Presentación sobre la España del siglo XIX

2.  En España os primeiros intentos liberais, xorden a
raíz da invasión napoleónica; elaborarase a 1ª
Constitución polas Cortes de Cadiz. Pero o
Liberalismo e o Parlamentarismo español instaurase
tras a morte de Fernando VII, na rexencia de Mª
Cristina implantouse o sistema constitucional.
 Non obstante, se imporá un Liberalismo de tipo
moderado, interrompido por dous períodos onde se
pretende instaurar réximes democráticos (Bienio
Progresista 1854-56 e Sexenio Democrático 1868-
74), que fracasan.
 Finalmente chegará o período da Restauración
borbónica onde a ficción democrática conséguese
coa alternancia de dous partidos no poder

3. 4.1 A GUERRA DE INDEPENDENCIA
 O Tratado de Fontainebleau (1807) asinado
por Manuel Godoy, ministro de Carlos IV,
autorizaba a entrada das tropas napoleónicas a
atravesar España para atacar Portugal (aliada dos
británicos).
 Napoleón, ante a debilidade da monarquía
española convocou a Carlos IV e os seu fillo
Fernando VII, en quen abdicará, en Baiona onde
lles fixo aceptar o nomeamento do seu irmán
Xose Bonaparte como rei de España.


6. • 2 de Maio ten lugar o levantamento do pobo
de Madrid contra os franceses.
• A represión dirixida polo xeneral Murat
provoca sublevación en toda España.
• O alzamento contra os franceses estivo
impulsado polos grupos populares e notables
locais e coa axuda do clero.
 Ante o baleiro de poder fórmanse en moitas
localidades Xuntas de goberno,
 Para coordinar as actuacións e presentar
unha acción de goberno común fórmase a
Xunta Central, que será substituída por unha
rexencia en 1810 nas Cortes de Cádiz.

8. • A poboación española dividiuse entre:
Patriotas, non recoñecían a Xose I e
defendían a monarquía
borbónica.Dentro destes estaban:
Liberais, vían unha oportunidade
para facer reformas.
Absolutistas defendían o réximen
anterior.
 Os Afrancesados , que recoñecían a
Xose I

9. A guerra contra os franceses
• A superioridade militar francesa
obriga a adoptar o sistema de
guerrillas.

10. Desenvolvemento da Guerra.
• Primeira fase. (Maio- Nov 1808) Intento de
ocupación francesa de Aragón, Cataluña,
Madrid. Victoria española na Batalla de
Bailén.
• Segunda fase.(Nov 1808- xaneiro 1812)
• Dominio francés,ocupación das principais
cidades e heroícas resistencias(Palafox,
Agostina de Aragón)

11. • As tropas inglesas que axudan aos
españois son perseguidas ata A Coruña
onde ten lugar a Batalla e Elviña (1809).
• En Galicia a resistencia popular
protagonizóu algunhas accións heróicas
como a Reconquista de Vigo (28-3-1809)
realizada pola acción conxunta de Mauricio
Troncoso, abade do Couto e as partidas de
Bernardo González Cachamuíña ou a
Batalla de Pontesampaio.
• Galicia se convertirá no primeiro territorio
liberado.

12. • A terceira fase. Napoleón retira as tropas
para a invasión de Rusia.
• Ofensiva hispano-inglesa comandada polo
xeneral Wellington, victorias en Cidade
Rodrigo e Arapiles(1812), Vitoria (1813)
• En 1814 as últimas tropas francesas en
Cataluña se retiran cara a Francia. Se
firma o Tratado de Valençay polo que
Napoleón retiraba as súas tropas e
restablecía a monarquía de Fernando VII.

13.  Polo Tratado de Valençay,
Fernando VII
recuperaba a coroa.

15. Los desastres de la Guerra

16. AS CORTES DE CADIZ
 O baleiro de poder e a formación de Xuntas
favoreceu os cambios políticos.
 A Xunta Central Suprema, reunida en Cádiz ante
o avance francés, convocou as Cortes en 1810.
 Diferenciábanse na súa composición tres grupos:
- Os liberais, que pretenden reformas políticas
- Os Absolutistas, que queren manter o A. R.
- Outro grupo pretendía un sistema intermedio
Triunfa a proposta liberal xa que moitos diputados
ao non poder asistir por mor da guerra foron
substituídos por outros liberáis presentes en Cádiz.

17.  Póñense as bases para a implantación do
liberalismo en España e poñer fin ao Antigo
Réxime.
 Elaboran a Constitución de 1812, a primeira da
historia de España, e aprobanse moitas reformas :
Abolición da tortura e supresión da Inquisición
 Recoñecemento dos dereitos individuais
(liberdade de imprenta,igualdade ante a lei
dereito á propiedade..)
Crease a Milicia Nacional (Corpo civico militar para
defender a orde pública e intereses
constitucionais).

20. • A CONSTITUCIÓN DE CÁDIZ
• Popularmente coñecida como A Pepa
promulgouse o 19 de Marzo de 1812.
• Establécense os seguintes principios liberais:
• Soberanía nacional, o poder reside na Nación.
• División de poderes.
O lexislativo correspondía ás Cortes,
O poder executivo ao rei e o goberno
nomeado por él
O poder xudicial nos tribunais de xustiza.
• Sufraxio universal masculino indirecto
• Relixión católica como a única.
• Establecíase unha monarquía limitada
 Pon en práctica os principios do liberalismo
https://www.youtube.com/watch?v=DnoumVGwTBI

22. REINADO DE FERNANDO VII (1814-1833)
 O SEXENIO ABSOLUTISTA
 Fernando VII voltou a España no 1814. Aínda que
nun principio acepta firmar a Constitución, o verse
tan “dexesado” polo pobo, e presionado polos
grupos absolutistas,que lle entregan
o Manifesto dos Persas,
deroga a Constitución de Cádiz.
 Impón novamente o absolutismo
volvese ao Antigo Réxime.
 Liberais e afrancesados foron
perseguidos tendo que exiliarse
ou pasar a clandestinidade.

23.  Os liberais déronse conta que solo porían
restablecer o liberalismo pola forza, axudados
polos sectores liberais do exercito. Así os
“pronunciamentos” serán o instrumento de
cambio de Réxime.
 O primeiro , en 1820
en Cabezas de San Xoan,
a insurrección de Riego
dará paso ó Trienio Liberal.
https://www.youtube.com/watch?v=22jMHXp2HJ8

24.  TRIENIO LIBERAL (1820-23)
 O pronunciamento de Riego supón a primeira
revolución de carácter liberal que triúnfa en
Europa. Obrigase a Fernando VII a xurar a
Constitución e se abren novamente as Cortes, que
restaurarán gran parte das reformas de Cádiz.
 Os liberais escíndense en:
 Liberáis moderados. (liberalismo
doutrinario)Favorables a reformas suaves aceptadas
polas antigas clases dominantes e dar máis
participación á coroa.
 Liberais exaltados.(Liberalismo máis democrático)
Pretenden volver estrictamente á Constitución de 1812
e levar a cabo reformas máis radicais

25.  A crise entre os liberais favoreceu a
inestabilidade do goberno , e os intentos
absolutistas de restaurar o Antigo Réxime
mediante un golpe de Estado.
 A isto hai que sumarlle os problemas da crise
económica e continuaba o problema da Guerra
da Independencia das Colonias
 A Europa de Viena decidiu intervir en España
para restituír o absolutismo, e a Santa Alianza
encargoulle a Francia a intervención militar que
enviou os Cen Mil Fillos de San Luis, que
restauraron no trono a Fernando VII.

26.  A DÉCADA OMINOSA(1823-1833)
 As primeiras medidas tomadas polo
absolutismo de Fernando VII foron a represión de
liberalismo e destruír a obra lexislativa do Trienio
Liberal, provocando unha serie de conspiracións
liberais que fracasaron.
Fusilamiento de Torrijos

27.  Non entanto, a grave crise económica na que se
atopa o país, agravada pola independencia das
colonias americanas , fixo necesario a
realización de reformas, continuando así coa
política económica do Trienio.
 A Reforma Fiscal enfrontouno cos grupos
privilexiados absolutistas, obrigados agora a pagar
impostos.
 Outra das reformas foi a modificación da lei de
Sucesión, derogábase a Lei Sálica a través da
Pragmática Sanción. Isto permitirá reinar a filla
de Fernando, Isabel

28.  Moitos absolutistas defendían a lexitimidade da
sucesión de Carlos Maria Isidro, o irmán do rei, e
provocarán unha guerra civil, coñecida como as
Guerras Carlistas.
 Cando morre Fernando en
1833 a súa filla Isabel foi
proclamada raíña e
Carlos reclamou a Coroa.

29.  A PRIMEIRA GUERRA CARLISTA
 A Rexente, para defender o trono da súa filla
Isabel vaise apoiar nos liberais.
 O bando carlista esta formado pola maior
parte do clero (afectado pola desamortización),
parte do campesiñado e parte da nobreza
absolutista. Defendían a o Antigo Réxime e
proclamaba a defensa dos foros do Pais Vasco e
Navarra.
 O bando isabelino apoiábase na nobreza
vinculada á Corte, e sobre todo na burguesía e as
clases populares urbanas, defensoras do
liberalismo.
 Polo Convenio de Vergara, 1840, se porá fin á
guerra pero a conflictividade carlista mantívose
durante todo o século XIX.

31.  O baleiro de poder producido tras a invasión
napoleónica será aproveitado pola poboación
americana para iniciar a súa propia guerra de
independencia.
 Causas:
 Os crioulos estaban descontentos polo incremento
da presión fiscal e o control administrativo da
metrópole que os deixa fora dos postos de goberno.
 Difusión das ideas do Liberalismo e o Nacionalismo
 Influencia da Independencia dos EEUU.
 A liberalización do comercio peninsular con
América beneficiou aos peninsulares en detrimento
dos crioulos.
 Interese na independencia por parte de Reino Unido
e os EEUU.

33.  1ª Fase 1808-1815: organízanse Xuntas nos
distintos territorios que asumen o goberno e
proclaman a súa independencia.
 No vicerreinato de Río da Prata será onde se
inicie, Buenos Aires intentará liderar o proceso e
incorporar as outras áreas.
 Coa volta de Fernando VII sufocanse todos os
movementos agás o do Rio da Prata, que no
Congreso de Tucumán en 1816 declarará a
Independencia das Provincias Unidas de
América do Sur (Arxentina).

34.  2ª Fase 1816-1824.Loita máis organizada,destacan
como dirixentes Simon Bolivar e SanMartín.
 Triunfan os movementos nos catro vicerreinatos
(Nueva España, Nueva Granada, Perú e Río de la
Plata)
 En Chile, San Martín desde Buenos Aires atravesa
os Andes e derrota aos exércitos realistas en
Chacabuco e Maipu, dando lugar á
Independencia de Chile en 1818.
 En México Agustín de Itúrbide proclama a
monarquía constitucional e logo autoproclámase
emperador e incorpora Centroamérica.
 Simón Bolívar libera Colombia (1819)e pretende
a creación de Gran Colombia (Venezuela,
Colombia, Ecuador, Bolivia). En 1821 vencerá aos
españois na Batalla de Carabobo onde se libera
Venezuela.

35.  En Perú, en 1820 San Martín avanza pero deixa o labor
de expulsar aos españois a Simón Bolivar, que o
conseguirá tras a victoria de Ayacucho en 1824 que
permitirá a creación de Perú e Bolivia e marca o fin
do dominio español
 Uruguai desde 1820 queda en mans portuguesas. A
loita entre Brasil e Buenos Aires apoiada por Reino
Unido, logrará a súa independencia en 1828.
 España perdeu o seu papel como potencia
internacional, pasando a seu un país de segunda fila.
 Só conservaba Cuba, Porto Rico, Filipinas e algúns
enclaves no Pacífico e en África.

37. O REINADO DE ISABEL II E A CONSTRUCIÓN DO ESTADO LIBERAL
(1833-1868)
 Cando morre Fernando VII , queda como
rexente a súa muller, xa que Isabel a sua
herdeira contaba so con tres anos de idade.
 Rexencias de Mª Cristina .
 A necesidade de apoios da Rexente
Mª Cristina fronte aos carlistas
propiciará a formación dun goberno
liberal de signo moderado.

38. No liberalismo español
distínguense dúas faccións:
 Liberais progresistas, que querían votar abaixo o
Antigo Réxime, partidarios de maiores liberdades
e dun sufraxio universal.
 Liberais moderados, partidarios de reformas
máis limitadas.´con maior participación da coroa
e dun sufraxio censatario.

39.  Tras varios gobernos de signo moderado, soben o
poder mediante un movemento revolucionario
(Pronunciamento dos Sarxentos da Granxa) , os
progresistas, presididos por Mendizábal en 1835.
Pretende proseguir a obra do Trienio Liberal,
(Constitución de 1812,supresión da Inquisición..) e a
desamortización dos bens eclesiásticos( confiscación
de terras e bens da Igrexa e grandes terratenentes
para vendelos en pública subasta).
 Promúlgase a Constitución de 1837, fruto dun acordo
entre progresistas e moderados, que recoñecía a
Soberanía Nacional, Dereitos individuais, intervención
da coróa no sistema político (veto, disolver o
Parlamento), Sufraxio censatario

40.  REXENCIA DE ESPARTERO
 En 1837 os moderados obteñen a maioría nas
eleccións; de novo no poder tentan volver a posturas
mais conservadoras.
 Un movemento de oposición progresista provoca que
en 1840 a rexente chame ó poder ó progresista
Espartero. A raíña dimitiu polas suas diferencias cos
progresistas.
 Espartero continuará
coa obra liberal.

41.  As medidas librecambistas que prexudican á
industria e o seu autoritarismo provoca a
oposición tanto dos moderados como de parte
dos progresistas, que se unirán tendo lugar o
Pronunciamento de Narváez.
Decídese adiantar a maioría
de idade de Isabel
aos 13 anos se
proclamara raíña.

42.  DECADA MODERADA 1843-1854.
 Promulgase unha nova Constitución de 1845, de
carácter moi conservador, con Sufraxio moi restrinxido,
maior poder da coroa.
 Suprímese a Milicia Nacional e crease a Guardia Civil en
1844., limitase a liberdade de imprenta, establecese o
catolicismo como relixión oficial do estado.
 O Estado se organiza de forma centralizada, o Goberno
controla as provincias a través das diputacións e dos
gobernadores civis e nomeaba directamente aos alcaldes
das principais cidades.
 Da aba esquerda do progresismo xorden os partidos
demócrata e republicano.
 En 1854 ten lugar o Pronunciamento militar liderado
polo centrista moderado O’Donnell en Vicálvaro que da
paso a unha etapa de goberno progresista.

43.  Bienio Progresista 1854-1856
 Tras radicalizarse o movemento, a raíña chama o poder
a Espartero, e a finais de 1854, o novo goberno
formado por Espartero e O’Donnell trata de
establecer o Réxime progresista.
 Este novo goberno é o resultado dunha coalición
progresista –moderada
 O’Donnel formara o seu propio partido, Union
Liberal, de carácter centrista.

44.  As reformas máis importantes foron de
carácter económico:
 Lei de desamortización de Mádoz (1855), Lei
de sociedades de crédito, banca e minería, Lei
de Ferrocarriles, 1855...
 A crise económica,os conflictos sociais e
enfrontamento entre Espartero e O’Donnell,
provocara a dimisión de Espartero.
 A raíña encarga o goberno a O’Donnel

45.  GOBERNO MODERADOS E UNIONISTAS DE
O’DONNELL (1856 1868)
 A Union Liberalde O?Donnel se alterna no goberno
cos moderados.
 Se restablece o sistema conservador e autoritario.
 En política exterior impúlsanse o Imperialismo
colonial, sobre todo polo norte de África.
 Cara a 1866 se acentua a crise económica e
progresistas e demócratas no exilio acordan o
pacto de Ostende (Bélxica) onde se acorda o
derrocamento de Isabel II.

46.  FINAL DO REINADO DE ISABEL II
 A crise economica de 1866.
 O conservadurismo e o autoritarismo
dos gobernos moderados.
 O crecemento da oposición política
 As revoltas no campo e a cidade
Desgastarán o Réxime moderado
e a Monarquía.
 En 1868 progresistas,
unionistas e demócratas uniranse
nun pronunciamento dirixido
polos xenerais Serrano e Prim.
Este provocou a
Revolución Gloriosa ou Setembrina.
A raíña marcha cara ao exilio

47. Xeneral SerranoPrim

48. A revolución de 1868 que derrocou a Isabel II.
Inaugúra outra etapa, o Sexenio democrático, que
representa o primeiro intento na historia de España
de implantar un réxime democrático.
 Nas cidades xorden Xuntas Revolucionarias que
ocupan o poder.
 Tras a marcha da raíña constitúese un Goberno
provisional , Serrano é nomeado rexente.
 Convócanse cortes e se aproba a Constitución de
1869, a primeira democrática de España.
establecia o Sufraxio Universal, ampliaba dereitos e
liberdades.....

49.  Tras aprobar a Constitución, que establecía a
monarquía como forma de goberno, había que buscar
un candidato.
 Resultou elixido
Amadeo de Saboia
en 1870,un rei democrático
da casa real italiana.
Tivo que facer fronte á
oposición dos monárquicos,
da Igrexa e dos republicanos.
 Tivo que facer fronte a diversos
conflitos, como a insurrección de Cuba
e unha nova guerra carlista, isto xunto
coa falta de apoios, fixo que dous anos máis tarde, en
1873, o rei dimita.

50.  Finalmente en Xaneiro de 1874 se produce un
golpe de estado dirixido polo xeneral Pavía,
apoiado pola Guarda Civil, isto trouxo consigo a
restauración da monarquía na persoa do fillo de
Isabel II, Afonso XII, que presidiu o período da
Restauración

51.  O 11 de Febreiro de 1873 era proclamada a I
Republica Española
polas Cortes.
Esta naceu con dificultades
e na sua corta duración
sucedéronse varios
Presidentes: Figueras,
Pi i margall, Salmerón e
Castelar

52.  Tivo que facer fronte a diversos problemas que influirán
na caída dos distintos presidentes(Figueras, Castelar..).
 Radicalización dos enfrentamentos sociais,
 Tensións dentro do partido republicano entre federais e
unitarios. Os republicanos federais propoñían unha
República federal formada por dezasete estados
incluidos Cuba e Porto Rico.
 Levantamentos cantonalistas Dentro dos federalista, os
intransixentes, defendían a proclamación inmediata da
independencia das unidades políticas inferiores ou
cantóns(Málaga, Cartaxena..)
 Guerra de Cuba polos crioulos que aspiraban a reformas
políticas(aspiraban a participar no goberno) e
económicas. O conflito finalizará coa Paz de Zanjón en
1878.
 Terceira Guerra carlista en defensa do trono de Carlos
VII, esta terminará en 1876.

53.  Nesta situación , prodúcense os intentos de Canovas
del Castillo restaurar a monarquía a favor de Afonso de
Borbón.
 Na sesión de cortes onde se plantexaba a cuestión de
confianza a Castelar,produciuse un
golpe de Estado
dirixido polo xeneral Pavía
con forzas da garda civil.

En decembro de 1874
produciuse un
pronunciamento
protagonizado por
Martínez Campos en
favor de Afonso XII e
iniciase a Restauración.

54.  O novo sistema político foi configurado por
Canovas del Castillo,que foi nomeado
presidente do goberno.
 A Restauración baseouse en dous piares:
 Unha nova Constitución e a alternancia no poder
dos dous grandes partidos:
 A Constitución de 1876 intenta satisfacer
- aos progresistas e demócratas, incluindo
amplios dereitos e liberdades.
- aos moderados,proclamando a Soberanía
compartida entre o rei e as Cortes e a
confesionalidade do Estado.

55.  Se establece un réxime de alternancia de
partidos, que estaba pactada entre :
O Partido Conservador liderado por
Cánovas, defensores da orde social e
da Igrexa católica
O Partido liberal, liderado por Sagasta,
partidarios de importantes reformas
 Esta alternancia no poder, foi
posible grazas ao fraude electoral,
(se amañaban as eleccións)
e o caciquismo. Os caciques eran persoas
con influencia nas zonas rurais, que
forzaban á poboación a votar ao seu partido.
E si os resultados non eran os esperados se
manipulaban (pucherazo)

57.  Neste momento podemos destacar: a aparición
de partidos naciolistas no País Vasco, Cataluña
e Galicia.
 A Alternancia proporcionaba estabilidade
política, pero deixaba fora do goberno aos
outros grupos políticos: anarquistas, socialistas
e nacionalistas opoñíanse ao sistema.

60.  POLÍTICA
 Tras a invasión napoleónica,durante a Guerra da
Independencia ante o baleiro de poder formáronse
xuntas,que confluiron na Xunta Suprema do Reino
onde participan os liberais.
 Nos anos seguintes houbo un enfrontamento entre
o mantemento do Antigo Réximen que pretendían
os fidalgos e o clero que apoiaban a causa carlista
e o liberalismo que defendía a nova burguesía.
 A desamortización afectou ao clero que perdeu
patrimonio e parte dos seus privilexios.
 A política e asociedade estaba controlada polo
caciquismo.

61.  Coa división provincial de 1833 Galicia perdeu
a sua condición de reino e institíase como un
territorio mais do reino de España con catro
provincias en vez de sete.

62.  SOCIEDADE
 Galicia seguiu sendo un país de base agraria.
 O sistema baseábase em pequenas explotacións
familiares e terras comunais.
 Pervivía o sistema de foros, rendas de longa
duración que pagaban aos fidalgos.
 Destacaban na sociedade rural tres grupos:
Fidalgos, burguesía rendista e campesiños.
 Co crecemento de cidades como Vigo e A Coruña,
consolidouse unha burguesía industrial.

63.  Durante o século XIX
produciuse unha
emigración masiva cara a
América (Arxentina, Brasil,
México, Cuba...Coas
remesas construíronse
escolas e outras melloras.
 Tamen produciuse unha
emigración do campo ás
cidades.

65.  ECONOMÍA
 A industrialización chega a Galicia a finais do século
XIX
 Destaca a industria conserveira e astaleiros en Vigo e
a da siderúrxia e astaleiros en Ferrol, e a Fábrica de
tabacos da Coruña, onde tiveron lugar protestas
ludistas.

67.  GALEGUISMO E REXURDIMENTO
 Ao longo do século XIX aparece o nacionalismo
galego, tanto na vertente cultural como política:
 O Rexurdimento é o grande movemento cultural do
século XIX en Galicia.
 Supuxo a recuperación do galego como lingua
literaria e sentou as bases de posteriores
reivindicacións
políticas.
Destacan as figuras de Rosalía de Castro, Eduardo
Pondal e Curros Enriquez.

68.  A finais de século aparece un novo
movemento de reivindicación política galega,
o rexionalismo.que reclamaba a autonomía
política para Galicia, a eliminación do
caciquismo, a mellora económica e a
galeguización da administración.Estivo
encabezado por Manuel Murguía e Alfredo
Brañas.

69.  A primeira manifestación política do
galeguismo foi o provincialismo. Pretendían a
recuperación da unidade institucional de
Galicia (contra a división provincial)e a
reivindicación dun certo autogoberno.Isto
provocou o levantamento de Solís en 1846
que rematou cos fusilamentos de Carral.