Εργασίες μαθητών στο απόσπασμα από το έργο του Στρατή Μυριβήλη, που παρατίθεται στο σχολικό βιβλίο της Β΄ Λυκείου.

1. 1
Νεοελληνική Λογοτεχνία Β΄ Λυκείου
Στρατής Μυριβήλης
Η μυστική παπαρούνα [Η ζωή εν τάφω]
Εργασίες μαθητών
Σχέδιο: Αποστόλης Μαρκάκης

2. 2
Η ζωή εν τάφω (Η μυστική παπαρούνα)
Εργασίες σε ομάδες
Ο ήρωας
1. Η προσπάθεια του ήρωα να ανασηκωθεί πάνω από το
προπέτασμα για να δει το ποτάμι που «φωνάζει μακριά»,ποια
ενδόμυχη επιθυμία του μπορεί να εκφράζει;
Από την παρουσίαση του ήρωα εύκολα καταλαβαίνουμε την άθλια
κατάσταση στην οποία βρίσκεται. Το χτυπημένοπόδι,οι άσχημες
συνθήκες του πολέμου και τα σημάδια τους στο πρόσωποτου άνδρα
επηρεάζουν την ψυχολογική του κατάσταση. Για το λόγο αυτό
επιθυμεί να ξεφύγει, να δει το ποτάμι που «φωνάζει μακριά». Το
σκηνικό τοποθετείται σε ένα χαράκωμα με γεώσακους.Η ανάγκη του
στρατιώτη να δει τη θέα πίσω από τα ξεσκισμένα τσουβάλια εξηγεί
την ανάγκη του για ελευθερία και ειρήνη. Η έλλειψη ανθρώπινης
συντροφιάςτον αναγκάζει να ψάχνει παντού απεγνωσμένα για το
παραμικρόζωντανό στοιχείο.Γι’ αυτό μπροστά στην ανακάλυψη της
παπαρούναςαισθάνεται απέραντηχαρά και επιθυμεί να τσιρίξει.
2. Πώς εξηγείται το παιδικό τραγούδι για το φεγγαράκι που έρχεται
στο μυαλό του ήρωα στο τέλος του αποσπάσματος;Πώς
συσχετίζεται αυτή η παιδικότηταπου αισθάνεται μέσα του με τον
παραλληλισμό της παπαρούνας με βρέφος; (σελ.275)
Το τραγούδι εκπροσωπεί τον παιδικό χαρακτήρατου στρατιώτη που
βγήκε στην επιφάνεια με την ανακάλυψη της παπαρούνας. Ο ήρωας
αγγίζει την παπαρούνα με απαλότητα όπως θα άγγιζε ένα μωρό. Έτσι
καταλαβαίνουμε την ανάγκη του για μια συντροφιά, είτε αυτή είναι
ανθρώπινηείτε όχι. Η παπαρούνα ταυτόχρονα τον οδηγεί σε μνήμες
από την παιδική ηλικία, που τον κάνουνεντέλει να τραγουδά
«φεγγαράκι μου λαμπρό…».
3. Στην αρχή του κεφαλαίου ο αφηγητής λέει:«Θα προτιμούσα να
ξέρω πως ζούνε γύρω μου κρυμμένοι άνθρωποι, κι ας ήτανε μόνο
οχτροί». Σε ποια γενικότερη ιδέα για την ανθρώπινη φύση μάς
οδηγεί αυτή η διαπίστωση του αφηγητή;
Στην αρχή του κεφαλαίου, όπουο αφηγητής λέει «Θα προτιμούσα να
ξέρω πως ζούνε γύρω μου κρυμμένοι άνθρωποι, κι ας ήτανε μόνο
οχτροί», παρουσιάζεται μια γενικότερηιδέα, που χαρακτηρίζει τη
φύση του ανθρώπουως κοινωνικούόντος.Η ανάγκη για επικοινωνία
και συλλογικότητα είναι σαφώς πιο σημαντική και απαραίτητη από
τον πόλεμο και την έχθρα. Γι’ αυτό και ο αφηγητής εύχεται να
μπορούσε να δει και να μιλήσει με άλλους ανθρώπουςγύρω του,στο
μοναχικό στρατόπεδοόπουζει, ακόμα και αν ήταν επικίνδυνοι
άνθρωποι,δηλαδή εχθροί του. Τέλος, εκτόςαπό την ιδέα της ειρήνης,
που προβάλλει εδώ,ο Μυριβήλης υποβάλλει και την αναγκαιότητα

3. 3
της αρμονικής συνύπαρξης τωνλαών και αλληλεπίδρασηςμεταξύ
ανθρώπωνδιαφορετικώνφυλών.
4. Τι συμβολίζει για τον ήρωα η μυστική παπαρούνα;Για την
απάντησή σας σκεφτείτε πώς συνδέεται το απόσπασμα αυτό με
τον τίτλο του μυθιστορήματος «Ηζωή εν τάφω».
Ο αφηγητής παρουσιάζει μια εμπειρία που έζησε στον πόλεμο των
χαρακωμάτων, στο Μακεδονικό Μέτωπο,που συμμετείχε ως
εθελοντής. Το περιεχόμενο τουκειμένουσυνδέεται απόλυτα με τον
τίτλο του μυθιστορήματος«Ηζωή εν τάφω». Η μυστική παπαρούνα
που συμβολίζει για τον αφηγητή την ειρηνική ζωή και την ελπίδα,
βρίσκεται μέσα στους σάπιουςγεώσακους, οι οποίοι συμβολίζουν τη
φθορά και το θάνατο μέσα στην αθλιότητα του πολέμου, μέσα σ’ ένα
περιβάλλον πουμοιάζει με τάφο. Από ένα τυχαίο περιστατικό,καθώς
ο αφηγητής πιάνεται από έναν γεώσακο αλλά η φθαρμένη λινάτσα
λιώνει και ο σάκος αδειάζει επάνω του, ο ίδιος ανακαλύπτει μια
μικρή ευτυχία, μια κόκκινη παπαρούνα γεμάτη ζωή. Η ευτυχία και η
ευχαρίστηση που νιώθει φαίνεται ακόμη περισσότεροστην
χαρακτηριστική φράση του κειμένου«αχμου ’καμε τόσο καλό στην
ψυχή, λίγο ακόμα και θα πατούσα μια τσιριξιά χαράς». Γι’ αυτό η
παπαρούνα γίνεται σύμβολοζωής μέσα στο τοπίο του θανάτου.
Χριστίνα Κολοκυθά, Δήμητρα Μακρή, Βάνα Ναλμπάντη, Μαρία
Μυλωνά
Αφηγηματικοί τρόποι
5. Γιατί, κατά τη γνώμη σας, ο συγγραφέας χρησιμοποιεί στο
κείμενο την τεχνική της «πλαστοπροσωπίας»(αφηγητής ο λοχίας
Κωστούλας και όχι ο ίδιος ο συγγραφέας); δες και εισαγωγικό
σημείωμα
Ο Μυριβήλης έζησε τον Α' παγκόσμιο πόλεμο ως εθελοντής στο
ΜακεδονικόΜέτωπο.Όταν ξεκίνησε να γράφει το βιβλίο «Η ζωή εν
τάφω» ήθελε για να εκθέσει τις δικές του εμπειρίες στον πόλεμο. Με
την βοήθεια της «πλαστοπροσωπίας» όμως το κείμενο έχει την
μορφή σειράς επιστολών που υποτίθεται ότι έγραψε ο λοχίας
Αντώνης Κωστούλας, χωρίς να φαίνεται πουθενά ο ίδιος ο
Μυριβήλης. Η τεχνική αυτή αποτελεί ένα συγγραφικό τέχνασμα, για
να κρύψει ο συγγραφέας το πρόσωπό του και να αποκτήσει το έργο
καθολικότητα.
6. α) Να συγκρίνετε (σύντομα)την περιγραφή των γεώσακωνμε την
περιγραφή της παπαρούνας ως προς і) τα χρώματα, ii)τα ρήματα,
iii) τα επίθετα, iv) τον τόνο. β) Να αναπτύξετε τις διαφορές των
δύο περιγραφών με άξονα την αντίθεση ζωής-θανάτου.
α) Η περιγραφή των γεώσακων είναι κάπως καταθλιπτική ως προς τα
χρώματα, τα επίθετα και τον τόνο που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας.

4. 4
Τα χρώματα τους είναι σκούρα και ο αφηγητής αναφέρει ότι τους
γεώσακους τους έχουν πολύκαιρό έξω, γι’ αυτό τσουρουφλίστηκαν
από τον ήλιο και μούχλιασαν. Τα ρήματα και επίθετα που
χρησιμοποιούνται στην περιγραφή προκαλούν ρίγος και θλίψη
(ξεθαμμένα, σταχτωμένα, μεισοαδειανά, ξαντεριασμένα). Γι’ αυτό
και ο τόνος είναι μελαγχολικός και θλιβερός.
Η περιγραφή της παπαρούνας όμωςείναι τελείως διαφορετική. Τα
χρώματα είναι ζωντανά με κυρίαρχοτο κόκκινο. Τα επίθετα
φροντισμένα,όπωςκαι τα ρήματα (καλοθρεμμένο, ντούρο,χνουδάτο,
άλικη, βελουδένια). Ο τόνος γίνεται χαρούμενος, ζωντανόςκαι
ελπιδοφόρος.
β) Είναι φανερό ότι η περιγραφή των γεώσακων παραπέμπει στο
θάνατο, ενώ η περιγραφή της παπαρούναςστη ζωή.
7. α) Πώς περιγράφεται το χαράκωμαστηναρχή και πώς στο τέλος;
β) Να συσχετίσετε κάθε περιγραφή με την εκάστοτε ψυχική
διάθεση του ήρωα.
α) Στην αρχή το χαράκωμα περιγράφεται ως ένα μέρος παράξενο και
σιωπηλό, με συρματοπλέγματα και γεώσακους, όπου ξαφνικά
εμφανίζεται ένα περίεργο φως. Στο τέλος βλέπουμεότι ο στρατιώτης
το περιγράφει σαν έναν χώρο γεμάτο χαρά, με μεγάλη φωταψία.
β) Στην αρχή ο ήρωας αισθάνεται φόβο μήπωςτον άφησαν μόνο του
στο σιωπηλό χαράκωμα, ενώ στο τέλος είναι γεμάτος χαρά που έχει
βρει το λουλούδι.
8. Πώς περιγράφει ο αφηγητής τη νύχτα γύρω του;Γιατί παρακάτω
την αποκαλεί «νύχτα γιομάτηθαύματα»;Τι ανακαλεί στη μνήμη
σας η φράση αυτή;
Ο αφηγητής στην πρώτη παράγραφοπεριγράφει την νύχτα στο
σκοτεινό χαράκωμα. Το φως είναι άπλετο. Φέγγει σαν μέρα, γι’ αυτό
δεν έχει φόβο. Το φεγγαρόφωτο δενξεσκεπάζει τίποτε.Η βελτίωση
της υγείας του και το δυνατό φεγγαρόφωτοπου τον προστατεύει
«σαν ασημί σκοτάδι»ενεργούνθετικά στη διάθεση του και του
προκαλούνευφορία. Έτσι εκδηλώνει επιθυμία για κίνηση. Καθώς
όμως είναι νύχτα και στο χαράκωμα επικρατεί σιωπή, την ψυχή του
πλημμυρίζει ο φόβος της μοναξιάς και η ανάγκη για επικοινωνία.
Παρακάτω τούτητη νύχτα ο αφηγητής την αποκαλεί «νύχτα
γιομάτη θαύματα» γιατί του αποκαλύφθηκε μυστικά η παπαρούνα,
σύμβολο ζωής. Η συγκεκριμένη φράση ανακαλεί στη μνήμη μας
στίχους από τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους»του Διονυσίου
Σολωμού.
Κυριακή Λεμονίδου, Άντα Λίκα, Ηρώ Κυριαζή, Βάσω Μυλωνά

5. 5
Η γλώσσα
9. Ο Λίνος Πολίτης χαρακτηρίζει τη γλώσσα του Μυριβήλη ως
«πλούσια σε χυμούς και αποχρώσεις, συνεχίζοντας και
ανανεώνοντας την παράδοση του δημοτικισμού».Να
υποστηρίξετε την άποψη αυτή με αναφορές στο κείμενο.
Ο Στρατής Μυριβήλης χρησιμοποιεί μια γλώσσα πλούσια σε χυμούς
και αποχρώσεις,τρυφερή με αρκετή δόση μελαγχολίας. Αυτό
διαπιστώνουμε με φράσεις όπως:«τ’ άγγισα με χτυποκάρδι όπως
αγγίζεις ένα βρέφος στο μάγουλο»,«είναι σαν να πεταλουδίζουν
πάνω στην επιδερμίδα τα ματόκλαδα μιας αγαπημένης γυναίκας». Η
φράση «δύο λουλούδια μέσα στο περιβόλι του θανάτου» δείχνει την
νοσταλγία του ποιητή για την ειρηνική ζωή, στοιχείο που
καταλαβαίνουμε και από την αμέσως επόμενη φράση «αιστάνουμαι
συγκινημένοςως τα κατάβαθα της ψυχής». Τη στιγμή που
τραγουδάει το παιδικότραγούδι προσπαθεί να περάσει ένα
ελπιδοφόρομήνυμα, αλλά επίσης αναπολεί τα παιδικά του χρόνια,
όταν έβλεπε παπαρούνες. Όλες αυτέςοι αναφορές δείχνουντην
πλούσια γλώσσα του Μυριβήλη.
10. Να επισημάνετε την εναλλαγή του χρόνου των ρημάτωναπό
τον αόριστο στονενεστώτα στις τρεις τελευταίες παραγράφους
και να δικαιολογήσετε τη μεταβολή αυτή.
Ο Στρατής Μυριβήλης εναλλάσσει στο κείμενο του συχνά τους
χρόνουςτων ρημάτωναπό Αόριστο σε Ενεστώτα. Συγκεκριμένα,
μπορούμε να εντοπίσουμε αυτό το φαινόμενο στα εξής σημεία :
 «Κατόπι σηκώνουμαι ξανά στα νύχια κι απλώνω το μπράτσο έξω.
Ναι. Το άγγισα λοιπόν πάλι!Τρεμουλιάζωαπό ευτυχία…»
 «Είναι σαν να πεταλουδίζουνπάνω στην επιδερμίδα τα ματόκλαδα
μιας αγαπημένης γυναίκας. Φίλησα τις ρώγες τον δαχτύλωνμου…»
 «Γύρισα γρήγορα στ’ αμπρί. Ας μπορούσανα κάμω μια μεγάλη
φωταψία… Να κρεμάσω παντούσημαίες και στεφάνια! Άναψα στο
λυχνάρι τέσσερα φιτίλια και τώρα πασχίζω να τη χωρέσω εδώ μέσα,
…»
Ο συγγραφέας με τη πυκνή χρήση του Ενεστώτα δίνει στο κείμενο
μεγάλη παραστατικότητα, ζωντάνια και θεατρικότητα.Ενώ με την
εναλλαγή του χρόνουτων ρημάτωνκαθιστά την εναλλαγή των
συναισθημάτωντου πρωταγωνιστήδιακριτή και έντονη.Ακόμα, με
την εναλλαγή του χρόνο των ρημάτωνο πεζογράφος αυξάνει την
εκφραστική δύναμη της αφήγησης.
11. Στην περιγραφή των συναισθημάτωντου, ο συγγραφέας
προτιμά τις μικρές, κοφτές φράσεις. Να επισημάνετε
χαρακτηριστικάδείγματακαι να δείξετε τι επιδιώκει με αυτές ο
συγγραφέας.

6. 6
Ο συγγραφέας προτιμά τις μικρές κοφτέςφράσεις, γιατί έτσι
επιδιώκει να αποδώσει μια έντονη συναισθηματική φόρτιση στην
γραφή του, μέσα από έναν χαμηλόφωνο τόνοστο λόγο του, που
μοιάζει να κουβεντιάζει με κάποιον. Ηαφήγηση του έχει μεγάλη
εκφραστική δύναμη μαζί με ζωντάνια, δραματικότητα, ρεαλισμό και
λυρισμό. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι καθαρή δημοτική,
πλούσια και λυρική. Το ύφος του είναι τρυφερόκαι συγκινητικό.
Μερικές χαρακτηριστικές κοφτέςφράσεις είναι:
«ήταν ένα λουλούδι εκεί!Συλλογίσου», «είναι μια παπαρούνα»,
«χαμογελώ πονηρά», «το άγγισα λοιπόν πάλι!», «ανεβαίνει ως τη
ράχη», «φίλησα τις ρώγες των δαχτύλωνμου»,«γύρισα γρήγορα στ’
αμπρί», «χαμογελώ ξαπλωμένοςανάσκελα», «κάτι τραγουδάει μέσα
μου», «το αφουγκράζομαι».
12. α) Πώς ανακάλυψε ο ήρωας την παπαρούνα;β) Με ποιο
εκφραστικό μέσο δίνεται η «αποκάλυψη»της παπαρούνας;γ)
Ποια επίδραση είχε η επαφή με το λουλούδι στην ψυχολογική
κατάσταση του ήρωα;
α) Στην πέμπτη παράγραφογίνεται η αποκάλυψη της παπαρούνας
από τον ήρωα. Συγκεκριμένα, ο στρατιώτης καθώςπερπατούσε
σταμάτησε σε ένα σημείο του χαρακώματος,για να ακουμπήσει το
μπαστούνι του και να ξεκουραστεί.Εκεί αντίκρισε ξαφνικά μέσα
στους φθαρμένουςγεώσακους μια παπαρούνα, η οποία ήταν
κρυμμένη.
β) Η παπαρούναφανερώνεται με λεπτομερειακή περιγραφή τουήρωα
και παρομοιάζεται «σαν μικρή βελουδένια φούχτα».Χαρακτηρίζεται
ως «καλοθρεμμένη» , «άλικη», «καλοθρεμμένο λουλούδι, γεμάτο
χαρά, χρώματα και γεροσύνη».Έτσι με την παρομοίωση και τις
μεταφορές αυτέςεπιτυγχάνεται η δημιουργία αισθημάτων με
αντιπολεμικόχαρακτήρα.
γ) Ο ήρωας αγγίζοντας την παπαρούνα αισθάνεται αρχικά μια
μοναξιά, καθώς το βελούδινο αυτόλουλούδι προσωποποιείται σε
γυναίκα. Γι’ αυτό, το χάιδεμα του λουλουδιούδίνει την αίσθηση στον
ήρωα της απαλής επιδερμίδαςγυναίκας. Γενικότερα ο ήρωας
αισθάνεται μεγάλη χαρά, γιατί νιώθει ότι με την παπαρούναβρήκε
όλα όσα του στέρησε ο πόλεμος, την τρυφερότητα,την γυναικεία
παρουσία, την παιδικότητα, την ελευθερία.
Μανώλης Λαζίδης, Γιώργος Μπάδας, Γιάννης Κιούρτης, Δημήτρης
Κόλλιας,
Επιδράσεις
13. Μελετητές του Μυριβήλη επισημαίνουνως γνωρίσματα του
έργου το ρεαλισμό και το λυρισμό. Μπορείτε να επισημάνετε τα
στοιχεία αυτά στο απόσπασμα;

7. 7
Στο απόσπασμα εντοπίζεται και ο λυρισμός και ο ρεαλισμός. Στην
πρώτη παράγραφο διακρίνεται λυρισμός στις φράσεις «το
φεγγαρόφωτοαπό μακριά», «περπατώλεύτερα κάτωαπό τον αχνό
πέπλο του που προστατεύει σαν ασημί σκοτάδι». Στην τρίτη
παράγραφο εντοπίζεται ο ρεαλισμός, καθώς ο αφηγητής περιγράφει
απλά χωρίς καθόλου συναισθηματισμό τους γεώσακους, την υγρασία,
τα τσουβάλια. Από την τέταρτη παράγραφο μέχρι το τέλος κυριαρχεί
ο λυρικός τόνος, καθώς ο στρατιώτηςαναφέρεται στη λατρεία τους
για τη φύση και στο θαύμα της παπαρούνας. Στο τέλος του κειμένου
έχουμε κορύφωσητου λυρισμού. Ο αφηγητής γίνεται ρομαντικός,
καθώς περιγράφει ευλαβικάτο άγγιγμα της παπαρούναςκαι το φιλί
που έδωσε στις ρώγες των δακτύλωντου που άγγιξαν το λουλούδι.
14. α) Να εντοπίσετε τις φράσεις που δείχνουντη φυσιολατρία του
συγγραφέας. β) Πώς συνδέεται αυτή η φυσιολατρία με την
πολεμική/αντιπολεμική ατμόσφαιρα του αποσπάσματος;
α) Μέσα στο κείμενο μπορούμε να καταλάβουμε την αγάπη που έχει
ο συγγραφέας για την φύση από τον τρόπο που φροντίζει και
προστατεύει μια παπαρούνα.Η φυσιολατρία του φαίνεται από
φράσεις όπως «είναι καλοθρεμμένολουλούδι… το τσουνί του είναι
ντούροκαι χνουδάτο. Έχει κι έναν κόμπο που δεν άνοιξε ακόμη».
β) Ο στρατιώτηςπροσπαθεί με κάθε τρόπο να σώσει το λουλούδι,
γιατί είναι το μόνο που έμεινε μετά από τον πόλεμο. Σε όλη την
καταστροφική ατμόσφαιρα του πόλεμου, ο συγγραφέας ανέφερε την
παπαρούνα και έδωσε ελπίδα και χαρά στον στρατιώτη,
προβάλλονταςένα αντιπολεμικό μήνυμα.
15. Να δημιουργήσετε μια παρουσίαση σε PowerPoint ή Prezi
(www.prezi.com) στην οποία θα παρουσιάζεται τα
σημαντικότεραγεγονότατης ζωής και του έργου του συγγραφέα.
Εξηγήστε στους συμμαθητές σας με λόγο προφορικό πώς τα
βιώματά του τονεπηρέασαν στη λογοτεχνική παραγωγή.
16. Κατά το Mario Vitti (Η γενιά του Τριάντα), στο Μυριβήλη «το
αντίβαρο της απωθητικής φρίκης του πολέμου είναι η ερωτική
έλξη». Σε ποια σκηνή του αποσπάσματος μπορούμε να το
διαπιστώσουμε αυτό;
Διαβάζονταςκανείς προσεκτικά το απόσπασμα μπορεί κάλλιστα να
πει ότι ο ισχυρισμός του Mario Vitti σχετικά με το συγκεκριμένο
κείμενο του Μυριβήλη, ότι δηλαδήτο αντίβαροτης απωθητικής
φρίκης του πολέμουείναι η ερωτική έλξη, είναι πολύ ορθός. Την
ορθότητα αυτήτης θέσης του Vitti την αντιλαμβανόμαστε καλύτερα
μέσα από τη σκηνή του αποσπάσματος, στην οποία ο ήρωας που
βιώνει τη σκληρότητα και την απανθρωπιάτου πολέμουαντικρίζει τη
ζωή, μια παπαρούνα, την οποία αγγίζει με τεράστια χαρά, και

8. 8
παρομοιάζει το αίσθημα της αφής με αυτό μιας αγαπημένης
γυναίκας.
Ιωάννα Κύρκου, Ελισσάβετ Μητριτζώνη, Πρόδρομος Κιρμιζόγλου,
Ηλίας Μήττας
Προεκτάσεις
17. Να ζωγραφίσετε μια σκηνή του αποσπάσματος (λ.χ. το τοπίο
στο φεγγαρόφωτοή το προκάλυμμα με τους γεώσακκους ή την
παπαρούνα ή όλα αυτά μαζί).
18. Ποια στοιχεία μπορούννα χαρακτηρίσουντο απόσπασμα ως
αντιπολεμικό;Για την απάντησή σας να αναζητήσετε τα βασικά
θέματα του μυθιστορήματος «ζωή», «θάνατος», «ανθρωπιά»
«ελπίδα» μέσα στο απόσπασμα.
Το απόσπασμα μπορεί να χαρακτηριστεί ως αντιπολεμικό,
χαρακτηριστικό το οποίοφαίνεται από την αντίθεση ζωής και
θανάτου που υπάρχει στο κείμενο, αλλά και από την ανθρωπιά και
την ελπίδα που κυριαρχεί. Συγκεκριμένα,ο αφηγητής περνά από το
θάνατο στη ζωή μέσω της εικόνας της παπαρούνας, η οποία
συμβολίζει και την ελπίδα εκτός από τη ζωή. Ο ήρωας ξεφεύγει από
τον πόνο του πολέμουκαι ξαναβρίσκει την ευτυχία και τη χαρά από
την ανακάλυψη της παπαρούνας, την οποία αποκαλεί «βλογημένη»,
δείχνοντας με τη φράση αυτή ότι ανακάλυψε πάλι το Θεό, αφού η
παπαρούνα τον συμβολίζει. Ο Θεός, που είναι υπερασπιστήςτης
ανθρωπιάς, μέσω της παπαρούνας του επιστρέφει την ανθρωπιά και
έτσι το μήνυμα του κειμένου γίνεται ειρηνικό, ανθρωπιστικό και
αντιπολεμικό.
19. Να γράψετε μια παράγραφο στην οποία να συνεχίσετε με τη
φαντασία σας τη διήγηση του Μυριβήλη, αρχίζονταςμε τη φράση
«Τηνάλλη μέρα το πρωί…».
Την άλλη μέρα το πρωί ξύπνησα από τους πυροβολισμούςκαι
από τις φωνές των στρατιωτών. Ετοιμάστηκα πολύ γρήγορα και πήγα
αμέσως στη γραμμή μαζί με τους υπόλοιπους στρατιώτες.Πολλοί
πίστευαν ότι μόνο με ένα θαύμα θα σωθούμε, αλλά εγώ πίστεψα στην
«παπαρούνα», η οποία παρά τις δυσκολίεςκατάφερε να ζήσει. Έτσι
κι εγώ έλπιζα. Μπορεί να υπήρχαν αρκετές δυσκολίεςγια να
επιβιώσω, αλλά ένιωθα πως θα τα καταφέρω.
Εκείνη η μέρα ήταν η δυσκολότερη. Πολλοί από τους δικούς μας
είχαν σκοτωθεί, καθώς όλες οι μάχες ήταν σώμα με σώμα. Όταν είδα
δίπλα μου να πέφτουν νεκροί,τρόμαξα πολύ.Φοβήθηκα πως σήμερα
θα ήταν η τελευταία μέρα που θα κοιτούσα τον γαλανό ουρανόκαι
τον τόσο φωτεινό ήλιο. Όμως η δύναμη πουέπαιρνα από τη μυστική
παπαρούνα,μου έδινε ακόμα περισσότερες ελπίδες επιβίωσης.
Ωστόσο, οι πυροβολισμοί γίνοντανακόμα πιο συχνοί, τα πτώματα

9. 9
και οι τραυματίεςπλήθαιναν ολοένα και περισσότερο.Τελικά
κατάφερα να ζήσω…
Μετά το τέλος και αυτής της μάχης έτρεξα αμέσως να δω αν ζει
και το λουλούδι μου. Άνοιξα το σακί… και το βλέπω σε πολύ άσχημη
κατάσταση. Ξαφνικά ακούγεται ένας πυροβολισμός. Ένας
τραυματίας, ο οποίος ήταν αντίπαλος, με πυροβόλησε πισώπλατα.
Έπεσα κάτω και άρχισα να χάνω τις αισθήσεις μου. Ήμουν σοβαρά
τραυματισμένος, γιατί η σφαίρα πέρασε δίπλα στην καρδιά. Την
επόμενη μέρα ξύπνησα μέσα σε ένα κατάλευκο δωμάτιο. Νόμιζα πως
ήμουν στο παράδεισοαλλά τελικά έκανα λάθος. Βρισκόμουνστο
νοσοκομείο... Όταν έστρεψα το κεφάλι μου προς τα δεξιά, είδα μια
παπαρούνα στο τραπεζάκι,ακριβώς ίδια με την προηγούμενη. Εκείνη
τη στιγμή άρχισα να ελπίζω ξανά πως, παρόλο που αντιμετώπιζα
πολλές δυσκολίες, εγώ θα συνέχιζα να είμαι ζωντανόςκαι να
αγωνίζομαι. Και τελικά τα κατάφερα…
20. Να ηχογραφήσετε το παρακάτω απόσπασματου κειμένου και
να το επενδύσετε με εικόνες. Σκοπός μας είναι να
δημιουργήσουμε μια φωτοαφήγηση με μορφή βίντεο.
«Ήταν ένα λουλούδι εκεί!Συλλογίσου. Ένα λουλούδι είχε
φυτρώσει εκεί μέσα στους σαπρακιασμένουςγεώσακους. Και μου
φανερώθηκεέτσι ξαφνικά τούτη τη νύχτα που 'ναι γιομάτη θάματα.
Απόμεινα να το βλέπω σχεδόν τρομαγμένος. Τ' άγγισα με
χτυποκάρδι, όπωςαγγίζεις ένα βρέφος στο μάγουλο. Είναι μια
παπαρούνα.Μια τόση δα μεγάλη, καλοθρεμμένηπαπαρούνα,
ανοιγμένη σαν μικρή βελουδένια φούχτα…
Το τσουνί της είναι ντούροκαι χνουδάτο. Έχει κι έναν κόμπο που
δεν άνοιξε ακόμα. Κάθεται κλεισμένος σφιχτά μέσα στην πράσινη
φασκιά του και περιμένει την ώρα του. Μα δεν θ' αργήσει ν' ανοίξει
κι αυτός. Και θα 'ναι δυο λουλούδια τότες!Δυο λουλούδια μέσα στο
περιβόλι του Θανάτου.Αιστάνουμαι συγκινημένος ξαφνικά ως τα
κατάβαθα της ψυχής…
Ας μπορούσα να κάμω μια μεγάλη φωταψία... Να κρεμάσω
παντού σημαίες και στεφάνια!Άναψα στο λυχνάρι τέσσερα φιτίλια
και τώρα πασχίζω να τη χωρέσω εδώ μέσα, μέσα σε μια τόσο μικρή
γούβα, μια τόσο μεγάλη χαρά. Η ψυχή μου χορεύει σαν μεγάλη
πεταλούδα.Χαμογελώ ξαπλωμένος ανάσκελα.Κάτι τραγουδάει μέσα
μου. Τ' αφουκράζουμαι. Είναι ένα παιδιάστικο τραγούδι:
Φεγγαράκι μου λαμπρό...»
Γεράσιμος Νικολάου, Ζήσης Λαμπρόπουλος,Αποστόλης
Μαρκάκης,Στάθης Κομματάς

10. 10
ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ
Στο έργο του Μυριβήλη Βασίλης ο Αρβανίτηςυπάρχει μια άλλη
Σχέδιο: Ηλίας Μήττας

11. 11
περιγραφή συναισθημάτων τουανθρώπουμπροστά σε μια
παπαρούνα (Το απόσπασμα παρατίθεται στη συνέχεια). Πώς
αναπτύσσεται εδώ ο συμβολισμός της;
Τι υποδηλώνει για την αντίληψη του συγγραφέα περί φύσης και
ζωής;
(Ο αφηγητής επισκέπτεται τον τάφο του πατέρα του,που όσο ζούσε
φύτευε λουλούδια και δέντρα παντού,και βρίσκει να θάλλει στο
μνήμα μια
κόκκινη παπαρούνα.)
«Έσκυψα να τη βγάλω, να την πάρω μαζί μου σε μια γλάστρα. Και
την ίδια
στιγμή το μετάδα τράβηξα πίσω το χέρι. Μου φάνηκε πως το
λουλούδι έφτανε ως την καρδιά του. Φοβήθηκα πως άμα το τραβήξω
από το χώμα θα δω να στάζουν αίματα οι σπασμένες ρίζες. (Ο Θεός
που αγαπά τα δέντρα και τα λουλούδιασαν παιδιά του, ας τον
αναπάψει σε τόπο χλοερό.)»
(Στρ. Μυριβήλης, 1944, Ο Βασίλης ο Αρβανίτης, Αθήνα, σελ. 14-
15)
Στράτης Μυριβήλης, Ο λόφος με τις παπαρούνες
«Είναι μια μέρα χαρούμενη μέσα στις άσκημες μέρες της πορείας. Μια
μέρα γαλάζια και κόκκινη, με ανοιξιάτικο ουρανό, γεμάτη μαβιά μάτια,
κόκκινα αγριολούλουδα και αργά μελαγχολικά τραγούδια.
Ήταν ένας λόφος άλικος από τις παπαρούνες.Ξεκουραζόταν ένα
ρούσικο σύνταγμα, που τραβούσε κι αυτό για το μέτωπο. Εκεί μας
σταματήσανε κι εμάς. Είχε νερό μπόλικο και πρασινάδα εκεί δίπλα.
Στήσαμε πυραμίδεςτα όπλα και φάγαμε κοντά τους. Μας σίμωσαν κάτι
μεγαλόσωμα παλικάρια με τριανταφυλλιά μάγουλα, με χοντρές μπότες
και μπλούζες παιδιάτικες δίχωςκουμπιά. Τα πηλίκιά τους είχαν κεραμίδι
στενούτσικο.
—Γκιρτς;
—Γκιρτς.
—Κριστιάν;
—Κριστιάν.
—Ορτοντόξ;
—Ορτοντόξ
Μας δεχτήκανε με χαρές σχεδόν παιδιάτικες. Γελούσανε, και μεις
γελούσαμε, μας χάριζαν κονσέρβες, σουγιάδες. Με τα μεγάλα τους χέρια
μας χτυπούσανε στην πλάτη, τραβούσανε και μας δείχνανε από την
τραχηλιά τους χρυσά, σιντεφένια σταυρουδάκια και φυλαχτάρια
κρεμασμένα με αλυσιδίτσες.Σταυροκοπιόντανεμε τον ορθόδοξοτόπο.
—Κριστιάν!Κριστιάν!
Φάγαμε μαζί, κουβεντιάσαμε ώρεςδίχως να καταλαβαίνει γρι ο ένας

12. 12
απ’ τη γλώσσα τ’ αλλουνού. Όμως συνεννοηθήκαμε περίφημα. Η αγάπη
κι η όχτρα έχουνε διεθνή γλώσσα.
Βρήκα κι έναν νεότατον αξιωματικό, λεπτοκαμωμένο σαν κορίτσι, με
μεγάλα γυαλιά και γελαζούμενα χείλη, που θυμόταν απ’ το σκολειό του
μερικά αρχαία τσάτρα-πάτρα.Τα μαλλιά του ήταν ξανθά σαν του
καλαμποκιού, είχε κι ένα χρυσό μουστάκι.
—Ημείς ρούσιαν λίαν Έλληνες αγαπώμεθαν!Οδυσσόνλίαν
Έλληνες!Λίαν!
Πήρε ύφος και μου απάγγειλε κάτι αλαμπουρνέζικα, που,όπωςμε
βεβαίωσε, ήταν Όμηρος από το πρωτότυπο. Κατόπι κάμανε μια μεγάλη
χορωδία και μας τραγούδησαν λαϊκά τραγούδια. […]
Οι μορφές των τραγουδιστάδων ήταν σοβαρές,τα παιδιάτικά τους τα
σλάβικα μάτια βούρκωναν. Σαν τέλειωσαν το τραγούδι, μείναμε πολλήν
ώρα ακίνητοι μαζί τους, ταξιδεύονταςπάνω στα φτερά της μουσικής, που
ενώνει τις καρδιές,γιατ’ είναι η γλώσσα τους η πανανθρώπινη.
Σαν κάμαμε τις τετράδες, οι Ρούσοι βάλανε παπαρούνεςμέσα στις
μπούκες των ντουφεκιών μας. Ήτανε σαν μια παράξενη λιτανεία με
ατσαλένιες λαμπάδες,που στην κορφή τους άναβε η πιο χαρούμενη
φλόγα.
—Αντίο!Αντίο!
Ο πολύ νέος αξιωματικόςπετά το καπέλο του, λυγερός, σχεδόν
διάφανοςμέσα στο φως.
—Χαίρε, λίαν, Έλληνες! Χαίρε!
Πόση αγάπη υπάρχει στον κόσμο!Άφθονη σαν ποτάμι που χύνεται
μέσα σ’ έναν κάμπο. Ανθισμένη σαν ένας λόφος κόκκινοςαπό τις
παπαρούνες, πουσε φωνάζουνε να τις κόψεις. Δεν έχεις παρά να σκύψεις
να τις κόψεις.
(Σ. Μυριβήλης, 1978, Η Ζωήεν τάφω. Το βιβλίο του Πολέμου.
Αθήνα:Εστία)