1. Монгол орны ан амьтад
Монгол орны амьтны аймагт хөхтөн 138, шувуу 434, загас 75, хоёр
нутагтан 6, мөлхөгчид 22 зүйл, нугалмайгүйтнээс 13000 зүйл шавьж,
бусад зөөлөн биетэн, хорхой, эгэл биетэн амьтад 516 зүйлийг бүртгээд
байна.
Монгол орны Улаан номонд орсон амьтад:
Цөөвөр чоно /Сuon Alpinus Pallas/
Цөөвөр чоно нь хөхтөн амьтны аймгийн махчдын баг болох нохдын овогт багтдаг. Биеийн урт 100
орчим см, сүүл, 50 см, Африк, Азийн өмнөд хэсэгт байдаг. Янгир, аргаль элбэгтэй хад цохиотой
уулсаар байрладаг.Саарал чоноос биеэр бага, тод улаан, шаргал зүстэй, сагсгар сүүлтэй, сүрэглэн
явдаг. Гөрөөс барьж иддэг. Алтайн өвөр говьд Аж богдын зүүн үзүүрээс Хачгийн уул нутагт
үзэгддэг. Байгаль түүний нөөц баялгийг хамгаалах Олон улсын холбооны улаан номонд нэр нь
орсон.Монгол улсын ан агнуурын хуулинд цөөвөр чоно агнахыг хориглосон заалт оруулах,
амьдрахуйн зүйг нь судалж хамгаалах арга хэмжээ боловсруулах зорилгоор хамгаалалтанд авсан.

2. Биологи нь амин судлалын шинжлэх ухаан юм. Грек хэлний биос (βιος) (амьд) ба логос (λογος)
(судлах), хэсэн үгнээс гаралтай. Судлах зүйл, амьд амьдралыг танин мэдэхийн тулд судалдаг
боловч зарим амьгүй (амьтай ба амьгүй зvйлийн хоорондох) зүйлийг ч бас судалдаг (вирус,
вироид, прион), ба ер нь биологийн судлах судлагдахууныг яг тухайлан тодорхойлон зааглах
боломжгүй юм.
Энэ шинжлэх ухаан нь олон салбар ухааныг багтаадаг :
Yндсэн салбар Жишээ Салбар
молекул молекул биологи : уураг, ДНХ органик хими, биохими, молекул биологи
бичил эс (органит) эсийн биологи, цитологи
(эс , организм нэг эстэн микробиологи
эрхтэн, эд физиологи, гистологи
том биетэн организм, бодьгал организмийн биологи, анатоми
хүн ам зvй хүн ам хүн амын биологи, хүн амын генетик
тусгай зvйл зүйл...
дэд­тусгай зvйл популяц, экосистем экологи, филогени
Биологид амьд организмыг төрөлжүүлэн үзэж аливаа амьд организм хэрхэн оршин тогтнодог
болон хоорондоо буюу бусад организмтай мөн хүрээлэн буй орчинтой хэрхэн зохицон оршдог
тухай гол анхаарлаа чиглүүлдэг байна.
Энэ шинжлэх ухаан нь олон салбар ухааныг багтаадаг ба тэдгээрийн салбар шинжлэх ухаануудын
зарим болох ургамал судлал, амьтан судлал зэрэг нь эртний шинжлэх ухаан боловч аливаа
амьтад, амьд организм нь үндсэндээ ижил бүтэцтэй болохоор бүхэлд нь судлах нь оновчтой гэж
хэсэг эрдэмтэд үзсэнээс үүдэн 19­р зууны үеэс эхлэн биологийн шинжлэх ухаан нь бүрэн
утгаараа цогцоор хөгжиж эхэлсэн түүхтэй. Одоо биологийн шинжлэх ухаан хамгийн түгээмэл
томоохон шинжлэх ухаан гэж тооцогддог болсон. биологийн шинжлэх ухаанд эволюцийн онол нь
үндсэн туулгуур онол юм.

3. Биологи нь:
Ургамал амьтдын эсийн бүтэц, үүрэг
• Эдийн ангилал /холбогч, хучуур, булчингийн, мэдрэлийн/
• Эрхтэн / эрхтэн, иш, навч, цэцэг, үр жимс, тэдний бүтэц, үүрэг/
• ургамал, амьтны аймгийн ангилал / 1 эст, олон эст/
• Тасалгааны цэцэгийг тарьж арчлах / хүнсний ногоо/
• Амьтдыг хайрлан хамгаалах / гэрийн тэжээмэл, загас, 2 нутагтан, мөлхөгчид, шувуу,
сүүгээр бойжигчдийн ерөнхий шинж/
• эрхтэний тогтолцоо / тулгуур хөдөлгөөний хоол боловсруулах, ялгаруулах, амьсгалах,
цусны, мэдрэх, үржлийн эрхтэн бүтэц, онцлог, үүрэг/
• Амьд биеийн үржил хөгжил / шууд ба шууд бус, бэлгийн ба бэлгийн бус /
• Үржлийн хэлбэрүүд
• Ургамал, амьтан, хүний гарал үүслийн үзэл баримтлал
• Биосфер­Амь мандал
• Бодисын шинж чанар
• Удамшил, хувьсал
• Зүйл түүний шалгуур шинж
• Экологийн шинжлэх ухааны судлах зүйл ач холбогдол
• Популяци­түүний бүтэц
• Биоценоз
• Биогеценоз
• Экосистем
• Хүний болон амьдралын үүсэл
• Амьд биеийн түүхэн хувьсах, хөгжил / эволюцийн онол/
• Эрүүл мэндээ хамгаалах тухай судлана