1. -277833-415636 <br />“Хангайн бүсийн аялал жуулчлалын нөхцөл нөөцийн шинжилгээ”<br />Курсын ажлын агуулга<br />Оршил<br />Нэгдүгээр бүлэг: аялал жуулчлалын нөхцөл нөөц<br />Монгол орны байгал газар зүйн байрлал, байгалын ерөнхий байдал

2. аялал жуулчлалын нөөцийн асуудал

3. Бүс нутгийн аялал жуулчлалын нөхцлийн тааламжийг үнэлэх асуудалХоёрдугаар бүлэг: хангайн бүсийн аялал жуулчлалын нөхцөл нөөцийн шинжилгээ<br />Хангайн бүсийн аймгуудын рекрацын шижилгээ, үнэлгээ

4. Хангайн бүсийн аймгуудын аялал жуулчлалын нөөцүүд

5. Хангайн бүсийн аялал жуулчлалыг нэмэгдүүлэх арга зам

6. Дүгнэлт

7. Ном зүй

8. Хавсралт

9. ОршилÎëîí óëñûí õàìòûí àæèëëàãààíû õàìãèéí èðýýä¿éòýé ÷èãëýë áîë àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð áºãººä ýíý íü îëîí ñî¸ëûí õàðèëöàí íýâòðýëöýõ, áàÿæèõ õèéãýýä íèéëýãæèõ ¿éë ÿâöûí áîäèò îð÷èí ìºí. Äýëõèéí îëîí íèéò ººð õîîðîíäîî ñî¸ëîîðîî ÿëãàð÷, áàñ ñî¸ëîîðîî îéðòîí íÿãòàð÷, õàìòðàí àæèëëàõ áîëñîí ºíºº ¿åä àÿëàë æóóë÷ëàë íýã ¸ñîíäîî ñî¸ëûí èäýâõèòýé çóó÷èéí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýõ áîëæýý. Äýëõèéí áºìáºðöãèéí ÿíç á¿ðèéí ºíöºã áóëàíä îðøèõ àðä ò¿ìíèé ñî¸ë ººð õîîðîíäîî èäýâõèòýé õàðèëöàõ, çýðýãöýí îðøèõ, õàðèëöàí áèåñýýñ ñóðàëöàõ ºðãºí áîëîìæèéã ºä㺺 àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð óëàì èäýâõèòýé íýýæ ºã÷ áàéíà. <br />Õ¿í òºðºëõòíèé àìüäðàë äàÿàð÷ëàãäàæ, íýã ÷èã õàíäëàãààð òîäîðõîéëîãäîæ áóé ºíººãèéí äýëõèé åðòºíöºä õ¿ðýýëýí áóé áàéãàëü îð÷èí, ñî¸ëûí ¿íýò ç¿éëñèéã õàìãààëæ, ñî¸ëûí îëîí ÿíç áàéäëûã õºãæ¿¿ëýõ ÿâäàë þó þóíààñ ÷óõëààð òàâèãäàõ áîëîâ. Îíãîí äàãøèí áàéãàëü, ò¿¿õ ñî¸ëûí äóðñãàëóóä ýäèéí çàñãèéí ñóâäàã ñîíèðõîë, õýðöãèé áàëìàä ÿâäëûí çîëèîñ áîëîõ íü èõñýæ áóé ýíý ¿åä àÿëàë æóóë÷ëàëûã ñî¸ëûí àãóóëãààð áàÿæóóëàí õºãæ¿¿ëýõ çàìààð áàéãàëü, ò¿¿õ ñî¸ëûí ºâèéã õàäãàëæ õàìãààëàõ, îëîí íèéòýä òàíèóëàõ øààðäëàãà óëàì á¿ð íýìýãäýæ áàéíà. Áàéãàëèéí áîëîí ñî¸ëûí ºâ á¿õ íèéòýä õàìààòàé áºãººä òýäãýýðèéã õ¿ì¿¿ñ õàäãàëæ õàìãààëàõ ¿¿ðýãòýé òºäèéã¿é, õ¿ðòýí ýçýìøèõ ýðõòýé.<br />Аялал жуулчлалын салбар нь үйлчилгээний хэлбэрийг байгал орчин, орон нутгийн хүн ам болон эдийн засагт түшиглэн тэдгээрийн нэгдмэл үйл ажиллагаан дээр хөгжиж байдаг. Ийм учраас аялал жуулчалын ажилд байгал орчноос нөлөөлөх нөлөөлөлийг танин мэдэж , бизнесээ үр ашигтай явуулах арга зүйг эзэмших нь нэн чухал бөгөөд хангайн бүс нутгийн байгалийн нөхцлийн аялал жуулчлалын тааламжийн үнэлгээг хийхийн зэрэгцээ, нөөцүүдийг тодорхойлон гаргахыг зорилоо.Нэгдүгээр бүлэг: Онолын хэсэг<br />1.1 Монгол орны байгал газар зүйн байрлал, байгалын ерөнхий байдал<br />Тив их газар бүс нутаг, улс орон ямар өргөрөг уртрагт ямар орон зайг эзлэн оршдог хийгээд бусад улсуудтай харилцах харилцаа зэргийг илэрхийлсэн газар зүйн ухагдхууныг ГАЗАР ЗҮЙН БАЙРЛАЛ гэнэ. Газар зүйн байрлалыг 3 ялгаж үздэг:Монгол улс дэлхийн хойд хагас, зүүн уртрагт баруунаас зүүн тийш сунамал, ерөнхийдөө зуувандуу хэлбэртэй оршдог уудам нутаг дэвсгэртэй улс билээ. Монгол орны газар зүйн байрлалыг дараах 3 хэсэгт болгон ангилж авч үзэж болох юм. Үүнд: Математик газарзүйн хувьд Улс төрийн газарзүйн хувьд /нйигэм эдийн засгийн/ Физик газарзүйн хувьдМатематик газарзүйМонгол улс дэлхийн цагийн 6, 7, 8-р бүсэд оршдог.Хойд цэг -ХӨ520091, ЗУ980511-т орших Монгол шарын давааӨмнөд цэг -ХӨ410351,ЗУ1040591-т орших Орвог гашууны бор толгойБаруун цэг -ЗУ870471 ХӨ490091-т орших Хүйтний оргил / Алтай таван богд/Зүүн цэг -ЗУ1190571 ХӨ460611-т орших Модот хамар /Соёлз уул/Монгол орны хойд цэгээс өмнөд цэг хүртэл 100311-ийн зай байх ба энэ нь 1259 км байна. Монгол орны баруун цэгээс зүүн цэг хүртэл 320101-ийн зай байх ба энэ нь 2392 км байна. Монголын газар нутгийн дундаж өндөр ДТД1580м байна. /Азийн дундаж өндөр ДТД 960м/ Монгол орны хамгийн өндөр цэг Алтай таван богд уулын ноён оргил Хүйтний оргил /Найрамдал/ ДТД4374м байна. Монгол орны хамгийн нам цэг Дорнодын талд орших Хөх нуурын хөндий ДТД 552м байна. Дэлхийд хамгийн чухалд тооцогдох дараах хоёр шугам манай орны нутаг дэвсгэрийг дайран өнгөрдөг байна. ХӨ-ийн 450, ЗУ-ын 900 юм. Нутаг дэвсгэрийн нийт талбай нь 1`565`000км2 ба Франц шиг 3 улс, Англи шиг 6 улс, Итали, Грек, Испани, Ирак, Бельги, Австри улсуудын нутаг дэвсгэрээс том байх ба Израйль Дани улсын нутаг дэвсгэр гэхэд л манай орны жижиг аймгийн нэг болох Баян-Өлгий аймгийн нутаг дэвсгэрээс бага юм.Нийгэм эдийн засгийн:<br />Улс төрийн ямар онцлогтой улс орнуудтай хиллэж байгаа болон олон улсын чанартай хөдөлмөрийн хуваарьт хэрхэн татагддаг хийгээд татагдах боломжтой, олон улсын байнгын, улирлын дамжин өнгөрөх боомтууд хэр олонтой зэргээр нийгэм эдийн засгийн газар зүйн байрлал тодорхойлогдно. Монгол улс дэлхийн 2 том гүрэнтэй хил залган оршдог. Энэ нь улс дамнасан аялал жуулчлалын дамжин өнгөрөх идэвхитэй бүс нутаг байх боломжийг бүрдүүлж өгдөг. Түүнчлэн хөрш орнууд нь олон улсын зах зээл дээр эрчимтэй хөгжиж байгаа, цаашид ч илүү хөгжих потенциал ихтэй улсууд учраас хаяа нийлэн буй орны хувьд аялал жуулчлалаа хөгжүүлэх чухал сурвалж байх боломжтой. Дэлхийн аялал жуулчлалын түүхийг сөхөж харахад аль ч улс оронд аялалжуулчлалын inbound ба outbound (Хятадыг түших ёстой) жуулчлалын аль нэг нь идэвхитэй хөгждөг байсан бол өнөөдөр БНХАУ-д энэ 2 хэлбэр зэрэг хөгжиж байна. Монгол улсыг орон зайн хувьд лидер улс гэж хэлж болох юм. Тодруулбал, ийм эрчимтэй хөгжиж буй зах зээл бүхий улс оронтой хил залгаа орших улс орнууд аялалжуулчлалыг эрчимтэй хөгжүүлэх боломжтой байдаг юм. Одоогоор Испани улс жилд хамгийн их 70 сая, дараа нь Франц 69 сая, АНУ 59 сая, Итали 42 сая жуулчин авдаг бол 2010 он гэхэд Хятад 70 сая хол давсан жуулчид хүлээн авахаар байна гэсэн судалгааг Дэлхийн аялал жуулчлалын байгуулагаас хийсэн байна. Өнөөдөр БНХАУ жилдээ 20 сая жуулчин авч байгаа бол 2015 он гэхэд Хятад нь 100 саяд хүрнэ. Аялал жуулчлалын тогтвортой байдал нь аль болох өөрийн байгальд хор хөнөөлгүйгээр хөгжүүлэх явдал юм. Аялалд яваа хүмүүсийн ихэнх нь нэг бус олон улс үзэх сонирхолтой байдаг. Бээжингээс 2 цаг яваад монголд очих амархан. Гэсэн хэдий ч нөгөөтэйгүүр Монголд буcад орноос ирэх жуулчдын аялалын хугацаа, зардлыг ихэсгэх, түүнчлэн гадаад зах зээл дээр идэвхитэй өрсөлдөх боломжийг хязгаарлах нөхцөл үүсгэх сөрөг үр дагавартай ажээ. Улс төрийн газарзүйМонгол улс НҮБ-д Япон, Хятад, Солонгос зэрэг улсуудын хамт Зүүн Азийн бүс нутгийн орнуудад багтдаг. Нутаг дэвсгэрийн хэмжэгээр дэлхийд 17-т, Азид Хятад, Энэтхэг, Саудын Араб, Индонез, Иран, Казакстан улсудын дараагаар 7-рт ордог. Хойд талаараа ОХУ-тай, баруун, зүүн, өмнөд талаараа БНХАУ-тай хилллэдэг. Нийт хилийн урт 8181,895 км ба үүнээс ОХУ-тай 3485км-р, БНХАУ-тай 4676,895 км-р тус тус хиллэнэ. Гурван улсын хилийн зааг нь манай талд баруундаа Таван богд уул, зүүн талдаа Тарваган тахын овоогоор зааглан оршдог. Хэдий хоёрхон улстай хиллэх боловч манай улсад хамгийн ойр орших улс бол Казакстан юм. Манай хилээс баруун тийш 45 км-ын цаана Казакстаны хил байна.Физик газарзүйХятад, Сибирийн платформын нөлөөнд өргөгдөж тогтсон харьцангуй өндөрлөгт оршдог. Газар нутгийн ихэнхи буюу хойгуурх нутаг нь геосенклиналийн горимд тогтсон бол өмнөд хэсэг нь платформоо хаяалж оршдог. Ази тивийн төвд өндөрлөг газарт байрладаг нь уур амьсгал бүрэлдэн тогтнох нэг үндэс нь болж байна. Далайгаас алслагдсан, байгалийн төрөл бүрийн бүсүүд байдаг.Дэлхийн хамгийн хойшоо түрж орсон элс /говь/ Увсад байдаг Бөөрөг дэлийн элс юм. Мөн хамгийн өмнөд тийш түрж орсон мөнх цэвдэгт газар Хангайн нурууны өмнөдөд Баянхонгор аймгийн Баянлигт байдаг.Баруун өмнөт, зүүн талын хилийн шугам голдуу толгод, ухаа, гүвээт талаар дайрч өнгөрнө. Зөвхөн барун талд Монгол Алтайн нуруу, Байтаг, Богд, Тахийн шар нуруу зэрэг хэд хэдэн нуруудын хярыг дагасан байна.Бүх нутгийн 80 гаруй хувь нь 1000м-ээс дээш өндөр, үлдсэн нь 1000м-ээс доош байдаг. Ийм өндөрт байдаг учир нэлэнхүйдээ сэрүүн хүйтэн байдаг. Мөн өндөр улс нь чийгийг өөртөө татаж дотогш нэвтрүүлдэггүй нь уур амьсгал хуурай болох нөхцлийг бий болгодог. Энэ уур амьсгалын хуурай сэрүүн байдал нь ургамал, амьтны аймгийн бүтэц, тархалт болон хүн зоны амьдралын хэв маягт нөлөөлдөг. Монголчууд эртний нүүдэлчин амьдралаар амьдарч ирсэн нь тодорхой хэмжээгээр цаг агаарын байдлаас нөлөөлж байсан нь илэрхий.<br />Байгалын ерөнхий байдал

10. Уур амьсгалыг бүрдүүлэгч суурь хүчин зүйл нь газар зүйн байрлал буюу нарнаас ирэх цацрагийн хэмжээ сул бөгөөд үүнээс гадна Монгол орон нь далайгаас алслагдсан, их өндөрлөг газарт өндөр уулсаар хүрээлэгдэн оршдогоороо Монгол улс нь эрс тэс уур амьсгалтай. Улсын ихэнх газарт зун халуун бөгөөд өвөл маш хүйтэн өвөлдөө -60хэмийн хүтэн бүртгэгдэж байсан бол зундаа +45 хэм хүртэл халах нь бий. Улаанбаатар хот нь дундаж температураараа дэлхийд хамгийн хүйтэн нийслэлд тооцогддог. Өвөл нь удаан үргэлжилж маш хүйтэн бөгөөд зун нь богинохон ба энэ л үед ихэнх хур тунадас нь унадаг. Улсад дунджаар 257 нартай өдөр тохиодог ба голдуу өндөр даралттай орчны дунд оршдог. Хур тунадас нь хойд талаараа хамгийн их (жилд дунджаар 20-35 см), өмнөд хэсэгтээ хамгийн бага (жилд дунджаар 10-20 см). Хамгийн өмнөд хэсэгт Говь цөл орших бөгөөд энэ газарт жилд ямар ч хур тунадас унахгүй тохиолдол элбэг. Говь бол ердийн цөл биш, харин хээр цөл юм. Энд тарвага амьдрах хэмжээний ургамал байхгүй ч тэмээ бол амьдрах боломжтой.1.2 Аялал жуулчлалын нөөцийн асуудал<br />Аялал жуулчлалын бүтээгдэхүүн үйлчилгээг бүрдүүлэхэд нөлөөлөхүйц байгаль, нийгэм, эдийн засгийн хүчин зүйлүүдийг аялал жуулчлалын нөөц гэнэ.Манай Монгол орон уудам дэлгэр нутагтай, уур амьсгалын өвөрмөц нөхцөлтэй, унаган төрхөөрөө хадгалагдан үлдсэн үзэсгэлэнт онгон байгаль, түүний өвөрмөц онцлог бүхий эрт үеэс эдүгээг хүртэлх урт удаан хөгжлийн явцад бүс нутаг, нутаг дэвсгэрээр ялгагдах онцлог бүхий нөөцтэй орон юм. Аялал жуулчлалын нөөцийг аялал жуулчлалын хэв шинжид уялдуулан авч үзэх шаардлагатай. Учир нь жуулчдын хүсэл сонирхол өөр өөр байдаг. Аялал жуулчлалын нөөцийн ач холбогдол.Нөөцийг оновчтой зөв тогтоож, зөв ялган аялал жуулчлалд ашигласнаар тэр нөөц нь сая аялал жуулчлалын бүтээгдэхүүний чухал иж бүрдэл болно. Чанартай сайн бүтээгдэхүүн үйлчилгээ нь жуулчдыг татах хамгийн гол хөшүүрэг, мотиваци нь болох юм. Чанартай сайн бүтээгдэхүүн үйлчилгээ гэдэгт бүтээгдэхүүний ямар иж бүрдлийг, хэрхэн ашиглаж байгааг нийтэд нь ойлгож болно. Аялал жуулчлалын нөөц нь аялал жуулчлалын хэлбэр, аялал жуулчлалын чиглэлийн сонголт, жуулчны тоо зэргээр дамжуулан Аялал жуулчлалын хөгжилд нөлөөлдөг. Иймээс нөөцийг хөгжүүлэх нь аялал жуулчлал хөгжих үндэс болно.Аялал жуулчлалын нөөцийг хөгжүүлэхНөөцийг хөгжүүлэх гэдэг нь Аялал жуулчлал хөгжихөд таатай нөхцөлийг бүрдүүлэх, өөрөөр хэлбэл хязгаарлагдмал нөөцийг хамгийн үр дүнтэй байдлаар ашиглах үйл ажиллагаа болно. Үүнд дараах үйл ажиллагаанууд багтана:Нөөцийг сэргээх - Сэргээн засварлах, жуулчдын сонирхол татах байдлыг нэмэгдүүлэхНөөцийг шинээр бий болгох - Жуулчдад таалагдах шинэ газар орныг аялал жуулчлалын үйл ажиллагаанд татан оруулах, жуулчдын шинэ сонирхлын мотивыг бий болгох, өөрөөр хэлбэл аялал жуулчлалын шинэ төрөл хэлбэрийг бий болгохНөөцийг сурталчилах - нөөц болон аялал жуулчлалын шинэ төрөл, хэлбэр, шинэ чиглэлийг гадаад дотоодод өргөнөөр сурталчилахНөөц ашиглалтыг сайжруулах - Өнөөдрийн байдлаас илүү үр ашигтайгаар ашиглах, нэмэлт боломжуудийг нээн илрүүлэхНөөцийг аялал жуулчлалын үйл ажиллагаанд татан оруулах - нөөцийн үнэлгээнд тогтмол ордог боловч төдий л аялал жуулчлалын үйл ажиллагаанд оролцдоггүй нөөцүүдийг татан оруулах нөхцөл боломжийг илрүүлэх<br />Нөөцийг хөгжүүлэх арга замТүүх, соёлын дурсгалуудӨнөө хэр Монгол орны түүх, соёлын дурсгалууд нь тодорхой хэсэг жуулчдын сэтгэл оюуныг эзэмдсээр байна. Монгол оронд түүх соёлын нөөцийн судлагдсан байдал сайн боловч тэдгээрийг хөгжүүлэх, аялал жуулчлалд татан оруулах талаар харилцан адилгүй. Аялал жуулчлалыг сонирхолтой болгоход эртний дурсгалуудыг сэргээн босгох, хөгжүүлэх нь онцгой ач холбогдолтой. Түүх соёлын дурсгалуудыг сэргээн засварлаж, бүс нутаг бүрийн аялал жуулчлалд татан оруулж болно. Ингэснээр жуулчдын сонирхолыг татах хийгээд аяллыг сонирхолтой болгох 1 үндэс болно.Түүхт үйл явдал болсон газруудМонгол орон түүхийн асар их баялагтай. Эдгээр баялагуудын нэг нь бидний өвөг дээдсээс өв уламжлан ирсэн түүхийн ном судар зохиолуудад бичигдэн үлдсэн болон ам дамжуулан уламжилсаар ирсэн газар усны нэрс, түүхт үйл явдал болсон газрууд билээ. Монгол оронд хүн үүссэн үеэс одоог хүртэл түүхийн үйл явдал болсон газрууд харьцангуй элбэг байдаг. Нэн ялангуяа XIII зуунаас хойшхи түүхт үйл явдал болсон газруудын ихэнх нь манай эрдэмтэн мэргэдийн ачаар нилээд тодорхой болсон газрууд олон байдаг. Эдгээр газруудад энд тийм үйл явдал болсон гэх үзүүлэх, харуулах түүхийн дурсгал ховор юм. Иймээс түүхт үйл явдал болсон газруудыг нарийн тодорхойлж ач холбогдлыг нь өндөрт өргөж, холбогдох түүхийн дурсгалуудыг илрүүлэх, сэргээн засварлах, шинээр бий болгох замаар олны хүртээл болгож аялал жуулчлалд татан оруулах ёстой. Байгалийн үзэсгэлэнт газрууд<br />Манай орон өргөн уудам нутаг дэвсгэртэй, байгалийн үзэсгэлэнт газруудаар нэн баялаг орон юм. Монгол орны хувьд жуулчдыг татаж буй нэг зүйл нь унаган байгаль юм. Иймээс аялал жуулчлалд татан оруулж байгаа болон ирээдүйд аялал жуулчлалд хамруулах газар нутгуудыг бохирдлоос сэргийлэх, унаган төрхөө алдахаас нь хамгаалж жуулчдын хүртээл болгон үзүүлж байх нь чухал. Байгалийн үзэсгэлэнт газруудын хувьд цэвэр ЭкоТуризм илүү тохиромжтой. Цэвэр байгалийн аялалыг хөгжүүлснээр экологийн тэнцвэрт байдал алдагдахаас сэргийлнэ. Энэ нь ирээдүйн баталгаа болно гэсэн үг юм.2000 оны байдлаар 20530588 га бүхий 48 газар нутгийг Улсын Тусгай хамгаалалтанд аваад байна. Монгол орон байгалийн аялал жуулчлалыг түлхүү хөгжүүлж түүн дээрээ тулгуурлан шашин шүтлэг, зан заншил, уламжлал, түүх, соёлын чиглэлийн аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх бололцоотой орон гэж олон улсын шинжээчид тэмдэглэдэг.Монгол орон өргөн уудам нутаг дэвсгэртэй хэдий ч нийт нутаг дэвсгэрийн хагасаас илүү хувийг хуурай цөлөрхөг нутаг эзэлдэг төдийгүй элсний нүүдэл идэвхжиж төв суурин газар, зам харгуй бэлчээрийг дарах болсон. Ийм тохиолдолд Тусгай Хамгаалалтай Газар Нутгийн хэмжээг нэмэгдүүлэх шаардлага зүй ёсоор гарч ирсэн. Монгол Улсад Тусгай Хамгаалалтай Газар Нутгийн хэмжээг нэмэгдүүлэх, улмаар аялал жуулчлалын үйл ажиллагаанд татан оруулах, нөөцийг хамгаалах, нөхөн үйлдвэрлэх асуудлыг Засгийн Газрын хүрээнд Олон Улсын хэмжээнд бодтойгоор тавьж Тусгай хамгаалалтай Газар нутгийн хэмжээг 1995-2020 онд 3 үе шаттайгаар нэмэгдүүлхээр заасан. Үүнд: 2010 онд нийт нутаг дэвсгэрийн 20%, 2020 онд нийт нутаг дэвсгэрийн 30%-ийг Улсын Тусгай Хамгаалалтанд авахаар төлөвлөсөн.Эдгээр газрууд нь Монголын байгалийн аялал жуулчлал хөгжих эхлэл бөгөөд Монгол орны сор нь болсон газрууд юм.Геологийн дурсгалт газрууд, өвөрмөц тогтоцтой газруудОрчин үед ЭкоТуризмыг жуулчид их сонрхох болсон, ЭкоТуризм нь өвөрмөц онцлогтой. Байгаль бол аяллын гол нөөц, дэвсгэр бүтээгдэхүүн болж байдаг. Тэр дундаа гол бүтээгдэхүүн нь геологийн дурсгалт газрууд, байгалийн өвөрмөц тогтоц бүхий газрууд болно. Ийм газруудыг улсын болон орон нутгийн тусгай хамгаалалтанд авч үзмэрүүдийг тодорхой хэмжээгээр нэмэгдүүлэх нь чухал. Төв азийн Эко Системийн иж бүрдэл болсон Увс нуурын хотгор, Үлэг гүрвэлийн өлгий нутаг болсон Өмнөговь, эртний хүмүүсийн амьдарч байсан Хойт цэнхэрийн агуй, Монголын хамгийн том агуй болох Цагаан дэлийн агуй, Монгол дагуур гэх мэт энэ төрлийн нөөцөөр арвин орон юм.Эмчилгээний чанартай рашаан ус, шаварХүний архаг хууч, хурц эмгэг өвчнийг анагаан илааршуулах увидас бүхий олон төрлийн рашаан, нуур, эмчилгээний шаврын их нөөцтэй орон юм. Энэ нь эмчилгээ сувилгааны аялал жуулчлал хөгжүүлэх нөөц болно. Одоогийн судлагдсан түвшинд олон улсын рашааны үнэлэмж, бүтэц, найрлага, чанар, эмчилгээний шаардлага , нөөцийг хангаж чадах 130 гаруй халуун хүйтэн рашаан байна. Үүнээс үзхэд Монгол орон рашааны асар их нөөцтэй орон юм. Одоогийн байдлаар Архангай аймгийн Цэнхэр сумын нутаг дахь Цэнхэрийн халуун рашааныг түшиглэсэн Японы 100 %-ийн хөрөнгө оруулалт бүхий “Цэнхэр Жигүүр” жуулчны бааз амралт сувиллын чиглэлээр жуулчин авч байгаа нь амралт сувиллын аялал жуулчлалын хөгжих ирээдүйг харуулж байга.<br />Барилга архитектурын онцлогтой хийгээд шашны холбогдолтой сүм хийдүүдМонголын эртний хот суурин, шашны холбогдолтой сүм хийдийг 3 ангилна. Үүнд :- Цэрэг дайны үеийн бэхлэлт хот суурин (Хэрлэн барс, Хар балгас, Ховд, Улиастай гэх мэт)- Шашны зориулалтай сүм хийд (Богд хааны ордон, заяын гэгээний хийд, гандан хийд, Чойжин ламын сүм, Эрдэнэ зуу хийд, Манзуширын хийд гэх мэт)- Иргэний ба хосломол үүрэгтэй хот суурин (Хар хорин, Аврага тосон, Цогтын цагаан байшин гэх мэт)Олон улсын жуулчдын анхаарлыг шашин номын сүм, хийдийн уран барилга татаж ирсэн буюу татсаар байна. Сүм хийд, хот суурингууд нь аялал жуулчлал хөгжүүлэх гол нөөц болдгийн хувьд нарийвчлан судалгаа, шинжилгээ, хэмжилт хийсний үндсэн дээр сэргээн засварлах шаардлагатай.Агнуурын ач холбогдолтой ан амьтадМонголын ховор ан амьтан дэлхийн анчин-жуулчдын соронзон болж ирсэн уламжлалтай. Анчин жуулчид байгальд сөрөг нөлөөтэй боловч аялал жуулчлалын эрэлт ихтэй онцгой салбар болж байна. Үүний тулд анчин жуулчдад зориулж ангийн отог байгуулдаг. Монгол Алтай, Говь алтай дахь отгуудаас хамгийн чухал отгууд нь Увсын Бөхмөрөн сумын “Хар ямаат”, Ховдын Мөст сумын “Мянган угалзат” юм. Энд АНУ, Канад, Мексик, Франц, Испани, Австри, Германы анчин жуулчид ирж аргал, угалз, янгирыг агнаж байна. Хэнтий нуруунд марал буга, гахай, баавгайг агнуулж байна. Агнуурын тоо толгойг Байгаль орчны яамнаас баталдаг. 2001 оны байдлаар агнуурын 18 төрөл зүйлийн амьтан байдгаас 10 төрлийн 1888 тоо толгой бүхий амьтанг агнуулах шиидвэрийг гаргасан байна. Үүнээс 1200 нь агнуурын шувуу болно. 2001 оны байдлаар ан агнуурын аялал жуулчлалын үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөл бүхий 36 аж ахуйн нэгж, компани бүртгэгдсэн байна.Ховор ан амьтан цэцэг ургамалМонголын улаан номонд орсон ан амьтан, цэцэг ургамал нь Монголдоо төдийгүй дэлхийд ховор төрөл зүйлээр баялаг юм. Ховор ан амьтан цэцэг ургамал сонирхож ирсэн жуулчид нь цэвэр ЭкоТуризм, ФотоСафари, Эрдэм шинжилгээний жуулчид байдаг. Энэ төрлийн аялал жуулчлалын үйл ажиллагааг “Цолмон Травел” гэх зэрэг хэд хэдэн компани эрхэлдэг. Монгол улс нилээд олон жилийн өмнөөс ховор ан аьтан, цэцэг ургамлыг хамгаалах зорилгоор улаан номонд оруулж эхэлсэн нь олон олон амьтан ургамлыг устаж үгүй болохоос хамгаалсан юм. Энэ өнөөгийн жуулчдыг татах нэг зүйл болж байгаа билээ. Нүүдлийн соёл иргэншил, Угсаатны зүйСудалгаанаас үзэхэд Монголд ирж байгаа жуулчидыг татаж буй гол зүйл нь нүүдлийн соёл иргэншил юм. Угсаатны зүйн чиглэлээр сонирхогч болон эрдэм шинжилгээний жуулчин авах бүрэн боломжтой. Ялангуяа Цаатан судалгааны чиглэлээр жуулчин авах боломжтой. <br />1.3 Бүс нутгийн аялал жуулчлалын нөхцөлийн тааламжийг <br />шинжлэх нь<br />43210А 1Дундаж t нь 10º-аас дээш халах хоногийн тоо130<110-13090-11070-9070>А2Жилд нар гийгүүлэх хугацаа /цаг/3200<3000-32002800-30002500-28002800>А3Цэлмэг өдрийн тоо120<80-12060-8050-6050>А47-р сарын харьцангуй чийг60<40-6030-4020-3020>А530º-аас давж халах өдрийн тоо10>10-2020-3030-4040<А6Хүйтрэлгүй үргэлжлэх хоногийн тоо130<110-130100-11070-9070>А7-30º-аас бууж халах өдрийн тоо20>20-4040-5050-7070<А8Хүчтэй салхитай өдөр10<10-3030-4040-5050>А9Цастай байх хоногийн тоо50>50-100100-130130-150150<А10Цасны зузаан /см/5>5-1010-1515-2020<А11Тунадасны хэмжээ/мм/400<200-400100-20090-10090>А12Голын сүлжээний нягтшил км/км²0,1-0,150,05-0,010,01-0,050,01-00А13Зуны улиралд гадаргын усны дулаанбүлээнбүлээвтэрхүйтэвтэрХүйтэнИх хүйтэнА14Замын элс шавар, намагны байдалүгүйБага зэрэгбийбийИх бийА15Газрын гадаргын хотгор гүдгэрийн байдалНам уул талНам уул талтолгодорхогӨндөр уулХэрчигдэл их А16Нэн ховор ургамлын зүйлИх олонолоннэлээдХоворүгүйА17Нэн ховор, ховор амьтны зүйлИх олонолоннэлээдХоворүгүйА18Олон улсын хэмжээний хамгаалттай назарИх олонолоннэлээдХоворүгүйА19Улсын тусгай хамгааллттай газарИх олонолоннэлээдХоворүгүйА20Улсын тусгай хамгааллттай түүх соёлын дурсгал Их олонолоннэлээдХоворүгүйМонгол орны нутгийн хэсэг бүр байгалийн нөхцөл нь аялал жуучлалын ажилд хэр зэрэг тааламжтай вэ? гэдэг талаар газарзүйн профессор Д. Сүхбаатар “Рекрацын газарзүйн судалгааны зарим асуудал” өгүүллэгийг 1983 онд, доктор Д. Даш, Н. Сарантуяа нар “Монгол орны байгалийн нөхцлийн рекрацын үнэлгээ” өгүлллэгийг 1988 онд тус тус “Монгол орны газарзүйн асуудал” сэтгүүлд хэвлүүлсэн бөгөөд, доктор Н.Баярхүү “Баруун Монголын байгалийн нөхцөлд аялал жуулчлалын зорилгын үүднээс үнэлгээ өгөхнь сэдвээр” 2004 онд докторын зэрэг хамгаалсан байна.ОХУ-ын эрдэмтэн Ю.А. Редипин, Н.Н Мирошниченко нар байгалийн хүчин зүйлийн рекрацийн үүднээс үнэлэх арга зүйг боловсруулсаныг эрэдмтэд дурьдаж байна. <br />Аялал жуулчлалын тааламжийн үнэлгээний шалгуурыг О. Сүхбаатар, Д. Даш, Н. Сарантуяа, Б. Баярхүү нарын боловсруулсан аргачлалыг үндэслэн 0-4 оноогоор гаргаж үнэлдэг. Томьёо нь:<br />28448017145к-Байгалийн нөхцлийн тааламжийн итгэлцүүр<br />n-үзүүлэлтүүд<br />An=А1+А2,А3,А4...An – үзүүлэлтийн онооны нийлбэр<br />Өдрийн ба шөнийн хамгийн дулааны нийлбэрийн дундаж 10º-аас их байх хоногийн тоо.

11. Нарны гийгүүлэх хоногийн тоо / нартай байх хугацаа/

12. Үүлгүй буюу бага зэрэг үүлтэй байх хоногийн тоо

13. Агаарын харьцангуй чийг гэдэг нь тухайн темпратурын агаарын ханавал зохих /100%/ хэмжээний хэдэн хувь нь агаарт байгаагаар илэрхийлэгднэ.

14. 30º-аас давж халах өдрийн тоо

15. Шөний агаарын темпратур 0º-аас доош буухгүй байх хаврын хугацааны эхний өдөр, намрын хугацааны сүүлчийн өдөр хоёрын хоорондох хоногийн тоо.

16. -30º-аас буухгүй хүйтрэх өдрийн тоо.

17. 10м/с-эс илүү хурдтай салхитай өдрийн тоо

18. Цастай байх хоногийн тоо, намар цасан бүрхүүл тогтсоноос хойш хавар ханзрах хүртэл хоногийн тоо.

19. Цасны зузаан.

20. Жилд унах цас борооны усны цлиндэр саванд авсан хэмжээ

21. 1км² талбайд ноогдох голын урт км-ээр

22. Нуур, голын усны өнгөний халалт

23. Замын бартаа

24. Гадаргын хэлбэр

25. Монгол улсад 1995 онд баталсан “Байглын ургамлын тухай” хуулиар 133 зүйлийн ургамлыг нэн ховор зүйлд оруулсан.

26. УИХ-аас 1995 онд баталсан “Ан агнуурын тухай” хуулинд нэн ховор амьтан гэж

27. UNESCO, дэлхийн байгал хамгаалах сангаас манай 10 гаруй газрыг олон улсын хэмжээний хамгаалалтанд авсан.

28. Монгол улсын ТХГН-ийн хэмжээг нийт дэвсгэр нутгийн 30 хувь буюу 46.9 га-д хүргэхээр төлөвлөж байна

29. МУ-ын ЗГ-ын 1998 оны 235-р тогтоолоор бүгд 119 түүх соёлын дурсгалын нэр заан, улсын тусгай хамгаалалтанд аваад байна. хот аймгийн хамгаалалтанд 233 дурсгалыг авсан. Энэ бол ерөнхий сонирхлын үүднээс өгсөн үнэлгээ юм. байгалийн нөхцлийн хувьд Тал хээрийн бүс нь нэн тааламжтай гэх боловч жуулчид их очдог нутаг нь ойт-хээрийн бүсэд орших Хархорин, Говь нутаг билээ. Хархоринд Эрдэнэзуу, Говьд говь, элс, үлэг гүрвэлийн олдворт газар үзэж зэрэг сонголтыг аялал голлодог. Монгол Алтайн уул, Их нууруудын хотгор нь аялал жуулчлалын байгалийн хувьд тааламж муутай гэсэн хэсэгт багтаж болох боловч энд олон улсын хэмжээний хамгаалалттай газрууд, түүх соёлын ховор нандин дурсгалтай газрууд их учраас сонголтын аялал жуулчлал зонхилох боломжтой. <br />Тухайн курсын ажлын хувьд бүсчлэл нь Аялал жуулчлалын чиглэлийн хувьд Улаанбаатар ба Төвийн бүс, Хангайн бүс, Баруун бүс, Зүүн бүс гэж 4 их мужид хуваасан учраас тодорхой нэг газар, тодорхой нэг жуулчны баазын орчмын газарт байгалийн нөхцлийн тааламжийн үнэлгээ хийх боломжгүй юм..<br />Хоёрдугаар бүлэг:хангайн бүсийн аялал жуулчлалын нөхцөл нөөцийн шинжилгээ

30. “ Аялал жуулчлал”-ыг Хангайн бүсийн хөгжлийн тэргүүлэх салбар болгон хөгжүүлэх зорилт: Өнөө ба ирээдүй” сэдэвт Хангайн бүсийн зөвлөгөөнийг зохион байгууллаа. Хангайн бүсэд одоогоор жуулчдыг хүлээн авах 1492 ортой 50 зочид буудал, 2878 ортой 61 жуулчны бааз үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Өнгөрсөн онд Архангай, Өвөрхангай, Хөвсгөл аймгийн жуулчны баазуудад зэрэглэл тогтоосон юм. Одоогоор Хангайн бүсийн Аялал жуулчлалын түшиц газруудад: -Хөвсгөл аймаг - Хөвсгөл нуурын орчим, Дархадын хотгор-Булган аймаг - Эг-Тарвагатайн бэлчир, Уран тогоо, Хөгнө хаан уул-Архангай аймаг – Хорго, Тэрхийн цагаан нуур, Тайхар чулуу, Чулуут гол-Өвөрхангай аймаг – Орхоны хөндий, Элсэн тасархай, Найман нуур -Баянхонгор аймаг – Шаргалжуутын рашаан, Галуутын хавцал, Бүгийн цав орж байна. Эдгээр газруудад дараах олон улсын Аялал жуулчлалын арга хэмжээнүүдийг уламжлал болгон зохион байгуулдаг юм.

31. -Мөсний баяр /Хөвсгөл аймаг/

32. -Сарлагийн баяр /Архангай аймаг/

33. -Нүүдэлчдийн өдөр /Өвөрхангай аймаг/

34. -Олон улсын тэшүүрийн марафон /Хөвсгөл аймаг/

35. -Цаатан фестиваль /Хөвсгөл аймаг/