......

2.  Օրգանական միացությունների բազմազանության
մեջ կարելի է առանձնացնել նյութերի խմբեր,
որոնք քիմիական հատկություններով նման են և
մեկը մյուսից տարբերվում են CH2 խմբով։
 Քիմիական հատկություններով համանման և մեկը
մյուսից CH2 խմբով տարբերվող միացությունները
կոչվում են հոմոլոգներ։ Հարաբերական
մոլեկուլային զանգվածի աճման կարգով
դասավորված հոմոլոգները առաջացնում են
հոմոլոգիական շարք։CH2 խումբը կոչվում է
հոմոլոգիական տարբերություն։

3.  Հոմոլոգիական շարքի օրինակ է սահմանային
ածխաջրածինների ` ալկանների շարքը։ Այդ շարքի
պարզագույն ներկայացուցիչը մեթանն է։ Մեթանի
հոմոլոգներն են՝
 Էթանը C2H6
 Պրոպանը C3H8
 Բութանը C4H10
 Պենտանը C5H12
 Հեքսանը C6H14
 Հեպտանը C7H16
 Օկտան C8H18
 Նոնան C9H20
 Դեկան C10H22

4.  Ցանկացած հաջորդ հոմոլոգի բանաձև
կարելի է ստանալ նախորդ ածխաջրածնի
բանաձևին ավելացնելով հոմոլոգիական
տարբերությունը։
 Հոմոլոգիական շարքի բոլոր անդամների
մոլեկուլների բաղադրությունը կարելի է
արտահայտել միասնական ընդհանուր
բանաձևով։ Սահմանային
ածխաջրածինների դիտարկված
հոմոլոգիական շարքի համար այդ
բանաձևն է՝ CnH2n+2,որտեղ n-ը ածխածնի
ատոմների թիվն է։

5.  Հոմոլոգիական շարք կարելի է կառուցել
օրգանական միացությունների տարբեր
դասերի համար։ Իմանալով հոմոլոգիական
շարքի որևէ անդամի բաղադրությունը
կարելի է հետևություն անել այդ շարքի
ներկայացուցիչների հատկությունների
մասին։

6.  Սահմանային կամ հագեցած են կոչվում այն
ածխաջրածինները, որոնցում ածխածնի ատոմները
իրար միացած են C - C միակի կապով, իսկ մնացած
վալենտային կապերը հագեցած են ջրածնի ատոմներով։
Ալկանների ընդհանուր բանաձև է Cn H2n+2։ Ինչպես
բոլոր ածխաջրածինները սրանք նույնպես ունեն
հոմոլոգիական շարք, որում յուրաքանչուր անդամ իր
նախորդինից տարբերվում է CH2 խմբով, որը կոչվում է
հոմոլոգիական տարբերություն։ Միջազգային անունը՝
ալկաններ, պատմական անունը պարաֆիններ,
լատիներենից՝ պակաս ակտիվ։ 25 °C ջերմաստիճանում և
մթնոլորտային ճնշման տակ հոմոլոգիական շարքի
առաջին չորս անդամը գազային նյութեր են,
ճյուղավորված ալկանները՝ պենտանից մինչև
հեպտադեկան, գտնվում են հեղուկ վիճակում, իսկ բարձր
դասի ալկանները պինդ նյութեր են։

7.  Այս դասի առաջին
ներկայացուցիչը մեթանն է (CH4)։
Ամենաերկար ածխածնային շղթայով
ածխաջրածինը՝նոնակոնտատրիկտանը
(C390H782), որը սինթեզվել է 1985
թվականին անգլիացի քիմիկոսներ Ի․ Բիլլի
և Մ․ Կ․ Ուայտինգի կողմից։

8.  Մեթանը և իր հոմոլոգները լինելով պասիվ և քիչ
ռեակցունակ հանդիպում են բնության մեջ ազատ
վիճակում։ Հատկապես մեթանը բնական գազի
հիմնական բաղադրիչն է, այն կա նաև նավթին
ուղեկցող գազերի մեջ։
 Ածխածնի և ջրածնի փոխազդեցությունը նիկելե
կատալիզատորի առկայությամբ։
 C + 2H2 = CH4
 Մեթանը և նրա հոմոլոգները կարելի է ստանալ
համապատասխան կատալիզատորի առկայությամբ և
համապատասխան հարաբերակցությամբ CO և
H2փոխազդեցությունից՝
 CO + 3H2 = CH4 + H2O կամ 4CO + 9H2 = C4H10 + 4H2O

9.  Դյումայի ռեակցիա
 CH3COOH + NaOH = CH4 + Na2CO3 կամ CH3-CH2-
CH2-COOH + NaOH = C3H8 + Na2CO3
 Սկսած էթանից ցանկացած ալկան կարելի է
ստանալ Վյուրցի եղանակով։ Ռեակցիայի
սկզբունքը այն է որ հալոգենածանցյալներից
պոկելով հալոգենները ազատ կապերի
միջոցով առաջացնել նոր կապ ածխածնային
ռադիկալների միջև՝
 2CH3-Br + 2 Na = C2H6 + 2 NaBrC5H11-Br + 2 Na +
Br-CH3 = C6H14 + 2 NaBr

10.  Ալկեն կամ օլեֆին օրգանական քիմիայում անվանում
են այն չհագեցած ածխաջրածիններին, որոնցում
պարունակվում է առնվազն մեկ ածխածին-
ածխածին կրկնակի կապ։ Պարզագույն ացիկլիկ
ալկենները պարունակում են միայն մեկ կրկնակի կապ
և ոչ մի այլ ֆունկցիոնալ խումբ։ Սրանք հայտնի են
որպես մոնո-եններ. առավել հաճախ հենց ալկեն
անվանումը վերաբերվում է մեկ կրկնակի կապով
միացություններին։ Սրանք առաջացնում են
CnH2n ընդհանուր բանաձևով
ածխաջրածիների հոմոլոգիական շարք՝ երկու ջրածնի
ատոմով պակաս քան միևնույն քանակի ածխածնի
ատոմներ պարունակող գծային ալկաններում։

11.  Պարզագույն ալկենը էթիլենն է ՝ C2H4, որը մաքուր և
կիրառական քիմիայի միջազգային միավորման
անվանակարգով անվանվում է
էթեն.Նավթաքիմիական արդյունաբերությունում
ալկենները հաճախ անվանվում են օլեֆիններ։
Կամրջակային ալկենների համար գործում է Բրեդտի
կանոնը, համաձայն որի կրկնակի կապը չի կարող
տեղակայված լինել համակարգի կամրջակային
ածխածնի ատոմների վրա եթե օղակը բավականաչափ
մեծ չէ (8 և ավել ածխածնի ատոմ)։ Արոմատիկ
ածխաջրածինները հաճախ պատկերվում են որպես
ցիկլիկ պոլի-եններ, սակայն նրանց կառուցվծքը և
հատկությունները տարբեր են և նրանք չեն
դիտարկվում որպես ալկեններ։

12.  Ալկենները կարող են դասակարգվել ըստ մի շարք
չափանիշների.
 Ըստ շղթայի կառուցվածքի.
Ացիկլիկ կամ գծային։ Սրանք այն ալկեններն են, որոնց
ածխածնային շղթան գծային է։
Ցիկլիկ։ Ինչպես անվանումն է հուշում, սրանք այն ալկեններն
են, որոնց կրկնակի կապը պարունակվում է ածխածնային
ցիկլի կառուցվածքում։ Ցիկլիկ ալկենների համար
հոմոլոգիական շարքի ընդհանուր բանաձևը կլինի CnH2n-2։
 Ըստ կրկնակի կապերի քանակի.
Մոնո-եններ կամ առավել հաճախ՝ ալկեններ։ սրանք այն
մոլեկուլներն են, որոնք պարունակում են մեկ կրկնակի կապ,
այս հոդվածում դիտարկվում են հիմնականում սրանց
հատկությունները։