Ашық сабақтың әдістемелік даярламасы «Құқық негіздері» пәні бойынша Тақырыбы: «Жеке еңбек шартын бұзу». «Жұмыс уақыты және сатылары: түсінігі, түрлері, тәртібі, есебі және пайдалануы».

1. «Павлодар түсті металлургия колледжі» ҚКМК
Ашық сабақтың әдістемелік даярламасы
«Құқық негіздері» пәні бойынша
Тақырыбы: «Жеке еңбек шартын бұзу». «Жұмыс уақыты және сатылары: түсінігі,
түрлері, тәртібі, есебі және пайдалануы».
Павлодар 2017

2. Сабақтың жоспары
1. Адрестік категория
Топ
1.1 Пән Құқық негіздері
1.2 Сабақтың тақырыбы Жеке еңбек шартын бұзу. Жұмыс уақыты
және сатылары: түсінігі, түрлері,тәртібі,
есебі және пайдалануы.
1.3 Сабақтың түрі Жаңа тақырыпты меңгерту сабағы.
1.4 Сабақтың әдісі Интерактивті, жобалау технологиясының
элементтерін, жеке тұлғаға бағыттап оқыту
технологиясын қолдану, топтық, жұптық
жұмыс түрлері.
1.5 Пән аралық байланыс Әлеуметтік әріптестік қамсыздандыру
құқығы, азаматтық құқық.
1.6 Көрнекі құралдар Интерактивті тақта, компьютер, слайд,
сөздіктер, КР-ң Еңбек кодексі, электронды
оқулық, үлестірме парақтары, тест
тапсырмалары.
2. Сабақтың мақсаттары
2.1 Білімділік мақсаты Еңбек кодексіне сай жеке еңбек шартын
бұзу, тоқтату шартының мерзімі туралы
түсінік беру. Еңбек шартының талаптарына
сәйкес еңбек міндеттерін орындайтын
жұмыс уақыты және оның сатылары,
түсінігі, түрлері,тәртібі, есебі және
пайдалануы туралы жалпы түсініктерін
қалыптастыру.
2.2 Дамытушылық мақсаты Оқу-ұйымдастыру және интеллектуалды
дамытуда дағды мен іскерлікті ұштастыра
білу, жеке еңбек шартын бұзу жайлы
ұғымдарды дамыту, есте сақтау, қиялдау
қабілеттерін арттыруға мүмкіндік жасау,
қарым-қатынас мәдениетін арттыру.
2.3 Тәрбиелік мақсаты Заңды құрметтеуге тәрбиелеу, және еңбек ету
әрекеті кезінде еңбек кодексін берік білуге,
өзінің және өзгенің құқығын жоғары
бағалауға үйрету. Өз мамандығына деген
қызығушылығын арттыру,бәсекеге қабілетті
маман тәрбиелеу
3. Алынатын нәтиже
3.1 Білімдері Білімді бекітуге арналған сұрақтарға ҚР-
ның Еңбек кодексін қолдана отырып,
дұрыс жауап бере алады.
3.2 Машықтары Іскерлік қарым-қатынас мәдениетін
қалыптастырады.
4. Жоспарлануы
4.1 Өзектілігі Өзінің мамандығын кәсіптік үрдісте

3. қолданысқа енгізу, жаңа терминдарды үш
тілге аудара білу.
4.2 Мотивациялық үрдісі Болашақ мамандықтың қажеттілігін
түсіндіру, бәсекеге қабілетті маман бола
алуға ұмтылдыру.
Сабақтың барысы
I. Бағыттамалы - мотивациялық блок.
1.1 Ұйымдастыру кезеңі: Сәлемдесу, сабаққа жұмылдыру.
1.2 Студенттердің сабаққа
психологиялық дайындығы
Студенттердің сабаққа көңіл-күйін аудару,
ынталарын арттыру.
1.3 Өзектілігі Жеке еңбек шартын бұзу. Жұмыс уақыты және
сатылары: түсінігі, түрлері,тәртібі, есебі және
пайдалану туралы түсінік беру, ауызекі сөйлеуде
қолдану
1.4 Мотивациялық үрдісі Болашақ мамандықтың қажеттілігін түсіндіру,
бәсекеге қабілетті маман бола алуға ұмтылдыру.
II. Орындаушылық – танымдық кезең
2.1 Үй тапсырмасына шолу Студенттер дайындап келген үй тапсырмаларын
көрсетіп, баяндайды
2.2 Рольдік ойын Алған білімдерін тәжірибе ретінде бекіту
III. Рефлексия – бағалау кезеңі
3.1 Бекіту тапсырмалары Компьютерде ойын түрінде ребус тапсырмаларын
орындау, төрт тілде термин сөздерді аудару.
3.2 Бағалау, студенттердің
жұмыстарын сараптау
«Ұпай жинау» ойыны арқылы студенттердің
білімін бағалау
3.3 Рефлексия Ребустарды шешу
3.4 Үй тапсырмасы мәтінмен жұмыс.

4. Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі.
Сәлемдесу, сабаққа жұмылдыру.
Студенттердің сабаққа психологиялық дайындау.
Студенттердің сабаққа көңіл-күйін аудару, ынталарын арттыру.
II. Орындаушылық – танымдық кезең
Үй тапсырмасын тексеру.
1. «Миға шабуыл» стратегиясы бойынша сұрақтар. [Слайд № 10]
1) Еңбекті құқықтық ұйымдастыру шараларының негізгі түрі? (еңбек шарты)
2) Еңбек шартының анықтамасын беріңіз?
3) Кім еңбек шартының тараптары болып келеді?
4) Еңбек шартының мазмұнын не құрастырады?
5) Кімге жұмысқа қабылдау кезінде сынақ орнатылмайды?
6) Еңбек шартының жасасу тәртібін ашыңыз?
7) Қандай мерзімдерге еңбек шарты жасалады?
Еңбек кодексінде 2 аталым қолданылады:
1) Еңбек шартын тоқтату. (25 бап 1 тармақ)
2) Еңбек шартын бұзу. (25 бап 2 тармақ)
Жаңа сабақ: [Слайд № 11, 12, 13]
Еңбек кодексінде 2 аталым қолданылады:
3) Еңбек шартын тоқтату. (25 бап 1 тармақ)
4) Еңбек шартын бұзу. (25 бап 2 тармақ)
Екеуі де еңбек құқықтық қатынастарының тоқтатылуын білдіреді.
Еңбек шартын бұзу
 қызметкерді әскери қызметке
шақыру;
 қызметкер жазаға тартылған сот
үкімі заңды күшіне енген жағдайда
бұрынғы жұмысты жалғастыру
мүмкіндігі болмағанда;
 қызметкер қайтыс болған; сондай-ақ
болған;
 сот қызметкерді қайтыс;
 хабар-ошарсыз кетті деп таныған
жағдайда;
 сот қызметкерді әрекетке қабілетсіз
деген жағдайда;
 әрекет қабілеті шектеулі, соның
салдарынан қызметкердің бұрынғы
жұмысын жалғастыруға мүмкіндігі жоқ
деп таныған жағдайда;
Еңбек шартын бұзу бір тараптың (жұмыс беру немесе қызметкер) көңіл білдіруімен
тоқтатылуын білдіреді және бұл бір мезгілде қызметкерді жұмыстан шығаруы болады.
Еңбек шартын тоқтату тек қана заң негізінде ғана рұқсат.

5. Еңбек шартын тоқтату
 Жұмыста алкогольдік,
нашақорлық жағдайда болған немесе
жұмыс күні ішінде осындай
масаңдық туғызатын заттарды
пайдаланған;
 Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау
ережелері бойынша емтихан тапсырмаған;
 Жұмыс беруші берген жеке және
(немесе) ұжымдық қорғаңу
құралдарын пайдаланбаған;
 Қазақстан Республикасының
заңнамасына сәйкес міндетті болып
табылатын болса, медициналық тексеруден
не ауысым алдындағы медициналық
куәландырудан өтпеген;
 Егер оның іс-әрекеттері немесе
әрекетсіздігі авариялық ахуал
туғызуға, еңбекті қорғау, өрт
қауіпсіздігі ережелерінің не көліктегі
қозғалыс қауіпсіздігінің бұзылуына
әкеп соғуы мүмкін болса,
қызметкерді жұмыстан шеттетуге
міндетті.
Еңбек шартын бұзу және тоқтату жұмыс берушінің бұйрығымен рәсімделеді.
Барлық қызметкерлерге бірдей жеке еңбек шартының жұмыс берушінің бастамасы
бойынша бұзылуының негіздері Еңбек Кодексінің 54-бабында берілген.
2. «Еңбек шарты» ойыны. [Слайд № 14-17]
Мазмұны:
1) Студенттер ( жұмыс беруші, қызметкер) еңбек шартының мазмұны көрсетілген
құжатты дайындайды ;
2) Еңбек шартының қолдану мерзімін анықтайды;
3) Еңбек шартын бұзу немесе тоқтату жағдайларын көрсетеді.
Еңбек шартының үлгісі
Жұмыс беруші туралы мәліметтер: (кәсіпорын, өндірістік кооператив, кәсіпкер,
мемлекеттік мекеме, т. б. атап көрсетіледі).
Жұмысқа алынушының аты – жөні, туған жылы, мамандығы, білімі, еңбек өтілі,
қосымша мамандығы, мекенжайы.
Жұмыс орны, еңбек жағдайы (зияндылығы, қауіптілігі)
Қызметкердің атқаратын жұмыстары, қосымша атқаратын жұмыстары.
Жұмыс берушінің міндеттері
Жұмысқа кіріскен мерзімі
Еңбек шартының жасалған мерзімі
Еңбекақы мөлшері
Жеңілдіктер мен артықшылықтар
Жұмыс берушінің қолы :
Қызметкердің қолы :

6. Еңбек шарты 2 дана етіп жасалады. Еңбек шартын толтырмастан бұрын алдын ала
сұхбат жүргізіледі. Жұмыс беруші қызметкердің еңбек іс – әрекеті туралы құжатты талап
етуге құқылы ( еңбек кітапшасы, оқу орнын бітіргені туралы дипломы).
Еңбек шартының мерзімі:
1) Еңбек шартының іске асу мерзімі көрсетілуі тиіс (6 ай, 1 жыл, 5 жыл,т.б.).
Мерзім аяқталған соң қайтадан еңбек шарты жасалады.
2) Егер нақты жұмыстың орындалуына қарай мерзімі белгісіз болса жұмыс
аяқталған соң еңбек шарты тоқтатылады.
3) Егер біреудің орнына уақытша жұмысқа алынса, сол мерзім аралығы
көрсетіліп, бұрынғы қызметкер келгенде орынды босату керектігі туралы жаңа
қызметкерге ескертіледі.
4) Сынақ мерзімі – 3 айдан аспау керек.
5) Егер еңбек шарты жасалса жұмыс беруші қызметкерді жұмысқа алу туралы
бұйрық шығарып, оны жұмысқа алынушыға ескертуге міндетті.
Еңбек шартын бұзу немесе тоқтату жағдайлары:
− жұмысқа тұрушы әскер қатарына шақырылса;
− қылмысына байланысты жазаланғанда бұрынғы жұмысын жалғастыру
мүмкіндігінен айырылғанда;
− қызметкер қайтыс болғанда;
− әрекетке қабілетсіздікті сот танығанда;
− қызметкердің өз ұсынысы бойынша ( бұл туралы қызметкер 1 ай бұрын
ескертуге тиісті);
− денсаулығына, зейнеткерлік жасына жетуіне, басқа жерге мекенжайын
ауыстырғанына, т.б. байланысты жұмысын жалғастыра алмайтын жағдайда қызметкердің
өз бастамасымен еңбек шарты бұзылады немесе тоқтатылады;
− жұмыс берушінің бастамасымен: а) егер кәсіпорын жұмысы ( немесе жеке
тұлға) тоқтатылса; ә) жұмыскерлердің саны немесе жұмыс орны қысқартылса еңбек
шарты тоқтатылады немесе бұзылады;
3. Адасқан әріптер» ойыны [Слайд № 18]
Шарты: Ретсіз орналасқан әріптерден термин, мағыналы сөз құрау:
ыңбеакеқ– еңбекақы;
уяцтсикионт – конституция;
рмыктеқзе – қызметкер;
мұсжы іребуш – жұмыс беруші;
сымұж ітібәр – жұмыс тәртібі;
сұжмы тықауы – жұмыс уақыты.
Слай № 19
Жұмыс уақыты
Анықтамалар Түрлері Еңбек кодексінің
қандай
баптарында
кездеседі
Еңбек ету уақыты
Жұмыс уақыты – деп
қызметкер жұмыс берушінің
актілері мен еңбек шартының
 Ұзақтығы
қалыпты;
 Ұзақтығы
7 тарау. Жұмыс
уақыты. 76, 77,
78, 79, 80
36 сағат болғанда – 7 сағат 12
минут және апталық норма
24 сағат болғанда – 5

7. талаптарына сәйкес еңбек
міндеттерін орындайтын
уақытты атайды.
қысқартылған;
 Толық емес.
баптарда. сағаттан аспауға тиіс
Жұмыс уақытының нормасы
– заңмен орнатылған тиісті
күнтізбелік кезең ішінде
қызметкер жұмыс істеуге тиіс
ұзақтығы.
 Ауыр дене
қызметкерлерінің;
 Түнгі;
 Білім беру
мекемелеріндегі
балалар;
 І және ІІ
топтағы
мүгедектер;
7 тарау. Жұмыс
уақыты. 81, 82,
83, 84, 85
баптарда.
 14 жастан 16 жастағы
қызметкерлер үшін –
аптасына 24 сағаттан;
 16-18 жасқа дейін –
аптасына 36 сағаттан
аспайтын;
 білім беру мекемелерінде
оқитын 14-16 дейінгі
оқушыларға күніне 3,5 сағат;
Ауыр дене жұмыстарындағы
қызметкерлер – аптасына 36
сағат.
І және ІІ топтағы мүгедек
қызметкерлерге – аптасына
36 сағаттан
Жиынтық есеп  күн сайынғы;
 апталық;
 жиынтық.
7 тарау. Жұмыс
уақыты. 86 бап.
 Ай;
 Тоқсан;
 Бір жылдық.
4. Сәйкестендіру кестесі. [Слайд № 20, 21]
5. Жағдайды талқылаңдар. [Слайд № 22, 23]
1) Ағылшын тілінің мұғалімі Ким А. Шарт негізінде сабақ үлгермейтін
оқушылармен ағылшын тілінен жеке жұмыс істейді.
Олардың қатынастары қандай құқық нормаларымен реттеледі? А.Кимнің
оқушылармен қатынастары еңбек құқығының нормаларымен реттеле ме?
2) Азаматша Қ. мекемеде 10 жыл істеген. Жаңа басшылық келгеннен кейін ол
қызметкерлерге қойылатын талаптарын өзгертті. Жұмыс істейтіндердің бәрімен бір жылға
шарт жасай бастады. Азаматша Қ. онымен келіспейтінін білдіреді. Еңбек шартының
ережелерін ол ешқашан бұзған емес. Сондықтан басшылықтың талабы заңсыз. Азаматша
Қ. дұрыс (дәлелді) қарсылық білдіріп отыр ма ?
6. «Цифрлар сөйлейді» ойыны. [Негізгі слайд № 24; 25-33 дейін]
Сол жақтағы 20 ұяшық сұрағы: Еңбек шартын тоқтату мен бұзудын
айырмашылықтары қандай?
Ортаңғы 20 ұяшық сұрағы: Жүкті әйелдерді түнгі уақытта жұмыс істеуге тартуға
жұмыс берушінің құқығы бар ма?
Оң жақтағы 20 ұяшықтын сұрағы: Еңбек шартын бұзу және тоқтату кімнің
бұйрығымен рәсімделенеді?
Сол жақтағы 30 ұяшық сұрағы: білім беру мекемелерінде оқитын және оқу жылы
ішінде оқуды жұмыспен қатар алып жүретін он төрт жастан он алты жасқа дейінгі
оқушыларға күніне неше сағат істеуге құқылы?
Ортаңғы 30 ұяшығының сұрағы: Жеке еңбек шартын тоқтату мен бұзу қандай
заңнамаға негізделеді?
Оң жақтағы 30 ұяшықтын сұрағы: Апталық норма 40 сағат болғанда күнделікті
жұмыс уақыты неше сағаттан аспауы қажет?
Сол жақтағы 40 ұяшық сұрағы: Өз еркімен жұмыстан кеткісі келетін әрбір
қызметкер бұл жөнінде қандай мерзімде жұмыс берушіні ескертуге тиіс және қандай
заңнамаға сәйкес?
Ортаңғы 40 ұяшығының сұрағы: Жұмыс мерзімінен тыс жұмыстарға қандай
адамдар категориясы жіберілмейді?

8. Оң жақтағы 40 ұяшықтын сұрағы: Еңбек заңнамасы жұмыс уақытын есептеудің
неше түрін ескереді?
Жауаптары:
Сол жақтағы 20 ұяшық: Еңбек шартын тоқтату мерзімнің өтуімен және
тараптардың еркіне байланысты емес мән-жайлармен байланысты; Еңбек шартын бұзу бір
тараптың (жұмыс беру немесе қызметкер) көңіл білдірумен тоқтатылуын білдіреді және
бұл бір мезгілде қызметкерді жұмыстан шығаруы болады.
Ортаңғы 20 ұяшық : Жүкті әйелдерді түнгі уақытта жұмыс істеуге тартуға жұмыс
берушінің құқығы жоқ.
Оң жақтағы 20 ұяшық: Жұмыс берушінің бұйрығымен
Сол жақтағы 30 ұяшық: 3,5 сағат
Ортаңғы 30 ұяшық: Еңбек туралы заңнын 25 бабына негізделеді.
Оң жақтағы 30 ұяшық: 8 сағаттан аспауға тиіс.
Сол жақтағы 40 ұяшық: Өз еркімен жұмыстан кеткісі келетінәрбір қызметкер бұл
жөнінде жұмыс берушіні бір ай бұрын жазбаша түрде ескертуі тиіс, Ет3-ның 28 бабына
сәйкес.
Ортаңғы 40 ұяшық: Он сегіз жасқа толмаған қызметкерлер мен жүкті әйелдер
жіберілмейді.
Оң жақтағы 40 ұяшық: Күн сайынғы, апталық және жиынтық.
ІІІ. Рефлексия – бағалау кезеңі
Бекіту тапсырмалары. Ребус. [Слайд № 34]
Бағалау, студенттердің жұмыстарын сараптау