SlideShare a Scribd company logo
                                                    Монгол орны ан амьтад


Монгол орны амьтны аймагт хөхтөн 138, шувуу 434, загас 75, хоёр 
нутагтан 6, мөлхөгчид 22 зүйл, нугалмайгүйтнээс 13000 зүйл шавьж, 
бусад зөөлөн биетэн, хорхой, эгэл биетэн амьтад 516 зүйлийг бүртгээд 
байна.
Монгол орны Улаан номонд орсон амьтад:
Цөөвөр чоно /Сuon Alpinus Pallas/
Цөөвөр чоно нь хөхтөн амьтны аймгийн махчдын баг болох нохдын овогт багтдаг. Биеийн урт 100 
орчим см, сүүл, 50 см, Африк, Азийн өмнөд хэсэгт байдаг. Янгир, аргаль элбэгтэй хад цохиотой 
уулсаар байрладаг.Саарал чоноос биеэр бага, тод улаан, шаргал зүстэй, сагсгар сүүлтэй, сүрэглэн 
явдаг. Гөрөөс барьж иддэг. Алтайн өвөр говьд Аж богдын зүүн үзүүрээс Хачгийн уул нутагт 
үзэгддэг. Байгаль түүний нөөц баялгийг хамгаалах Олон улсын холбооны улаан номонд нэр нь 
орсон.Монгол улсын ан агнуурын хуулинд цөөвөр чоно агнахыг хориглосон заалт оруулах, 
амьдрахуйн зүйг нь судалж хамгаалах арга хэмжээ боловсруулах зорилгоор хамгаалалтанд авсан.
Биологи нь амин судлалын шинжлэх ухаан юм. Грек хэлний биос (βιος) (амьд) ба логос (λογος) 
(судлах), хэсэн үгнээс гаралтай. Судлах зүйл, амьд амьдралыг танин мэдэхийн тулд судалдаг 
боловч зарим амьгүй (амьтай ба амьгүй зvйлийн хоорондох) зүйлийг ч бас судалдаг (вирус, 
вироид, прион), ба ер нь биологийн судлах судлагдахууныг яг тухайлан тодорхойлон зааглах 
боломжгүй юм.
Энэ шинжлэх ухаан нь олон салбар ухааныг багтаадаг :
    Yндсэн салбар               Жишээ                            Салбар
   молекул          молекул биологи : уураг, ДНХ органик хими, биохими, молекул биологи
   бичил            эс (органит)                 эсийн биологи, цитологи
                    (эс , организм нэг эстэн     микробиологи
                    эрхтэн, эд                   физиологи, гистологи
   том биетэн       организм, бодьгал            организмийн биологи, анатоми
   хүн ам зvй       хүн ам                       хүн амын биологи, хүн амын генетик
   тусгай зvйл      зүйл...
   дэд­тусгай зvйл популяц, экосистем            экологи, филогени
Биологид амьд организмыг төрөлжүүлэн үзэж аливаа амьд организм хэрхэн оршин тогтнодог 
болон хоорондоо буюу бусад организмтай мөн хүрээлэн буй орчинтой хэрхэн зохицон оршдог 
тухай гол анхаарлаа чиглүүлдэг байна.
Энэ шинжлэх ухаан нь олон салбар ухааныг багтаадаг ба тэдгээрийн салбар шинжлэх ухаануудын 
зарим болох ургамал судлал, амьтан судлал зэрэг нь эртний шинжлэх ухаан боловч аливаа 
амьтад, амьд организм нь үндсэндээ ижил бүтэцтэй болохоор бүхэлд нь судлах нь оновчтой гэж 
хэсэг эрдэмтэд үзсэнээс үүдэн 19­р зууны үеэс эхлэн биологийн шинжлэх ухаан нь бүрэн 
утгаараа цогцоор хөгжиж эхэлсэн түүхтэй. Одоо биологийн шинжлэх ухаан хамгийн түгээмэл 
томоохон шинжлэх ухаан гэж тооцогддог болсон. биологийн шинжлэх ухаанд эволюцийн онол нь 
үндсэн туулгуур онол юм.
                              Биологи нь:


Ургамал амьтдын эсийн бүтэц, үүрэг 

     • Эдийн ангилал /холбогч, хучуур, булчингийн, мэдрэлийн/
     • Эрхтэн / эрхтэн, иш, навч, цэцэг, үр жимс, тэдний бүтэц, үүрэг/
     • ургамал, амьтны аймгийн ангилал / 1 эст, олон эст/
     • Тасалгааны цэцэгийг тарьж арчлах / хүнсний ногоо/
     • Амьтдыг хайрлан хамгаалах / гэрийн тэжээмэл, загас, 2 нутагтан, мөлхөгчид, шувуу, 
       сүүгээр бойжигчдийн ерөнхий шинж/
     • эрхтэний тогтолцоо / тулгуур хөдөлгөөний хоол боловсруулах, ялгаруулах, амьсгалах, 
       цусны, мэдрэх, үржлийн эрхтэн бүтэц, онцлог, үүрэг/ 
     • Амьд биеийн үржил хөгжил / шууд ба шууд бус, бэлгийн ба бэлгийн бус /
     • Үржлийн хэлбэрүүд 
     • Ургамал, амьтан, хүний гарал үүслийн үзэл баримтлал 
     • Биосфер­Амь мандал 
     • Бодисын шинж чанар 
     • Удамшил, хувьсал 
     • Зүйл түүний шалгуур шинж
     • Экологийн шинжлэх ухааны судлах зүйл ач холбогдол
     • Популяци­түүний бүтэц
     • Биоценоз
     • Биогеценоз 
     • Экосистем
     • Хүний болон амьдралын үүсэл 
     • Амьд биеийн түүхэн хувьсах, хөгжил / эволюцийн онол/ 
     • Эрүүл мэндээ хамгаалах тухай судлана 
ээгиий

More Related Content

What's hot

Hudulguun
HudulguunHudulguun
HudulguunBayy
 
Шавьж түүний ангилал
Шавьж түүний ангилалШавьж түүний ангилал
Шавьж түүний ангилал
М. Мөнхжавхлан
 
biology_2015-01-18
biology_2015-01-18 biology_2015-01-18
biology_2015-01-18
Enkhbold Myagmarsuren
 
амьд биеийн бүтэц зохион байгуулалтын түвшин
амьд биеийн бүтэц зохион байгуулалтын түвшинамьд биеийн бүтэц зохион байгуулалтын түвшин
амьд биеийн бүтэц зохион байгуулалтын түвшин
Oyuka Oyu
 
биологи 1
биологи 1биологи 1
биологи 1davkadaa
 
Амьтны аймгийн олон янз байдал
Амьтны аймгийн олон янз байдалАмьтны аймгийн олон янз байдал
Амьтны аймгийн олон янз байдал
sxaliun
 
цахим хич1
цахим хич1цахим хич1
цахим хич1undar79
 
шувууны анатоми
шувууны анатомишувууны анатоми
шувууны анатоми
Ziyakhan Raimbek
 
сээр нуруутан
сээр нуруутансээр нуруутан
сээр нуруутан
Mind Moba
 
цусан суулгын амёб (Entameoba histolytica)
цусан суулгын амёб (Entameoba histolytica)цусан суулгын амёб (Entameoba histolytica)
цусан суулгын амёб (Entameoba histolytica)Otgonbayar Chinbaatar
 
хичээл амьд бие
хичээл амьд биехичээл амьд бие
хичээл амьд биеotgon22
 
хичээл 2
хичээл  2хичээл  2
хичээл 2xuu2001
 
8 р анги нугалмайтан үзүүлэн
8 р анги нугалмайтан үзүүлэн8 р анги нугалмайтан үзүүлэн
8 р анги нугалмайтан үзүүлэнChimeg Tsetseg
 
амьд ба амьгүй бие
амьд ба амьгүй биеамьд ба амьгүй бие
амьд ба амьгүй биеorgilmaa53
 

What's hot (19)

Hudulguun
HudulguunHudulguun
Hudulguun
 
Шавьж түүний ангилал
Шавьж түүний ангилалШавьж түүний ангилал
Шавьж түүний ангилал
 
biology_2015-01-18
biology_2015-01-18 biology_2015-01-18
biology_2015-01-18
 
D.sarantsetseg 21
D.sarantsetseg 21D.sarantsetseg 21
D.sarantsetseg 21
 
амьд биеийн бүтэц зохион байгуулалтын түвшин
амьд биеийн бүтэц зохион байгуулалтын түвшинамьд биеийн бүтэц зохион байгуулалтын түвшин
амьд биеийн бүтэц зохион байгуулалтын түвшин
 
биологи 1
биологи 1биологи 1
биологи 1
 
Хавтгай хорхой
Хавтгай хорхойХавтгай хорхой
Хавтгай хорхой
 
мөлхөгчид
мөлхөгчидмөлхөгчид
мөлхөгчид
 
Амьтны аймгийн олон янз байдал
Амьтны аймгийн олон янз байдалАмьтны аймгийн олон янз байдал
Амьтны аймгийн олон янз байдал
 
цахим хич1
цахим хич1цахим хич1
цахим хич1
 
шувууны анатоми
шувууны анатомишувууны анатоми
шувууны анатоми
 
сээр нуруутан
сээр нуруутансээр нуруутан
сээр нуруутан
 
монгол тарвага
монгол тарвагамонгол тарвага
монгол тарвага
 
цусан суулгын амёб (Entameoba histolytica)
цусан суулгын амёб (Entameoba histolytica)цусан суулгын амёб (Entameoba histolytica)
цусан суулгын амёб (Entameoba histolytica)
 
амьтны ангилал
амьтны ангилаламьтны ангилал
амьтны ангилал
 
хичээл амьд бие
хичээл амьд биехичээл амьд бие
хичээл амьд бие
 
хичээл 2
хичээл  2хичээл  2
хичээл 2
 
8 р анги нугалмайтан үзүүлэн
8 р анги нугалмайтан үзүүлэн8 р анги нугалмайтан үзүүлэн
8 р анги нугалмайтан үзүүлэн
 
амьд ба амьгүй бие
амьд ба амьгүй биеамьд ба амьгүй бие
амьд ба амьгүй бие
 

Similar to ээгиий

говь цөлийн амьтан
говь цөлийн амьтанговь цөлийн амьтан
говь цөлийн амьтанChimeg Tsetseg
 
говь цөлийн амьтан
говь цөлийн амьтанговь цөлийн амьтан
говь цөлийн амьтанChimeg Tsetseg
 
бие даалтын даалгавар
бие даалтын даалгаварбие даалтын даалгавар
бие даалтын даалгаварd_nasaa79
 
ургцуёөамал судлалын шинжлэх ухаан хөгжсөн түүх
ургцуёөамал судлалын шинжлэх ухаан хөгжсөн түүхургцуёөамал судлалын шинжлэх ухаан хөгжсөн түүх
ургцуёөамал судлалын шинжлэх ухаан хөгжсөн түүх
swsaraa
 
популяци
популяципопуляци
популяциdavaa627
 
шалгалтийн чиглэл
шалгалтийн чиглэлшалгалтийн чиглэл
шалгалтийн чиглэлChangmi Rose
 
Orgost aristan history geology
Orgost aristan history geologyOrgost aristan history geology
Orgost aristan history geology
Gantulgiin Dambasuren
 
цахим хич1
цахим хич1цахим хич1
цахим хич1undar79
 
Lekts 3
Lekts 3Lekts 3
Lekts 3
bhishgee
 
Hicheel1 ойн амьтад
Hicheel1 ойн амьтадHicheel1 ойн амьтад
Hicheel1 ойн амьтадChangmi Rose
 
лекц 13. листериоз, ёлом, цусан суулга
лекц 13. листериоз, ёлом, цусан суулга лекц 13. листериоз, ёлом, цусан суулга
лекц 13. листериоз, ёлом, цусан суулга
batsuuri nantsag
 

Similar to ээгиий (20)

Sem2
Sem2Sem2
Sem2
 
говь цөлийн амьтан
говь цөлийн амьтанговь цөлийн амьтан
говь цөлийн амьтан
 
говь цөлийн амьтан
говь цөлийн амьтанговь цөлийн амьтан
говь цөлийн амьтан
 
бие даалтын даалгавар
бие даалтын даалгаварбие даалтын даалгавар
бие даалтын даалгавар
 
ургцуёөамал судлалын шинжлэх ухаан хөгжсөн түүх
ургцуёөамал судлалын шинжлэх ухаан хөгжсөн түүхургцуёөамал судлалын шинжлэх ухаан хөгжсөн түүх
ургцуёөамал судлалын шинжлэх ухаан хөгжсөн түүх
 
популяци
популяципопуляци
популяци
 
Biol l 1
Biol l 1Biol l 1
Biol l 1
 
Lecture1
Lecture1Lecture1
Lecture1
 
шалгалтийн чиглэл
шалгалтийн чиглэлшалгалтийн чиглэл
шалгалтийн чиглэл
 
Cem14
Cem14Cem14
Cem14
 
Orgost aristan
Orgost aristanOrgost aristan
Orgost aristan
 
Orgost aristan history geology
Orgost aristan history geologyOrgost aristan history geology
Orgost aristan history geology
 
Khishigjargal 1
Khishigjargal 1Khishigjargal 1
Khishigjargal 1
 
цахим хич1
цахим хич1цахим хич1
цахим хич1
 
Lekts 3
Lekts 3Lekts 3
Lekts 3
 
Hicheel1 ойн амьтад
Hicheel1 ойн амьтадHicheel1 ойн амьтад
Hicheel1 ойн амьтад
 
Lekts 10
Lekts 10Lekts 10
Lekts 10
 
Khishigjargal 2
Khishigjargal 2Khishigjargal 2
Khishigjargal 2
 
хичээл6
хичээл6хичээл6
хичээл6
 
лекц 13. листериоз, ёлом, цусан суулга
лекц 13. листериоз, ёлом, цусан суулга лекц 13. листериоз, ёлом, цусан суулга
лекц 13. листериоз, ёлом, цусан суулга
 

More from tsoogii25

7д бэлчээрийн ургамал
7д бэлчээрийн ургамал7д бэлчээрийн ургамал
7д бэлчээрийн ургамалtsoogii25
 
ээгиий
ээгиийээгиий
ээгиийtsoogii25
 
цахим тест
цахим тест цахим тест
цахим тест tsoogii25
 
цахим тест
цахим тест цахим тест
цахим тест tsoogii25
 
Eniig gargana
Eniig  garganaEniig  gargana
Eniig garganatsoogii25
 
англи хэлний авиа зүйн бүх дүрэм
англи хэлний авиа зүйн бүх дүрэмангли хэлний авиа зүйн бүх дүрэм
англи хэлний авиа зүйн бүх дүрэмtsoogii25
 
англи хэлний авиа зүйн бүх дүрэм
англи хэлний авиа зүйн бүх дүрэмангли хэлний авиа зүйн бүх дүрэм
англи хэлний авиа зүйн бүх дүрэмtsoogii25
 
монгол хэл 5
монгол хэл 5монгол хэл 5
монгол хэл 5tsoogii25
 
10 р анги асуултууд
10 р анги асуултууд10 р анги асуултууд
10 р анги асуултуудtsoogii25
 
цахим тест
цахим тест цахим тест
цахим тест tsoogii25
 
монгол хэл 4
монгол хэл 4монгол хэл 4
монгол хэл 4tsoogii25
 
цахим тест
цахим тест цахим тест
цахим тест tsoogii25
 
цахим судалгаа
цахим судалгаацахим судалгаа
цахим судалгаа
tsoogii25
 
цахим тест
цахим тест цахим тест
цахим тест tsoogii25
 
9 р ангийн асуултууд
9 р ангийн асуултууд9 р ангийн асуултууд
9 р ангийн асуултуудtsoogii25
 
9 р ангийн асуултууд
9 р ангийн асуултууд9 р ангийн асуултууд
9 р ангийн асуултуудtsoogii25
 
Geometr biet.tsogzolmaa
Geometr biet.tsogzolmaaGeometr biet.tsogzolmaa
Geometr biet.tsogzolmaatsoogii25
 

More from tsoogii25 (17)

7д бэлчээрийн ургамал
7д бэлчээрийн ургамал7д бэлчээрийн ургамал
7д бэлчээрийн ургамал
 
ээгиий
ээгиийээгиий
ээгиий
 
цахим тест
цахим тест цахим тест
цахим тест
 
цахим тест
цахим тест цахим тест
цахим тест
 
Eniig gargana
Eniig  garganaEniig  gargana
Eniig gargana
 
англи хэлний авиа зүйн бүх дүрэм
англи хэлний авиа зүйн бүх дүрэмангли хэлний авиа зүйн бүх дүрэм
англи хэлний авиа зүйн бүх дүрэм
 
англи хэлний авиа зүйн бүх дүрэм
англи хэлний авиа зүйн бүх дүрэмангли хэлний авиа зүйн бүх дүрэм
англи хэлний авиа зүйн бүх дүрэм
 
монгол хэл 5
монгол хэл 5монгол хэл 5
монгол хэл 5
 
10 р анги асуултууд
10 р анги асуултууд10 р анги асуултууд
10 р анги асуултууд
 
цахим тест
цахим тест цахим тест
цахим тест
 
монгол хэл 4
монгол хэл 4монгол хэл 4
монгол хэл 4
 
цахим тест
цахим тест цахим тест
цахим тест
 
цахим судалгаа
цахим судалгаацахим судалгаа
цахим судалгаа
 
цахим тест
цахим тест цахим тест
цахим тест
 
9 р ангийн асуултууд
9 р ангийн асуултууд9 р ангийн асуултууд
9 р ангийн асуултууд
 
9 р ангийн асуултууд
9 р ангийн асуултууд9 р ангийн асуултууд
9 р ангийн асуултууд
 
Geometr biet.tsogzolmaa
Geometr biet.tsogzolmaaGeometr biet.tsogzolmaa
Geometr biet.tsogzolmaa
 

ээгиий