrafen werken we de programma-aanpak voor de thema’s creatieve industrie en financial logistics apart uit. Tegelijk gaan we uit van een gemeenschappelijk instrumentarium, beschrijven we de generieke uitdagingen in de aanpak voor de creatieve indsutrie en financial logistics en werken we de aanpak uit om de ambities te realiseren en de knelpunten weg te nemen. 4 .2 U itw erk in g p ro gr a mma -aa np ak C reat ie ve s ect or 4 .2 .1 Be oo gd e re su lt ate n C reat ie ve s ect or Om de ambitie van de creatieve industrie te realiseren en de geïdentificeerde knelpunten aan te pakken hebben de betrokken partners een drietal business hotspots/groeidomeinen geïdentificeerd die de economische groeikernen vormen. In het kader van dit programma worden voor deze groeidomeinen werkzaamheden voorgesteld op het gebied van, te weten Waardeversnelling, Onderzoek en Ontwikkeling en Opleiding en Fundamentele kennis. Deze werkzaamheden werken toe naar hoofdresultaten: 1. ContentHub: in het groeidomein Content wordt ingezet op een omgeving waarin multimediale content wordt opgeslagen, geprocessed, verrijkt en over een variëteit aan kanalen wordt gedistribueerd. Het programma ondersteunt de marktontwikkelingen de marktontwikkelingen door onderzoek en ontwikkeling op drie business thema’s:distribution, search and find en collaboration. Hiermee focussen we op de ontwikkeling van toekomstige producten en diensten rondom de ContentHub. Waardeversnelling concentreert zich op het vergroten van aantrekkingskracht voor buitenlandse investeringen in Nederland, het ondersteunen van startende en innovatieve MKB ondernemingen en het verbinden van bedrijfsleven aan innovatieve kennis en kunde. 2. Experience Factory: in het groeidomein Lifestyle wordt ingezet op het realiseren van een omgeving waarin aan ‘de lopende band’ nieuwe producten en diensten ontstaan door intensieve samenwerking tussen productgeoriënteerde bedrijven en creatieve bedrijven via de inzet van experience labs, user-centred design en Dutch Design. Het programma ondersteunt de marktontwikkelingen door onderzoek en ontwikkeling op twee business thema’s: Interactive Environments en Experience Design.Hiermee focussen we op het verbeteren van het instrumentarium en het verbinden van creatieve expressie met technologie en experience. 35
  • 43. Waardeversnelling richt zich o.a. op het versterken van het ecosysteem, het ondersteunen van de groei van de export en de doorontwikkeling van creatieve ideeën. 3. Dutch Community Services: in het groeidomein Connectedness wordt ingezet op het realiseren van innovatieve toegevoegde-waarde diensten op basis van het connectedness-principe, Dit stelt o.a. grote bedrijven in staat zich sterker te onderscheiden van hun internationale concurrenten door het realiseren van een grotere variëteit aan waardevolle toepassingen. Dit wordt o.a. gerealiseerd via Living Labs, waarin nieuwe producten en diensten worden ontwikkeld in nauwe samenwerking met de consument/afnemer in een open innovatie model. Het programma ondersteunt de marktontwikkelingen door onderzoek en ontwikkeling op twee business thema’s: Real&Virtual en Collaboration. Hiermee focussen we op de verschillende moderne uitlopers van connectiviteit in de vorm van sociale connectiviteit tussen mensen, tussen de fysieke wereld en virtuele wereld of connectiviteit in werkprocessen. Waardeversnelling richt zich o.a. op het verbinden van gaming bedrijvigheid aan het business cluster in dit groeidomein, het stimuleren van startup bedrijvigheid en het ondersteunen van versnelde autonome groei van bestaand MKB. Het gehele programma kent ook een component Onderwijs en Fundamentele Kennis. Opleiding en Fundamentele Kennis leidt tot het benodigde menselijke kapitaal en tot de benodigde instroom van ideeën voor de lange termijn. 4 .2 .2 Pr og ra mma -aa np ak C reat ie ve In du str ie Een van de belangrijkste middelen om de ambitie te realiseren en de knelpunten duurzaam op te lossen is het creëren van een goed werkend innovatie ecosysteem, waarin grote en kleinere bedrijven effectief samen optrekken, ondersteund door kennisinstellingen. Deze samenwerking is de rode draad door alle activiteiten. Deze verbeterde samenwerking in het ecosysteem wordt gestuurd en begeleid door de business hotspots, de gezamenlijke innovatie-agenda (SRA) en de ingezette instrumenten. 36
  • 44. De aanpak in dit programma kent drie hoofdlijnen. I. Waardeversnelling De waardeversnelling is gericht op het tot waarde brengen van creatief potentieel en het faciliteren van de totstandkoming van nieuwe product- en dienstenketens, bijvoorbeeld door het stimuleren van kennis- c.q. patentuitwisseling tussen kleine en grote bedrijven. Gericht op nieuwe samenwerkingsverbanden: klein en groot, design en maak, creatief en ‘traditioneel’. Daarnaast is het verbreden van de impact naar de sector een belangrijk doel, evenals het gezamenlijk optrekken wat betreft regelgeving en internationale standaardisatie. Instrumenten: een doordacht voucher programma, gericht op het verbinden van partijen die traditioneel gescheiden optrekken (MKB innovation vouchers, production vouchers, creative vouchers, SBIR vouchers), een gefocusseerd Accelerator&Living Lab programma, gericht op het versnellen van waardecreatie en het vroegtijdig betrekken van eindgebruikers bij product- en dienstontwikkeling (o.a. met incubatiesupport) en een gericht awareness- en disseminatieprogramma (met o.a. netwerkevents, standaardisatieactiviteiten en de ontwikkeling van best practices voor intellectueel eigendom). 37
  • 45. Beschrijving Planning Omzet Investering Kennis- Bijdrage Initiatief bedrijven infra overheid MKB Innovatie- Uitbesteding van kennisvragen Jaar 1-4 2,0 2,0 vouchers door MKB bij Kennisinstelling Jaar 1-4 2,0 2,0 Productie Voor de door-ontwikkeling van vouchers een creatief idee bij productiebedrijf a 15 of 50k Voucher programma Creatieve Voor het betrekken van creatieve Jaar 1-4 2,0 2,0 vouchers expertise door product- of dienstontwikkelingsbedrijf a 15 of 50k SBIR-vouchers Uitbesteding van R&D en Jaar 1-4 0,9 0,9 kennisvragen aan Midden- en Kleinbedrijf SIA programma- Gericht pakket van maatregelen Jaar 1-4 1,8 0,9 0,9 pakket voor verbinding programmathema's met HBO- instrumenten en regionale sterktes ContentHub Bedrijfsecosystem voor distributie Jaar 1-2 12,0 10,4 1,6 accelerator en verrijking van content Jaar 3-4 system Seedlinqs Waardeversneller voor user- Jaar 1-2 14,0 11,9 2,1 oriented multimedia services en Jaar 3-4 Accelerator en Living Lab programma connectiviteits-producten Virtual worlds Versnellen van de ontwikkelingen Jaar 1-2 8,0 6,4 0,6 1,0 Innovation in virtuele werelden, simulaties en Jaar 3-4 Connection games; Organiseren van samenwerking en ontwikkelen van gezamenlijke faciliteiten, zoals databases van ontwikkeltools voor virtuele werelden Creative Living Living Lab omgeving voor Jaar 1-2 12,0 10,2 1,8 Lab versterkte samenwerking tussen Jaar 3-4 eindgebruikers en creatieve industrie, nieuwe media en ICT Experience Open-innovatie systeem en Jaar 1-2 10,0 8,5 1,5 Factory experimenteeromgeving waarin Jaar 3-4 designers en product- ontwikkelaars tot nieuwe producten en diensten komen Awareness & Versterkt het ecosysteem door het Jaar 1-4 3,0 1,0 2,0 dissemination betrekken van nieuwe partijen en program het dissemineren van de resultaten naar een breder publiek 67,7 48,4 1,5 17,8 Totaal Tabel 4 Deelprogramma Waardeversnelling voor de Creatieve Industrie (alle bedragen in M€) II. Onderzoek en Ontwikkeling In dit cluster gaat het om excellentieversterking in de genoemde gebieden door middel van industriegedreven kennisopbouw als ook het gezamenlijk bereiken door doorbraken in de sector, zoals de voorwaarden scheppen voor een contenthub, het realiseren van creative living labs en het inrichten van een experience factory. De business hotspots Smart Content, Lifestyle en Connectedness zijn daarbij leidend. De uitvoering zal door consortia van bedrijven en kennisinstellingen ter hand worden genomen. Instrumenten: Publiek Privaat Kennisprogramma, TTI instrument, inclusief enterpreneurial reward systems en mogelijkheden voor participatie kleine partijen. 38
  • 46. Business Project Beschrijving Bedrijven Deliverables kennis Producten Turn Cluster hotspot Cluster -over omvang Content Distribution Distributie, pre- iMMovator, Philips, Geautomatiseerde behandeling en Loket Contenthubdiensten 400 12,2 processing, postprocessing Logica, Media Republic, herbewerking van contentstromen. Pilotomgeving en van content, inclusief Beeld&Geluid, FabChannel, Vodafone, Marktkennis (internationale ontwikkelplatform voor randvoorwaardelijke Zoom.in, Service2Media Novum, content/media) Contenthubdiensten. services (bijvoorbeeld NEC, HP, Telenor, Fraunhofer, IRT, Mobiele search algorithms, Opslag en ontsluiting van afrekenen) en Centric, Schiphol, ANWB, POPAI, Mobiele user interfaces, content- digitale content verdienmodellen. Gaat in GFK adaptatie algoritmen Herbewerking van content: op zowel de processing, Uitbreiding voorzien met : United ID and payment management conversie, normvertaling, tagging, distributie van Broadcast Facilities, Technicolor, Procesmatige, sociale, user-interface encoding, transcoding content alsook de mix van DutchView, Team Facilities/Parkpost, kennis van nieuwe video-content Hosting van digitale content content en de diensten NPO platformen Mobile publishing platform daaromheen Directory platform en search tool, content-adaptatie tools Search and Geavanceerde Endemol, Zoom.in, Adjustables, IDTV, Effectieve tools te gebruiken door Content-gebaseerde advertentie 1100 16 find toegevoegde-waarde Beeld & Geluid, Ericsson, FabChannel, industrie en ontwikkelaars planning tools services die bij de Noterik, IDTV, ANP, Novum, Inzicht in integratie van semantische Professioneel verrijkte content processing van content Scheepvaart Museum, Trendlight, multimedia-analyse en community provider abonnement-service gebruikt worden, o.a. Volkskrant tagging; Zoek- en edit tool voor intelligente search and Uitbreiding voorzien met: Teezir, Q-go, Modellen voor sub-part/fragment hergebruik van videoarchieven find, (automatische) Cross Media Interaction, CTG, recommendation en question (profit and non-profit) annotatie etc. TeleCats, TV-Oost, Twentse Welle, answering , people/expert finding Gepersonaliseerde NPO, Gemeentearchief Rotterdam, Modellen voor innovatieve interactie videosamenvattingen V2_, met content Tools voor het betrekken van TNS-NIPO, AIVD, Tweede Kamer, Meetbaarheid crossmedia proposities consumenten (360 degrees) VNG voor alle betrokken partijen Audiovisuele processing tools; Gezichtsherkenning, Media miningtools en stemherkenning, geluidsherkenning, audiovisuele structureringstools beeldherkenning Textmining- en informatie- aggregatietools Collaboratio Richt zich op communities Waag, IDTV, Logica, Vodafone, IBM, Verrijkte inzichten in veranderend Open source platform voor real- 300 12 n en user generated content Heeii, Beeld&Geluid, consumenentengedrag en co-creatie time collaboratieve creatie, delen (UGC): het inzetten en Media Republic, Lumiere Technology, Gerbruik van ‘social networking’ en aanpassing van van rijke exploiteren van Van Gogh Museum, Kröller-Müller voor het creëren van ‘media centric multi- en crossmediacontent communities en netwerken museum, Museum of Modern Art, communities’ Semantische editors & metadata zowel bij creatie van Digital Painting Analysis consortium Beter begrip van editors content als ook inzicht in Uitbreiding voorzien met: Wegener, gebruikersvoorkeuren en producten Open source interactive TV 39
  • 47. communities gebruiken bij Kluwer, AVRO, NPO rondom community-content platform voor groepen distributie van content. producten Tools en analysemodellen om Media centric Kennis over peer-to-peer media, groepen te betrekken bij het communities zowel broadcast als print; nieuwe oplossen van problemen; ook businessmodellen daarbij bruikbaar in living labs User modelling, gepersonaliseerde Aanbevelingssystemen en - contentgeneratie algoritmen Fuzzy mapping techniek, impliciete tagging van content Verbeteringen in het gebruik van metadata in community aanbevelingssystemen Lifestyle Interactive Ontwikkeling van Philips, Waag, Sub Multimedia, Design principes, prototypen en Ondersteunende interactieve 1400 17 environments intelligente interactieve Ericsson, Lost Boys, Media Republic, businessmodellen voor intelligente omgevingen voor specifieke omgevingen waarin V2_, Gemeente Rotterdam, adaptieve interfaces doelgroepen, waaronder winkels, complexe interactie tussen NXP, TomTom, Serious Toys, Architecturen voor media-interactie openbare ruimtes, mens en zijn omgeving NYOYN, Nienhuis, Creative thuis en onderweg (in de auto) zorgomgevingen centraal staat. Dit gaat in Conversion Factory, Games Factory Nieuwe interface modaliteiten Multi-user interactie-concepten belangrijke mate bijdragen Online Intelligent en real-time presenteren Experience engineering- aan de experience en Uitbreiding voorzien met: van content methoden welbevinden van mensen Woningbouw-verenigingen, hotelketens Beïnvloeden van user experience en Flexibele en uitbreidbare e.a. emoties platformen voor geavanceerde Persoonlijke content-interactie in de interactieve diensten, bv publieke ruimte; met interactieve AutoMedia oplossing content, user-generated content, professionele content en advertenties Experience Richt zich op het Lost Boys, Ericsson, Philips, Media Kennis over relatie technologische Brand advisory patterns en 300 13 design begrijpen en beïnvloeden Republic, Waag Society, Logica, services en devices enerzijds en gerelateerde diensten van de relatie tussen Adidas, Kenniscentrum lifestyle anderzijds Lifestyle versterking m.b.v. technologische middelen TextielmuseumTilburg, AIM Verwerken van Maatschappelijk interactieve producten en gepercipieerde Uitbreiding voorzien met: Heineken, Verantwoord Ondernemen in Intelligente advertising experience bij Unilever, Ahold, adverteerders, SMEs branding en consumer experience channels/'displays' met consumenten, vanuit Verwerken van emotie in interactieve eigenschappen in de opkomende invalshoeken merken/branding en consumer breedste zin als emotie, experience Nieuwe businessmodellen en maatschappelijke Ontwikkeling van teamsupport interactiemodellen voor merken duurzaamheid en lifestyle oplossing voor omniprofessionals in en retailers. op basis van advanced gecombineerde design- Methodologie en dashboard tool services en devices ontwikkeltrajecten Team support tools en modules 40
  • 48. Connected- Collaboratio Richt zich op nieuwe Logica, Media Republic, Waag, Cisco, Scenario’s voor effectieve virtuele Multimedia technologie voor 130 12,5 ness n samenwerkingsvormen, Ericsson, IBM, Rabobank, Royal samenwerking tussen professionals design- and workspaces, die bijdragen Haskoning, The Patchingzone, STBY, in the creatieve industrie. beslissingsmanagement voor of ondersteunend zijn aan CAP Gemini, Getronics PinkRoccade SotA beschikbare, succesvolle professionele designers & artists, 'herstel' of 'creëren' ketens Design Academy, Philips, PHOSFOR, services, tools, facilities en business project teams in creatieve sector Pompe Design, Almende, Trigion modellen. 3-D design tools, simulation Security Requirements voor Smart Work tools Uitbreiding voorzien met: NPO, services in creatieve industrie Intelligente ‘digitale partners’ Microsoft, Viktor & Rolf, Marcel Service delivery raamwerk voor om een team op te zetten voor Wanders, SMEs ‘smart work services’ voor (groepen creatief design van) professionals. Workflow en tools voor Theorie over genetwerkte samenwerking in de creatieve samenwerking in creatieve processen industry. Kennis over het verbeteren van Cross Continent Connection teamwork in specifieke domeinen voor SME + LME. van ontwerpobjecten (bv gebouwen, Mobility solutions lifestyle producten) Telepresence services in het Kennis o mom te gaan met culturele kader van ‘smart verschillen tussen interdisciplinaire work/collaboration’ teamgenoten Smart Work enabling services Real and Richt zich op technologie Philips, Alten PTS, Vodafone, V2_, Nieuwe algoritmen, Interactieve virtuele werelden 300 16 virtual voor en het gebruik van Waag CycloMedia, Ericsson, Lost interactietechnieken, en die met elkaar en met de echte virtuele werelden in relatie Boys, Roessingh, ING,Grontmij, communicatieprotocollen voor het wereld verbonden zijn. met echte werelden, vanuit Maver Holding, Media Republic, W!- ontwerp van de volgende generatie Virtuele werelden voor de aspecten uitwisseling Games, iOpenerMedia, Games Factory virtuele werelden. toepassingen in het toerisme en tussen virtuele wereld en Online, CEBRA, Wizzard Web Theorieën en instrumenten voor het assisted living. fysieke wereld, Solutions, Microsoft NL, Cybermind, operationaliseren van sociale Tools en technologie om op automatische wereld Mobivar, Royal Academy of Art, Anne verbondenheid, gebruikmakend van efficiënt wijze virtuele werelden creatie, sociale Frank Stichting, DGG, Deltares virtuele werelden. te bouwen. verbondenheid en Nieuwe technieken om vanuit Tools voor het functioneel augmented reality, beelden en andere GIS data en ontwerp van media stimuli in gebruikers interfaces en modellen semi-automatisch virtuele echte en virtuele werelden. intelligente avatars werelden te genereren. Services voor sociale Technieken om automatisch verbondenheid, onder andere in computer-gestuurde realistische gecombineerde zorg/thuis personen en voertuigen te genereren. situaties Kennis over het functionele en Kennis en begrip over het effectieve gebruik van advertenties ontwikkelen van AI die in staat in virtuele en echte ruimtes. is te handelen in nieuwe situaties 41
  • 49. Standaarden en formats om virtuele in het karakter van de specifieke extensies van musea en historisch mensen erfgoed te kunnen gebruiken in Tools en technologie voor onderwijssituaties, rekening houdend virtuele extensies voor bv musea met verschillende leerstijlen. en historisch erfgoed Totaal 4000 100 42
  • 50. In onderstaande tabel staan de verwachte kosten van de thema’s en de financiering door bedrijven, kennisinstellingen en overheid per jaar weergegeven. Business Planning Kosten Bijdrage Bijdrage Bijdrage thema O&O bedrijven kennis overheid infra Content- Jaar 1-4 12,2 3,6 2,5 6,1 Distribution Content- Jaar 1-4 16,0 4,7 3,3 8,0 Search&Find Content- Jaar 1-4 12,0 3,5 2,5 6,0 Collaboration Lifestyle- Jaar 1-4 17,0 5,0 3,5 8,5 Interactive Environments Lifestyle- Jaar 1-4 13,0 3,8 2,7 6,5 Experience Design Connectedness- Jaar 1-4 12,5 3,7 2,6 6,3 Collaboration Connectedness- Jaar 1-4 16,0 4,7 3,3 8,0 Real&Virtual 98,7 29,1 20,2 49,4 Totaal Tabel 5 Deelprogramma Onderzoek&Ontwikkeling voor de Creatieve Industrie (alle bedragen zijn in M€) III. Opleiding en Fundamentele kennis Dit programma-onderdeel zorgt ervoor dat de juiste expertise clusters ontstaan die support kunnen bieden aan de ambities van de creatieve industrie en dat de opleidingen beter aansluiten bij de behoeften van de crea-tech sector. Vanuit deze expertise clusters wordt de verkennende kennisontwikkeling vormgegeven (agendazettend) die noodzakelijk is om deelgenoot te zijn van nieuwe technologische mogelijkheden in de creatieve industrie. Bovendien is het belangrijk dat er goed onderwijs is om het benodigde talent voor de creatieve industrie op te leiden, zowel in de reguliere opleidingen als post-initieel. Er lopen diverse initiatieven die hier vorm aan willen geven. Vanuit dit programma zal een goede aansluiting gezocht worden met deze initiatieven. Wat betreft het onderdeel Fundamentele kennis wordt nauw samengewerkt met NWO, dat recent besloten heeft een strategisch thema Creatieve Industrie op te zetten, een samenwerkingsverband tussen NWO Exacte Wetenschappen en o.a. NWO Geesteswetenschappen, met een totale begroting € 17 miljoen. Instrumenten: Specifieke leerstoelen, lectoren, master-programma’s, Create platform, best practices verweven in opleidingen, vormgeven fundamentele kennis calls. 43
  • 51. Beschrijving Planning Kosten Bijdrage Bijdrage Bijdrage bedrijven Kennisin Overheid fra Fundamenteel onderzoek Jaar 1-4 8,8 0,5 4,3 4,0 naar nieuwe diensten en technieken voor gebruik door de creatieve sector, in samenwerking met NWO en STW Instellen specifieke leerstoel Jaar 1-4 1,2 0,2 1,0 met staf Verdieping van SRA die Jaar 1 0,2 0,2 0,0 richting geeft aan nieuwe aio’s en aio-programma’s bij universiteiten en hogescholen Bijstellen onderwijs Jaar 3-4 0,6 0,3 0,3 curriculum met specifieke mastersopleidingen en vakken voor de creatieve industrie. Aan technische kant: aanvullingen met creatieve vakken. Aan de creatieve kant: aanvullingen op gebied waardevermeerdering Bijdrage aan lectoren aan Jaar 1-4 0,3 0,3 Hogescholen om onderzoeksresultaten door te vertalen naar curriculum hogescholen 10,8 0,5 5,0 5,3 Tabel 6 Deelprogramma Opleiding & Fundamentele Kennis voor de Creatieve Industrie (alle bedragen zijn in M€). 4 . 2 .3 O p w eg n aa r d e a mb it ie , de knelp un t en opg e lo st In het programmaonderdelen zoals hierboven beschreven wordt de verbinding gelegd tussen de ambities en de knelpunten voor de creatieve industrie en de aanpak in elk van de onderdelen. In bijgaande tabel wordt dit in detail aangegeven: de verschillende onderdelen van dit innovatieprogramma dragen bij aan het wegnemen van de knelpunten en/of het realiseren van de ambities. Bij elk onderdeel is een specifieke aanpak vereist die in samenhang met andere onderdelen uitgevoerd dienen te worden om succesvol te zijn. 44
  • 52. Onderzoek en ontwikkeling Opleiding en fund. kennis versnellers Doelstelling Aanpak Waarde- Definiëren van programma van kennisprojecten Gebrek aan fundamentele (precompetitieve) waarin in een publiek private samenwerking zal X X kennis worden gewerkt aan gezamenlijke kennisopbouw Ontwikkelen en onderhouden gezamenlijke X X kennisagenda Ontbreken van noodzakelijk netwerken en Stimuleren van samenwerkingsverbanden tussen X X samenwerkingen partijen in de keten Stimuleren open innovatie, met name bij grote X bedrijven Knelpunten Ontwikkelen consortia X X Aansluiten bij en versterken van regionale initiatieven X X Leerervaringen worden onvoldoende benut Aanpassen curriculums aan universiteiten en X hogescholen Ontwikkelen en uitwisselen en dissemineren IE X X kennis Beperkte scope van veelal kleine bedrijven Betrekken MKB en ZZP in ketens en kennisopbouw X X Awareness creeren voor IE issues X Best practices ontwikkelen voor IE X X Gezamenlijk internationaal optrekken X X Bijeenbrengen marktpartijen rondom content. Een internationaal leidende positie van X X Nederland in het contentvolume dat wordt Focus op business hotspots X X X opgeslagen, ontsloten, verrijkt en Ontwikkelen advanced content services X X gedistribueerd naar de Europese markt. Het aantal start-ups en midsize bedrijven in dit Stimuleren start-ups X deel van de creatieve sector te verdubbelen in Opnemen MKB en ZZP in ontwikkelings- en X X de periode tot 2015 kennisketens Wegnemen belemmeringen voor doorgroei MKB X bedrijven Een bijdrage aan het BNP van toegevoegde Samenbrengen complementaire partijen in consortia X X waardediensten rond content die in 2015 met 40% is gegroeid ten opzicht van 2008. Ontwikkelen advanced content services X X Ontsluiten kennis en innovatie ideeën vanuit grote X bedrijven naar MKB en ZZP Een internationaal centre of excellence op het Samenbrengen creatieve, industriele en X X gebied van Living & Experience Labs die een kennisgeorienteerde partijen kraamkamer is voor innovatieve producten en Stimuleren nieuwe service ontwikkeling rondom X X X diensten op het gebied van lifestyle en meten en beinvloeden user experience workstyle Koppelen van nieuwe technologische concepten aan X X producten en diensten Groei van het aantal succesvolle product- en Strategische herorientatie grote bedrijven aansluitend X X dienstenintroducties op het gebied van lifestyle bij lifestyle met 6% per jaar, door de inzet van experience Stimuleren nieuwe service ontwikkeling rondom X X labs, user-centred design en de verbinding met meten en beinvloeden user experience Dutch Design. Bijeenbrengen designers en productontwikkelaars X X Ambitie met afzetmarkt Inrichten experience labs X X Een bijdrage aan het BNP van lifestyle Strategische herorientatie grote bedrijven aansluitend X X producten en diensten die in 2011 met 20% is bij lifestyle gegroeid ten opzicht van 2008 en in 2015 met Focus op business hotspot lifestyle X X X 50% is gegroeid ten opzichte van 2008. Stimuleren van precompetitieve samenwerking X Stimuleren economische orientatie designers X X Groei van de buitenlandse investeringen in de Uiitbouwen en ontwikkelen kennis & expertiseniveau X X creatieve sector in Nederland door een verbeterd vestigingsklimaat: tenminste 3 Inrichten van voor buitenlandse bedrijven X X gerenommeerde bedrijven kiezen hun aantrekkelijke expertise ‘hubs’ vestigingsplaats in Nederland. Inrichten geografische zwaartepunten X X X Dienstverleners met een focus op Strategische herorientatie grote bedrijven richting X X infrastructuur verschuiven hun portefeuille naar toegevoerde waarde diensten creatieve dienstverlening met een Focus op business hotspot connectedness X X X toegevoegde waarde door jaarlijkse groei van Bijeenbrengen complementaire partijen X X 10%. Een verdubbeling van de bijdrage aan het BNP Strategische herorientatie grote bedrijven richting X X in 5 jaar van creatieve toegevoegde waarde toegevoerde waarde diensten diensten. Ontwikkelen nieuwe consortia X X Stimuleren nieuwe service ontwikkeling rondom het X creëren, verrijken en transporteren content Innoveren product en dienstportfolio grote bedrijven X op basis van creatieve producten Stimuleren start-ups X X Wegnemen belemmeringen voor doorgroei MKB X X bedrijven Faciliteren internationale gang MKB X Tabel 7 De aanpak van knelpunten en ambities in de creatieve industrie door middel van waardeversnelling, onderzoek&ontwikkeling en opleiding/fundamentele kennis. 45
  • 53. 4 .2 .4 In be dd ing in op ko men de en bes taa nd e na tion a le en i n t e r n a t i o n a le i n it iat ie ve n Het consortium voor de creatieve industrie omvat grote bedrijven, MKB en kennisinstellingen die ieder voor zich liaisons meebrengen met nationale en internationale initiatieven. Nationaal zijn met name van belang het CREATE initiatief, het iMMovator cross-media network en PICNIC, en de IOPs Mens-Machine Interactie en Integrale ProductCreatie- en Realisatie. De nationale overheid heeft de afgelopen jaren op enkele initiatieven op dit gebied ondersteund. Voorbeelden hiervan zijn het programma Cultuur en Economie (een gezamenlijke inspanning van het ministerie van OCW en EZ) en financiële ondersteuning van enkele regionale clusters op dit terrein. Op direct aanpalende terreinen van dit programma wordt door de overheid een programma rond de gaming industrie ondersteund (GATE, gefinancierd vanuit de FES middelen) en is de afgelopen jaren een programma op het gebied van het cultureel erfgoed opgezet door NWO (CATCH, ook gefinancierd vanuit FES). Internationaal is het programma vertegenwoordigd in het Europees Technologie Platform NEM, het Networked and Electronic Media initiative. Het programma zal haar Europese agenda sterk via NEM vormgeven. Tenslotte is er een analyse gemaakt van de belangrijkste nationale en internationale initiatieven waarmee samenwerking bestaat of mogelijk is (Appendix A). 4.3 U itw erk in g p ro gr a mma - aa np ak F i na nc ia l lo g ist i cs In het onderdeel financial logistics staan de business hotspots e-invoicing, e-identity, e- payment en e-dossiers centraal. Gekozen is voor een aanpak waarin gestart wordt met een aantal basisresultaten met direct een hoog rendement voor de sector en voor Nederland, waarbij gaandeweg de overige resultaten worden aangescherpt. In de tweede fase van het programma zal op basis van de hoogwaardige gerealiseerde infrastructuur de bredere dienstverlening centraal staan. Het geheel kan gezien worden als een roadmap, die tijdens het programma verder verfijnd en aangescherpt wordt. Voor de verschillende onderdelen worden verschillende instrumenten ingezet. De roadmap wordt geschetst in paragraaf 4.3.4. 4 . 3 .1 B e oo gd e re su lt ate n F i na nc ia l L og i st ic s Bij de afronding van de eerste fase van 4 jaar van het innovatieprogramma zijn de volgende resultaten bereikt: 46
  • 54. Business Beschrijving Resultaten Partijen hotspot Bewustzijn van kansen en Factureren verloopt Rabobank, ABN opbrengsten e-invoicing grotendeels AMRO, ING Zicht op hindernissen in en elektronisch op basis wet- en regelgeving en een Anachron, Z-Factuur, van een open E-invoicing oplossingsroute daarvoor Equens, TNT afsprakenstelsel. Open afsprakenstelsel Nadruk op B2B Proofs of concepts KPN, Nuon, Leaseplan Interoperabele dienstverlening van billing ECP.nl, Platform Elfa, service providers PWC, Belastingdienst Sturing in internationale standaardisatie Innopay Integratie van identiteits- De digitale identiteit HFC – Banken diensten van personen en Publiek-private Surfnet organisaties is een afstemming E-identity groot goed. In dit Elektronische mandatering APG onderdeel wordt een Integratie met andere hoogwaardige hoofdresultaten IBM identiteitsinfrastructuur Innopay ontwikkeld en georganiseerd Micropayments Optimale infrastructuur HFC-banken E-payment Mobiele betalingen voor elektronisch Equens Integratie tussen kanalen betalen voor veelheid Currence van toepassingen. Operators E-UPO Afhandeling (integratie, HFC-banken E-dossiers Elektronisch klantdossier opslag, ontsluiting) van HFC-verzekeraars elektronische dossiers Overheid 4 . 3 .2 I n vu l l i n g va n d e p ro gr a m ma l i jne n Om deze resultaten te realiseren worden binnen de drie hoofdlijnen in dit programma de volgende activiteiten ontplooid. I. Waardeversnelling Activiteiten zijn gericht op de ondersteuning van de ontwikkeling van nieuwe dienstenverlening met bestaande en nieuw opgebouwde kennis, ook richting MKB partijen, door seminars, masterclasses etc. Daarnaast gaat het om diverse activiteiten die valorisatie door grote en kleine bedrijven ondersteunen en versnellen: - internationale promotie en lobby voor standaarden - awareness en ondersteuning bij IP/IE vraagstukken - awareness van de kansen rondom nieuwe diensten zoals e-invoicing 47
  • 55. - het vroegtijdig betrekken van ‘lead customers’ die een cruciale rol spelen in het creëren van de noodzakelijke schaalgrootte - nagaan van belemmerende regelgeving of onduidelijke interpretatie van regelgeving - support van innovatie door het MKB door vouchers, kredieten, gerichte kennisoverdracht en SBIR - HFC Plaza wordt in 2009 opgericht en gevestigd aan de Zuidas in Amsterdam. Het is de plaats waar alle activiteiten en doelstellingen van HFC samenkomen. DE AFM, DNB en HFC zullen er een loketfunctie inrichten, o.a. om startende ondernemingen te ondersteunen bij het verkrijgen van de benodigde goedkeuringen en vergunningen. Initiatief Beschrijving Planning Omzet Bijdragen Bijdrage Bijdrage bedrijven Kennis- overheid infra Verzamelplaats HFC Jaar 1-4 HFC Plaza 2,25 0,75 0 1,5 activiteiten Co-lokatie TI voor Start medio onderzoek 2009 Incubator Doorontwikkeling Jaar 2-4 18 15 0 3 Financial vanuit O&O naar Logistics diensten, starten met e-invoicing Regelgeving In kaart brengen en Jaar 1-4 0,5 0,25 0 0,25 adviseren rondom belemmeringen in regelgeving MKB stimuli Vouchers etc. ten Jaar 1-4 1,75 0,5 0 1,25 behoeve van experimenten en kennisdeling SBIR Uitbesteding van Jaar 1-4 0,75 0 0,75 R&D en kennisvragen aan Midden- en Kleinbedrijf Awareness Bewustmaking van Jaar 1-4 1,25 0,5 0 0,75 kansen en mogelijkheden; vast onderdeel van alle lijnen Disseminatie O.a. SIBOS e.a. Jaar 1-4 1 0,5 0 0,5 Totaal 25,5 17,5 0 8 Tabel 8 Deelprogramma Waardeversnelling voor Financial Logistics (alle bedragen in M€) In dit kader zijn twee mondiale events van belang die in 2010 in Amsterdam worden gehouden. - Het World Congress on Information Technology is een tweejaarlijks event, met ca. 3000 bezoekers. Het WCIT is in 2008 in Maleisië gehouden. De organisatie van het WCIT 2010 is toegekend aan ICT-Office en heeft als thema Challenges of Changes. Het WCIT voorziet in een aparte track voor de financiële sector. 48
  • 56. - SIBOS is het toonaangevende event dat jaarlijkse wordt georganiseerd door SWIFT. De focus van SIBOS ligt op business development van het betalingsverkeer. SIBOS wordt bezocht door ruim 8.000 bestuurders en technologie managers van met name commerciële banken en software suppliers. In 2010 is Amsterdam als locatie gekozen. SIBOS is een uitstekend platform om de Nederlandse innovaties op het gebied van financial logistics voor het voetlicht te brengen. II. Onderzoek en ontwikkeling Binnen elke hotspot zal een specifieke onderzoeksagenda vorm krijgen. De uitvoering zal door consortia van kennisinstellingen en bedrijven ter hand worden genomen. Een kennisvraag die in alle hotspots terugkomt is rond de ontwikkeling van een uniform berichtenprotocol dat kan dienen als de ruggengraat voor de ontwikkeling van de diverse online diensten. Dit protocol zou door een breed netwerk van betrokken spelers ontwikkeld moeten worden en zal moeten voldoen aan de volgende voorwaarden: - gestandaardiseerd, veilig en gebaseerd op internet technologie - onafhankelijk van het type bericht en toepassing - voor marktpartijen is het mogelijk om investeringen in de ontwikkeling van het protocol terug te verdienen door de ontwikkeling van nieuwe diensten - leent zich voor toepassing in een groot aantal ‘e-schemes’ De toepassing van het protocol in ‘e-schemes’ moet gestandaardiseerd worden omdat hierdoor de netwerkeffecten kunnen optreden die nodig zijn voor een brede acceptatie in de markt. iDEAL is een succesvol voorbeeld van een dergelijke toepassing. Elk ‘e-scheme’ is gericht op een specifieke toepassing en kan regionaal van aard zijn. Wel maken ze allemaal gebruik van hetzelfde berichtenprotocol dat hiermee fungeert als een gedeelde ruggengraat. Figuur 7. Het berichtenprotocol en de toepassing in een groot aantal e-schemes De ontwikkeling van een uniform berichtenprotocol en de toepassing hiervan in de diverse e-schemes is een belangrijke stap in de realisatie van de kansen in alle hotspots. Naast deze gedeelde kennisvraag zijn er voor de verschillende hotspots nog specifieke kennisvragen te benoemen. 49
  • 57. - bij de hotspot e-invoicing gaat het onder meer om de totstandkoming van een open afsprakenstelsel en de operationalisatie hiervan in een business-to-business, business- to-government en business-to-consumer setting - in de hotspot e-identity staat de creatie van een hoogwaardige identiteitsinfrastructuur centraal, inclusief bedrijfsoverschrijdende en gefedereerde oplossingen. - de kansen in de hotspot e-payments kunnen worden gerealiseerd als er een infrastructuur wordt opgezet die geschikt is voor een veelheid aan toepassingen - voor e-dossiers gaat het om onderzoek gericht op de wijze waarop dossiers kunnen worden geïntegreerd, opgeslagen en ontsloten in netwerken van organisaties. Initiatief Beschrijving Planning Omzet Bijdrage Bijdrage Bijdrage bedrijven Kennis- overheid infra Open E- Open afsprakenstelsel Jaar 1-2 4,25 2 0,25 2 invoicing Proofs of concepts Interoperabele dienstverlening van billing service providers Sturing in internationale standaardisatie E-identity Integratie van Jaar 2-3 6,75 3 0,75 3 identiteits-diensten Publiek-private afstemming Electronische mandatering Integratie met andere hoofdresultaten E-payments Micropayments Jaar 2-4 5,75 3 0,75 2 Mobiele betalingen Integratie tussen kanalen E-dossiers Afhandeling Jaar 1-3 6,75 3 0,75 3 (integratie, opslag, ontsluiting) van elektronische dossiers Trust&Privacy handling Platform Generiek Jaar 1-4 8,5 4,2 1,5 2,8 onderliggend intergratieplatform met scheme’s Nieuwe business modellen voor halfproducten/dienste n Totaal 32 15,2 4 12,8 Tabel 9 Deelprogramma Onderzoek&Ontwikkeling voor Financial Logistics (alle bedragen in M€) 50
  • 58. III. Opleiding en fundamentele kennis Om vorm te geven aan de vraag naar meer, en fundamentelere, kennis zal een leerstoel financial logistics worden gecreëerd. Op deze wijze zal de onderzoeksagenda meer vorm krijgen en zal hier door onderzoek door AiO’s ook nader invulling aan gegeven worden. Op dit moment zijn gesprekken gaande met diverse universiteiten om een leerstoel financial logistics vorm te geven. Doelstelling is om de leerstoel in te bedden in een omgeving waar onderzoek en onderwijs verricht worden op gebieden als Industrial Economics, monetaire economie en macro-economie. Deze gebieden hebben al een substantiële kritische massa aan mankracht. Daarnaast wordt de samenwerking nagestreefd met instituten als Duisenberg School of Finance, Amsterdam Center for Service Innovation, het Tinbergen Instituut en diverse technische universiteiten rondom ICT onderzoek en service innovation. Initiatief Beschrijving Planning Omzet Bijdrage Bijdrage Bijdrage bedrijven Kennis- overheid infra Leerstoel Eerste leerstoel FL Jaar 1-4 1,2 0 0,2 1 en staf Agenda voor Verdieping van de Jaar 1 0,2 0 0 0,2 onderzoek SRA die richting geeft aan AiO programma AiO Onderzoek naar FL Jaar 1-4 4,45 0,75 0,2 3,5 programma diensten en ontwikkelingen Onderwijs Opzetten en Jaar 1-4 1,15 0,25 0,2 0,7 curriculum uitvoeren nieuw curriculum FL 5,4 7 1 0,6 Totaal Tabel 10 Deelprogramma Opleiding & Fundamentele Kennis voor Financial Logistics (alle bedragen in M€) 4 . 3 .3 O p w eg n aa r d e a mb it ie , de knelp un t en opg e lo st Een van de belangrijkste middelen om de ambitie te realiseren is het creëren van een goed werkend innovatie ecosysteem, waarin grote en kleinere bedrijven effectief samen optrekken, ondersteund door kennisinstellingen. Deze samenwerking is de rode draad door alle activiteiten, of ze nu onderzoek en ontwikkeling betreffen, de opzet van een leerstoel, of het centre of excellence. Daarnaast zal het centre of excellence, in combinatie met een sterke Europese aanwezigheid een grote rol spelen bij het mogelijk maken van het aantrekken van nieuwe buitenlandse klanten van financieel logistieke diensten. 51
  • 59. Onderzoek en ontwikkeling Opleiding en fund. kennis versnellers Waarde- Doelstelling Aanpak Leerstoel en AiO programma Ontbrekende kennis. X X Open O&O programma Centre of Excellence Onderinvestering in innovatie vanwege free ride Open kennis-ontwikkeling om drempels te slechten X X fenomeen Weinig nieuwe toetreders en Specifiek MKB beleid/aandacht. X X Knelpunten HFC Plaza doorgroei-problemen Internationale concurrentiedruk Samenwerking in sterk ecosysteem X X X Gevestigde orde en challengers maar weten Samenwerking in sterk ecosysteem / centre of X X elkaar niet te vinden excellence Calimero effect / ontbreken van gezamenlijke Participatie in internationale gremia. Rol Centre of X internationale lobby Excellence FL. Paint the World Orange van IP Europese standaarden ontbreken Participatie in internationale gremia; pushen eigen X ontwikkelingen ICT als driver en enabler wordt onvoldoende op Samenwerking met TI / ECP.nl en ICT X X X waarde geschat onderzoeksgroepen Kraamkamer innovatieve concepten HFC plaza X X X O&O programma AiO programma Locatie voor innovatieve internationale spelers HFC plaza X EU lobby en krachtenbundeling Meeste efficiënte verwerking berichten Gerichte uitrol nieuwe concepten Ambities X X Omzetgroei €680 miljoen per jaar & €600 Vanuit nieuwe diensten business hotpspots X X miljoen per jaar administratieve (besparingen geven ruimte voor inkoop nieuwe lastenverlichting diensten) Toename groei innovatieve diensten van 15% Structurele opbouw open innovatie ecosysteem X X X naar 25% t.w.v. €270 mio per jaar Betere dienstverlening Beproeven in Nederlandse kraamkamer, met X X ondersteuning CoE Tabel 11 De aanpak van knelpunten en ambities in de financiele sector door middel van waardeversnelling, onderzoek&ontwikkeling en opleiding/fundamentele kennis. 4 .3 .4 Milest on es F in anc ial L og ist ic s Binnen de financiële sector is er een beperkte ervaring met open innovatieprogramma’s. Daarom is een aanpak gekozen die start vanuit kleinere, gefocusseerde stappen en direct rendement, in plaats van breedte. Ook is er veel aandacht voor gezamenlijke roadmap ontwikkeling en bijsturing, zowel in (fundamenteel) onderzoek als opleiding. De volgende mijlpalen vanuit het programma zijn geïdentificeerd: MP I. Gemeenschappelijk roadmap onderzoek en ontwikkeling; Y1/Q1 Aangescherpte SRA en communicatie ten behoeve van consortiumontwikkeling MP II. Lancering HFC Plaza; Y1/Q2 Aanspreekpunt / condensatiepunt voor programma, inclusief vestiging TI. MP III. Eerste versie open afsprakenstelsel e-invoicing Y1/Q3 Gebaseerd op drietal validatie-experimenten. Awareness campagna e-invoicing MP IV. Start leerstoel; Y2/Q1 MP V. Eerste versie dienstenplatform; Y2/Q2 MP VI. Open call fundamenteel onderzoeksprogramma; Y2/Q2 MP VII. Gedragen visie en roadmap publiek/private FL diensten; Y2/Q3 MP VIII. SIBOS; Y2/Q3 MP IX. Brede uitrol e-invoicing en Europese standaardisatie; Y2/Q4 52
  • 60. MP X. E-identity diensten op platform; Y3/Q1 MP XI. Dienstenplatform breed beschikbaar; Y3/Q2 MP XII. E-payments op platform; Y3/Q3 MP XIII. Gedetailleerde visie en aanpak fase 2; Y4/Q2 De resultaten van de eerste fase van het programma leiden tot een hoogwaardige diensteninfrastructuur waarop het nieuwe dienstverlening kan ontstaan op het grensvlak van vertrouwen, waarde-uitwisseling en interactie. Zowel voor overheid, bedrijfsleven als consumenten. In het programma wordt in het vierde jaar gewerkt aan een gedetailleerd plan om deze kansen te verzilveren. 4 .3 .5 In be dd ing in op ko men de en bes taa nd e na tion a le en i n t e r n a t i o n a le i n it iat ie ve n Het onderdeel financial logistics is sterk gekoppeld aan de ontwikkeling van SEPA en de EPC. Het programma is via verschillende personen aanwezig in de EPC. De voorzitter van de EPC is van ABN Amro. Vanuit verschillende partners wordt in de EPC en de internationale standaardisatie in financial logistics geparticipeerd. De ambitie een om Nederland koploper te laten zijn op het gebied van financial logistics en op het gebied van e-invoicing vraagt om bewustzijn van en betrokkenheid bij relevante Europese ontwikkelingen op dit terrein, die al ruimschoots gevorderd zijn. Daarbij gaat het allereerst om twee Europese activiteiten: - CEN/ISSS Workshop on 'e-Invoicing Phase 2' - WS/eInv2 - de Expert Group on E-invoicing van de Europese Commissie Het programma zal een afvaardiging verzorgen in deze workshop. Via één of meerdere partners zal gezorgd worden voor een regelmatige update over de ontwikkelingen in de Expert Group. Daarnaast is Equens een activiteit gestart om met een aantal partijen in Europese landen te komen tot een grensoverstijgend e-invoicingnetwerk. De overheid neemt al een aantal initiatieven op dit gebied: - EZ-programma Nederland Digitaal in Verbinding (NDiV). Het kernthema is slim digitaal samenwerken door elektronische gegevensuitwisseling. Factureren is één van de meest voorkomende manieren van gegevensuitwisseling tussen bedrijven. En daarom krijgt het binnen NDiV extra aandacht. De status van NDiV op dit moment niet geheel duidelijk. Samenwerking tussen publieke en private partijen rondom elektronische identiteit is een van de speerpunten in NDiV. - EZ actieplan Elektronisch Factureren. Dit is erop gericht om de bestaande onzekerheden weg te nemen en om de overheid als launching customer het goede voorbeeld te laten geven. In 2010 moeten er 3,6 miljoen elektronische facturen (10 procent van het jaarlijkse totaal) richting overheid worden verstuurd. Er lopen pilots bij het Centrum voor Werk- en Inkomen (CWI) en de Belastingdienst i.s.m. de uitzendbranche. - Aanvalsplan Nederland Open in Verbinding. Hierin zet EZ zich samen met Binnenlandse Zaken in voor een brede introductie van open standaarden in de ICT. Samen met het Forum Standaardisatie wordt een onderzoek uitgevoerd naar het draagvlak voor de open standaard UBL 2.0 voor elektronisch factureren. 53
  • 61. - Persoonlijke Internetpagina (PIP). Onder mijnoverheid.nl is de Nederlandse overheid bezig met de ontwikkeling en uitrol van een gepersonaliseerde ontsluiting van diensten van de overheid en de informatiepositie van de burger. Dit heeft sterke relaties met zaken als een e-UPO en andere elektronische klantdossiers. Tot nu toe is PIP beperkt tot publieke diensten. 4 .4 M ee rw aarde va n het p ro gr a mma do or ge ne r ie ke u it da g in ge n en k ne lpu nten en sp ill-o ve r na ar a nd er e sec to ren Een aantal generieke uitdagingen komen terug in beide sectorprogramma’s. De aanpak hiervan zorgt voor meerwaarde naar beide programmalijnen. Daarnaast zorgen deze generieke uitdagingen tevens voor potentiële spill-over van de resultaten van dit programma naar andere sectoren, bijvoorbeeld zorg, zakelijke dienstverlening of overheid. Veel van de gedeelde opgaven in het programma hebben directe meerwaarde in andere sectoren. Productiviteit in een globaliserende dienstensector is een aandachtspunt dat zowel in de private sector als in de publieke sector geldt. Nieuwe virtuele werkvormen en het benutten van de “intelligentie van de massa” bieden kansen in breder delen van de samenleving. Sociale verbondenheid is een thema dat net zo veel impact heeft in zorg en welzijn als in de creatieve industrie. Ook digitale identiteit, privacy en betrouwbaarheid zijn van eminent belang, mede in combinatie met elektronische dossiervormen. Denk aan zaken als het elektronische kinddossier en de controverses daaromheen, het elektronisch patiëntdossier en het medicatiedossier. Allemaal complexe dossiers die zowel te maken hebben met identiteit en privacy alsook flexibilisering van software-infrastructuren. In het programma zal gericht aandacht zijn voor de relaties tussen dergelijke thema’s in de gebieden creatieve industrie en financiële industrie en andere sectoren zoals de zakelijke dienstverlening, de zorg en publieke diensten. Op twee specifieke terreinen zijn ook aparte onderzoeksgemeenschappen actief, het IIP Veilig Verbonden op het gebied van Security&Privacy en het IIP SaaS op het gebied van flexibile softwarearchitecturen. Met de beide communities zal op relevante vraagstukken afstemming zijn over de strategische research agenda’s. 54
  • 62. BELANG VOOR BETROKKEN BESCHRIJVING RESULTATEN ONDERDELEN PARTIJEN Business hotspots Open service CI: content hub business AMSI Diensteninnocatie & vereisen nieuwe innovation methods / models. Service EXSER businessmodellen business modellen en Innovation capability bundling structurele innovatie in models FL: pre-concurrentiele (netwerken van) diensten. Versterking Best practices dienstverleners. innovatiemanagement Service engineering Veranderende Interoperabiliteit van CI: flexibele IIP SaaS Flexibele software- gebruikerswensen en diensten infrastructuren voor infrastructuren regelgevingen vereisen content hub. Service cloud flexibele mee- architecturen FL: service architecturen evoluerende software- voor FL, met business Business services architecturen services Vertrouwen is cruciaal, User profiling en CI: betrouwbaarheid van IIP Veilig Trust & identity niet alleen voor context management content en DRM verbonden bancaire diensten, maar Federated identity FL: relatie bancaire ook voor content en management identiteit en internet experience. Trustworthiness Randvoorwaarde voor Persoonlijke CI: nieuwe werkvormen FWS initiatief economisch succes is productiviteit en virtuele werelden Werkvormen & voortdurende groei van Samenwerking over FL: wereldwijde Productiviteit productiviteit. grenzen diensten en teams Globalisering vereist Gebruik van collectieve andere werkvormen intelligentie Een deel van de waardeversnellende programmaonderdelen kunnen voor beide subsectoren gezamenlijk worden uitgevoerd. Hierdoor kan tevens de disseminatie richting andere dienstensectoren ter hand worden genomen. Dit geldt onder andere voor opleidingen waarin de opgedane kennis snel in de praktijk wordt aangeboden. Volgens een toonaangevend rapport van de OESO zijn goede gerichte opleidingen juist voor innovatie in dienstverlening relatief belangrijk 27 . Uit dit rapport komt voorts naar voren dat het tweede belangrijke aangrijpingspunt voor de promotie van diensteninnovatie is gelegen in het relatief grote belang van ondernemerschap. In lijn hiermee ondersteunt het programma - de opzet van het Amsterdam Academic Centre for Service Innovation (AMSI) en de synergie hiervan met het ExSer initiatief in Almere. 55
  • 63. - het stimuleren van de snelle en eenvoudige beschikbaarheid van onderzoekresultaten voor het midden- en kleinbedrijf. Dat gebeurt door de bestaande, doorgaans op industriële activiteit gerichte infrastructuur te stimuleren meer aandacht te gaan geven aan de resultaten van dit programma. Met Syntens zijn afspraken gemaakt om dat via het bestaande adviesnetwerk te doen. Met TNO is afgesproken dat zij door participatie in het programma de duidelijke valorisatiedoelstelling richting klantengroepen in het MKB kan invullen. In aanvulling op het succesvolle SIA- RAAK programma zullen gerichte afspraken worden gemaakt voor op het programma aansluitende projecten in de regionale samenwerking tussen Hogescholen en het MKB. ECP.NL, sterk in het agenderen van nieuwe thema’s op het gebied van ICT en maatschappelijke en economische vraagstukken, zal bewustwording en actiebereidheid bewerkstelligen. Nederland behoort tot de wereldwijde top tien van landen met een sterke reputatie op academische theorievorming en onderzoek op het gebied van dienstverlening. Dit programma kan daarop kapitaliseren en er verder aan bijdragen. Versterking van de bestaande relaties met onderzoeksinitiatieven van het Services Science Research Initiative (SSRI) in de VS en van de LisbonCouncil/IBM binnen Europa behoren daartoe. Ook door de EU wordt dit type activiteit ondersteund, waarop het programma kan inspelen door participatie in de recent uitgeschreven EU Innonet call. 56
  • 64. 5 Governance en financieel kader 5 .1 G o ve rn an ce Het programma wordt aangestuurd door een stuurgroep die bestaat uit twee vertegenwoordigers van IIP Create, van Holland Financial Centre en van het Telematica Instituut, aangevuld met een waarnemer van SenterNovem. Tenminste de helft van de leden van de stuurgroep komt uit het bedrijfsleven. De stuurgroep is verantwoordelijk voor het realiseren van het innovatieprogramma, het bewaken van de doelstellingen van het programma en voor de integrale verantwoording aan de overheid. Ze besluit jaarlijks over de allocatie van middelen aan de verschillende programmaonderdelen en stuurt op hoofdlijnen de verschillende programmaonderdelen aan op doelstellingen en resultaat. De stuurgroep is tevens verantwoordelijk voor het inrichten van de juiste governance structuren voor (onderdelen van) het programma en bewaakt bovendien de kwaliteit van de processen die voor een adequate uitvoering van de verschillende onderdelen van het programma nodig zijn. Uitgangspunten hierbij zijn transparantie in besluitvormingsprocessen, industriesturing op de doelstellingen en ambities van het programma, selectie van partners op basis van excellentie, en waar mogelijk de aansluiting bij bestaande bewezen instituties (bijvoorbeeld in de vorm van het sluiten van Service Level Agreements met instellingen die onderdelen van het programma kunnen uitvoeren). Bovendien moet het programma open staan voor nieuwe toetreders. Een in te stellen internationale adviesraad adviseert over de inhoudelijke richting van het programma en draagt om de twee jaar zorg voor een internationale evaluatie en benchmark van het programma. Een programmabureau zorgt in opdracht van de stuurgroep voor de coördinatie van de programma uitvoering en de programma verantwoording. 5.2 F i na nc ie r in g Het innovatieprogramma wordt voorgesteld voor een periode van 8 jaar. Deze periode is nodig om de grote ambities van de bedrijven te kunnen realiseren en de benoemde knelpunten structureel en duurzaam aan te kunnen pakken. Het is tegelijk noodzakelijk om na 4 jaar de ambities, de knelpunten en de doelstellingen te herijken. Daarom is gekozen voor een gedetailleerde onderbouwing van de eerste fase van 4 jaar. In het bijgaande overzicht zijn zowel de kosten als de beoogde financiering opgenomen. De kosten van het programmamanagement zijn niet apart gespecificeerd. Deze zullen naar rato over de verschillende programmaonderdelen worden verdeeld. 57
  • 65. Financiering Creatieve Industrie KOSTEN Creatieve Industrie (bedragen in M€) (bedragen in M€) Bijdrage Bijdrage Bijdrage Totaal Omzet Omzet Omzet Totaal Bedrijven Kennis- Overheid Bedrijven Kennis- Derden instelingen infra Waardeversnellers 48,4 1,5 17,8 67,7 Waardeversnellers 65,3 2,4 0,0 67,7 Onderzoek & Ontwikkeling 29,1 20,2 49,4 98,7 Onderzoek & Ontwikkeling 46,4 52,3 0,0 98,7 Opleiding & Fundamentele Kennis 0,5 5,0 5,3 10,8 Opleiding & Fundamentele Kennis 0,5 10,3 0,0 10,8 78,0 26,7 72,5 177,2 Totaal 112,2 65,0 0,0 177,2 Totaal Financiering Financial Logistics KOSTEN Financial Logistics (bedragen in M€) (bedragen in M€) Bijdrage Bijdrage Bijdrage Totaal Omzet Omzet Omzet Totaal Bedrijven Kennis- Overheid Bedrijven Kennis- Derden instelingen infra 17,5 0,0 8,0 25,5 20,7 0,8 4,0 25,5 Waardeversnellers Waardeversnellers 15,2 4,0 12,8 32,0 12,0 20,0 0,0 32,0 Onderzoek & Ontwikkeling Onderzoek & Ontwikkeling 1,0 0,6 5,4 7,0 1,0 6,0 0,0 7,0 Opleiding & Fundamentele Kennis Opleiding & Fundamentele Kennis 33,7 4,6 26,2 64,5 33,7 26,8 4,0 64,5 Totaal Totaal Financiering totaal (in M€) KOSTEN Totaal (in M€) Bijdrage Bijdrage Bijdrage Totaal Omzet Omzet Omzet Totaal Bedrijven Kennis- Overheid Bedrijven Kennis- Derden instelingen infra 65,9 1,5 25,8 93,2 86,0 3,2 4,0 93,2 Waardeversnellers Waardeversnellers 44,3 24,2 62,2 130,7 58,4 72,3 0,0 130,7 Onderzoek & Ontwikkeling Onderzoek & Ontwikkeling 1,5 5,6 10,7 17,8 1,5 16,3 0,0 17,8 Opleiding & Fundamentele Kennis Opleiding & Fundamentele Kennis 111,7 31,3 98,7 241,7 145,9 91,8 4,0 241,7 Totaal Totaal Tabel 12 Totaal overzicht van kosten en financiering van het innovatieprogramma, 2009-2012 58
  • 66. Appendix A - Overzicht (inter)nationale initiatieven en hun relatie met het innovatieprogramma CREATIEVE INDUSTRIE Initiatief Omschrijving Relatie tot het programma Creative Britain De Britse regering heeft eind februari 2008 een Concurrerend (Verenigd actieplan gepubliceerd onder de titel: “Creative initiatief Koninkrijk) Britain: New Talents for the New Economy”, waarin de doelstellingen voor de komende jaren worden geformuleerd. Doel is het Verenigd Koninkrijk de 'creatieve hub van de wereld’ te maken. Research Hubs Ontwikkeling van drie Research Hubs voor 'the Mogelijke (Verenigd Digital Economy, investering 40 M£ samenwerkingspartn Koninkrijk) er Manchester/Salford Ontwikkeling van nieuw stadsgebied in Concurrerend (Verenigd Manchester/Salford tot nieuw Media/Creative initiatief Koninkrijk) Industry centrum. ‘Weightless Focus o.a. op ondersteunen van onshore Concurrerend Economy’ ontwikkeling gecombineerd met offshore initiatief (Nieuw Zeeland) productie, op het ontwikkelen van “weightless goods and services” d. m.v. stimuleren van virtuele producten, R&D en breedband Barcelona Media Ontwikkeling van Barcelona tot Media City als Concurrerend City (Catalonië) publiek/privaat initiatief. initiatief Digibusiness Doelstelling: vergemakkelijken van de Concurrerend cluster program ontwikkeling van digitale content producten en initiatief (Finland) de diensten. Focus op ondersteunen bedrijven die internationale markten willen betreden. Cap Digital Cap Digital (Parijs) cluster van digitale creative Concurrerend (Frankrijk) industrie. Groot 'Futur en Seine' festival in 2009. initiatief VEGA Science Grootschalig creatieve industrie centrum rond Concurrerend Park (Italie) Venetie (VEGA Science Park) initiatief ICT Regie ICT Regie werk aan een nieuw Regelmatige (Nederland) programmavoorstel op het gebied van ICT afstemming ter (i.h.k.v. FES 2009), ICT2030.nl. voorkoming doublures NWO CATCH NWO programma voor nieuwe diensten en Partner, maar focus (Nederland) technieken voor gebruik door/in de erfgoed op een publiek deel sector. van de creatieve sector iMMovator Cross The iMMovator Cross Media Network beoogt partner Media Network het versterken van de cross media sector met een (Nederland) nadruk op vernieuwing en economisch rendement. Amsterdam Ontwikkeling producten op het terrein van Partner en Innovatie Motor ICT/nieuwe media door samenwerkende afstemming /A’dam Living Lab bedrijven en kennisinstellingen TNO Enkele vraaggestuurde programma's van TNO Partner, overleg vraaggestuurde sluiten aan bij de thematiek in dit programma. gaande over programma’s aansluiting op eigen (Nederland) programma’s 59
  • 67. FINANCIELE DIENSTVERLENING Initiatief Omschrijving Relatie tot het programma Denemarken Sinds 1.2.2005 accepteert de publieke sector alleen e- Concurrerend invoices initiatief Singapore E-invoicing is verplicht sinds 1.5.2008 Concurrerend initiatief Zweden Concurrerend E-invoicing in de publieke sector is verplicht sinds initiatief 1.7.2008 Italië – Financiële Verplicht alle bedrijven om de nationale overheid een Concurrerend Wetgeving elektronische factuur te sturen teneinde betaald te initiatief krijgen Spanje Concurrerend E-invoicing is verplicht vanaf 1.9.2009 initiatief Finland E-invoicing in de publieke sector wordt nu ingevoerd Concurrerend met 31/12/2009 als finale deadline initiatief Noord-Amerika Discussies over de totstandkoming van een Concurrerend (V.S., Canada en geharmoniseerd clearing systeem dat initiatief Mexico) grensoverschrijdende transacties vereenvoudigt 6 landen in het Hebben in 2008 een ‘common market’ gecreëerd en Concurrerend midden-oosten hopen in 2010 over te gaan naar 1 initiatief verenigd in de gemeenschappelijke munt. ‘Gulf currency’ moet rol in Gulf Cooperation de wereldhandel krijgen vergelijkbaar met dollar, Council (GCC) euro, yen and yuan. Daarnaast zal een betalingsplatform voor retailbetalingen worden gecreëerd. Dubai Ontwikkeld een “real-time gross settlement (RTGS)” Concurrerend International systeem voor diverse munteenheden. Dubai wil initiatief Financial Centre hiermee haar positie als een regionale financiële hub versterken. Japan Diverse initiatieven om internationale standaarden te Concurrerend integreren tot een efficient clearing systeem om initiatief hiermee de leidende marktplaats in Azie te worden. Europese gerelateerd De Expert Group on E-invoicing van de Europese Commissie programma Commissie CEN/ISSS gerelateerd Workshop on 'e-Invoicing Phase 2' (Europa) programma EZ-programma gerelateerd Samenwerking tussen publieke en private partijen Nederland programma van rondom elektronische identiteit is een van de Digitaal in de NL overheid speerpunten in NDiV. Verbinding EZ actieplan gerelateerd Programma waarin de overheid de rol van launching Elektronisch programma van customer m.b.t. elektronisch facturen oppakt. Er Factureren de NL overheid lopen pilots bij het Centrum voor Werk- en Inkomen (CWI) en de Belastingdienst i.s.m. de uitzendbranche. Aanvalsplan EZ / BZK zetten zich in voor open standaarden in de gerelateerd Nederland Open ICT. Met Forum Standaardisatie wordt onderzoek programma van in Verbinding uitgevoerd naar draagvlak voor open standaard UBL de NL overheid 2.0 voor elektronisch factureren. 60
  • 68. Persoonlijke Onder mijnoverheid.nl is de overheid bezig met de gerelateerd Internetpagina gepersonaliseerde ontsluiting van diensten van de programma van (PIP) overheid/ de informatiepositie van de burger. de NL overheid Internationale initiatieven gericht op ICT in de diensteneconomie Dit innovatieprogramma zoekt de samenwerking met onderstaande Europese kennisprogramma’s die zich richten op de diensteneconomie. internationale initiatieven Beschrijving Strategic Research and Gezamenlijk opgericht door IBM, Oracle, the Technology Innovation Initiative (SSRI) Professional Services Association (TPSA) en de Service & Support Professionals Association (SSPA). Het initiatief is een consortium van technologiebedrijven, overheidsagentschappen en universiteit gewijd aan het bevorderen van dienstonderzoek. European Innovation Het doel van dit platform is de totstandkoming van meer Platform for Knowledge Europese innovatiekampioenen op het gebied van de diensten Intensive Services – te faciliteren. Gebaseerd op een ‘one-stop-shop’ benadering, the KIS Platform zullen sectorale netwerken geïntegreerden steunpakketten aanbieden aan jonge veelbelovende groeifirma’s die actief zijn in kennis intensieve diensten. Finland (EU): TEKES Het doel van dit programma is om de ontwikkeling van de SERVE Finse diensteneconomie te verhogen en te verbreden en om academisch onderzoek binnen de diensteneconomie te bevorderen De innovatieve dienstconcepten en de internationaal concurrerende bedrijfsmodellen die uit dit programma ontstaan vernieuwen en versterken de Finse economie. Belgium (EU): IBBT IBBT is een onderzoekinstituut dat door de Vlaamse Overheid is opgericht en dat zich richt op informatie & communicatie technologie (ICT) in het algemeen en toepassingen van breedband technologie in het bijzonder. 61
  • 69. Thema- Project Beschrijving Partijen Deliverables kennis Deliverable Planning Producten gerelateerd Product beneficiaries Turn-over uit Projectomvang cluster demonstrators/prototype/oth (mnd) aan project projectresultaten er (Meuro) Content- Contenthub van Europa Distributie en verrijking van content iMMovator,Telematica Instituut, Geautomatiseerde handling en Contentinfrastructuur voor 48mths Loket Contenthub. Omroepen, contentbedrijven, 12 4 Distribution United Broadcast Facilities, herbewerking van contentstromen. transacties Pilotomgeving en productiebedrijven, game Technicolor, DutchView, Team Marktkennis (internationale ontwikkelplatform voor ontwikkelaars, archieven Facilities/Parkpost, Beeld en Geluid. content/media). Contenthubdiensten. Consortium wordt nog verder Technische, processmatige, • opslag en ontsluiting van uitgebreid strategische, sociale, digitale content conceptmatige, user-interface • herbewerking van kennis van nieuwe video-content content: conversie, platformen normvertaling, encoding, transcoding • hosting van digitale cont Video-content platformen Mobile content Today there are only very limited ways for a user to Vodafone, Logica and others Mobile search algorithms, mobile Mobile search, content 12-18mths Mobile publishing, Mobile website owners, end- 30 3 publishing and search explore and search the mobile internet. Overall this UI, content adaptation, ID and adaptation, mobile commerce directory platform and users, advertisers, operators; e- platform impairs the user experience and hampers the payment management search tool, content Commerce, culture progress of the mobile web. With a mobile web adaptation tools establishments, health and directory and search machine, the user will be able to Leisure quic Fair-Trade Online Het opzetten van een online publisher voor DGG, Ronimo, Soepel, W!Games, Kennis op het gebied van directory Games en tool-directory 18mths Games en tool-directory Game bedrijven, ook 25 2 Game Publishing Nederlandse games bedrijven op de nieuwe Two Tribes, Triumph, Khaeon, Little systemen voor games en game- internationaal download kanalen van PCs, game consoles en Chicken, en andere Game MKB. ontwikkeltools mobiele devices. INEM4U Dit project richt zich op platformen voor integratie van Logica, NEC, Philips, TI, HP, (1) Service enablers om content, Prototype service enablers 27mths INEM4U-ready televisie broadcasters, operators, network 300 2 multtimediale content en services uit werelden die Telenor, Fraunhofer, IRT services, en communities uit Prototype applicatie op basis van de toekomst service providers, publishers, traditioneel gescheiden zijn, zoals het Internet, de verschillende van service enablers Network en IT service marketeers, device wereld van mobiele telecommunicatie, de omroepen technologiedomeinen (Internet, User evaluation platform manufacturers en apparatuur bij mensen thuis. Het doel van deze mobiel, omroepen, thuisnetwerk) te Businessmodels integratie is de multimedia-ervaring van integreren en onderdeel te maken eindgebruikers te verbeteren en hen in staat te stellen van een gedeelde interactieve deze ervaringen met elkaar te delen (communities). multimedia ervaring; (2) business modellen voor dit soort diensten; en (3) kleinschalige user evaluatie met cross-domain diensten. Shopper Shopper communication is the use of existing Service2Media, Centric, Schiphol, Knowledge w.r.t. shopper measurement and analyses 24mths Business models, retail industry, market 20 1,2 communication technologies in order to create an enhanced personal ANWB, POPAI, GFK, Erasmus communication, mix of content, ICT instruments e.g. track and analytical models, sw researchers, technology providers shopper experience across multiple channels/media. Universiteit, TI and store experience, shopper trace technologies, algorithms to link various The goal of shopper communication is to build one to communication business models management information data sources one relationships with the customer system for retail Totaal 387 12,2 Appendix B - Overzicht projecten Creatieve Industrie 62
  • 70. Thema- Project Beschrijving Partijen Deliverables kennis Deliverable Planning Producten gerelateerd Product Turn-over uit Project- cluster demonstrators/proto (mnd) aan project beneficiaries projectresultaten omvang type/other (Meuro) Content- Multimedia analysis 48mths Content-based Internet nondisclosed* 3 Automatically rank and target 100% of online Zoom.in, Adjustables, ANP, UvA, Mapping of target audience definitions Content analysis of integrated with advertisement planning advertisers video. Advertisers require targeted TUD onto content-based search concepts Search&Find short-form videos for advertisement tools commercials. Currently, ranking is achieved 1) using affinity scoring. targeted planning tools, advertisements. manually (professional content) or 2) not at all extensively tested and (user generated content). Project seeks to rank in place. automatically content to target and content groups. Bloomberg terminal 48mths Professional enriched Media reputation nondisclosed* 3 Cross media linkage of Enrich in real-time broadcasted, printed and ANP, Novum, Fabchannel, Identification of bottlenecks, if any, in for real-time overview content provider analysists and printed, Internet, TV Internet content resulting in new services, and Zoom.in,Trendlight, UvA, VU real-time multichannel content-based of all published subscription service publishers and radio content. 90% decrease of search effort by news editors. monitoring (e.g. speech, image, online multimedia corporate tested and in place. Focus on corporate Calculation of licensing fees for re-publishing blogs, text, print), and linking. Develop models for real-time cross media linking. news items and applications. content in real-time. corresponding licensing fees Archival of legacy Project develops user friendly technologies, Endemol, FabChannel, Noterik, Model integration of content-based Search and edition 48mths Search and edition tool Archives, nondisclosed* 2 content. enabling both professionals and consumers to UvA, TUD, Beeld en Geluid, search technologies: face, voice, music tool allowing optimal re- allowing optimal re-use of libraries, content search through very large AV content Scheepvaart Museum and image and video recognition. use of video archives video archives (profit and owners and repositories. Enables re-use of large amounts (profit and non-profit) non-profit) publishers, public of unique content, each in relatively small quantities (long tail). Content-based search Content owners, nondisclosed* 2 IDTV, FabChannel, Noterik, UvA, Listing of commonly encountered multi- Web-based 48mths Meta-data extraction at Archival at the moment of media creation technology integrated content editors TNO ICT. Expected partners in media analysis problems that are solved publishing/selling of the moment of media potentially allows 1) high quality search results with mainstream AV and content future e.g. Eyeworks and Delta if meta-data is not extracted from the video summaries creation. from archives, 2) automated (personalized) editing/archival solutions, publishers Solutions. broadcast-ready product, but instead is tested and in place, summarization of videos, 3) computer-guided content-based search personalized video extracted before any editing has taken media editing, Project aims for 50% quality technology integrated summaries. place. increase of automatically extracted meta-data, with mainstream AV 5% decrease in editing due to fault detection in editing/archival AV material, and for new products and technologies. services. 48mths Tools allowing 360 publishers, nondisclosed* 3 Cross media Project develops tools and methodologies Endemol, VU, CWI. Expected Insight into what works for the Prototypes for cross degrees participation of broadcasters, measurement, allowing consumers to digest optimally content parner in future e.g. Ericsson consumer?. Advertisers have difficulty media content consumers, enabling e.g. operators, integration, and through various platforms and devices (mobile, measuring the media exposure, which is integration application. participation with TV network service migration. Focus on internet, TV and print). important for media sourcing bureaus. broadcasts through providers consumer behavior. What possibilities exist to connect mobile devices, linkage of various databases to gain insight into TV with Internet and print. consumer preferences? Audiovisual processing Uitgevers, nondisclosed* 3 MediaPedia Door verbetering en ontwikkeling van Volkskrant, Beeld en Geluid. Inzicht in integratie van semantische Multimedia news 48mths tools; archieven, technieken voor audiovisuele analyse en text Verwachte toekomstige partners multimedia-analyse en community aggregator, Media mining en bibliotheken, mining kan heterogene multimedia content ondermeer Teezir, Q-go, Cross tagging; modellen voor sub- Multimedia audiovisual structuring omroepen beter worden gestructureerd, gefacetteerd, Media Interaction, CTG, part/fragment recommendation en Knipselkrant, tools gelabeled, geclusterd en gepresenteerd ten Textkernel,TeleCats, TV-Oost, question answering , people/expert Multimedia storyteller, Textmining en informatie- behoeve van een breed scala aan diensten Twentse Welle, NPO, finding; modellen voor innovatieve Trend watcher for aggregatietools Gemeentearchief Rotterdam, V2_, interactie met content multimedia, Multimedia meeting UTwente, UvA, VU, CWI, EUR, browser TNO, Tweede Kamer, VNG Totaal 1091,4 16 63
  • 71. Thema- Project Beschrijving Partijen Deliverables kennis Deliverable Planning Producten gerelateerd Product Turn-over uit project- cluster demonstrators/prototype/oth (mnd) aan project beneficiaries projectresultaten omvang er (Meuro) Intelligent Content Advanced content services, Intelligent Content IBM, Heeii, Beeld&Geluid, Fuzzy mapping techniek, implicit Semantic editor support; 24mths Semantic&tagging editor: Broadcasters, 1,5 3 Content- Integration NPO, AVRO, Newscasters tagging tagging benchmark Broadcasters, content content generators Collaboration Integration generators Open source interactive Democratization of TV production through collective Media Republic, Waag, Opening up television broadcasting Platforms to link individuals 36mths Open source interactive TV Producers and 200 4 TV and video platforms creativity. Collaboration between individuals to get Logica, Vodafone, Utwente, to the mass creative class. and enable collective creativity TV platform. ultimately new innovative content. Develop tools to enable real- UvA, IDTV, Endemol Open standards and applications to open up a long tail of new Components to facilitate consumers time collaborative creation of and interaction with for real-time interactive multimedia content (and creators) real-time collaborative multi- and cross media content (TV, Internet, mobile); creation, sharing and synchronization of creation, content adaptation of rich multi- and technology and cross media content MyMedia The MyMedia project advances the state of the art in European Microsoft New ways to model user Software framework for 30mths Recommender system Omroepen, 100 3 creating a software framework for building Innovation Center (EMIC) preferences. building recommender systems Pluggable recommender telecom en ICT, recommender systems, creating a protocol for British Telecommunications Provide the ability to incorporate Protocol for plugging in multiple algorithms videoverhuur plugging in multiple content catalogs, and pluggable plc aspects of social networking to content catalogs recommender algorithms that can be targeted at British Broadcasting create media centric communities. Pluggable recommender specific needs. The project will the ability to Corporation Research enhancements in the use algorithms that can be targeted incorporate aspects of social networking to create University of Hildesheim of metadata for recommender at specific needs media centric communities. MyMedia will innovate by Telematica Instituut systems. Scientific analysis tools and enabling the creation of media-centric social networks Technical University of field trials in several European that leverage user generated metadata such as tags Eindhoven countries and explore other possibilities focused on improving Microgénesis the end user experience such as automatically generated content metadata enrichment. Collaborative Analysis Develop tools to enable real-time collaborative UvT/TiCC, Lumiere User modelling, personalised Collaborative software for 36mths (i) collaborative image Art historians, 6 2 and Annotation of creation of and interaction visual content. Intelligent Technology (Paris), Van content generation, supporting the determination of analysis software to Designers (fashion, Images tools allow for the automatic detection of objects, Gogh Museum, Kröller- the authenticity/originality of support the creative photographers), visual texture and colours in images. For designers, Müller museum, Museum of photographs, art work, and process of design, (ii) Law enforcement the software tools automatically determines the Modern Art, Digital Painting designs. design search and novelty of the design by searching for similar earlier Analysis consortium matching software, and designs. (iii) authentication software for photos and art work. Totaal 307,5 12 64
  • 72. Thema- Project Beschrijving Partijen Deliverables kennis Deliverable Planning (mnd) Producten gerelateerd aan Product beneficiaries Turn-over uit Project- cluster demonstrators/prototype/other project projectresultaten omvang (Meuro) Lifestyle- Interactive & Tangible In de woonomgeving interacteren Interactieve objecten Philips Research (experience Interfaces, real-time rendering technology; user Working prototype of a device 36mths Interactive decices, light systems, Consumers 500 3 Interactive Environments met responsive omgevingen en slaan een brug naar creation, product prototypes, understanding communcating to the virtual world; entertainment devices environme virtuele werelden. Ze kunnen zorgen voor ontspanning atmosphere creation with e.g. light), working prototype for atmosphere nts en een gevoel van wel-bevinden bij mensen. Dit sluit aan University of Twente (multimodal creation. bij mensen in hun huiskamer en woonomgeving. interaction, affective interaction, entertainment computing, user interface design), Waag Society (experiment & prototype design) Pervasive Content Richt zich op de openbare ruimte als interactieve Gemeente Rotterdam, Humanitas, Pervasive technology, recommender systems, A prototype of an urban screen that 36mths Urban screens, Bibliotheken, NS/ProRail, 9 2 omgeving. In steden verschijnen grote schermen (urban Telematica Instituut; ict en nieuwe media in de openbare ruimte. adapts its content to factors such as sensoren/pervasive technollogy,, exploitanten van screens) waarop nu vooral reclame en nieuws getoond Partijen in later stadium: Schiphol, Nieuwe (combinaties van) content(diensten) op time of the day, weather, number and content en concepten voor urban advertentieruimte zoals wordt. Ook in winkelcentra, bibliotheken, musea, ANWB, Woningbouwverenigingen, het gebied van informatie, communicatie, type of people in its surroundings etc. screen, recommender systems. JCDecaux, producenten van luchthavens en stations worden dit soort schermen entertainment en reclame. buitenschermen zoals neergezet. Het project bepaalt de optimale mix van Barco), contentproducenten) cultuur, informatie, reclame, communicatie en entertainment Hospitality Methoden en technologieen voor creatie van nieuwe Philips, TU Eindhoven, TU Delft, User centered experience and interaction User-evaluated next-generation 36mths Infotainment devices, relax Hotels. Restaurants, Spas, 500 3 generatie interactieve producten die de behoeften Universiteit Twente, Sub design ; activity and mood detection experience demonstrator devices en omgevingen. hospitals, consultants, adresseren van hotel/restaurant/spa gasten met nadruk Multimedia, To be confirmed: NH technology, authoring tools. design companies, device op wellbeing, sfeerbeleving, infotainment en sociale Hotels manufactuers interactie. Travel and leisure Ontwikkeling van location-oriented services voor Lostboys, Ericsson, TI, Logica, Kennis om nabijheid en location based Proof-of-Concepts voor travel 24mths technologieplatfor en software om elke travel en leisure partij, 100 2,5 proximity lab incl. innovatieve travel en leisure ecommerce Waag Society, MediaRepublic services te gebruiken voor end-to-end diensten toepassing reisgerelateerde real time ter bv transport en Location based Beoogde partners in later stadium: in travel and leisure beschikking te stellen/te handlen reisorganisaties, bv experiences domeinpartijen (KLM, ERTG) GIS for interactive content Location based publishing and Schiphol, TUI interacting application Intelligent Tangibles Verbetert educatieve producten door kinderen op Serious Toys, NYOYN, Nienhuis, de Vanwege lage R&D budgetten lukt het Nieuw intelligent educatief platform met 48mths Intelligente speelobjecten om ● (autistische) kinderen 4 2,5 and Serious Play for speelse wijze. Intelligente embodied producten passen Waag Society, Creative Conversion bedrijven niet om de stap te maken van bijbehorende diensten, dat tastbare en sociale en cognitieve ● lagere scholen Children zich aan de vaardigheden van kinderen aan en helpen Factory, TU/e traditionele leermedia naar het gebruik van speelse interactie gebruikt om kinderen vaardigheden te ontwikkelen. ● kinderopvang (o.a. Korein) hun hun cognitieve, emotionele, sociale en fysieke intelligentie in hun educatieve producten. Het een rijk repertoire van vaardigheden te Multimedia packages inclusief ● thuis omgeving (ouders, vaardigheden te ontwikkelen in school en thuissituatie. project levert kennis op over de relatie tussen laten ontwikkelen in en rond school. boeken, games, objecten en verzorgers) Door aan diverse vaardigheden te appelleren hebben het gebruik van technologieen en het educatieve diensten rondom ● education science kinderen rijkere mogelijkheden om kennis op te doen. ontwikkelen van diverse vaardigheden. intelligente speelobjecten AutoMedia Mobiliteitsomgeving: Het ontwerpen en prototyperen van TI, NXP, TomTom, Ericsson, e.v.a. Nieuwe architectuur voor IT environment in de On-board-unit met IP Radio, IP TV, etc. 24mths AutoMedia oplossing met (blank) 100 2 een generieke architectuur voor media-processing, - auto mogelijkheid voor innovatie op de gebruikers-interactie en connectiviteit met persoonlijke beschikbare interfaces apparaten, het car-management-systeem en het Internet voor gebruik in auto's. Lifestyle & Care Zorgomgeving: Develop i-buddies (intelligent physical Philips, Games Factory Online, Knowledge about relations between New tools for dealing with the allocation 24mths Design principles, pilots, Hospitals, Insurance 150 2 interfaces) and smart environments for prevention, Waag Society, V2_, TI technological stimuli, behavior and well-being of human resources, leveraging of prototypes and business models Companies coping and disease management personal attention and decreasing cost for intelligent adaptive interfaces in in the health care sector caring environments Totaal 1363 17 65
  • 73. Thema- Project Beschrijving Partijen Deliverables kennis Deliverable Planning Producten gerelateerd aan Product Turn-over uit Project- cluster demonstrators/pro (mnd) project beneficiaries projectresultate omvang totype/other n (Meuro) Lifestyle- Deeper brand drive Koppelt lifestyle aan maatschappelijke relevantie en ontwikkelt daar Lostboys, Waag Kennis over het koppelen van brands aan Methoden en best 24mths Brand advisory patterns and Alle grote bedrijven, 50 2,5 Experience interchange producten voor. Differentiator van bedrijven wordt in toenemende mate Later: Adverteerders maatschappelijke duurzaamheid via moderne practices services brand buro's, design bepaald door hun maatschappelijke relevantie. Om die te kennen media instrumenten Case implementatie adverteerders moeten ze de (online) dialoog aangaan met creative class. Dat voelen ze, maar ze weten net hoe. De markt van die (latente) behoefte kunnen we pakken door interactiepatronen te ontwikkelen en in technologie verpakt te vermarkten. Intelligent clothing Creating new propositions to engage children in sports/physical Adidas, Kenniscentrum The use of paradigms from Gaming in Intelligent clothes 48mths Intelligent clothes (related products Sports/clothing 50 4 activities via intelligent clothing TextielmuseumTilburg, sports/physical activities especially e.g. for (and correspoding can be used also in different industry and gaming TUE children with obesitas gaming markets) (directly), health Gaming industry (to be propositions) for insurance companies confirmed) enhanced, (indirectly) integrated, gaming/sports experiences focussed on obese children Living brand Creating a living lab to research the relevance for brands and retailers Media Republic, Logica, Because of low R&D spending in the New intelligent 36mnths Nieuwe businessmodellen and Advertisers and 100 2 experience lab of interactive sensor based spaces, interactive events and retail Philips, Waag advertising and retail industries new business advertising interactie modellen voor merken retailers (new environments. and interaction models are not explored to their channels/'displays' en retailers. channels), Agencies potential; with interactivity in Intelligente advertising (new ways to activate) Combining new experience techologies like the broadest sense. channels/'displays' met and Consumers augmented reality, narrowcasting and RFID interactieve eigenschappen in de (relevant ads) breedste zin Sleep Enhancement Het Grote Slaaponderzoek 2008 geeft aan dat het grootste deel van de Philips Research, TU Slaapfysiologie van gezonde mensen, niet Demonstrator 36 mnths Devices die unobtrusive de Consumenten 100 2 Nederlanders goede slapers zijn. Iedereen ligt wel eens een keer Eindhoven alleen verkregen in het slaaplaboratorium maar waarin de toestand van mensen kunnen (gezonde mensen) wakker, maar 15 procent van de Nederlanders ligt meerdere keren per Beoogde partners: NIN, ook bij mensen thuis. Kennis over hoe opgedane kennis meten en de slaap positief kunnen week wakker en 6 procent geeft aan nooit een goede nacht te hebben. Amsterdam (slaapfysiologie), omgevingsfactoren (licht, geluid, atmosferen wordt gebruikt om beinvloeden. Systemen en devices Het project onderzoekt de mogelijkheden om goede slaap te RUG, Groningen (bio- etc) de slaap beinvloeden. aantoonbaar de die atmosferen (licht geluid, etc) bevorderen bij gezonde mensen. Het doel is om de (fysiologie van de) ritmiek), Kempenhaeghe, slaap van gezonde kunnen beinvloeden ter slaap goed te begrijpen, technologie te gebruiken en te ontwikkelen die Heeze (klinische mensen te verbetering van slaap. de slaap meet in lifestyle settings, en van daaruit lifestyle en slaaptesten), verbeteren. omgevingselementen zoals atmosferen, geluid, etc. te gebruiken om de slaap positief te beinvloeden. Experience Zorgt voor experience measurement methodologie en dashboard tools AIM, TI Kennis en conceptueel raamwerk voor het in- Methodologie en 36mths Methodologie en dashboard tool Consumenten, device 15 2,5 measurement tools for Meetbaar maken van online experiences is slecht ontwikkeld maar situ meten van subjectieve experiences dashboard tool ontwikkelaars, Living Labs essentieel sturingsmiddel, met geschatte markt van <X>. De oplossing Meet-instrumenten voor mobiele experiences dienstontwikkelaars ligt in combinaties van kwalitatief en kwantitatief meten en ontwikkeling van dashboards voor realtime monitoring en sturing. Totaal 315 13 66
  • 74. Thema- Project Beschrijving Partijen Deliverables kennis Deliverable Planning (mnd) Producten gerelateerd aan Product beneficiaries Turn-over uit Project- cluster demonstrators/prototype/other project projectresultaten omvang (Meuro) Proof-of-concept services, tools and 24mths Telepresence services in the Connected Future Improve effectiveness of knowledge workers by Cisco, Ericsson, IBM, Rabobank, Scenario's for effective virtual collaboration Solution providers, Applyers 30 3 ness- systems on top of current tools to Smart work service concept Workspaces introducing new ways of smart working and collaboration Royal Haskoning, TI between professionals in the creative industry. of workspace solutions Collaborati enhance collaboration and co-design (Cisco) supported by advanced work environments. People driven. Sota of currently available and successful on processes between professionals Grid services in the Smart Work ICT supported. services, tools, facilities and business models. service concept (IBM). Service delivery framework for smart work (Rabobank, Haskoning, IBM). Mobility solutions (Ericsson) services for (groups of) professionals. Smart work service testbed New ways of working, access to Requirements to Smart Work services in environment (IBM, Cisco, Ericsson). customer networks (Rabobank). creative industry settings Know-how to introduce and embed Smart Work services in working More effective collaboration, lower practice (all) costs, faster delivery (Rabobank, Haskoning) 48mths Design group software Engineering bedrijven 17 3 Fysisch ontwerp van een ontwerp- Teamwork voor Werkt uit en test hoe ICT de samenwerking tussen TU Eindhoven, Design Academy, Kennis of hoe het (conceptuele) ontwerpproces beter ondersteund kan worden met ICT tools. systeem voor 3 ontwerpers Multimedia technologie voor alsHaskoning; ONRI, design/Design ontwerpteams kan ondersteunen. Met name is er interesse Philips Research, PHOSFOR, Validatie van voorgestelde tools en inzicht in (demonstratieopstelling) met decision management NEDECO, Habiforum; as Teamsport in het ontwerpen van interactieve systemen en het Pompe Design; groepsgewijs ontwerpen. bijbehorende software die het 3D design tools, simulation tools industrie als Thales, Boeing, ondersteunen van ontwerpteams met gemengde expertise. Almende, Trigion Security, Logica, Nuon, Essent. Museums; Theorie over genetwerkte samenwerking; groepsgewijs ontwerpen ondersteunt. Ontwikkeling van multimedia tools voor het ondersteunen Cap Gemini, TI, TNO, SME's Health care, e.g. SKION. Theorie over rol van culturele verschillen in Tools om teams te trainen in creatief van creatieve processen in complexe samenwerkingen samenwerking design rondom design en decision making. Logica, Universiteit Twente Collaboration enabled by combined Intelligent agent search 32mths Intelligent skill search algorithms SME, Universities, freelance 15 1 Working the Intelligent search software for finding knowledge and skills competences. Networked search tools. Competence finder Design network set-up services experts Network within networks and chains of competences, able to cross Network skills search domains following the connections of the network. Reduces issues on the levels of politics, organization, applications and infrastructureand creates room for creativity and focus 50 2 Virtual agency Distant creative collaboration. Multimedia production and Media Republic, Logica, Waag. Maximize efficiency in the creative process. Software tool + An interactive 12mnths Workflow and tools for Advertisers (access to new platform collaboration tools, best case practices and new business Intended joining partners: Microsoft, Enable distance working. Crossing borders. collaboration platform + A 'marketplace' collaboration in creative industry. people/ideas) + Agencies models. Marcel Wanders for 'Jobs to be done' + A unified working Cross Continent Connection for (new capacity) + Freelance method SME + LME. creatives WoW tool The knowledge transfer and collaboration with The Patchingzone, STBY, Logica, Organizational guidelines and blue prints for Methods and prototype of the game 48mths Serious Game: tangible All cross-disciplinairy 15 2 representatives from different backgrounds is a major Getronics PinkRoccade BAS, structuring creative collaboration across implemented as working prototypes and communication tool that supports (creative) innovators in the obstacle. How can we improve communication, project- Philips, Almende, Noldus disciplines; testbeds, lead by The Patchingzone. creative interdisciplinary team Netherhands management and organizational support for creative trans- Information Technology, University training Technology for collaborative games processes and interdisciplinary collaboration among scientists, Twente, VU Amsterdam, TU-Delft, workshops and masterclasses designers, engineers and artists? TU/e Ambient Using Ambient Intelligence technology to support Tam Tam, DNV Cibit, V2_, The Ambient Knowledge Management Systems (Semi-) autonomous devices 48mths Devices for interacting with Design /creative companies 4 1,5 Awareness in serendipitous social interaction and knowledge sharing in Patchingzone and TU Eindhoven that support informal information sharing for creating sharable representations of ambient information environments, Design education Design working environments, in this case. design education or design ideas. Mobile interactive devices software and related services Manufacturers of appliances Education design work. supporting physical browsing of an and mobile devices information augmented environment. Knowledge management system developers Totaal 131 12,5 67
  • 75. Thema- Project Beschrijving Partijen Deliverables kennis Deliverable Planning Producten gerelateerd aan Product beneficiaries Turn-over uit project- cluster demonstrators/prototype/other (mnd) project projectresultaten omvang (Meuro) Connected Exchanges between Ontwikkelen van technologie voor de volgende generatie Philips, Alten PTS, Universiteit Nieuwe algoritmen, interactietechnieken, en Virtuele werelden voor toerisme en 36mths Interactieve virtuele werelden die Philips lifestyle, toerisme 200 3 ness- worlds virtuele werelden, in het bijzonder gericht op de Utrecht, Universiteit Twente communicatieprotocollen voor het ontwerp van assisted living. met elkaar en met de echte wereld industrie, game bedrijven, Real&Virtu communicatie tussen virtuelel werelden, de volgende generatie virtuele werelden. verbonden zijn. sociale netwerken en online al gebruikersinterfaces, en de interface naar de echte Middleware voor virtuele werelden applicaties Middleware voor virtuele werelden communities. wereld. applicaties Automatic creation of Ontwikkelen van technologie voor het semi-automatisch Cyclomedia, Universiteit Utrecht, Nieuwe technieken om vanuit beelden en Tools voor het semi-automatisch 36mths Tools en technologie om op Bedrijven die trainingen 25 2 virtual worlds genereren van virtuele werelden vanuit GIS data Deltares, TUD andere GIS data en modellen semi- genereren van bevolkte virtuele efficiënt wijze virtuele werelden te maken, virtueel toerisme, (beelden, hoogtekaarten, etc.) en vanuit modellen. Deze automatisch virtuele werelden te genereren. werelden, gericht op bouwen. game bedrijven. virtuele werelden dienen realistisch te zijn en bevolkt te Technieken om automatisch computer- trainingsapplicaties. worden met computer-gestuurde personen en gestuurde realistische personen en voertuigen voertuigen. te genereren. Player/Environment Het gebruiken van AI om de relatie tussen een reële UvT/TiCC, W!-Games, Kennis en begrip over het ontwikkelen van AI Implementatie van AI in een virtuele 36mths Nieuwe machine learning Game developers en andere 10 1,5 Imitation wereld en een virtuele wereld in stand te houden, zelfs iOpenerMedia, Games Factory die in staat is te handelen in nieuwe situaties in wereld die een imitatie is van de technologieën, modellen die in bedrijven in de entertainment als in een van de werelden een participant deze relatie Online, Wizzard Web Solutions, het karakter van de specifieke mensen die werkelijke wereld, en implementatie van staat zijn mensen in software weer industrie actief verstoort. Microsoft NL geïmiteerd worden. Dit is gevangen in AI in spelen waarbij de AI de rol van de te geven, middleware die deze modellen en technologieën. speler kan overnemen. technologieën en modellen ondersteunt. Lab for simulations Immersief lab voor het simuleren en meten van virtuele Bavelse Berg CV (ING, Grontmij), Het creeren van nieuwe media ruimtes, Gesimuleerde omgevingen en data sets 24mths Tools en data voor het functioneel Narrow cast providers, 10 1 and immersive media en echter 3D werelden. Het lab combineerd nieuwe NAC Breda, Maver Holding, Media metingen van online en offline adverteren, van gebruikerservaringen. Nieuwe ontwerp van media stimuli in echte advertentie agencies, interactie technologie zoals headtracking met Republic, Universiteit Twente, functionele en effective inbedding van entertainment concepten gericht op en virtuele werelden. telecom, ontroerend goed biometrische metingen (eye-tracking, skin-conductance, NHTV advertenties in echte en virtuele omgevingen. advertenties. investeerders, entertainment heart rate), en maakt het mogelijk om media stimuli industrie. precies te simuleren. XHXL/Social Mensen hebben een sterke behoefte tot het aangaan van TI, Philips, Ericsson, de Waag, Begrip van verbondenheid in relatie tot Demonstratoren waarmee 24mths Services voor sociale Philips lifestyle, ziekenhuizen, 25 3 Connectedness sociale interactie. Hoewel dit gedurende het hele leven Roessingh, TU/Eindhoven, technologie oplossingen. Theorieen en bovenstaande technologie verbondenheid. Onder andere in verzorgings tehuizen, plaatsvindt is het in het bijzonder sterk in be eerdere en TU/Delft, Vodafone instrumenten voor het operationaliseren van gedemonstreerd wordt. Onder andere ziekenhuizen, verzorgingstehuizen, kinderopvang latere jaren. We willen Inzichten verkrijgen in de effecten sociale verbondenheid. Service oriented in gecombineerde zorg/thuis situaties. en kinderdagverblijven. van (combinaties van) services op het gebied van sociale platform voor het snel ontwikkelen van services Klinische testen waarmee de verbondenheid en inzicht in de gebruikers ervaringen van voor sociale verbondenheid. werkzaamheid van de technologie sociale verbondenheid. wordt aangetoond.. MAR: Meaninful In Augmented Reality the real audio-visual 4D world and Cybermind, Mobivar, V2_, Royal Authoring tools for artists and designers, Prototypes of meaningful and engaging 24mths Shopping displays, shop-in-shops Cultural institutions, 10 2 Augmented Reality the virtual audio-visual 4D world are mixed in a real-time Academy of Art, DEAF (Dutch focused on AR technology. AR experiences, demonstrations and Architectural/urban planning walk museums, expo, broadcast experience. How can we design proper augmented reality Electronic Art festival) , SME/ ZZP: User experience models of AR. PR show cases throughs and gaming industry for engaging, multi-user, fun and meaningful experience? artists and designers via V2_, CWI, Develop viable business models Authoring tools for Augmented Reality Augmented environments for VU, UT, TU Eindhoven, TU-Delft, Exploration of narrative / interaction scenario's Demonstrator design of dramaturgy in musea and fairs University Leiden AR technology Services for scientific visualization Virtuele extensie van Ontwikkelen van virtuele extensies t.b.v. musea en Lostboys, Philips, Anne Frank Standaarden en formats om virtuele extensies Proof of concept van een virtuele 24mths Tools en technologie om op Musea, cuturele erfgoed 10 1,5 fysieke ruimte historisch ergoed, die zowel in de betreffende fysieke Stichting, De Waag van musea en historisch erfgoed te kunnen museumvleugel voor het Anne Frank efficiente wijze virtuele extensies sector, expo industrie omgeving, alswel op afstand toegankelijk zijn. Doel gebruiken in onderwijssituaties, rekening Huis, bestaande uit een virtuele versie voor musea en historisch erfgoed hiervan is enerzijds het uitbreiden van ruimte om collectie houdend met verschillende leerstijlen. van het historische pand en interactieve te ontwikkelen die ook kunnen tentoon te stellen, anderzijds het publiek in staat stellen thematische presentaties (waaronder bestaan in een fysieke ruimte. om zich vóór, tijdens en na een bezoek (óf als vervanging de context tijd en plaats) ter verdieping hiervoor) op een rijke manier te verdiepen in de materie. van het onderwerp, die zowel op afstand (thuis, onderwijssituatie) als in het museum zelf tot een rijke interactieve gebruikersbeleving leidt. Beyond L$: Value People are nowadays connected into several GameFactoryOnline, CEBRA, Knowledge about new exchangeable values, Demonstrators and prototypes of 48mths Physical objects (products), like Users of virtual worlds and 5 2 exchange across real communities, both in the real world as well as in virtual Philips, other SME's in the field, new business models based on these values, products that link values in both the real tokens, controllers or other societies, service providers, and virtual worlds worlds. Currently, there are a few concepts that are TU/e new software and hardware architecture and and virtual world, these demonstrators dedicated interaction devices that manufactures of the related directly exchangeable between these realities. One of technologies show new posibilites and opportunites. are linked to online gaming products. them is currency. People can exchange virtual currencies environments, virtual worlds and for real money. In this project we create concepts that communites. are, like money, able to exchange social, cultural and personal values between both worlds. Design solutions give the virtual values a physical and tangible form and/or bring in the real values into the virtual world. 295 16 Totaal 68
  • 76. Appendix C - proces en betrokkenen De volgende bedrijven en instellingen zijn betrokken bij het tot stand komen van dit programma. Een nog groter aantal bedrijven en personen heeft deelgenomen aan diverse bijeenkomsten die in het kader van de ontwikkeling van dit programma zijn georganiseerd. Kerngroep creative industrie Kerngroep financial logistics - Emile Aarts (Philips) - Ineke Bussemaker (Rabobank - Rocco van den Berg (Endemol) Nederland) - Patrick Esser (Ericsson) - Robin Fransman (HFC) - George Freriks (iMMovator) - Wil Janssen (Telematica Instituut) - Hans van Gageldonk (Philips) - Akkie Lansberg (HFC) - Frits Grotenhuis (IIP Create) - Douwe Lycklama (Innopay) - Marianne Herbert (Logica) - Carlien Roodink (HFC) - Erik Huizer (TNO) Werkgroep financial logistics - Catholijn Jonker (TUDelft) - Ineke Bussemaker (Rabobank - Frank Kresin (Waag Society) Nederland) - Hermen van der Lugt (Telematica - Hans Brits (De Nederlandsche Bank Instituut) N.V.) - Geleyn Meijer (Logica) - Edy Bruinooge (SNS) - Igor Milder (Lost Boys) - Carola Legerstee (Ministerie van - Anne Nigten (V2) Financiën) - Roeland Ordelman (Beeld & Geluid) - Gijs Schreuder (ABN Amro) - Mark Overmars (Universiteit Utrecht) - Edmond Stassen (Nederlandsche - Ruurd Priester (Lost Boys) Vereniging van Banken) - Vincent Rump (Media Republic) - Frank Taal (ING) - Jan-Pieter van Seventer (DGG) - Rob de Spa (Wegener) Taskforce e-invoicing - Pieter Spronck (UvT) - Jelle Attema (ECP.nl) - Arnold Smeulders (Universiteit van - Jan Burgers (Accounting Plaza) Amsterdam) - Marco Eeman (Anachron) - Marleen Stikker (Waag Society) - Kees Groenendijk (Belastingdienst) - Harro Stokman (Universiteit van - Kees van den Heuvel (TNT) Amsterdam) - Thijs Jansen (Equens) - Patrick Strating (Telematica Instituut) - Wil Janssen (Telematica Instituut) - Bas Verhart (Media Republic) - Lex van Lent (Agroportal) - Douwe Lycklama (Innopay) - Eric Mekel (CJIB) - Paul Oude Luttighuis (Telematica Instituut) - Evert Nagel (KPN) - Ad van der Poel (ING) - Peter Potgieser (RBS) - Carlien Roodink (HFC) - Harry Smorenberg (SSC bv) - Edmond Stassen (NVB) 69
  • 77. Appendix D - Referenties 1 Huizinga, F. & Smid, B.,Vier vergezichten op Nederland: productie, arbeid en sectorstructuur in vier scenario’s tot 2040, Centraal Planbureau, Den Haag, november 2004. 2 ICT drijft directe productiviteitsverhoging doordat werknemers productiever zijn, en door efficiënter gebruik van kapitaal en natuurlijke hulpbronnen. Indirect verhoogt ICT de productiviteit doordat ICT het mogelijk maakt grotere markten te exploiteren en doordat ICT organisaties beter helpt bij het nemen van beslissingen. Zie voor een uitgebreide analyse o.a. Atkinson, R.D. & McKay, A.S., Digital Prosperity, The Information Technology & Innovation Foundation, 2007. 3 Zie o.a. Rijksbrede ICT Agenda 2008-2011, EZ, 2008 (te vinden via http://www.ez.nl). Uur van de waarheid, advies over regie en sturing van de elektronische overheid, commissie Wallage/Postma, december 2007 (te vinden via www.minbzk.nl). 4 Service Innovation, people driven, ICT enabled, april 2008, voor meer informatie www.siict.nl 5 Beleidsplan 2008-2009, Holland Financial Centre 6 iip/create ict innovation platform creative industry, www.iipcreate.nl 7 Zie hiervoor o.a. Creative Economy Report 2008: The challenge of assessing the creative economy towards informed policy-making, UNCTAD, april 2008 8 Florida, R., The Rise of the Creative Class, Cities and the Creative Class, 2005. 9 Verhart, B., Innovatieplatform 2008, op basis van Braaksma, R.M. et al., Creatieve bedrijvigheid in Nederland Structuur, ontwikkeling en innovatie, EIM, 2005. 10 Cultuur en creativiteit naar waarde geschat, Stichting Atlas voor gemeenten, Gerard Marlet en Joost Poort, 2005 11 Poort, Marlet, Van Woerkens, 2005; o.b.v. Lisa 12 Creative Economy report 2008, United Nations, 2008 13 Who Captures Value in a Global Innovation System? The case of Apple’s iPod; 2007; Greg Linden, Kenneth L. Kraemer, Jason Dedrick 14 Bronnen: marktinzichten van bedrijven die in dit programma participeren. jaarverslagen van bedrijven, Entertainment & Media Outlook towards 2011 (PricewaterhouseCoopers), Mediamonitor (Commissariaat voor de Media), Cross Media Monitor 2008 (Stichting iMMovator Cross Media Network), 15 SEPA: potential benefits at stake – researching the impact of SEPA on the payments market and its stakeholders, Capgemini consulting, 2007 16 1,3% van het Nederlandse Bruto Binnenlands Product op basis van data CBS 2007 70
  • 78. 17 gebaseerd op onderzoek door McKinsey (betalingsverkeer in Nederland: een onderzoek naar de opbrengsten en kosten voor het bankwezen, eindrapport 10 juli 2006) waarbij de balansopbrengsten hier niet zijn meegenomen 18 gebaseerd op het World Retail Banking Report 2005 (CapGemini, EFMA en ING) dat stelt dat de Nederlandse consument jaarlijks €34 voor basis bancaire diensten 19 Brits, H., Winder, C., Payment are no free lunch, 2005. 20 Toespraak staatssecretaris Heemskerk, E-factureren, seminar e-facturatie in Utrecht, 27 maart 2008. 21 Wetenschaps- en technologie-indicatoren 2008. NOWT 22 Research and Development Needs of Business Related Services Firms, RENESER studie, September 2006 23 betalingsverkeer in Nederland: een onderzoek naar de opbrengsten en kosten voor het bankwezen, eindrapport 10 juli 2006 24 De Nederlandse Bank, Kwartaalbericht juni 2008 25 http://ec.europa.eu/internal_market/payments/einvoicing/index_en.htm 26 www.billentis.com 27 Policy recommendations in: OECD, Promoting innovation in services, Paris, 2005 71