SlideShare a Scribd company logo
WALONG (8) MAHAHALAGANG
HAKBANGIN
na Maaaring Gawin ng mga Magulang
Upang Maiwasan ang Pagpapakamatay
ng Anak
PANGUNAHING
SANGGUNIAN:
Nadine J. Kaslow, PhD, Polina Kitsis, Mili Anne
Thomas, MA, and Dorian A. Lamis, PhD
MAY MAGAGAWA ANG MGA MAGULANG
LABAN SA PAGPAPAKAMATAY NG ANAK
•Araw-araw, humigit-kumulang sa
labindalawang (12) kabataan o nagbibinata at
nagdadalaga ang namamatay sa suicide o
pagpapatiwakal. Sa bawat kamatayang ito na
sanhi ng pagpapakamatay, halos dalawampu’t
lima (25) ang pagtatangka na gawin ito.
MAY MAGAGAWA ANG MGA MAGULANG
LABAN SA PAGPAPAKAMATAY NG ANAK
• Ang mga magulang ay makatutulong na maiwasan o
masawata ang pagpapatiwakal sa pamamagitan ng pag-
alam o pagkilala sa mga warning signs o mga
palatandaan ng babala nito, pagtukoy sa mga risk factors
o sanhi, pagsulong sa protective factors o mga salik na
nakapagpo-protekta, at ang pag-alam kung paano
makipag-usap sa kanilang mga anak at humingi ng mga
serbisyong may kinalamang sa pangkalusugang mental
(mental health).
MAY MAGAGAWA ANG MGA MAGULANG
LABAN SA PAGPAPAKAMATAY NG ANAK
•Maaari ninyong pagtibayin ang inyong
kapasidad at maging ng inyong mga anak sa
pamamagitan ng pagsunod sa walong (8) mga
hakbanging ito:
1. ALAMIN ANG MGA KATOTOHANANG NAKAPALIBOT
SA ISYU NG PAGPAPATIWAKAL
• Ang imporasyon ay kapangyarihan at ang sobrang fake news o
maling mga impormasyon tungkol sa pagpapakamatay ng isang
tao ay maaaring magdulot ng mga nakamamatay na epekto. Ang
paghihiwalay sa mito o maling impormasyon mula sa
katotohanan o tamang impormasyon ay maaaring magpatibay
sa inyong kapasidad upang tulungan ang inyong anak na nasa
masamang kalagayan o pagkabalisa.
1. ALAMIN ANG MGA KATOTOHANANG NAKAPALIBOT
SA ISYU NG PAGPAPATIWAKAL
• Mito – Ang pagpapatiwakal ng mga tinedyer ay hindi problema
• Katotohanan – Ang pagpapatiwakal ng mga tinedyer ay isang
malaking problema na nakaaapekto sa mga kabataan; ito ay
ikatlong nangungunang sanhi ng pagkamatay sa mga nasa edad
sampu hanggang dalawampu’t apat na taong gulang (10-24-
year olds)
1. ALAMIN ANG MGA KATOTOHANANG NAKAPALIBOT
SA ISYU NG PAGPAPATIWAKAL
• Mito – Ang pagtatanong tungkol sa pagpapatiwakal ay nagdudulot ng
pag-uugaling mapagpatiwakal (suicidal behavior)
• Katotohanan – Ang pagtalakay sa isyu o paksa ng pagpapatiwakal sa
isang mapagmalasakit, masinsinan, at hindi mapang-husgang
pamamaraan ay nagpapakita na ikaw ay seryosong isinasaalang-alang ang
kapakanan ng iyong anak at tumutugon sa kanyang emosyonal na
nararamdaman o kasakitan
1. ALAMIN ANG MGA KATOTOHANANG NAKAPALIBOT
SA ISYU NG PAGPAPATIWAKAL
• Mito – Tanging ang isang propesyonal lamang ang
makatutukoy sa isang batang nasa peligro o panganib ng
kaugaliang mapagpatiwakal (suicidal behavior)
• Katotohanan – Ang mga magulang at iba pang tagapag-bigay-
lingap (caregivers) ay madalas na unang nakakikilala sa mga
senyales o palatandaan ng babala (warning sign) at higit na may
kakayahang sumaklolo sa mapagmalasakit na kaparaanan
2. KILALANIN ANG MGA WARNING SIGNS O
SENYALES AT PALATANDAAN NG BABALA
• May mga pag-aaral o pananaliksik na nagpapakita na sa apat (4) sa bawat
limang (5) kabataan o tinedyer na nagtatangkang wakasan o kitlin ang kanilang
sariling buhay, ang mga ito ay kinakitaan ng maliwanag na mga paunang
senyales, kung kaya’t kailangan nating malaman ang mga ito. Ang isang
senyales ay hindi nangangahulugan na ang inyong anak ay agad nang
magtatangka na kitlin ang kaniyang buhay, ngunit hindi ito dapat ipagsawalang-
bahala. Agarang tugunan ang sitwasyon ng inyong anak nang may
pagmamalasakit at pagmamahal. Huwag iisipin na ang isang pagtatangka ay
nangangahulugan lamang ng pagkuha ng inyong atensiyon o pagpapapansin!
2. KILALANIN ANG MGA WARNING SIGNS O
SENYALES AT PALATANDAAN NG BABALA
 Mga pagbabago sa personalidad o katauhan: kalungkutan, pag-iwas sa
iba o mga gawaing madalas kinawiwilihan (withdrawal), pagiging
iritable, anxiety, labis na kapaguran (exhaustion), kawalan ng tamang
desisyon (indecision);
 Mga pagbabago sa pag-uugali (behavior): pagdalang ng mga
pagkakataong nakikihalubilo sa iba o sosyal na relasyon, sa paaralan
at/o sa pagtatrabaho, pagbawas sa mga pagkakataong sumasali sa mga
positibong gawain;
2. KILALANIN ANG MGA WARNING SIGNS O
SENYALES AT PALATANDAAN NG BABALA
 Pagkaantala ng pagtulog (sleep disturbance): hindi makatulog
(insomnia), sobrang pagtulog (oversleeping); mga bangungot o
masamang panaginip (nightmares);
 Mga pagbabago sa mga nakagawian pagdating sa pagkain: kawalan ng
gana sa pagkain (loss of appetite), biglang pagbawas ng timbang
(weight loss), o sobrang pagkain (overeating); at
 Takot na mawalan ng kontrol: pabago-bago o hindi maintindihang ugali
(erratic o unpredictable behavior), pananakit sa sarili o ibang tao.
3. ALAMIN ANG MGA RISK FACTOR O SANHI
Alamin ang ilang mga sitwasyon at kondisyon na may kinalaman sa
pagtaas ng tyansa o peligro (risk) ng pagpapatiwakal.
 Mga nakaraang pagtatangka ng pagpapatiwakal (suicide attempt)
 Mga karamdamang may kinalaman sa kalusugang mental (mental
health disorders) tulad ng depresyon at anxiety
 Labis na pag-inom ng alak o paggamit ng mga ipinagbabawal na
gamot (alcohol and other substance abuse)
3. ALAMIN ANG MGA RISK FACTOR O SANHI
 Pagkaramdam ng kawalan ng pag-asa, kawalan ng makakapitan o
mahihingan ng tulong, pagkabagabag o paninisi sa sarili (guilt), labis na
kalungkutan o pag-iisa, kawalan ng halaga sa buhay, mababang tiwala
sa sarili
 Pagkawala ng interes sa mga kaibigan, mga kinawiwilihang gawin o
libangan (hobbies), o mga gawaing dati nang ginagawa o
pinagkakaabalahan
 Agresibong ugali o pagiging agresibo
3. ALAMIN ANG MGA RISK FACTOR O SANHI
 Pambubulas (Bullying) o pagiging “bully” sa paaralan o sa mga
panlipunang lugar
 Nakababahalang pag-uugali (disruptive behavior), kasama na ang mga
problemang pang-disiplina sa paaralan o sa tahanan
 Delikadong pag-uugali (High risk behaviors) tulad ng pag-inom ng alak
na susundan ng pagmamaneho at kawalan ng maayos na
pagdedesisyon (drinking and driving, poor decision-making)
3. ALAMIN ANG MGA RISK FACTOR O SANHI
 Lubhang masakit o hindi pa gaanong matagal na pagkawala o
kawalan (loss) tulad ng pagkamatay ng mahal sa buhay o
kakilala, diborsyo o paghihiwalay ng mag-asawa o
magkasintahan
 Kasaysayan ng pagpapatiwakal sa pamilya
 Karahasan sa loob mismo ng pamilya (domestic violence, child
abuse or neglect)
3. ALAMIN ANG MGA RISK FACTOR O SANHI
 Pagkabalisa sa kalagayan o katauhang seksuwal o pangkasarian (Sexual
orientation and identity confusion) tulad ng kakulangan sa suporta o
pagtanggap mula sa pamilya at mga kakilala o pambubulas sa panahon
o proseso ng paglaladlad o paglalantad ng tunay na kasarian sa lipunan
(lack of support or bullying during the coming out process)
 Pagkakaroon ng akses o pag-abot sa mga nakamamatay na kaparaanan
o bagay tulad ng mga baril, pildura (pills), kutsilyo o patalim at maging
iligal o ipinagbabawal na droga
3. ALAMIN ANG MGA RISK FACTOR O SANHI
 Labis na takot o trauma (stigma) na may kinalaman sa pagkuha ng
mga serbisyong may kaugnayan sa kalusugang mental
 Mga balakid sa pag-akses o pagtamo sa mga serbisyong nauugnay sa
kalusugang mental tulad ng kakulangan sa bilingual na mga
tagapaglingap, hindi maayos na transportasyon at mga gastusin (lack
of bilingual service providers, unreliable transportation, financial
costs)
4. ALAMIN ANG MGA SALIK NA
NAKAPAGPO-PROTEKTA
Ang mga kadahilanan o salik na ito ay ipinakita na mayroong mga
epektong pang-proteksiyon laban sa pagpapakamatay ng tinedyer:
 Mga kasanayan sa paglutas ng problema, paglutas ng kontrahan, at
paghawak ng mga problema sa isang hindi marahas na kaparaanan
 Malakas na koneksyon sa pamilya, mga kaibigan, at suporta mula sa
komunidad
• Pinaghihigpitan mula sa nakamamatay na paraan ng pagpapakamatay
4. ALAMIN ANG MGA SALIK NA
NAKAPAGPO-PROTEKTA
 Mga paniniwala sa kultura at relihiyon na humihimok
sa pagpapakamatay at sumusuporta sa pangangalaga
sa sarili
 Madaling pag-access sa mga serbisyo
 Suporta sa pamamagitan ng patuloy na kalusugang
medikal at mental na mga relasyon sa pangangalaga
5. GUMAWA NG MGA HAKBANG SA
PAG-IINGAT
Hindi ka nag-iisa o mahina; maaari mong bantayan ang iyong tinedyer
laban sa posibilidad ng pagpapakamatay.
 Makipag-ugnayan sa positibong paraan sa iyong tinedyer (magbigay ng
tiyak na puna o feedback, mga papuri para sa mabuting trabaho o
gawain.)
 Palakasin ang kanyang paglahok sa mga positibong aktibidad o gawain
(itaguyod ang paglahok sa mga klab / isports)
5. GUMAWA NG MGA HAKBANG SA
PAG-IINGAT
 Subaybayan nang may naaangkop na kadahilanan ang mga pinupuntahan
ng iyong tinedyer na anak at maging ang kanyang komunikasyon (texting,
Facebook, Twitter) kasama ang layunin ng pagtataguyod ng kaligtasan
 Magkaroon ng kamalayan sa panlipunang kapaligiran ng iyong tinedyer
(mga kaibigan, mga kasamahan sa koponan, coach) at regular na makipag-
usap sa ibang magulang sa inyong pamayanan
 Regular na makipag-usap sa mga guro ng iyong tinedyer upang matiyak
ang kaligtasan sa paaralan
5. GUMAWA NG MGA HAKBANG SA
PAG-IINGAT
 Limitahan ang pag-akses ng iyong anak sa alkohol, mga
nireresetang gamot, iligal na droga, mga kutsilyo at baril
 Kausapin ang iyong anak tungkol sa iyong mga alalahanin;
tanungin mo siya nang direkta tungkol sa mga saloobin
kaugnay ng pagpapakamatay
 Ipaliwanag ang kahalagahan ng therapy at paggagamot upang
pamahalaan ang mga sintomas
5. GUMAWA NG MGA HAKBANG SA
PAG-IINGAT
 Tugunan ang iyong mga alalahanin kasama ang iba
pang mga nakatatanda na may kinalaman sa buhay ng
iyong anak (mga guro, coach, pamilya)
 Talakayin ang iyong mga alalahanin kasama ang
kanyang pediatrician upang makahanap ng mga referral
kaugnay ng kalusugang mental
6. KAUSAPIN ANG IYONG ANAK
TUNGKOL SA PAGPAPATIWAKAL
Ang pakikipag-usap sa iyong tinedyer tungkol sa isang paksa
tulad ng pagpapakamatay ay maaaring halos imposible.
Magkaroon ng mahalagang talakayang ito kasama ang iyong
tinedyer sa pamamagitan ng paggamit ng mga payong ito:
 Makipag-usap sa isang kalmado, di-nag-aakusang
pamamaraan
 Ipahayag ang mapagmahal na pagmamalasakit
6. KAUSAPIN ANG IYONG ANAK
TUNGKOL SA PAGPAPATIWAKAL
 Ipabatid kung gaano siya kahalaga sa iyo
 Ituon ang iyong pag-aalala para sa kabutihan ng
iyong tinedyer at kanyang kalusugan
 Gumawa ng mga pahayag na may "Ako" upang
maiparating na naiintindihan mo ang mga stressor
na maaaring kanyang nararanasan
6. KAUSAPIN ANG IYONG ANAK
TUNGKOL SA PAGPAPATIWAKAL
 Hikayatin ang mga pag-uugali na may kinalaman sa
paghahanap ng tulong-propesyonal (hanapin ang mga
naaangkop na mapagkukunang-bagay o resources)
 Tiyakin sa iyong anak na ang paghahanap ng mga
serbisyo kaugnay ng problemang mental ay maaaring
bumago sa kanyang pananaw
7. HUMINGI NG MGA SERBISYONG
PANGKALUSUGANG MENTAL
Ang mga propesyonal sa kalusugang mental ay maaaring maging
mahalagang kasosyo sa pag-iwas sa pagpapakamatay ng mga tinedyer.
a. Gumawa ng naaangkop na pagkilos upang maprotektahan ang iyong anak
 Kung sa tingin mo ay may isang bagay na "hindi tama"
 Kung napansin mo ang mga palatandaan ng babala o senyales (warning
signs)
 Kung nakilala mo na ang iyong anak ay mayroong maraming mga risk
factors o sanhi at ilan sa mga pam-protektang salik na nakalista sa itaas
7. HUMINGI NG MGA SERBISYONG
PANGKALUSUGANG MENTAL
b. Maghanap ng isang tagapagbigay ng kalusugang pangkaisipan na may
karanasan sa pagpapakamatay ng mga kabataan
 Pumili ng isang tagapagbigay ng kalusugang mental kung kanino ang iyong
anak at ikaw ay komportable
 Aktibong makilahok sa therapy ng iyong anak
c. Kung nalalapit na ang panganib, tumawag sa mga emergency hotline tulad
ng 117 o dalhin ang iyong anak sa pinakamalapit na emergency room
8. MAGDASAL AT MAGKAROON NANG MAS PINAIGTING
NA RELASYONG ISPIRITUWAL SA PANGINOON
 Manalangin nang taimtim at tahimik sa loob ng kwarto o isang sulok kung
saan walang makaririnig at payuhan ang anak na gawin rin ito sa tuwing
nababagabag ng kaugaliang mapagpatiwakal
 Himukin ang anak na manalangin kasama ang pamilya o mga kaibigan
kapag mapayapa na ang kaisipan laban sa kaugaliang mapagpatiwakal
(suicidal behavior)
 Sumangguni sa isang gabay ispirituwal (spiritual adviser) tulad ng pari o
pastor upang sabihin ang mga negatibong nararamdaman patungkol sa
sarili o pamilya kasama na ang anak
MGA SANGGUNIAN:
Amerika at ibang bansa
1. 1-800-273-TALK (8255) – National Suicide Prevention Lifeline
2. American Association of Suicidology:
3. http://www.suicidology.org
4. Light for Life Program: http://www.yellowribbon.org/
5. National Institute of Mental Health Suicide Prevention
6. Resources
7. http://www.nimh.nih.gov/health/topics/suicideprevention/
8. index.shtml
9. National Mental Health Association: www.nmha.org
10. S.O.S High School Suicide Prevention Program:
11. http://www.mentalhealthscreening.org/highschool
12. Suicide Awareness/Voices of Education (SAVE):
13. www.save.org
14. Suicide Prevention Therapist Finder (SPTF):
15. http://www.HelpPRO.com/SPTF
MGA SANGGUNIAN:
Pilipinas
1. (02) 8969191 – Hotline
2. 09178549191 – Mobile Number
3. 09178998727 (USAP)
4. 989 8727 (USAP)
5. Emergency Hotline: Patrol 117

More Related Content

What's hot

PAGKAMAMAMAYAN.pptx
PAGKAMAMAMAYAN.pptxPAGKAMAMAMAYAN.pptx
PAGKAMAMAMAYAN.pptx
NathanCabangbang
 
Sex at gender
Sex at genderSex at gender
Philippine Religious Festivals
Philippine Religious FestivalsPhilippine Religious Festivals
Philippine Religious Festivals
Jewel Jem
 
Anekdota FILIPINO 10 MODYUL 3
Anekdota FILIPINO 10 MODYUL 3Anekdota FILIPINO 10 MODYUL 3
Anekdota FILIPINO 10 MODYUL 3
jessacada
 
Contemporary filipino composers
Contemporary filipino composersContemporary filipino composers
Contemporary filipino composers
Cey Gloria
 
Active recreation quarter 3
Active recreation quarter 3Active recreation quarter 3
Active recreation quarter 3
mrnllmae
 
kontemporaryong isyu.pptx
kontemporaryong isyu.pptxkontemporaryong isyu.pptx
kontemporaryong isyu.pptx
JocelynRoxas3
 
ESP 10-Makataong Kilos.ppt
ESP 10-Makataong Kilos.pptESP 10-Makataong Kilos.ppt
ESP 10-Makataong Kilos.ppt
russelsilvestre1
 
AP10-Q3-WEEK 3-4.pptx
AP10-Q3-WEEK 3-4.pptxAP10-Q3-WEEK 3-4.pptx
AP10-Q3-WEEK 3-4.pptx
MaryJoyTolentino8
 
New music composers
New music composers New music composers
New music composers
Alex Acayen
 
Diagnostic Test for MAPEH 9
Diagnostic Test for MAPEH 9Diagnostic Test for MAPEH 9
Diagnostic Test for MAPEH 9
SarahGraceManuel
 
Arts QUARTER IV: ORIGINAL PERFORMANCE WITH THE USE OF MEDIA
Arts QUARTER IV: ORIGINAL PERFORMANCE WITH THE USE OF MEDIAArts QUARTER IV: ORIGINAL PERFORMANCE WITH THE USE OF MEDIA
Arts QUARTER IV: ORIGINAL PERFORMANCE WITH THE USE OF MEDIA
mrianzo
 
MGA ORGANISASYONG NAGTATAGUYOD SA KARAPATANG PANTAO
MGA ORGANISASYONG NAGTATAGUYOD SA KARAPATANG PANTAOMGA ORGANISASYONG NAGTATAGUYOD SA KARAPATANG PANTAO
MGA ORGANISASYONG NAGTATAGUYOD SA KARAPATANG PANTAO
Miss Ivy
 
P.E G10 3RD QUARTER.pptx
P.E G10 3RD QUARTER.pptxP.E G10 3RD QUARTER.pptx
P.E G10 3RD QUARTER.pptx
RovelynEndaya1
 
Learners material in arts grade 10 unit 3
Learners material in arts grade 10 unit 3Learners material in arts grade 10 unit 3
Learners material in arts grade 10 unit 3
Ronalyn Concordia
 
Intentional injuries
Intentional injuriesIntentional injuries
Intentional injuries
Donavill Capuras
 
Grade 10 Health UNIT 3 health trends issues and concern Global level
Grade 10 Health UNIT 3 health trends issues and concern Global levelGrade 10 Health UNIT 3 health trends issues and concern Global level
Grade 10 Health UNIT 3 health trends issues and concern Global level
mrianzo
 
Maryo J Delos Reyes
Maryo J Delos ReyesMaryo J Delos Reyes
Maryo J Delos Reyes
Alvin Parcon
 
Mga Hakbang sa Pagbuo ng Community-Based Disaster Risk Reduction and Manageme...
Mga Hakbang sa Pagbuo ng Community-Based Disaster Risk Reduction and Manageme...Mga Hakbang sa Pagbuo ng Community-Based Disaster Risk Reduction and Manageme...
Mga Hakbang sa Pagbuo ng Community-Based Disaster Risk Reduction and Manageme...
ruth ferrer
 
ESP10 Mga Isyung Moral Tungkol sa Buhay
 ESP10 Mga Isyung Moral Tungkol sa Buhay ESP10 Mga Isyung Moral Tungkol sa Buhay
ESP10 Mga Isyung Moral Tungkol sa Buhay
Ma. Hazel Forastero
 

What's hot (20)

PAGKAMAMAMAYAN.pptx
PAGKAMAMAMAYAN.pptxPAGKAMAMAMAYAN.pptx
PAGKAMAMAMAYAN.pptx
 
Sex at gender
Sex at genderSex at gender
Sex at gender
 
Philippine Religious Festivals
Philippine Religious FestivalsPhilippine Religious Festivals
Philippine Religious Festivals
 
Anekdota FILIPINO 10 MODYUL 3
Anekdota FILIPINO 10 MODYUL 3Anekdota FILIPINO 10 MODYUL 3
Anekdota FILIPINO 10 MODYUL 3
 
Contemporary filipino composers
Contemporary filipino composersContemporary filipino composers
Contemporary filipino composers
 
Active recreation quarter 3
Active recreation quarter 3Active recreation quarter 3
Active recreation quarter 3
 
kontemporaryong isyu.pptx
kontemporaryong isyu.pptxkontemporaryong isyu.pptx
kontemporaryong isyu.pptx
 
ESP 10-Makataong Kilos.ppt
ESP 10-Makataong Kilos.pptESP 10-Makataong Kilos.ppt
ESP 10-Makataong Kilos.ppt
 
AP10-Q3-WEEK 3-4.pptx
AP10-Q3-WEEK 3-4.pptxAP10-Q3-WEEK 3-4.pptx
AP10-Q3-WEEK 3-4.pptx
 
New music composers
New music composers New music composers
New music composers
 
Diagnostic Test for MAPEH 9
Diagnostic Test for MAPEH 9Diagnostic Test for MAPEH 9
Diagnostic Test for MAPEH 9
 
Arts QUARTER IV: ORIGINAL PERFORMANCE WITH THE USE OF MEDIA
Arts QUARTER IV: ORIGINAL PERFORMANCE WITH THE USE OF MEDIAArts QUARTER IV: ORIGINAL PERFORMANCE WITH THE USE OF MEDIA
Arts QUARTER IV: ORIGINAL PERFORMANCE WITH THE USE OF MEDIA
 
MGA ORGANISASYONG NAGTATAGUYOD SA KARAPATANG PANTAO
MGA ORGANISASYONG NAGTATAGUYOD SA KARAPATANG PANTAOMGA ORGANISASYONG NAGTATAGUYOD SA KARAPATANG PANTAO
MGA ORGANISASYONG NAGTATAGUYOD SA KARAPATANG PANTAO
 
P.E G10 3RD QUARTER.pptx
P.E G10 3RD QUARTER.pptxP.E G10 3RD QUARTER.pptx
P.E G10 3RD QUARTER.pptx
 
Learners material in arts grade 10 unit 3
Learners material in arts grade 10 unit 3Learners material in arts grade 10 unit 3
Learners material in arts grade 10 unit 3
 
Intentional injuries
Intentional injuriesIntentional injuries
Intentional injuries
 
Grade 10 Health UNIT 3 health trends issues and concern Global level
Grade 10 Health UNIT 3 health trends issues and concern Global levelGrade 10 Health UNIT 3 health trends issues and concern Global level
Grade 10 Health UNIT 3 health trends issues and concern Global level
 
Maryo J Delos Reyes
Maryo J Delos ReyesMaryo J Delos Reyes
Maryo J Delos Reyes
 
Mga Hakbang sa Pagbuo ng Community-Based Disaster Risk Reduction and Manageme...
Mga Hakbang sa Pagbuo ng Community-Based Disaster Risk Reduction and Manageme...Mga Hakbang sa Pagbuo ng Community-Based Disaster Risk Reduction and Manageme...
Mga Hakbang sa Pagbuo ng Community-Based Disaster Risk Reduction and Manageme...
 
ESP10 Mga Isyung Moral Tungkol sa Buhay
 ESP10 Mga Isyung Moral Tungkol sa Buhay ESP10 Mga Isyung Moral Tungkol sa Buhay
ESP10 Mga Isyung Moral Tungkol sa Buhay
 

Similar to Suicide Prevention - Battling Depression and Mental Disorders

Alyza
AlyzaAlyza
Pagtukoy sa Karahasan sa Paaralan.pptx
Pagtukoy sa Karahasan sa Paaralan.pptxPagtukoy sa Karahasan sa Paaralan.pptx
Pagtukoy sa Karahasan sa Paaralan.pptx
MartinGeraldine
 
EsP10: Mga isyung moral tungkol sa Buhay_044009.pptx
EsP10: Mga isyung moral tungkol sa Buhay_044009.pptxEsP10: Mga isyung moral tungkol sa Buhay_044009.pptx
EsP10: Mga isyung moral tungkol sa Buhay_044009.pptx
Jun-Jun Borromeo
 
ESP PowerPoint grade 8Modyul-14.3-14.4.pptx
ESP PowerPoint grade 8Modyul-14.3-14.4.pptxESP PowerPoint grade 8Modyul-14.3-14.4.pptx
ESP PowerPoint grade 8Modyul-14.3-14.4.pptx
ElyannaGracelRaton
 
MODYUL 14: KARAHASAN SA PAARALAN
MODYUL 14: KARAHASAN SA PAARALANMODYUL 14: KARAHASAN SA PAARALAN
MODYUL 14: KARAHASAN SA PAARALAN
Cj Punsalang
 
Karahasan sa Paaralan
Karahasan sa PaaralanKarahasan sa Paaralan
Karahasan sa Paaralan
Marydel Padaya
 
Suicide Awareness & Prevention.pptx
Suicide Awareness & Prevention.pptxSuicide Awareness & Prevention.pptx
Suicide Awareness & Prevention.pptx
MaMargaritadelaCruz1
 
Modyul 2 sub modyul 2.3 paksa 1 2
Modyul 2 sub modyul 2.3 paksa 1 2Modyul 2 sub modyul 2.3 paksa 1 2
Modyul 2 sub modyul 2.3 paksa 1 2Dhon Reyes
 
Aking karapatan, dapat kong malaman upang pang-aabuso.pptx
Aking karapatan, dapat kong malaman upang pang-aabuso.pptxAking karapatan, dapat kong malaman upang pang-aabuso.pptx
Aking karapatan, dapat kong malaman upang pang-aabuso.pptx
Jeuness
 
Mga isyu sa dignidad at sekswalidad
Mga isyu sa dignidad at sekswalidadMga isyu sa dignidad at sekswalidad
Mga isyu sa dignidad at sekswalidad
MartinGeraldine
 
masciesp10m13vbjhvhhbb-200512032129.pptx
masciesp10m13vbjhvhhbb-200512032129.pptxmasciesp10m13vbjhvhhbb-200512032129.pptx
masciesp10m13vbjhvhhbb-200512032129.pptx
RyzaMendoza3
 
MODULE-14-ppt-G8-UPDATED NAVAJA.pptx
MODULE-14-ppt-G8-UPDATED NAVAJA.pptxMODULE-14-ppt-G8-UPDATED NAVAJA.pptx
MODULE-14-ppt-G8-UPDATED NAVAJA.pptx
maryannnavaja1
 
Paggalang sa Buhay(Edukasyon sa Pagpapakatao)
Paggalang sa Buhay(Edukasyon sa Pagpapakatao)Paggalang sa Buhay(Edukasyon sa Pagpapakatao)
Paggalang sa Buhay(Edukasyon sa Pagpapakatao)
FranzesCymaBagyanDal1
 
EsP 10_ Modyul 10 :Mga isyung moral tungkol sa buhay
EsP 10_ Modyul 10 :Mga isyung moral tungkol sa buhayEsP 10_ Modyul 10 :Mga isyung moral tungkol sa buhay
EsP 10_ Modyul 10 :Mga isyung moral tungkol sa buhay
NerizaHernandez2
 
BERT Station 2_Be Protected-1.pptx
BERT Station 2_Be Protected-1.pptxBERT Station 2_Be Protected-1.pptx
BERT Station 2_Be Protected-1.pptx
XymonJohnChloeLonzan1
 
1. Isyu sa Seksuwalidad, Suriin at Pagpasiyahan.pptx
1. Isyu sa Seksuwalidad, Suriin at Pagpasiyahan.pptx1. Isyu sa Seksuwalidad, Suriin at Pagpasiyahan.pptx
1. Isyu sa Seksuwalidad, Suriin at Pagpasiyahan.pptx
gdagan1
 
Moral Na Isyu Paggalang sa Buhay
Moral Na Isyu Paggalang sa BuhayMoral Na Isyu Paggalang sa Buhay
Moral Na Isyu Paggalang sa Buhay
Russel Silvestre
 
reproductive health
reproductive health reproductive health
reproductive health
SyrelBarrientos
 
ESP LESSON WEEK 3.pptx ANG PAGMAMAHAL SA BAYAN
ESP LESSON WEEK 3.pptx ANG PAGMAMAHAL SA BAYANESP LESSON WEEK 3.pptx ANG PAGMAMAHAL SA BAYAN
ESP LESSON WEEK 3.pptx ANG PAGMAMAHAL SA BAYAN
gianellakhaye22
 

Similar to Suicide Prevention - Battling Depression and Mental Disorders (20)

Alyza
AlyzaAlyza
Alyza
 
Pagtukoy sa Karahasan sa Paaralan.pptx
Pagtukoy sa Karahasan sa Paaralan.pptxPagtukoy sa Karahasan sa Paaralan.pptx
Pagtukoy sa Karahasan sa Paaralan.pptx
 
EsP10: Mga isyung moral tungkol sa Buhay_044009.pptx
EsP10: Mga isyung moral tungkol sa Buhay_044009.pptxEsP10: Mga isyung moral tungkol sa Buhay_044009.pptx
EsP10: Mga isyung moral tungkol sa Buhay_044009.pptx
 
ESP PowerPoint grade 8Modyul-14.3-14.4.pptx
ESP PowerPoint grade 8Modyul-14.3-14.4.pptxESP PowerPoint grade 8Modyul-14.3-14.4.pptx
ESP PowerPoint grade 8Modyul-14.3-14.4.pptx
 
ISYUNG MORAL.pptx
ISYUNG MORAL.pptxISYUNG MORAL.pptx
ISYUNG MORAL.pptx
 
MODYUL 14: KARAHASAN SA PAARALAN
MODYUL 14: KARAHASAN SA PAARALANMODYUL 14: KARAHASAN SA PAARALAN
MODYUL 14: KARAHASAN SA PAARALAN
 
Karahasan sa Paaralan
Karahasan sa PaaralanKarahasan sa Paaralan
Karahasan sa Paaralan
 
Suicide Awareness & Prevention.pptx
Suicide Awareness & Prevention.pptxSuicide Awareness & Prevention.pptx
Suicide Awareness & Prevention.pptx
 
Modyul 2 sub modyul 2.3 paksa 1 2
Modyul 2 sub modyul 2.3 paksa 1 2Modyul 2 sub modyul 2.3 paksa 1 2
Modyul 2 sub modyul 2.3 paksa 1 2
 
Aking karapatan, dapat kong malaman upang pang-aabuso.pptx
Aking karapatan, dapat kong malaman upang pang-aabuso.pptxAking karapatan, dapat kong malaman upang pang-aabuso.pptx
Aking karapatan, dapat kong malaman upang pang-aabuso.pptx
 
Mga isyu sa dignidad at sekswalidad
Mga isyu sa dignidad at sekswalidadMga isyu sa dignidad at sekswalidad
Mga isyu sa dignidad at sekswalidad
 
masciesp10m13vbjhvhhbb-200512032129.pptx
masciesp10m13vbjhvhhbb-200512032129.pptxmasciesp10m13vbjhvhhbb-200512032129.pptx
masciesp10m13vbjhvhhbb-200512032129.pptx
 
MODULE-14-ppt-G8-UPDATED NAVAJA.pptx
MODULE-14-ppt-G8-UPDATED NAVAJA.pptxMODULE-14-ppt-G8-UPDATED NAVAJA.pptx
MODULE-14-ppt-G8-UPDATED NAVAJA.pptx
 
Paggalang sa Buhay(Edukasyon sa Pagpapakatao)
Paggalang sa Buhay(Edukasyon sa Pagpapakatao)Paggalang sa Buhay(Edukasyon sa Pagpapakatao)
Paggalang sa Buhay(Edukasyon sa Pagpapakatao)
 
EsP 10_ Modyul 10 :Mga isyung moral tungkol sa buhay
EsP 10_ Modyul 10 :Mga isyung moral tungkol sa buhayEsP 10_ Modyul 10 :Mga isyung moral tungkol sa buhay
EsP 10_ Modyul 10 :Mga isyung moral tungkol sa buhay
 
BERT Station 2_Be Protected-1.pptx
BERT Station 2_Be Protected-1.pptxBERT Station 2_Be Protected-1.pptx
BERT Station 2_Be Protected-1.pptx
 
1. Isyu sa Seksuwalidad, Suriin at Pagpasiyahan.pptx
1. Isyu sa Seksuwalidad, Suriin at Pagpasiyahan.pptx1. Isyu sa Seksuwalidad, Suriin at Pagpasiyahan.pptx
1. Isyu sa Seksuwalidad, Suriin at Pagpasiyahan.pptx
 
Moral Na Isyu Paggalang sa Buhay
Moral Na Isyu Paggalang sa BuhayMoral Na Isyu Paggalang sa Buhay
Moral Na Isyu Paggalang sa Buhay
 
reproductive health
reproductive health reproductive health
reproductive health
 
ESP LESSON WEEK 3.pptx ANG PAGMAMAHAL SA BAYAN
ESP LESSON WEEK 3.pptx ANG PAGMAMAHAL SA BAYANESP LESSON WEEK 3.pptx ANG PAGMAMAHAL SA BAYAN
ESP LESSON WEEK 3.pptx ANG PAGMAMAHAL SA BAYAN
 

More from Glenn Rivera

School Calendar 2023-2024 DO_s2023_022.pdf
School Calendar 2023-2024 DO_s2023_022.pdfSchool Calendar 2023-2024 DO_s2023_022.pdf
School Calendar 2023-2024 DO_s2023_022.pdf
Glenn Rivera
 
DepEd New Hiring and Selection Guidelines - DO_s2023_007
DepEd New Hiring and Selection Guidelines - DO_s2023_007DepEd New Hiring and Selection Guidelines - DO_s2023_007
DepEd New Hiring and Selection Guidelines - DO_s2023_007
Glenn Rivera
 
Summative Test - Araling Panlipunan Grade 8 - Kasaysayan ng Daigdig - With An...
Summative Test - Araling Panlipunan Grade 8 - Kasaysayan ng Daigdig - With An...Summative Test - Araling Panlipunan Grade 8 - Kasaysayan ng Daigdig - With An...
Summative Test - Araling Panlipunan Grade 8 - Kasaysayan ng Daigdig - With An...
Glenn Rivera
 
DLP - Detailed Lesson Plan - Patakarang Piskal
DLP - Detailed Lesson Plan - Patakarang PiskalDLP - Detailed Lesson Plan - Patakarang Piskal
DLP - Detailed Lesson Plan - Patakarang Piskal
Glenn Rivera
 
Detailed Lesson - DL - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan.pptx
Detailed Lesson - DL - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan.pptxDetailed Lesson - DL - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan.pptx
Detailed Lesson - DL - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan.pptx
Glenn Rivera
 
Detailed Lesson Plan - DLP - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan...
Detailed Lesson Plan - DLP - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan...Detailed Lesson Plan - DLP - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan...
Detailed Lesson Plan - DLP - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan...
Glenn Rivera
 
Pass the LET (Licensure Examination for Teachers) in 15 Ways
Pass the LET (Licensure Examination for Teachers) in 15 WaysPass the LET (Licensure Examination for Teachers) in 15 Ways
Pass the LET (Licensure Examination for Teachers) in 15 Ways
Glenn Rivera
 
RPMS IPCRF Memo 2023 DM_s2023_008.pdf
RPMS IPCRF Memo 2023 DM_s2023_008.pdfRPMS IPCRF Memo 2023 DM_s2023_008.pdf
RPMS IPCRF Memo 2023 DM_s2023_008.pdf
Glenn Rivera
 
Basic Research on Sibling Rivalry - Sociological Way
Basic Research on Sibling Rivalry - Sociological WayBasic Research on Sibling Rivalry - Sociological Way
Basic Research on Sibling Rivalry - Sociological Way
Glenn Rivera
 
Innovation Project Proposal in DepEd - Super Draft
Innovation Project Proposal in DepEd - Super DraftInnovation Project Proposal in DepEd - Super Draft
Innovation Project Proposal in DepEd - Super Draft
Glenn Rivera
 
Action Research Proposal in DepEd - Super Draft
Action Research Proposal in DepEd - Super DraftAction Research Proposal in DepEd - Super Draft
Action Research Proposal in DepEd - Super Draft
Glenn Rivera
 
An Maki-amiguhon na Miya (Minasabate Story) - The Friendly Kitten
An Maki-amiguhon na Miya (Minasabate Story) - The Friendly KittenAn Maki-amiguhon na Miya (Minasabate Story) - The Friendly Kitten
An Maki-amiguhon na Miya (Minasabate Story) - The Friendly Kitten
Glenn Rivera
 
LET Reviewer - Philippine History MCQs
LET Reviewer - Philippine History MCQsLET Reviewer - Philippine History MCQs
LET Reviewer - Philippine History MCQs
Glenn Rivera
 
LET Reviewer - Philippine History - Part II
LET Reviewer - Philippine History - Part IILET Reviewer - Philippine History - Part II
LET Reviewer - Philippine History - Part II
Glenn Rivera
 
Philippine Violent Elections 2022
Philippine Violent Elections 2022Philippine Violent Elections 2022
Philippine Violent Elections 2022
Glenn Rivera
 
Labor Vote and Labour Party in the Philippines?
Labor Vote and Labour Party in the Philippines?Labor Vote and Labour Party in the Philippines?
Labor Vote and Labour Party in the Philippines?
Glenn Rivera
 
Teachers Should Walk The Talk
Teachers Should Walk The TalkTeachers Should Walk The Talk
Teachers Should Walk The Talk
Glenn Rivera
 
Getting Employed Fast - Precarious Employment Patterns
Getting Employed Fast - Precarious Employment PatternsGetting Employed Fast - Precarious Employment Patterns
Getting Employed Fast - Precarious Employment Patterns
Glenn Rivera
 
Statistics (All About Data)
Statistics (All About Data)Statistics (All About Data)
Statistics (All About Data)
Glenn Rivera
 
Hit or in demand election-related businesses and jobs
Hit or in demand election-related businesses and jobsHit or in demand election-related businesses and jobs
Hit or in demand election-related businesses and jobs
Glenn Rivera
 

More from Glenn Rivera (20)

School Calendar 2023-2024 DO_s2023_022.pdf
School Calendar 2023-2024 DO_s2023_022.pdfSchool Calendar 2023-2024 DO_s2023_022.pdf
School Calendar 2023-2024 DO_s2023_022.pdf
 
DepEd New Hiring and Selection Guidelines - DO_s2023_007
DepEd New Hiring and Selection Guidelines - DO_s2023_007DepEd New Hiring and Selection Guidelines - DO_s2023_007
DepEd New Hiring and Selection Guidelines - DO_s2023_007
 
Summative Test - Araling Panlipunan Grade 8 - Kasaysayan ng Daigdig - With An...
Summative Test - Araling Panlipunan Grade 8 - Kasaysayan ng Daigdig - With An...Summative Test - Araling Panlipunan Grade 8 - Kasaysayan ng Daigdig - With An...
Summative Test - Araling Panlipunan Grade 8 - Kasaysayan ng Daigdig - With An...
 
DLP - Detailed Lesson Plan - Patakarang Piskal
DLP - Detailed Lesson Plan - Patakarang PiskalDLP - Detailed Lesson Plan - Patakarang Piskal
DLP - Detailed Lesson Plan - Patakarang Piskal
 
Detailed Lesson - DL - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan.pptx
Detailed Lesson - DL - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan.pptxDetailed Lesson - DL - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan.pptx
Detailed Lesson - DL - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan.pptx
 
Detailed Lesson Plan - DLP - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan...
Detailed Lesson Plan - DLP - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan...Detailed Lesson Plan - DLP - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan...
Detailed Lesson Plan - DLP - Araling Panlipunan 9 - Pag-iimpok at Pamumuhunan...
 
Pass the LET (Licensure Examination for Teachers) in 15 Ways
Pass the LET (Licensure Examination for Teachers) in 15 WaysPass the LET (Licensure Examination for Teachers) in 15 Ways
Pass the LET (Licensure Examination for Teachers) in 15 Ways
 
RPMS IPCRF Memo 2023 DM_s2023_008.pdf
RPMS IPCRF Memo 2023 DM_s2023_008.pdfRPMS IPCRF Memo 2023 DM_s2023_008.pdf
RPMS IPCRF Memo 2023 DM_s2023_008.pdf
 
Basic Research on Sibling Rivalry - Sociological Way
Basic Research on Sibling Rivalry - Sociological WayBasic Research on Sibling Rivalry - Sociological Way
Basic Research on Sibling Rivalry - Sociological Way
 
Innovation Project Proposal in DepEd - Super Draft
Innovation Project Proposal in DepEd - Super DraftInnovation Project Proposal in DepEd - Super Draft
Innovation Project Proposal in DepEd - Super Draft
 
Action Research Proposal in DepEd - Super Draft
Action Research Proposal in DepEd - Super DraftAction Research Proposal in DepEd - Super Draft
Action Research Proposal in DepEd - Super Draft
 
An Maki-amiguhon na Miya (Minasabate Story) - The Friendly Kitten
An Maki-amiguhon na Miya (Minasabate Story) - The Friendly KittenAn Maki-amiguhon na Miya (Minasabate Story) - The Friendly Kitten
An Maki-amiguhon na Miya (Minasabate Story) - The Friendly Kitten
 
LET Reviewer - Philippine History MCQs
LET Reviewer - Philippine History MCQsLET Reviewer - Philippine History MCQs
LET Reviewer - Philippine History MCQs
 
LET Reviewer - Philippine History - Part II
LET Reviewer - Philippine History - Part IILET Reviewer - Philippine History - Part II
LET Reviewer - Philippine History - Part II
 
Philippine Violent Elections 2022
Philippine Violent Elections 2022Philippine Violent Elections 2022
Philippine Violent Elections 2022
 
Labor Vote and Labour Party in the Philippines?
Labor Vote and Labour Party in the Philippines?Labor Vote and Labour Party in the Philippines?
Labor Vote and Labour Party in the Philippines?
 
Teachers Should Walk The Talk
Teachers Should Walk The TalkTeachers Should Walk The Talk
Teachers Should Walk The Talk
 
Getting Employed Fast - Precarious Employment Patterns
Getting Employed Fast - Precarious Employment PatternsGetting Employed Fast - Precarious Employment Patterns
Getting Employed Fast - Precarious Employment Patterns
 
Statistics (All About Data)
Statistics (All About Data)Statistics (All About Data)
Statistics (All About Data)
 
Hit or in demand election-related businesses and jobs
Hit or in demand election-related businesses and jobsHit or in demand election-related businesses and jobs
Hit or in demand election-related businesses and jobs
 

Suicide Prevention - Battling Depression and Mental Disorders

  • 1. WALONG (8) MAHAHALAGANG HAKBANGIN na Maaaring Gawin ng mga Magulang Upang Maiwasan ang Pagpapakamatay ng Anak
  • 2. PANGUNAHING SANGGUNIAN: Nadine J. Kaslow, PhD, Polina Kitsis, Mili Anne Thomas, MA, and Dorian A. Lamis, PhD
  • 3. MAY MAGAGAWA ANG MGA MAGULANG LABAN SA PAGPAPAKAMATAY NG ANAK •Araw-araw, humigit-kumulang sa labindalawang (12) kabataan o nagbibinata at nagdadalaga ang namamatay sa suicide o pagpapatiwakal. Sa bawat kamatayang ito na sanhi ng pagpapakamatay, halos dalawampu’t lima (25) ang pagtatangka na gawin ito.
  • 4. MAY MAGAGAWA ANG MGA MAGULANG LABAN SA PAGPAPAKAMATAY NG ANAK • Ang mga magulang ay makatutulong na maiwasan o masawata ang pagpapatiwakal sa pamamagitan ng pag- alam o pagkilala sa mga warning signs o mga palatandaan ng babala nito, pagtukoy sa mga risk factors o sanhi, pagsulong sa protective factors o mga salik na nakapagpo-protekta, at ang pag-alam kung paano makipag-usap sa kanilang mga anak at humingi ng mga serbisyong may kinalamang sa pangkalusugang mental (mental health).
  • 5. MAY MAGAGAWA ANG MGA MAGULANG LABAN SA PAGPAPAKAMATAY NG ANAK •Maaari ninyong pagtibayin ang inyong kapasidad at maging ng inyong mga anak sa pamamagitan ng pagsunod sa walong (8) mga hakbanging ito:
  • 6. 1. ALAMIN ANG MGA KATOTOHANANG NAKAPALIBOT SA ISYU NG PAGPAPATIWAKAL • Ang imporasyon ay kapangyarihan at ang sobrang fake news o maling mga impormasyon tungkol sa pagpapakamatay ng isang tao ay maaaring magdulot ng mga nakamamatay na epekto. Ang paghihiwalay sa mito o maling impormasyon mula sa katotohanan o tamang impormasyon ay maaaring magpatibay sa inyong kapasidad upang tulungan ang inyong anak na nasa masamang kalagayan o pagkabalisa.
  • 7. 1. ALAMIN ANG MGA KATOTOHANANG NAKAPALIBOT SA ISYU NG PAGPAPATIWAKAL • Mito – Ang pagpapatiwakal ng mga tinedyer ay hindi problema • Katotohanan – Ang pagpapatiwakal ng mga tinedyer ay isang malaking problema na nakaaapekto sa mga kabataan; ito ay ikatlong nangungunang sanhi ng pagkamatay sa mga nasa edad sampu hanggang dalawampu’t apat na taong gulang (10-24- year olds)
  • 8. 1. ALAMIN ANG MGA KATOTOHANANG NAKAPALIBOT SA ISYU NG PAGPAPATIWAKAL • Mito – Ang pagtatanong tungkol sa pagpapatiwakal ay nagdudulot ng pag-uugaling mapagpatiwakal (suicidal behavior) • Katotohanan – Ang pagtalakay sa isyu o paksa ng pagpapatiwakal sa isang mapagmalasakit, masinsinan, at hindi mapang-husgang pamamaraan ay nagpapakita na ikaw ay seryosong isinasaalang-alang ang kapakanan ng iyong anak at tumutugon sa kanyang emosyonal na nararamdaman o kasakitan
  • 9. 1. ALAMIN ANG MGA KATOTOHANANG NAKAPALIBOT SA ISYU NG PAGPAPATIWAKAL • Mito – Tanging ang isang propesyonal lamang ang makatutukoy sa isang batang nasa peligro o panganib ng kaugaliang mapagpatiwakal (suicidal behavior) • Katotohanan – Ang mga magulang at iba pang tagapag-bigay- lingap (caregivers) ay madalas na unang nakakikilala sa mga senyales o palatandaan ng babala (warning sign) at higit na may kakayahang sumaklolo sa mapagmalasakit na kaparaanan
  • 10. 2. KILALANIN ANG MGA WARNING SIGNS O SENYALES AT PALATANDAAN NG BABALA • May mga pag-aaral o pananaliksik na nagpapakita na sa apat (4) sa bawat limang (5) kabataan o tinedyer na nagtatangkang wakasan o kitlin ang kanilang sariling buhay, ang mga ito ay kinakitaan ng maliwanag na mga paunang senyales, kung kaya’t kailangan nating malaman ang mga ito. Ang isang senyales ay hindi nangangahulugan na ang inyong anak ay agad nang magtatangka na kitlin ang kaniyang buhay, ngunit hindi ito dapat ipagsawalang- bahala. Agarang tugunan ang sitwasyon ng inyong anak nang may pagmamalasakit at pagmamahal. Huwag iisipin na ang isang pagtatangka ay nangangahulugan lamang ng pagkuha ng inyong atensiyon o pagpapapansin!
  • 11. 2. KILALANIN ANG MGA WARNING SIGNS O SENYALES AT PALATANDAAN NG BABALA  Mga pagbabago sa personalidad o katauhan: kalungkutan, pag-iwas sa iba o mga gawaing madalas kinawiwilihan (withdrawal), pagiging iritable, anxiety, labis na kapaguran (exhaustion), kawalan ng tamang desisyon (indecision);  Mga pagbabago sa pag-uugali (behavior): pagdalang ng mga pagkakataong nakikihalubilo sa iba o sosyal na relasyon, sa paaralan at/o sa pagtatrabaho, pagbawas sa mga pagkakataong sumasali sa mga positibong gawain;
  • 12. 2. KILALANIN ANG MGA WARNING SIGNS O SENYALES AT PALATANDAAN NG BABALA  Pagkaantala ng pagtulog (sleep disturbance): hindi makatulog (insomnia), sobrang pagtulog (oversleeping); mga bangungot o masamang panaginip (nightmares);  Mga pagbabago sa mga nakagawian pagdating sa pagkain: kawalan ng gana sa pagkain (loss of appetite), biglang pagbawas ng timbang (weight loss), o sobrang pagkain (overeating); at  Takot na mawalan ng kontrol: pabago-bago o hindi maintindihang ugali (erratic o unpredictable behavior), pananakit sa sarili o ibang tao.
  • 13. 3. ALAMIN ANG MGA RISK FACTOR O SANHI Alamin ang ilang mga sitwasyon at kondisyon na may kinalaman sa pagtaas ng tyansa o peligro (risk) ng pagpapatiwakal.  Mga nakaraang pagtatangka ng pagpapatiwakal (suicide attempt)  Mga karamdamang may kinalaman sa kalusugang mental (mental health disorders) tulad ng depresyon at anxiety  Labis na pag-inom ng alak o paggamit ng mga ipinagbabawal na gamot (alcohol and other substance abuse)
  • 14. 3. ALAMIN ANG MGA RISK FACTOR O SANHI  Pagkaramdam ng kawalan ng pag-asa, kawalan ng makakapitan o mahihingan ng tulong, pagkabagabag o paninisi sa sarili (guilt), labis na kalungkutan o pag-iisa, kawalan ng halaga sa buhay, mababang tiwala sa sarili  Pagkawala ng interes sa mga kaibigan, mga kinawiwilihang gawin o libangan (hobbies), o mga gawaing dati nang ginagawa o pinagkakaabalahan  Agresibong ugali o pagiging agresibo
  • 15. 3. ALAMIN ANG MGA RISK FACTOR O SANHI  Pambubulas (Bullying) o pagiging “bully” sa paaralan o sa mga panlipunang lugar  Nakababahalang pag-uugali (disruptive behavior), kasama na ang mga problemang pang-disiplina sa paaralan o sa tahanan  Delikadong pag-uugali (High risk behaviors) tulad ng pag-inom ng alak na susundan ng pagmamaneho at kawalan ng maayos na pagdedesisyon (drinking and driving, poor decision-making)
  • 16. 3. ALAMIN ANG MGA RISK FACTOR O SANHI  Lubhang masakit o hindi pa gaanong matagal na pagkawala o kawalan (loss) tulad ng pagkamatay ng mahal sa buhay o kakilala, diborsyo o paghihiwalay ng mag-asawa o magkasintahan  Kasaysayan ng pagpapatiwakal sa pamilya  Karahasan sa loob mismo ng pamilya (domestic violence, child abuse or neglect)
  • 17. 3. ALAMIN ANG MGA RISK FACTOR O SANHI  Pagkabalisa sa kalagayan o katauhang seksuwal o pangkasarian (Sexual orientation and identity confusion) tulad ng kakulangan sa suporta o pagtanggap mula sa pamilya at mga kakilala o pambubulas sa panahon o proseso ng paglaladlad o paglalantad ng tunay na kasarian sa lipunan (lack of support or bullying during the coming out process)  Pagkakaroon ng akses o pag-abot sa mga nakamamatay na kaparaanan o bagay tulad ng mga baril, pildura (pills), kutsilyo o patalim at maging iligal o ipinagbabawal na droga
  • 18. 3. ALAMIN ANG MGA RISK FACTOR O SANHI  Labis na takot o trauma (stigma) na may kinalaman sa pagkuha ng mga serbisyong may kaugnayan sa kalusugang mental  Mga balakid sa pag-akses o pagtamo sa mga serbisyong nauugnay sa kalusugang mental tulad ng kakulangan sa bilingual na mga tagapaglingap, hindi maayos na transportasyon at mga gastusin (lack of bilingual service providers, unreliable transportation, financial costs)
  • 19. 4. ALAMIN ANG MGA SALIK NA NAKAPAGPO-PROTEKTA Ang mga kadahilanan o salik na ito ay ipinakita na mayroong mga epektong pang-proteksiyon laban sa pagpapakamatay ng tinedyer:  Mga kasanayan sa paglutas ng problema, paglutas ng kontrahan, at paghawak ng mga problema sa isang hindi marahas na kaparaanan  Malakas na koneksyon sa pamilya, mga kaibigan, at suporta mula sa komunidad • Pinaghihigpitan mula sa nakamamatay na paraan ng pagpapakamatay
  • 20. 4. ALAMIN ANG MGA SALIK NA NAKAPAGPO-PROTEKTA  Mga paniniwala sa kultura at relihiyon na humihimok sa pagpapakamatay at sumusuporta sa pangangalaga sa sarili  Madaling pag-access sa mga serbisyo  Suporta sa pamamagitan ng patuloy na kalusugang medikal at mental na mga relasyon sa pangangalaga
  • 21. 5. GUMAWA NG MGA HAKBANG SA PAG-IINGAT Hindi ka nag-iisa o mahina; maaari mong bantayan ang iyong tinedyer laban sa posibilidad ng pagpapakamatay.  Makipag-ugnayan sa positibong paraan sa iyong tinedyer (magbigay ng tiyak na puna o feedback, mga papuri para sa mabuting trabaho o gawain.)  Palakasin ang kanyang paglahok sa mga positibong aktibidad o gawain (itaguyod ang paglahok sa mga klab / isports)
  • 22. 5. GUMAWA NG MGA HAKBANG SA PAG-IINGAT  Subaybayan nang may naaangkop na kadahilanan ang mga pinupuntahan ng iyong tinedyer na anak at maging ang kanyang komunikasyon (texting, Facebook, Twitter) kasama ang layunin ng pagtataguyod ng kaligtasan  Magkaroon ng kamalayan sa panlipunang kapaligiran ng iyong tinedyer (mga kaibigan, mga kasamahan sa koponan, coach) at regular na makipag- usap sa ibang magulang sa inyong pamayanan  Regular na makipag-usap sa mga guro ng iyong tinedyer upang matiyak ang kaligtasan sa paaralan
  • 23. 5. GUMAWA NG MGA HAKBANG SA PAG-IINGAT  Limitahan ang pag-akses ng iyong anak sa alkohol, mga nireresetang gamot, iligal na droga, mga kutsilyo at baril  Kausapin ang iyong anak tungkol sa iyong mga alalahanin; tanungin mo siya nang direkta tungkol sa mga saloobin kaugnay ng pagpapakamatay  Ipaliwanag ang kahalagahan ng therapy at paggagamot upang pamahalaan ang mga sintomas
  • 24. 5. GUMAWA NG MGA HAKBANG SA PAG-IINGAT  Tugunan ang iyong mga alalahanin kasama ang iba pang mga nakatatanda na may kinalaman sa buhay ng iyong anak (mga guro, coach, pamilya)  Talakayin ang iyong mga alalahanin kasama ang kanyang pediatrician upang makahanap ng mga referral kaugnay ng kalusugang mental
  • 25. 6. KAUSAPIN ANG IYONG ANAK TUNGKOL SA PAGPAPATIWAKAL Ang pakikipag-usap sa iyong tinedyer tungkol sa isang paksa tulad ng pagpapakamatay ay maaaring halos imposible. Magkaroon ng mahalagang talakayang ito kasama ang iyong tinedyer sa pamamagitan ng paggamit ng mga payong ito:  Makipag-usap sa isang kalmado, di-nag-aakusang pamamaraan  Ipahayag ang mapagmahal na pagmamalasakit
  • 26. 6. KAUSAPIN ANG IYONG ANAK TUNGKOL SA PAGPAPATIWAKAL  Ipabatid kung gaano siya kahalaga sa iyo  Ituon ang iyong pag-aalala para sa kabutihan ng iyong tinedyer at kanyang kalusugan  Gumawa ng mga pahayag na may "Ako" upang maiparating na naiintindihan mo ang mga stressor na maaaring kanyang nararanasan
  • 27. 6. KAUSAPIN ANG IYONG ANAK TUNGKOL SA PAGPAPATIWAKAL  Hikayatin ang mga pag-uugali na may kinalaman sa paghahanap ng tulong-propesyonal (hanapin ang mga naaangkop na mapagkukunang-bagay o resources)  Tiyakin sa iyong anak na ang paghahanap ng mga serbisyo kaugnay ng problemang mental ay maaaring bumago sa kanyang pananaw
  • 28. 7. HUMINGI NG MGA SERBISYONG PANGKALUSUGANG MENTAL Ang mga propesyonal sa kalusugang mental ay maaaring maging mahalagang kasosyo sa pag-iwas sa pagpapakamatay ng mga tinedyer. a. Gumawa ng naaangkop na pagkilos upang maprotektahan ang iyong anak  Kung sa tingin mo ay may isang bagay na "hindi tama"  Kung napansin mo ang mga palatandaan ng babala o senyales (warning signs)  Kung nakilala mo na ang iyong anak ay mayroong maraming mga risk factors o sanhi at ilan sa mga pam-protektang salik na nakalista sa itaas
  • 29. 7. HUMINGI NG MGA SERBISYONG PANGKALUSUGANG MENTAL b. Maghanap ng isang tagapagbigay ng kalusugang pangkaisipan na may karanasan sa pagpapakamatay ng mga kabataan  Pumili ng isang tagapagbigay ng kalusugang mental kung kanino ang iyong anak at ikaw ay komportable  Aktibong makilahok sa therapy ng iyong anak c. Kung nalalapit na ang panganib, tumawag sa mga emergency hotline tulad ng 117 o dalhin ang iyong anak sa pinakamalapit na emergency room
  • 30. 8. MAGDASAL AT MAGKAROON NANG MAS PINAIGTING NA RELASYONG ISPIRITUWAL SA PANGINOON  Manalangin nang taimtim at tahimik sa loob ng kwarto o isang sulok kung saan walang makaririnig at payuhan ang anak na gawin rin ito sa tuwing nababagabag ng kaugaliang mapagpatiwakal  Himukin ang anak na manalangin kasama ang pamilya o mga kaibigan kapag mapayapa na ang kaisipan laban sa kaugaliang mapagpatiwakal (suicidal behavior)  Sumangguni sa isang gabay ispirituwal (spiritual adviser) tulad ng pari o pastor upang sabihin ang mga negatibong nararamdaman patungkol sa sarili o pamilya kasama na ang anak
  • 31. MGA SANGGUNIAN: Amerika at ibang bansa 1. 1-800-273-TALK (8255) – National Suicide Prevention Lifeline 2. American Association of Suicidology: 3. http://www.suicidology.org 4. Light for Life Program: http://www.yellowribbon.org/ 5. National Institute of Mental Health Suicide Prevention 6. Resources 7. http://www.nimh.nih.gov/health/topics/suicideprevention/ 8. index.shtml 9. National Mental Health Association: www.nmha.org 10. S.O.S High School Suicide Prevention Program: 11. http://www.mentalhealthscreening.org/highschool 12. Suicide Awareness/Voices of Education (SAVE): 13. www.save.org 14. Suicide Prevention Therapist Finder (SPTF): 15. http://www.HelpPRO.com/SPTF
  • 32. MGA SANGGUNIAN: Pilipinas 1. (02) 8969191 – Hotline 2. 09178549191 – Mobile Number 3. 09178998727 (USAP) 4. 989 8727 (USAP) 5. Emergency Hotline: Patrol 117