ضرورت اتخاذ رویکرد پراگماتیستی نسبت به موضوع بازآفرینی شهری در عرصة آموزش آکادمیک Using pragmatic approach for urban regeneration in academic education دکتر مرتضی هادی جابری مقدم مهندس سید حسین میرزاده همایش بین‏ المللی سکونتگاه‏های فقیرنشین شهری – سنندج International Conference on Urban Slums – 4-5 May 2016 – University of Kurdistan – Sanandaj, I.R. of Iran

1. HN10102940200
‫رویکرد‬ ‫اتخاذ‬ ‫ضرورت‬‫پراگماتیستی‬‫موضوع‬ ‫به‬ ‫نسبت‬‫بازآفرینی‬
‫در‬ ‫شهری‬‫عرصة‬‫آموزش‬‫آکادمیک‬
Using pragmatic approach for urban regeneration in academic
education
‫مرتضی‬ ‫دکتر‬‫مقدم‬ ‫جابری‬ ‫هادی‬
‫سید‬ ‫مهندس‬‫میرزاده‬ ‫حسین‬
1

2. ‫تحقیق‬ ‫ضرورت‬ ‫و‬ ‫هدف‬
‫؟‬ ‫نظر‬‫عمل‬
‫آموزش‬
2

3. ‫عرصة‬‫بافت‬ ‫در‬ ‫عمل‬
‫در‬ ‫شهری‬ ‫هدف‬ ‫های‬
‫ایران‬
‫؟‬!
‫درس‬ ‫آموزش‬«‫و‬ ‫فرسوده‬ ‫بافت‬
‫تاریخی‬»‫و‬ ‫کارشناسی‬ ‫مقاطع‬ ‫در‬
‫دانشگاه‬ ‫ارشد‬ ‫کارشناسی‬
‫مطرح‬ ‫های‬ ‫نظریه‬
‫در‬‫زمینة‬‫بافت‬
‫شهری‬ ‫هدف‬ ‫های‬
‫ایران‬ ‫در‬
‫تحقیق‬ ‫ضرورت‬ ‫و‬ ‫هدف‬
3

4. ‫ایران‬ ‫شهری‬ ‫هدف‬ ‫های‬ ‫بافت‬ ‫در‬ ‫مطرح‬ ‫های‬ ‫نظریه‬
•‫اقتباس‬
•‫ترجمه‬
•‫کپی‬ ‫و‬ ‫تقلید‬
•...
4

5. ‫عرصة‬‫ایران‬ ‫در‬ ‫شهری‬ ‫هدف‬ ‫های‬ ‫بافت‬ ‫عمل‬
•‫گودهای‬‫جنوب‬‫شهر‬‫تهران‬
•‫اقدامات‬‫پس‬‫از‬‫زلزله‬‫ها‬
•‫نوسازی‬‫و‬‫بهسازی‬‫بافت‬
•‫تجمیع‬
•‫دفاتر‬‫تسهیلگری‬‫و‬‫خدمات‬‫نوسازی‬
•‫مصوبة‬‫تعیین‬‫شاخص‬‫های‬‫بافت‬‫فرسوده‬‫و‬‫سایر‬‫مصوبات‬‫و‬‫آئین‬‫نامه‬‫های‬
‫مرتبط‬
•‫تأمین‬‫اعتبار‬
•‫ستاد‬‫توانمندسازی‬‫سکونتگاه‬‫های‬‫حاشیه‬‫نشین‬‫و‬‫خودرو‬
•‫بازآفرینی‬‫شهری‬
•...
5

6. ‫درس‬ ‫آموزش‬«‫تاریخی‬ ‫و‬ ‫فرسوده‬ ‫بافت‬»‫ها‬ ‫دانشگاه‬ ‫در‬
•‫طرح‬‫درس‬‫مصوب‬‫فعلی‬‫درس‬«‫بافت‬‫فرسوده‬‫و‬‫تاریخی‬»‫در‬‫مقطع‬‫کارشناسی‬
‫شهرسازی‬(‫مصوبة‬535‫جلسة‬‫مورخ‬1383/11/3‫شورای‬‫گسترش‬‫آموزش‬‫عالی‬)
6

7. ‫تأمالت‬
•‫میزان‬‫و‬‫عمق‬‫نظریه‬‫های‬‫ترجمه‬‫شده‬‫و‬‫یا‬‫به‬‫عاریت‬‫گرفته‬‫شده؟‬!
•‫فهم‬‫ذو‬‫ابعاد‬‫از‬‫نظریه‬‫های‬‫اقتباس‬‫شده‬
•‫میزان‬‫زمینه‬‫مندی‬‫و‬‫الزامات‬‫نظریه‬‫های‬‫اخذ‬‫شده‬
•‫ارتباط‬‫این‬‫نظریه‬‫ها‬‫با‬‫آنچه‬‫در‬‫عرصة‬‫عمل‬‫اتفاق‬‫افتاده؟‬!
•‫بازخورد‬‫حاصل‬‫ارتباط‬‫بین‬‫نظریه‬‫ها‬‫و‬‫عرصة‬‫عمل‬
•‫واکاوی‬‫آنچه‬‫در‬‫عرصة‬‫عمل‬‫رخ‬‫داده‬‫است‬
•...
7

8. ‫تأمالت‬
‫آموزش‬ ‫نقش‬‫شهرسازی‬‫ها‬ ‫دانشگاه‬ ‫در‬
‫است؟‬ ‫بوده‬ ‫چه‬ ‫میان‬ ‫این‬ ‫در‬
8

9. ‫فارغ‬‫التحصیالن‬‫رشتة‬‫شهرسازی‬‫در‬ ‫شاغل‬‫عرصة‬‫عمل‬
‫بازآفرینی‬‫شهری‬ ‫هدف‬ ‫های‬ ‫بافت‬
•‫نمونة‬‫موردی‬:‫کلیة‬‫کارشناسان‬‫شهرساز‬‫و‬‫مدیران‬‫دفاتر‬‫تسهیلگری‬‫و‬
‫خدمات‬‫نوسازی‬‫شهر‬‫تهران‬/‫مدیران‬‫و‬‫کارشناسان‬‫سازمان‬‫نوسازی‬‫شهر‬
‫تهران‬
1-‫بیش‬‫از‬65‫درصد‬‫کارشناسان‬‫دفاتر‬‫خدمات‬‫نوسازی‬‫از‬‫مجموعة‬
‫دانشگاه‬‫های‬‫واقع‬‫در‬‫محدودة‬‫شهر‬‫تهران‬‫تحصیل‬‫کرده‬‫و‬80‫درصد‬
‫شهرسازان‬‫فعال‬‫در‬‫دفاتر‬‫خدمات‬‫نوسازی‬‫در‬‫دانشگاه‬‫های‬‫واقع‬‫در‬
‫کالنشهرهایی‬‫نظیر‬،‫تهران‬‫اصفهان‬‫و‬‫شیراز‬‫مشغول‬‫به‬‫تحصیل‬‫بوده‬‫اند‬.
2-‫بیش‬‫از‬86‫درصد‬‫کارشناسان‬‫شهرساز‬‫طی‬5‫سال‬‫اخیر‬‫از‬‫دانشگاه‬
‫فارغ‬‫التحصیل‬‫شده‬‫و‬‫یا‬‫در‬‫زمان‬‫تهیة‬‫پرسشنامه‬‫در‬‫حال‬‫تحصیل‬‫بوده‬-
‫اند‬.
3-65/2‫درصد‬‫کارشناسان‬‫شهرساز‬‫دفاتر‬‫این‬‫درس‬‫را‬‫در‬‫دورة‬‫تحصیل‬
‫خود‬‫گذرانده‬‫اند‬.
4--‫بیش‬‫از‬‫نیمی‬(51/7‫درصد‬)‫از‬‫دانشجویان‬‫فارغ‬‫التحصیل‬‫شاغل‬‫در‬
،‫دفاتر‬‫از‬‫کالس‬‫های‬‫اساتید‬‫با‬‫تجربه‬‫و‬‫نامدار‬‫رشتة‬‫شهرسازی‬‫که‬‫بعضا‬
‫دارای‬‫سابقة‬‫فعالیت‬‫حرفه‬‫ای‬‫و‬‫مدیریتی‬‫نیز‬‫هستند‬‫بهره‬‫مند‬‫شده‬‫اند‬. 9

10. ‫ها‬ ‫دانشگاه‬ ‫در‬ ‫آموزش‬ ‫موجود‬ ‫وضع‬ ‫ارزیابی‬
•‫اولویت‬‫رویکردها‬‫در‬‫کالس‬‫درس‬«‫بافت‬‫فرسوده‬‫و‬
‫تاریخی‬»‫شما‬‫چه‬‫بوده‬‫است؟‬
10

11. ‫ها‬ ‫دانشگاه‬ ‫در‬ ‫آموزش‬ ‫موجود‬ ‫وضع‬ ‫ارزیابی‬
•‫میزان‬‫تأثیرگذاری‬‫آموخته‬‫ها‬‫از‬‫تجارب‬‫جهانی‬‫در‬
‫درس‬«‫بافت‬‫فرسوده‬‫و‬‫تاریخی‬»‫بر‬‫روند‬‫کاری‬
‫شهرسازان‬‫در‬‫دفاتر‬
‫نزدیک‬‫به‬54/3‫درصد‬‫شهرسازان‬،‫دفاتر‬‫تأثیرگذاری‬
«‫تجارب‬‫جهانی‬»‫را‬‫بر‬‫روند‬‫کاری‬‫شان‬‫در‬‫دفاتر‬‫در‬
‫حد‬،‫متوسط‬‫کم‬‫و‬‫خیلی‬‫کم‬‫و‬‫یا‬‫اساسا‬‫بی‬‫تأثیر‬
11

12. ‫ها‬ ‫دانشگاه‬ ‫در‬ ‫آموزش‬ ‫موجود‬ ‫وضع‬ ‫ارزیابی‬
•‫میزان‬‫تطابق‬‫آموخته‬‫های‬‫درس‬«‫بافت‬‫فرسوده‬‫و‬
‫تاریخی‬»‫با‬‫واقعیت‬‫های‬‫موجود‬‫بافت‬‫فرسوده‬‫و‬
‫تاریخی‬‫شهرهای‬‫ایران‬
‫نزدیک‬‫به‬74‫درصد‬‫شهرسازان‬،‫دفاتر‬‫میزان‬‫تطابق‬
‫مطالب‬‫کالس‬‫درس‬«‫بافت‬‫فرسوده‬‫و‬‫تاریخی‬»‫را‬‫ب‬‫ا‬
‫واقعیت‬‫های‬‫موجود‬‫بافت‬‫فرسوده‬‫و‬‫تاریخی‬‫شهرها‬‫در‬
12

13. ‫مقایسة‬‫نظرات‬‫شهرسازان‬‫و‬ ‫مدیران‬ ،‫راهبران‬‫درس‬ ‫طرح‬ ‫با‬
‫مصوب‬«‫تاریخی‬ ‫و‬ ‫فرسوده‬ ‫بافت‬»
•‫از‬‫کارشناسان‬‫شهرساز‬،‫مدیران‬‫و‬‫راهبران‬‫دفاتر‬
‫خدمات‬،‫نوسازی‬‫شهرسازان‬‫برای‬‫فعالیت‬‫در‬‫عرصة‬
‫عمل‬‫باید‬‫چه‬‫دانایی‬‫ها‬‫و‬‫توانایی‬‫هایی‬‫باید‬‫داشته‬
‫باشند‬‫؟‬
•‫طرح‬‫درس‬‫مصوب‬«‫بافت‬‫فرسوده‬‫و‬‫تاریخی‬»
13

14. ‫مقایسة‬‫نظرات‬‫شهرسازان‬‫و‬ ‫مدیران‬ ،‫راهبران‬‫درس‬ ‫طرح‬ ‫با‬
‫مصوب‬«‫تاریخی‬ ‫و‬ ‫فرسوده‬ ‫بافت‬»
•‫آیا‬‫عرصة‬‫نظر‬(‫دانشگاه‬‫ها‬)‫پاسخگوی‬‫آنچه‬‫در‬
‫عرصة‬‫عمل‬‫بازآفرینی‬‫شهری‬‫بافت‬‫های‬‫هدف‬‫صورت‬‫می‬
،‫گیرد‬‫است؟‬
•‫شبهه‬:‫ممکن‬‫است‬‫آنچه‬‫در‬‫عرصة‬‫عمل‬‫رخ‬‫می‬،‫دهد‬
‫اساسا‬‫مورد‬‫پذیرش‬‫عرصة‬‫نظر‬‫نیست‬‫و‬‫به‬‫همین‬
،‫دلیل‬‫چرا‬‫باید‬‫دانشگاه‬‫ها‬‫برای‬‫عرصة‬‫عمل‬
(‫حرفه‬)‫هزینه‬‫کرده‬‫و‬‫درگیر‬‫این‬‫چرخة‬‫باطل‬‫شود؟‬
‫پرسش‬:‫آیا‬‫دروس‬‫دانشگاهی‬‫توانسته‬‫به‬‫فارغ‬
‫التحصیالن‬‫خود‬‫قدرت‬‫نقد‬‫وضع‬‫موجود‬‫و‬‫راه‬ 14

15. ‫پراگماتیست‬‫گویند؟‬ ‫می‬ ‫چه‬ ‫ها‬
‫ایران‬ ‫در‬ ‫ناقص‬ ‫و‬ ‫غلط‬ ‫تصور‬
‫پراگماتیسم‬ ‫از‬:
‫عملگرایی‬‫؟؟‬!!
15

16. ‫پراگماتیست‬‫گویند؟‬ ‫می‬ ‫چه‬ ‫ها‬
‫کسی‬ ‫اگر‬‫نمی‬‫فایده‬ ‫تواند‬
‫من‬ ‫با‬ ‫خواهد‬ ‫می‬ ‫آنچه‬ ‫عملی‬
‫را‬ ‫کند‬ ‫بحث‬ ‫آن‬ ‫درباره‬
‫مزاحم‬ ،‫سازد‬ ‫روشن‬ ‫برایم‬
‫نشود‬ ‫من‬ ‫وقت‬.
16

17. ‫پراگماتیست‬‫گویند؟‬ ‫می‬ ‫چه‬ ‫ها‬
•‫تلقی‬‫ها‬‫و‬‫تبیین‬‫های‬‫متنوع‬‫دربارة‬‫رویکرد‬
‫پراگماتیستی‬‫در‬‫شهرسازی‬:‫تمرکز‬‫بر‬‫جریان‬
‫پراگماتیسم‬‫در‬‫شهرسازی‬‫آمریکا‬
-‫از‬‫دهة‬80،‫میالدی‬‫حرکت‬‫به‬‫سمت‬«‫نظریه‬‫های‬‫برنامه‬‫ریزی‬‫مبتنی‬‫بر‬‫عرصة‬‫عمل‬‫و‬
‫تجربه‬»‫با‬‫ظهور‬‫این‬‫گرایش‬‫پراگماتیستی‬‫نسبت‬‫به‬‫پژوهش‬‫های‬‫برنامه‬‫ریزی‬‫سرعت‬
‫گرفته‬‫است‬"(Hoch, 1996: 229).
-‫چارلز‬‫هوک‬(‫به‬‫عنوان‬‫نظریه‬‫پرداز‬‫مطرح‬‫پراگماتیست‬‫معاصر‬‫در‬‫برنامه‬‫ریزی‬‫شهری‬‫در‬
‫آمریکا‬)‫که‬‫متأثر‬‫از‬‫فلسفة‬‫پراگماتیسم‬،‫است‬‫مدعی‬‫است‬‫که‬‫بخش‬‫اصلی‬‫نظریة‬‫برنامه‬‫ریزی‬
‫شباهت‬‫خیلی‬‫نزدیکی‬‫با‬‫نظریة‬«‫عمل‬‫پراگماتیک‬»‫دارد‬(Hoch, 2012).
-‫مصادیق‬‫تحقق‬‫دعوی‬،‫پراگماتیسم‬‫در‬‫برقراری‬‫ارتباط‬‫دو‬‫جانبه‬‫میان‬‫دو‬‫عرصة‬
‫نظر‬‫و‬‫عمل‬‫شهرسازی‬‫است‬(Hoch, 2011: 12).‫به‬‫این‬‫معنا‬‫که‬‫رویه‬‫ها‬‫می‬‫تواند‬
‫عرصة‬‫نظریه‬‫پردازی‬‫را‬‫تغذیه‬‫اطالعاتی‬‫و‬‫تحلیلی‬‫نموده‬‫و‬‫بالعکس‬. 17

18. ‫پراگماتیست‬‫گویند؟‬ ‫می‬ ‫چه‬ ‫ها‬
•‫تلقی‬‫ها‬‫و‬‫تبیین‬‫های‬‫متنوع‬‫دربارة‬‫رویکرد‬
‫پراگماتیستی‬‫در‬‫شهرسازی‬
-‫هوک‬‫معتقد‬‫است‬‫که‬‫رویکرد‬‫پراگماتیک‬،‫افق‬‫بینش‬‫های‬‫مهمی‬‫را‬‫برای‬‫بازآرایی‬‫یک‬‫گونة‬
‫جدید‬‫از‬‫برنامه‬‫ریزی‬‫فضایی‬‫فراهم‬‫می‬‫کند‬.‫از‬‫نظر‬‫هوک‬،‫اتخاذ‬‫این‬‫رویکرد‬‫در‬‫برنامه‬‫ریزی‬
‫قابلیت‬‫های‬‫مؤثری‬‫را‬‫برای‬‫برنامه‬‫ریزان‬‫ایجاد‬‫می‬‫کند‬‫که‬‫در‬‫مواجهه‬‫با‬‫فرآیندهای‬‫پیچیدة‬
‫قدرت‬‫از‬‫توفیق‬‫بیشتری‬‫برخوردار‬‫باشند‬(Hoch, 1985).
-"‫نظریة‬‫شهرسازی‬‫پراگماتیک‬‫به‬،‫دالیل‬‫توصیفات‬‫و‬‫باورهایی‬‫که‬‫دیگران‬‫بتوانند‬،‫بشناسند‬
‫بفهمند‬‫و‬‫از‬‫آنها‬‫برای‬‫هدایت‬‫رفتارهایشان‬‫استفاده‬،‫کنند‬‫نیاز‬‫دارد‬.‫در‬‫این‬،‫شرایط‬‫برنامه‬‫ریزی‬
‫به‬‫اطالعات‬‫جامع‬‫و‬‫وسیع‬‫نیاز‬،‫ندارد‬‫بلکه‬‫موضوع‬‫ها‬‫و‬‫مباحث‬‫بسیار‬‫مهم‬‫و‬‫مرتبط‬‫که‬‫سایر‬
‫مردم‬‫در‬‫رابطه‬‫با‬‫مسئله‬‫ای‬‫با‬‫آنها‬‫از‬‫نزدیک‬‫سروکار‬،‫دارند‬‫را‬‫شامل‬‫می‬‫شود‬"(Hoch, 2012).
18

19. ‫پراگماتیست‬‫گویند؟‬ ‫می‬ ‫چه‬ ‫ها‬
•‫جمع‬‫بندی‬‫از‬‫رویکردهای‬‫متنوع‬‫پراگماتیستی‬‫در‬
‫شهرسازی‬
-‫پراگماتیسم‬‫است‬‫به‬‫دنبال‬‫استفادة‬‫هرچه‬‫بیشتر‬‫تجارب‬‫عرصة‬‫عمل‬‫در‬‫نظریه‬‫پردازی‬‫های‬
‫برنامه‬‫ریزی‬‫شهری‬.
-‫پراگماتیسم‬‫به‬‫فعاالن‬‫برنامه‬‫ریزی‬‫شهری‬(‫چه‬‫در‬‫عرصة‬‫عمل‬‫و‬‫چه‬‫عرصة‬‫نظر‬)‫کمک‬‫می‬-
‫کند‬‫که‬‫به‬‫صورت‬‫توأمان‬‫رویکردی‬‫انتقادی‬‫جهت‬‫ارزیابی‬‫رویه‬‫های‬‫کاری‬‫خود‬‫و‬‫نیز‬‫سایر‬
‫عرصه‬‫های‬‫کاری‬‫داشته‬‫و‬‫در‬،‫نهایت‬‫از‬‫این‬‫طریق‬‫با‬‫بروز‬‫و‬‫ظهور‬‫خالقیت‬‫ها‬‫و‬‫گسترش‬‫رویه‬-
‫های‬‫شهرسازی‬‫مواجه‬‫خواهیم‬‫بود‬.
19