Ֆիզիկա Հոկտեմբերի հաշվետվություն

1. Ֆիզիկա Հոկտեմբեր
Պատրաստեց՝ Հրաչ Եղիազարյանը

2. Արագություն։ Մեխանիկայի հիմնական
խնդրի լուծումն ուղղագիծ հավասարաչափ
շարժման դեպքում
 Այն շարժումը, որի ընթացքում մարմինը կամայական հավասար ժամանակամիջոցներում կատարում
է նույն տեղափոխությունները, կոչվում է ուղղագիծ հավասարաչափ շարժում։ Ժամանակի
յուրաքանչյուր պահի մարմնի դիրքը որոշելու համար պետք է իմանալ տեղափոխության վեկտորի
կախումը ժամանակից։ Իսկ ինչպես որոշել տեղափոխության վեկտորը։

Հավասարաչափ շարժման սահմանումից բխում է, որ t ժամանակում S տեղափոխության և այդ
ժամանակամիջոցի հարաբերությունը շարժման ընթացքում մնում է հաստատուն։ Արագության
v մոդուլը որոշելու համար արագության բանաձևը պետք է գրել սկալյար տեսքով։

v=|s|t

Այն շարժումը, որի ժամանակ մարմնի հետագիծը ուղիղ գիծ է, և մարմինը միշտ շարժվում է նույն
ուղղությամբ՝ կամայական հավասար ժամանակամիջոցներում անցնելով հավասար ճանապարհներ,
կոչվում է ուղղագիծ հավասարաչափ շարժում։

Որպես արագության միավոր են ընդհունում այն ուղղագիծ հավասարաչափ շարժման արագությունը,
որի ընթացքում մարմինը յուրաքանչյուր 1 վայրկյանում անցնում է 1մ ճանապարհ։ Իմանալով մարմնի
սկզբնական դիրքը և նրա տեղափոխությունը կամայական ժամանակահատվածում, կարելի է գտնել
մարմնի դիրքը ժամանակի յուրաքանչյուր պահին։

3. Ուղղագիծ հավասարաչափ շարժվող
մարմնի տեղափոխություն, կոորդինատի և
արագության գրաֆիկները
 Ենթադրենք՝ մարմինը t=0 պահին եղել է x0=20մ կոորդինատներով կետում և
v=2մ/վ արագությամբ հավասարաչափ շարժվում է կոորդինատային առանցքի
դրական ուղղությամբ։ Այդ դեպքում մարմնի շարժման օրենքը, համաձայն
հավասարման, կարտահայտվի x=20+2t բանաձևով:
 Շարժման գրաֆիկը տալիս է մեխանիկայի հիմնական խնդրի լուծումը, քանի որ
հնարավորություն է ընձեռնում որոշելու մարմնի դիրքը յուրաքանչյուր պահի։
 Կախված x0-ի և vx նշաններից՝ մարմնի շարժման գրաֆիկը կարող է ունենալ
կարող է ունենալ հինգ տարբեր ձև։ Շարժման գրաֆիկ են անվանում նաև
մարմնի անցած ճանապարհի կախումը ժամանակից։ Ժամանակի առանցքի հետ
շարժման գրաֆիկի կազմած անկյունը կախված է մարմնի արագությունից։
Որքան մեծ է մարմնի արագությունը, այնքան մեծ է անկյունը։ Շարժման
գրաֆիկի հետ օգտվում են նաև արագության գրաֆիկից, որը կառուցում են՝
օրդինատների առանցքի վրա տեղադրելով մարմնի արագության վեկտորի
պռոյեկցիայի կամ մոդուլի, իսկ աբսցիսների առանցքի վրա` ժամանկի
արժեքները։

4. Շարժման և դադարի հարաբերականությունը։
Տեղափոխությունների և արագությունների
գումարումը։ Հարաբերական արագություն։
 Մարմնի դիրքը տարածության մեջ որոշակի է միայն որոշակի հաշվարկման
համակարգի նկատմամբ։ Մարմնի դիրքը հաշվարկման տարբեր
համակարգներում կհայտնվի տարբեր կոորդինատներում։ Բայց միայն մարմնի
դիրքը չէ, որ հարաբերական է։ Հարաբերական են նաև նրա շարժումն ու
դադարը։
 Մարմնի տեղափոխությունն անշարժ համակարգի նկատմամբ հավասար է
մարմնի շարժման նկատմամբ նրա տեղափոխության և անշարժ համակարգի
նկատմամբ շարժվող համակարգի նկատմամբ շարժվող համակարգի
տեղափոխության և անշարժ համակարգի նկատմամբ շարժվող համակարգի
տեղափոխության վեկտորական գումարին։
 Մարմնի արագությունն անշարժ համակարգի նկատմամբ հավասար է շարժվող
համակարգի նկատմամբ մարմնի արագության և անշարժ համակարգի
նկատմամբ շարժվող համակարգի արագության վեկտորական գումարին։
 Մարմինը որը մի համակարգի նկատմամբ դադարի վիճակում է, շարժվում է մի
այլ մարմնի նկատմամբ։

5. Անհավասարաչափ Շարժում։
Անհավասարաչափ շարժման միջին և
ակնթարթային արագությունը
 Այն շարժումը, որի ընթացքում գոնե երկու հավասար ժամանակամիջոցներում
մարմինը կատարում է անհավասար տեղափոխություններ, կոչվում է
անհավասարաչափ շարժում։ Անհավասարաչափ շարժման միջին արագություն
հետագծի որևէ տեղամասում կոչվում է այն ֆիզիկական մեծությունը, որը
հավասար է այդ տեղամասը բնութագրող S տեղափոխության և t
ժամանակամիջոցի հարաբերությանը:
 Անհավասարաչափ շարժման միջին արագությունը հավասար է այն
հավասարաչափ շարժման արագությանը, որի դեպքում մարմինը նույն S
տեղափոխությունը կատարում է նույն t ժամանակում, ինչ անհավասարաչափ
շարժման դեպքում։
 Միջին ճանապարհային արագությունը փաստորեն այն արագությունն է, որ
կունենար մարմինը եթե հավասարաչափ շարժվելով, S ճանապարհն անցներ
նույն t ժամանակամիջոցում, ինչ անհավասար շարժման դեպքում։
 Մարմնի արագությունը տվյալ պահին կամ հետագծի տվյալ կետում կոչվում է
ակնթարթային արագություն։