პერიოდიზაცია
1.წინადინასტიური და ადრეული სამეფოების
ხელოვნება(ძვ.წ.4000-დაახ.ძვ.წ.3000წ.წ)
2.ძველი სამეფოს ხელოვნება(ძვ.წ3000-
დაახ.2400)
3.შუა სამეფოს ხელოვნება(ძვ.წ21-19 ს.ს.დასაწ)
4.ახალი სამეფოს ხელოვნება(ძვ.წ.16- 14 ს.ს)
5.გვიანდელი პერიოდის ხელოვნება
ფარაონ ჯოსერის სულის
მოსახსენიებელი სატაძრო
კომპლექსი საკარაში
 (ძვ.2800-2723)
 სტილისტური ნიშნები-ფრონტალური
მდგომარეობა,ვერტიკალური ღერძის
მიმართ სიმეტრიული აგება.
 ფორნისმიერი ნიშნები-ადამიანის და
ცხოველის სხეულის ნაწილების შერწყმა
 ძვ.წ.21 ს-ძვ.წ. 19 ს.დას.
 XII დინასტია
 ამენემჰეტ I(ძვ.წ 2000-1980 წ.წ)
 სენუსერთ I(ძვ.წ 1980-1960 წ.წ)
 მსხვილი ნაკვთების განზოგადებულად
გადმოცემა.
 ზედაპირის ნაკლებად დამუშავება
 თავი დაბალ კისერზე ზის
 პირობითი და გაქვავებული მზერა
 სახე მრგვალია
 ფორმები მთლიანობაშია დამუშავებული და
მასიურია.
 გამომეტყველება გაქვავებული და
ნიღბისეული
 კერძო პირები-ნატიფი
 კარისკაცები-პლასტიური
 ქალის ფიგურები-განსაკუთრებით კარგადაა
დამუშავებული
 ოფიციალური ქანდაკებები
 მეფის განდიდების იდეა
 კონკრეტული სახის შექმნა
 ადამიანური საწყისები
 რიტუალური ხესიათი
 მასალის მრავალფეროვნება
 ზედაპირის მთლიანად დამუსავება
 სახეს ცალკეული ნაწილების ძერწვა
 შუქ -ჩრდილის გამოყენება
 მასალის სტრუქტურული შესაძლებლობები
 სახის ხატწერილობა
 გრაფიკულად შესრულებული ზედაპირი
 ბენი-ჰასანი
 მეირი
 ბერშე
-სიუჟეტები-
 სარიტუალო ციკლი
 ტყვეებისა და ნადავლის დემონსტრირება
 ორთაბრძოლის სცენები
მოხატულობა დამოუკიდებელ მნიშვნელობას
იძენს
 ფერადოვან გამას ტონალურად უხამებენ
ფონს
 კონტურები გაცილებით მოქნილი და ფაქიზი
ხდება
 მეტი ფერწერული სახე
 ფერადოვანი გამა მდიდარია
 თეთრას გამოყენება
 სიგრძივი ღერძი
 განათების კლება სიღრმისკენ
 არქიტექტურულ-დეკორატიულ-
პლასტიკური ფორმების შერწყმა
 ტიპოლოგიური ცვალებადობა
 მიწისზედა
 ნახევრად კლდეში ნაკვეთი
 კლდეში ნაგები
 აკლდამის გამოყოფა სულის მოსახსენიებელი
ტაძრიდან
 შესასვლელში პოლონები
 შესასვლელ კედლებთან ფარაონის
ქანდაკებები დგას
 შიდა ეზო
 შიდა ეზოს გარს ევლება სვეტნარი
 ერთი და რამდენიმე ჰიპოსტალური დარბაზი
 ტაძრის ,,ბოლო“საკურთხეველი
 ტაძარი ნილოსს სფინქსების ხეივნით
უკავშირდება
 ტაძარი- ხუთნავიანი ბაზილიკის ტიპი
 მასიური ფორმებით
 მძიმე გადახურვით
 დანიშნულების გაზრდა
 ღია ეზოში აღმართვა
 განზოგადებული სახე
 გათვალიწინებულია შორიდან აღსაქმელად
 ოფიციალური და კერძო ხასიათის ძეგლები
 პორტრეტული გამოსახულების შექმნის
მცდელობა
 მრავალნაკვთებიანი პროფილის ხაზი
 რბილი გადასვლები ერთი მოცულობიდან
მეორეზე
 ნიკაპთან შევიწროებული სახის ნაკვთები
 პატარა ნიკაპი
 ნუშისმაგვარი თვალის ჭრილი
 ფართო წარბების რკალი
 საფეთქლისაკენ წაგრძელებული
ინკრუსტირებული ქუთუთოები
 რეალისტურობით გამოირჩევა კარის
დიდებულები
 პროპორციები დაიხვეწა
 ფორმები დამრგვალდა,მხრები და თეძოები
დავიწროვდა
 მეტად დეკორაციული
 ფერწერული ტექნიკის მოწესრიგება
 გამოსახულება შორი თუ ახლო მანძილიდან
აღიქმება
 სიუჟეტების სიმრავლე
 საგვარეულო ისტორიები ეგვიპტური
ღვთაებებით
 რელიეფის სინაღლე და ხაზების
ინტენსივობა დამოკიდებულია განათებაზე
 პეიზაჟის წარმოშობა
 ცხოველები-რეალისტური,მცენარეები-
სტილიზებული
 ოსტრაკომი-თიხის ფილებზე ჩანახატების
შესრულება
 გრაფიკული ნახატები
 წარსულის ტრადიციების უარყოფა
 ატონის კულტი-მონოთეიზმი
 სახის წაგრძელებილი ოვალი
 მაღალი კისერი
 სავსე თეძოები
 წინგამოწეული მუცელი
 წვრილი ხელები და ფეხები
 თვალების ვიწრო ირიბი ჭრილი
 ნიკაპიდან კისრისკენ -დიაგონალური ხაზი
ფერწერა რელიეფი
 რბილი ფერები
 ერთი მთლიანი
ტონალობა
 მდიდარი
ორნამენტული
მოტივები
 ჰარმონიული
ფერადოვანი გამა
 პლასრიკურობა
 იდივიუალიზმი
 ლირიკულობა
 თავისუფალი
 ცოცხალი მოძრაობა
სეთი რამსესი
სეთი რამსესი
ძვ.წ.XI ახ.წ.IV ს.ს
ეგვიპტე დაიშალა ორ ნაწილად-ჩრდ.-ქ.ტანისი,
სამხ.-თებეს თეოკრატიული მმართველობა.
 XXI დინასტია-ქურუმთა წრიდან გამოსული
სმენდესი იღებს მეფის ტიტულს
დაახლ.ძვ.წ.1085წ.-იწყება ეგვიპტის ისტორიის
გვიანდელი პერიოდი.
 ლიბიური წარმოშობის შეშონქმა
დაახლ.ძვ.წ.950წ. ხელში ჩაიგდო ეგვიპტის
მმართველობა.
 შეშონქი ცდილობდა კარნაკის მშენებლობის
გაგრძელებას.
 სულის მოსახსენიებელ ტაძარს აღარ აგებდენ
თუმცა მიცვალებულის კულტი ისევ იყო,
მიიტაცეს ძველი აკლდამები.
 აკლდამების მოხატულობა - დეკორაციული
მანერა სახისა და სხეულის პლასტიკურ
გარემოსთანაა შეხამებული,სახეები
იდეალიზირებულია,მოგვიანებით-
პორტრეტული და პირობით-იდეალიზირებული
 ეთიოპურ ეთნიკურ ტიპს ავლენს
ორი მიმართულება
1. სახეთა პირობითი ტიპიზაცია
2. ინდივიდუალური პორტრეტი
 კერძო პირები განსაკუთრებით
ინდივიდუალურია.
 თებე კარგავს პოლიტიკურ-სოციალურ-
კულტურულ როლს
 ეგვიპტის დედაქალაქი ხდება საისი
 ე.წ. ,, აღორძინების ’’ მოკლე პერიოდი
ძველის აღდგენის ფონზე.
 თავისებური იდეალიზირებული პორტრეტი
 ინდივიდუალური თვისებების შეცვლა
გარეგნული სტილიზაციით
 გარეგნული მდგრადი ნიშნები
 კვერცხისებური ფორმის თავი
 წაგრძელებული სახის მოყვანილობა
 გაყინული ღიმილი
 დგომის თავისებურება
 კლდეში ნაკვეთი
 მიწისზედა ნაგებობები
 პილონების,სვეტნარის და სარიტუალო
ნაგებობათა მთელი ქსელი
 ძვ.წ 525 წელს ეგვიპტე დაიპყრო სპარსეთმა
 ამ დინასტიამ 120 წელი იარსება დელტიდან
ელეფანტამდე
აღარ იქმნება
1. მონუმენტური ანსამბლები
2. ტაძრების მასშტაბები მცირდება
3. ტაძრებს კვლავ ძველი ღვთაებების სახელზე
4. სვეტნარი მთავარია
5. დეკორატიული სვეტნარი
 ეგვიპტური კულტურისა და ანტიკურის
შერწყმა
 ტაძრებს აგებდნენ ძვ.ეგვიპრური ღვთაებების
სახელზე
 ფორმის ლირიული განწყობა
 მონუმენტური ფორმები
 ,,ჰორის დაბადების სახლი“
 პილონებზე გამოსახული ფარაონები
 რიტუალური სიმბოლოები
 მხატვრულ გამომსახველობითი ფორმებით
გადმოცემული ასტრონომიული რუკა
 ეპოქის ფილოსოფიური პრობლემების
ცენტრში იყო კოსმიური მოვლენებისა და
ადამიანის ბუნების ურთიერთკავშირის
გააზრება
 ეგვიპტური და ბერძნული ელემენტების
შერწყმა
 ფასადი სვეტებიან ტალანს წარმოადგენს
 დატანებული აქვს ნიშები სვეტის შუა
წელამდე
 სვეტების კაპიტელები რთული და
მრავალფეროვანი ფორმისაა
 რელიეფებზე მიცვალებულის კულტის
რიტუალურ სცენებში ერთმანეთს ერწყმის
ადგილობრივი სტილისტური და
ელინისტური მხატვრული ხერხები
 ადგილობრივი ტენდენციები
 ე.წ. ,,არსიონები“ და ,,კლეოპატრები“
 ,,კლასიკურ“ პერიოდში პორტრეტული
 I-ათასწ.ბოლოდან - პირობითი
 რიტუალური ნიღბები
 დაკარგა ინდივიდუალობა და დეკორაციულ-
სტილისტური სახე
 Iს.რომის ექსპანსიის შემდეგ-მიცვალებულთა
გამოსახულების სახლში შენახვა
პორტრეტული გსნზოგადებული
 ნიღაბი-თავი-
პლასტიკური
 განზოგადებული
იდეალური სახე
 შუამავლის როლი-
მარადიული ღიმილით
 ნიღაბი სახე-პირობითი
 პარტრეტები ცოცხალი გამოსახულებით
 პორტრეტი ხის ფიცარზე
 ცვილის საღებავების გამოყენება-
მოცულობითი მონასმებით
საღებავის სქლად დადებით
ფერადოვანი რეფლექსებით
 სარიტუალო სცენების დახატვა
 პორტრეტის დახატვა
 ¾ შებრუნებული თავები
 საღებავის ფენა პლასტიკურია
 კონტურული ხაზების მრავალფეროვნება-
ჩრდილებით,ათინათით,ხაზებით
 II ს-ცვილის ტემპერის გამოყენება ხატვისას
კვერცხის ცილის გამოყენება
 III-IV ს-ტემპერამ გამოსახულების
სიბრტყობრიობა გამოიწვია
 პირობიტობა,დეკორაციულობა,სიბრტყობრივი
ხაზოვანი ფერწერა ხატწერილობის საფუძველი
ხდება
ძველი ეგვიტის ხელოვნება

ძველი ეგვიტის ხელოვნება

  • 14.
    პერიოდიზაცია 1.წინადინასტიური და ადრეულისამეფოების ხელოვნება(ძვ.წ.4000-დაახ.ძვ.წ.3000წ.წ) 2.ძველი სამეფოს ხელოვნება(ძვ.წ3000- დაახ.2400) 3.შუა სამეფოს ხელოვნება(ძვ.წ21-19 ს.ს.დასაწ) 4.ახალი სამეფოს ხელოვნება(ძვ.წ.16- 14 ს.ს) 5.გვიანდელი პერიოდის ხელოვნება
  • 21.
    ფარაონ ჯოსერის სულის მოსახსენიებელისატაძრო კომპლექსი საკარაში  (ძვ.2800-2723)
  • 40.
     სტილისტური ნიშნები-ფრონტალური მდგომარეობა,ვერტიკალურიღერძის მიმართ სიმეტრიული აგება.  ფორნისმიერი ნიშნები-ადამიანის და ცხოველის სხეულის ნაწილების შერწყმა
  • 67.
     ძვ.წ.21 ს-ძვ.წ.19 ს.დას.  XII დინასტია  ამენემჰეტ I(ძვ.წ 2000-1980 წ.წ)  სენუსერთ I(ძვ.წ 1980-1960 წ.წ)
  • 92.
     მსხვილი ნაკვთებისგანზოგადებულად გადმოცემა.  ზედაპირის ნაკლებად დამუშავება  თავი დაბალ კისერზე ზის  პირობითი და გაქვავებული მზერა  სახე მრგვალია
  • 93.
     ფორმები მთლიანობაშიადამუშავებული და მასიურია.  გამომეტყველება გაქვავებული და ნიღბისეული  კერძო პირები-ნატიფი  კარისკაცები-პლასტიური  ქალის ფიგურები-განსაკუთრებით კარგადაა დამუშავებული
  • 95.
     ოფიციალური ქანდაკებები მეფის განდიდების იდეა  კონკრეტული სახის შექმნა  ადამიანური საწყისები  რიტუალური ხესიათი  მასალის მრავალფეროვნება
  • 96.
     ზედაპირის მთლიანადდამუსავება  სახეს ცალკეული ნაწილების ძერწვა  შუქ -ჩრდილის გამოყენება  მასალის სტრუქტურული შესაძლებლობები  სახის ხატწერილობა  გრაფიკულად შესრულებული ზედაპირი
  • 110.
     ბენი-ჰასანი  მეირი ბერშე -სიუჟეტები-  სარიტუალო ციკლი  ტყვეებისა და ნადავლის დემონსტრირება  ორთაბრძოლის სცენები
  • 111.
    მოხატულობა დამოუკიდებელ მნიშვნელობას იძენს ფერადოვან გამას ტონალურად უხამებენ ფონს  კონტურები გაცილებით მოქნილი და ფაქიზი ხდება  მეტი ფერწერული სახე  ფერადოვანი გამა მდიდარია  თეთრას გამოყენება
  • 128.
     სიგრძივი ღერძი განათების კლება სიღრმისკენ  არქიტექტურულ-დეკორატიულ- პლასტიკური ფორმების შერწყმა  ტიპოლოგიური ცვალებადობა  მიწისზედა  ნახევრად კლდეში ნაკვეთი  კლდეში ნაგები  აკლდამის გამოყოფა სულის მოსახსენიებელი ტაძრიდან
  • 129.
     შესასვლელში პოლონები შესასვლელ კედლებთან ფარაონის ქანდაკებები დგას  შიდა ეზო  შიდა ეზოს გარს ევლება სვეტნარი  ერთი და რამდენიმე ჰიპოსტალური დარბაზი  ტაძრის ,,ბოლო“საკურთხეველი  ტაძარი ნილოსს სფინქსების ხეივნით უკავშირდება
  • 141.
     ტაძარი- ხუთნავიანიბაზილიკის ტიპი  მასიური ფორმებით  მძიმე გადახურვით
  • 152.
     დანიშნულების გაზრდა ღია ეზოში აღმართვა  განზოგადებული სახე  გათვალიწინებულია შორიდან აღსაქმელად  ოფიციალური და კერძო ხასიათის ძეგლები  პორტრეტული გამოსახულების შექმნის მცდელობა  მრავალნაკვთებიანი პროფილის ხაზი  რბილი გადასვლები ერთი მოცულობიდან მეორეზე
  • 153.
     ნიკაპთან შევიწროებულისახის ნაკვთები  პატარა ნიკაპი  ნუშისმაგვარი თვალის ჭრილი  ფართო წარბების რკალი  საფეთქლისაკენ წაგრძელებული ინკრუსტირებული ქუთუთოები  რეალისტურობით გამოირჩევა კარის დიდებულები  პროპორციები დაიხვეწა  ფორმები დამრგვალდა,მხრები და თეძოები დავიწროვდა
  • 158.
     მეტად დეკორაციული ფერწერული ტექნიკის მოწესრიგება  გამოსახულება შორი თუ ახლო მანძილიდან აღიქმება  სიუჟეტების სიმრავლე  საგვარეულო ისტორიები ეგვიპტური ღვთაებებით  რელიეფის სინაღლე და ხაზების ინტენსივობა დამოკიდებულია განათებაზე
  • 159.
     პეიზაჟის წარმოშობა ცხოველები-რეალისტური,მცენარეები- სტილიზებული  ოსტრაკომი-თიხის ფილებზე ჩანახატების შესრულება  გრაფიკული ნახატები
  • 163.
     წარსულის ტრადიციებისუარყოფა  ატონის კულტი-მონოთეიზმი  სახის წაგრძელებილი ოვალი  მაღალი კისერი  სავსე თეძოები  წინგამოწეული მუცელი  წვრილი ხელები და ფეხები  თვალების ვიწრო ირიბი ჭრილი  ნიკაპიდან კისრისკენ -დიაგონალური ხაზი
  • 167.
    ფერწერა რელიეფი  რბილიფერები  ერთი მთლიანი ტონალობა  მდიდარი ორნამენტული მოტივები  ჰარმონიული ფერადოვანი გამა  პლასრიკურობა  იდივიუალიზმი  ლირიკულობა  თავისუფალი  ცოცხალი მოძრაობა
  • 180.
  • 181.
  • 192.
  • 193.
    ეგვიპტე დაიშალა ორნაწილად-ჩრდ.-ქ.ტანისი, სამხ.-თებეს თეოკრატიული მმართველობა.  XXI დინასტია-ქურუმთა წრიდან გამოსული სმენდესი იღებს მეფის ტიტულს დაახლ.ძვ.წ.1085წ.-იწყება ეგვიპტის ისტორიის გვიანდელი პერიოდი.
  • 194.
     ლიბიური წარმოშობისშეშონქმა დაახლ.ძვ.წ.950წ. ხელში ჩაიგდო ეგვიპტის მმართველობა.  შეშონქი ცდილობდა კარნაკის მშენებლობის გაგრძელებას.  სულის მოსახსენიებელ ტაძარს აღარ აგებდენ თუმცა მიცვალებულის კულტი ისევ იყო, მიიტაცეს ძველი აკლდამები.  აკლდამების მოხატულობა - დეკორაციული მანერა სახისა და სხეულის პლასტიკურ გარემოსთანაა შეხამებული,სახეები იდეალიზირებულია,მოგვიანებით- პორტრეტული და პირობით-იდეალიზირებული
  • 195.
     ეთიოპურ ეთნიკურტიპს ავლენს ორი მიმართულება 1. სახეთა პირობითი ტიპიზაცია 2. ინდივიდუალური პორტრეტი  კერძო პირები განსაკუთრებით ინდივიდუალურია.
  • 197.
     თებე კარგავსპოლიტიკურ-სოციალურ- კულტურულ როლს  ეგვიპტის დედაქალაქი ხდება საისი  ე.წ. ,, აღორძინების ’’ მოკლე პერიოდი ძველის აღდგენის ფონზე.
  • 198.
     თავისებური იდეალიზირებულიპორტრეტი  ინდივიდუალური თვისებების შეცვლა გარეგნული სტილიზაციით  გარეგნული მდგრადი ნიშნები  კვერცხისებური ფორმის თავი  წაგრძელებული სახის მოყვანილობა  გაყინული ღიმილი  დგომის თავისებურება
  • 200.
     კლდეში ნაკვეთი მიწისზედა ნაგებობები  პილონების,სვეტნარის და სარიტუალო ნაგებობათა მთელი ქსელი
  • 201.
     ძვ.წ 525წელს ეგვიპტე დაიპყრო სპარსეთმა  ამ დინასტიამ 120 წელი იარსება დელტიდან ელეფანტამდე აღარ იქმნება 1. მონუმენტური ანსამბლები 2. ტაძრების მასშტაბები მცირდება 3. ტაძრებს კვლავ ძველი ღვთაებების სახელზე 4. სვეტნარი მთავარია 5. დეკორატიული სვეტნარი
  • 202.
     ეგვიპტური კულტურისადა ანტიკურის შერწყმა  ტაძრებს აგებდნენ ძვ.ეგვიპრური ღვთაებების სახელზე
  • 204.
     ფორმის ლირიულიგანწყობა  მონუმენტური ფორმები  ,,ჰორის დაბადების სახლი“  პილონებზე გამოსახული ფარაონები
  • 221.
     რიტუალური სიმბოლოები მხატვრულ გამომსახველობითი ფორმებით გადმოცემული ასტრონომიული რუკა  ეპოქის ფილოსოფიური პრობლემების ცენტრში იყო კოსმიური მოვლენებისა და ადამიანის ბუნების ურთიერთკავშირის გააზრება
  • 228.
     ეგვიპტური დაბერძნული ელემენტების შერწყმა  ფასადი სვეტებიან ტალანს წარმოადგენს  დატანებული აქვს ნიშები სვეტის შუა წელამდე  სვეტების კაპიტელები რთული და მრავალფეროვანი ფორმისაა
  • 229.
     რელიეფებზე მიცვალებულისკულტის რიტუალურ სცენებში ერთმანეთს ერწყმის ადგილობრივი სტილისტური და ელინისტური მხატვრული ხერხები  ადგილობრივი ტენდენციები  ე.წ. ,,არსიონები“ და ,,კლეოპატრები“
  • 231.
     ,,კლასიკურ“ პერიოდშიპორტრეტული  I-ათასწ.ბოლოდან - პირობითი  რიტუალური ნიღბები  დაკარგა ინდივიდუალობა და დეკორაციულ- სტილისტური სახე  Iს.რომის ექსპანსიის შემდეგ-მიცვალებულთა გამოსახულების სახლში შენახვა
  • 232.
    პორტრეტული გსნზოგადებული  ნიღაბი-თავი- პლასტიკური განზოგადებული იდეალური სახე  შუამავლის როლი- მარადიული ღიმილით  ნიღაბი სახე-პირობითი
  • 233.
     პარტრეტები ცოცხალიგამოსახულებით  პორტრეტი ხის ფიცარზე  ცვილის საღებავების გამოყენება- მოცულობითი მონასმებით საღებავის სქლად დადებით ფერადოვანი რეფლექსებით
  • 246.
     სარიტუალო სცენებისდახატვა  პორტრეტის დახატვა  ¾ შებრუნებული თავები  საღებავის ფენა პლასტიკურია  კონტურული ხაზების მრავალფეროვნება- ჩრდილებით,ათინათით,ხაზებით
  • 249.
     II ს-ცვილისტემპერის გამოყენება ხატვისას კვერცხის ცილის გამოყენება  III-IV ს-ტემპერამ გამოსახულების სიბრტყობრიობა გამოიწვია  პირობიტობა,დეკორაციულობა,სიბრტყობრივი ხაზოვანი ფერწერა ხატწერილობის საფუძველი ხდება