Downloaded 15 times
โครงงานลายผ้าไหมไทย
- 1.
- 2.
- 3. สมาชิกในกลุ่ม 1.นางสาวธมนวรรณ เพ็ญไชยา เลขที่1 2.นางสาวปภัชญา จักรชัยสิน เลขที่ 9 ชื่อโครงงาน (ภาษาไทย) : ลายผ้าไหมของไทย ชื่อโครงงาน (ภาษาอังกฤษ) : Thailand of Silk ประเภทโครงงาน โครงงานเพื่อการเรียนรู้
- 4. ชื่อผู้ทำาโครงงาน น.ส. ธมนวรรณ เพ็ญไชยาเลขที่ 1 น.ส.ปภัชญา จักรชัยสิน เลขที่ 9 ชื่อที่ปรึกษา : ครูเขื่อนทอง มูลวรรณ์ ระยะเวลาดำาเนินงาน : 3 เดือน
- 5. ที่มาและความสำาคัญของโครง งานผ้าไหมไทยได้รับการยอมรับว่าเป็นราชินีของ เส้นใยทั้งหมดที่มีอยู่ในโลกปัจจุบัน ผ้าไหมหรือ ผลิตภัณฑ์จากไหมนั้นบอบบาง จึงต้องปฏิบัติ รักษาอย่างพิถีพิถันอย่างน้อยทุกคนก็ทราบดีอยู่ แล้วว่าคุณสมบัติต่าง ๆ ที่จะต้องปฏิบัติรักษา เคลื่อนย้ายอย่างระมัดระวัง ความสุข ความเบา สบาย ความภูมิใจ จะไม่เกิดขึ้นเลย ถ้าเราจะไม่ ทำาการรักษาคุณภาพอันดีเลิศของผลิตภัณฑ์ จาก ไหมทุกชนิดให้อยู่ในสภาพที่น่าหยิบ น่าเป็น เจ้าของและน่าสวมใส่ ผ้าไหมไทย... คุณค่าสู่ สากลเนื่องจากปัจจุบันคนในประเทศไทยไม่ค่อย รู้จักลายของผ้าไหมไทยอย่างลึกซึ้งและไม่ได้ให้ ความสำาคัญกับรายละเอียดต่างๆของผ้าไหมไทย MENU
- 6.
- 7. ประวัติผ้าไหมไทย ผ้าไหมไทย เป็นผ้าไหม ซึ่งมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว แตก ต่างจากผ้าไหมทั่วไป กล่าวคือมีแสงแวว วาวเป็นมันเลื่อมเนื้อผ้าฟูไม่เรียบ อ่อน นุ่ม มีนำ้าหนัก บางชนิด เป็นปุ่มปมอันเนื่องมาจากระดับคุณภาพซึ่งเกิด ในกระบวนการผลิตแต่ก็ทำาให้ได้รับความนิยม ของคนบางกลุ่มเพราะดูแล้วมีความแปลกตา menu
- 8. ผ้าไหมมีถิ่นกำาเนิดในประเทศจีนและ ประเทศอินเดีย การทอผ้าไหมมีขึ้นราว 2,640 ปี ก่อนคริสตกาลพ่อค้าชาวจีนได้เผยแพร่ผ้าไหมสู่ พื้นที่อื่นในแถบเอเชีย สำาหรับประเทศไทยนัก โบราณคดีพบหลักฐานที่ แหล่งโบราณคดีบ้านเชียงซึ่งบ่งชี้ว่ามีการใช้ผ้า ไหมเมื่อ 3,000 ปีก่อน การทอผ้าไหมในประเทศไทยในอดีตมีการทำา กันในครัวเรือนเพื่อใช้เอง หรือทำาขึ้นเพื่อใช้ใน งานพิธี เช่น งานบุญ งานแต่งงาน ต่อมาในรัช สมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ได้ส่งเสริมให้ใช้ผ้าไหม ส่วนการ ปลูกหม่อนเพื่อเลี้ยงไหมได้รับการสนับสนุนจาก
- 9. หลังสงครามโลกครั้งที่สอง ได้เกิดการ เปลี่ยนแปลงครั้งสำาคัญของผ้าไหมไทยขึ้น โดย เจมส์ แฮร์ริสันวิสสัน ทอมป์สัน ชาวสหรัฐอเมริกา หรือที่คนไทยรู้จักในนามว่า จิม ทอมป์สัน ซึ่งเป็นผู้ที่ ให้ความสนใจผลงานด้านศิลปะ ในแถบ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย รวมทั้งลาว และ เขมร จิม ทอมป์สัน ได้ซื้อผ้าไหมไทยลวดลายต่างๆ เก็บสะสมไว้ และทำาการศึกษาลวดลายผ้าไหมใน หมู่บ้านที่เป็นแหล่งการผลิตผ้าไหม พร้อมกับเสาะ แสวงหาช่างทอผ้าไหมฝีมือดี ในที่สุดได้พบช่างมี ฝีมือถูกใจที่กรุงเทพมหานคร บริเวณชุมชนบ้านครัว (หลังโรงแรมเอเชีย เขตราชเทวีในปัจจุบัน) ชุมชน แห่งนี้เดิมเป็นชาวมุสลิมเชื้อสายเขมร อพยพเข้ามา อาศัยอยู่ตั้งแต่ตอนต้นกรุงรัตนโกสินทร์ มีความ ชำานาญในการทอผ้าไหม ซึ่ง จิม ทอมป์สัน ได้เข้า
- 10. ระดับคุณภาพ ในปัจจุบันมีการนำาเข้าวัตถุดิบเส้นไหม และเส้นใยสังเคราะห์จากต่างประเทศ ทั้งมี การนำาเข้าถูกกฎหมายและลักลอบนำาเข้าแบบ ผิดกฎหมาย ทำาให้วัตถุเส้นไหมจึงมีทั้งคุณภาพ ได้มาตรฐานและคุณภาพตำ่ากว่ามาตรฐานทำาให้ ผ้าไหมไทยมีคุณภาพตำ่าลงกระนั้นผู้ผลิตก็ยัง คงใช้ตราสัญลักษณ์ว่า "ผ้าไหมไทย" หรือ "Thai Silk" เพื่อการค้า ยังผลให้ผู้ซื้อทั้งของ ประเทศไทยและตลาดต่างประเทศไม่มั่นใจใน คุณภาพของผ้าไหมไทย จากปัญหาดังกล่าว menu
- 11. ปี . .2545พ ศ หน่วยงานซึ่งมีส่วนเกี่ยวข้อง กับผ้าไหมไทย เช่น กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (หน่วยงานเดิมของ กรมหม่อนไหม) คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ และ มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พร ร่วมกันจัดสัมมนาหาแนวทางแก้ไขจนได้ข้อสรุป เป็นมาตรการคุ้มครองไหมไทยและออกข้อบังคับ ในการผลิตผ้าไหมไทยโดยออกตราสัญลักษณ์ รับรองคุณภาพผ้าไหมไทยไว้เป็นระดับต่างๆ และ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงพระ
- 12. นกยูงสีทอง (Royal Thai Silk)เป็นผ้าไหมชึ่งผลิตจากวัตถุดิบ เส้น ไหม กระบวนการผลิตแบบภูมิปัญญาพื้นบ้านดั้งเดิมของไทย อย่างแท้จริงและใช้เส้นไหมพันธุ์ไทยพื้นบ้านเป็นทั้งเส้นพุ่งและ เส้นยืน เส้นไหมจะต้องสาวเส้นด้วยมือผ่านพวงสาวลงภาชนะ การทอด้วยกี่ทอมือแบบพื้นบ้านชนิดพุ่งกระสวยด้วยมือ ย้อมด้วย สีธรรมชาติ หรือสีเคมีที่ไม่ทำาลายสิ่งแวดล้อม และต้องผลิตใน ประเทศไทย นกยูงสีเงิน (Classic Thai Silk) เป็นผ้าไหมซึ่งผลิตขึ้นแบบ ภูมิปัญญาพื้นบ้านผสมผสานกับการประยุกต์ใช้เครื่องมือและ กระบวนการผลิตในบางขั้นตอน ใช้เส้นไหมพันธุ์ไทยพื้นบ้าน หรือที่ได้รับการปรับปรุงจากพันธุ์ไทยเป็นเส้นพุ่งหรือเส้นยืน เส้น ไหมต้องผ่านการสาวด้วยมือ หรืออุปกรณ์ที่ใช้มอเตอร์ขับเคลื่อน ขนาดไม่เกิน 5 แรงม้า การทอต้องทอด้วยกี่ทอมือชนิดพุ่ง กระสวยด้วยมือหรือกี่กระตุก และต้องทำาการผลิตในประเทศไทย นกยูงสีนำ้าเงิน (Thai Silk) เป็นผ้าไหมซึ่งผลิตด้วยภูมิปัญญาของ ไทยโดยการประยุกต์เทคโนโลยีการผลิตให้เข้ากับสมัยนิยมและ ทางธุรกิจธุรกิจ ใช้เส้นไหมแท้เป็นเส้นพุ่งและเส้นยืน ย้อมสีด้วย สีธรรมชาติ หรือสีเคมีที่ไม่ทำาลายสิ่งแวดล้อม ทอด้วยกี่แบบใด ก็ได้ และต้องผลิตในประเทศไทย นกยูงสีเขียว (Thai Silk Blend) เป็นผ้าไหมซึ่งผ่านกระบวนการ ผลิตและเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่ผสมผสานกับภูมิปัญญาไทย เช่น
- 13. กรรมวิธีการทำาผ้าไหมไทย ด้วย กรรมวิธีการผลิตที่พิถีพิถันละเอียดอ่อน มาก นับแต่การเลือกหม่อนซึ่งเป็นพืชยืนต้น ลำาต้นเป็นทรงพุ่มเพื่อใช้เป็นอาหารให้แก่หนอน ไหม ที่กินแล้วลอกคราบเป็นไหมออกมา จากนั้น จึงนำาไปอบแห้ง แต้มนำ้าที่สะอาดเพื่อให้รังไหม พองตัว แล้วสาวเส้นไหมนี้เก็บรักษาด้วยวิธีการ ดั้งเดิมแต่โบราณ ทั้งอุปกรณ์และขั้นตอน เพื่อให้ ได้คุณภาพที่ดีที่สุดเป็นธรรมชาติอย่าง แท้จริง ส่วนขั้นตอนการทอเป็นผืนผ้า จะมีวิธีทอ และสอดใส่ลวดลายตามแต่ภูมิภาคแตกต่างกันไป menu
- 14. การเลี้ยงไหม วงจรชีวิตของไหมหรือหนอนไหมใช้เวลาประมาณ 45 -52 วัน หนอนไหมจะกินใบหม่อนหลังจากฟักออกจากไข่ประมาณวันที่ 10 จาก “ ”นั้นจะหยุดกินอาหารและลอกคราบ ระยะนี้เรียกว่า ไหมนอน ต่อจาก นั้นจะกินนอนและลอกคราบประมาณ 4 “ ”ครั้งเรียกว่า ไหมตื่น ลำาตัวจะมีสีขาวเหลืองใสหดสั้น และหยุดกิน “ ”อาหาร ระยะนี้เรียกว่า หนอนสุก ช่วงนี้ผู้เลี้ยงไหมต้องรีบแยกหนอน “ ”ไหมสุกออกจากกองใบหม่อน และเตรียม จ่อ คืออุปกรณ์ที่จะให้ตัว ไหมเกาะเพื่อชักใยห่อหุ้มตัวหนอนจะเริ่มพ่นใยได้ประมาณ 6-7 วัน ก็จะ สามารถเก็บรังไหมออกจากจ่อได้ เส้นใยของหนอนเกิดจากการขับ ของเหลวชนิดหนึ่ง มีสารโปร่งแสงเป็นองค์ประกอบ ใยไหมที่เห็นแต่ละ เส้นจะประกอบด้วยเส้นใยเล็กๆ สองเส้นรวมกัน สามารถฉีกแยกออก จากกันได้ ทั้งนี้รังไหมแต่ละรังจะให้สายไหมที่มีขนาดแตกต่างกัน ชั้น นอกสุดของรังจะมีความละเอียดพอสมควร ชั้นกลางจะเป็นเส้นหยาบ และชั้นในสุดจะเป็นเส้นไหมที่ละเอียดที่สุด ซึ่งหนอนไหมแต่ละตัวจะ ชักใยยาวไม่เท่ากัน อาจสาว
- 15. การสาวไหม การสาวไหมเมื่อได้รับไหมสดจะต้องนำาไปอบ ให้แห้ง จากนั้นนำาไหมที่อบแห้งไปต้มในนำ้าที่ สะอาดที่มีคุณสมบัติเป็นกลาง รังไหมจะเริ่มพอง ตัวออกใช้ปลายไม้เกี่ยวเส้นใยออกมารวมกัน หลายๆ เส้น การสาวต้องเริ่มต้นจากขุยรอบนอก “ ”และเส้นใยภายในรวมกัน เรียกว่า ไหมสาว “ ”หรือ ไหมเปลือก ครั้นสาวถึงเส้นใยภายใน แล้ว เอารังไหมที่มีเส้นภายในแยกไปสาวต่าง “ ” “ ”หากเรียกว่า เส้นไหมน้อย หรือ ไหมหนึ่ง ผู้สาวไหมต้องมีความชำานาญและทักษะจึงจะได้
- 16. การตีเกลียว การ ตีเกลียวไหมจะช่วยทำาให้ผ้าที่จะทอมีความหนา หลัง จากเอาไหมสองไหมสามออกใช้ไม้คีบลักษณะคล้ายไม้พาย มีร่องกลางสำาหรับคีบ เกลี่ยรังไหมกดให้เส้นไหมตีเกลียวแน่น ดูเล็ก ต้องระมัดระวังและต้องอาศัยความชำานาญ และมีเทคนิค ในการทำาให้รังที่ต้มเกาะกันเป็นเส้นตามขนาดที่ต้องการ ทำาให้เส้นไหมพันหรือไขว้กันหลายๆ รอบ แล้วพักไว้ใน “ ”กระบุงต่อ จากนั้นจะนำามากรอเข้า กง แล้วนำาไปหมุนเข้า “ ”อัก เพื่อตรวจหาปุ่มปม หรือตัดแต่งเส้นไหมที่ไม่เท่ากัน ออก จึงเอาเข้าเครื่องปั่นเพื่อให้เส้นไหมแน่นขึ้น ก่อนที่จะ หมุนเข้ากงอีกครั้ง เพื่อรวมเป็นไจ ซึ่งหนึ่งไจจะต้องหมุนกง 80 “ ”รอบ เรียกว่า ไหมดิบ ส้น ไหมดิบที่ได้จะต้องทำาการชุบ ให้อ่อนตัว โดยนำาไปชุบนำ้าสบู่อ่อนๆ ประมาณ 15-20 นาที แล้วนำาไปสลัดและผึ่งลมให้แห้ง โดยหมั่นกระตุกให้เส้นไหม แยกตัวเพื่อนำาไปเข้าระวิงได้จาก นั้นก็กรอเส้นไหมเข้าหล
- 17. การย้อมสี การ ย้อมสีไหมจะต้องนำาไหมดิบมาฟอกเพื่อไม่ให้มีไขมัน “เกาะ โดยจะใช้ด่างจากขี้เถ้าไปฟอกไหมเรียกว่า การดอง ”ไหม จะทำาให้เส้นไหมขาวนวลขึ้น แล้วจึงนำาไปย้อม ใน สมัยก่อนนิยมใช้สีจากธรรมชาติ เช่น สีแดงจากครั่ง , ผลและ ใบคำาแสด , รากยอป่า , มะไฟป่า หรือรากของต้นเข็ม สี เหลืองจากแก่นของต้นเข สีจำาปาหรือสีส้มจากดอกคำาแสด หรือดอกกรรณิการ์ สีนำ้าเงินจากต้นคราม สีเขียวจากเปลือก ไม้มะหูด สีเขียวมะกอกจากแก่นไม้ขนุน เปลือกนนทรีและ เปลือกต้นตะแบก สีไพลจากใบสัปปะรดอ่อนกับนำ้ามะนาว สี นำ้าตาลจะต้นหมาก สีม่วงจากต้นหว้า สีดำาจากมะเกลือ , ราก ต้นชะพลูและสมอ แต่ปัจจุบันการย้อมด้วยสีธรรมชาติเริ่มหาย ไป เนื่องจากมีสีวิทยาศาสตร์เข้ามาแทนที่ ที่หาซื้อง่ายตาม ร้านขายเส้นไหมหรือผ้าไหม เมื่อละลายนำ้าจะแตกตัว ย้อม ง่าย สีสดใส ราคาค่อนข้างถูก ทนต่อการซักค่อนข้างดีการ
- 18. การทอผ้า ขั้น ตอนสุดท้ายก่อนที่จะออกมาเป็นผ้าผืน งาม การทอผ้าไหมจะประกอบไปด้วยเส้นด้าย2 “ ”ชุด คือ เส้นด้ายยืน จะขึงไปตามความยาวผ้า อยู่ติดในเครื่องทอ หรือแกนม้วนด้านยืน อีกชนิด “ ”หนึ่งคือ เส้นด้ายพุ่ง จะถูกกรอเข้ากระสวย เพื่อให้กระสวยเป็นตัวนำาเส้นด้ายพุ่งสอดขัดเส้น ด้ายยืนเป็นมุมฉาก ทอสลับกันไปตลอดความยาว ของผืนผ้า การสอดด้ายพุ่งแต่ละเส้นต้องสอดให้ สุดถึงริมแต่ละด้าน แล้วจึงวกกลับมา จะทำาให้เกิด ริมผ้าเป็นเส้นตรงทั้งสองด้าน ส่วนลวดลายของ ผ้านั้น ขึ้นอยู่กับการวางลายผ้าของแต่ละท้องถิ่น
- 19.
- 20.
- 21.
- 22.
- 23.
- 24.
- 25.
- 26.
- 27.
- 28.
- 29.
- 30. อ้างอิง -เอกลักษณ์ไหมไทย -กระโดดขึ้น↑ Silk FAQ 29:Whodiscovered silk? (อังกฤษ) -กระโดดขึ้น↑ ตำานานไหมไทย - กระโดดขึ้น↑ **เครื่องหมายรับรองผลิตภัณฑ์ผ้า ไหมไทย**“ ”ตรานกยูงพระราชทาน - กระโดดขึ้น↑ Ministry adjusts image of Thai silk to meet changing taste of international marketMCOT Thailand(อังกฤษ) menu
- 31. ผู้จัดทำา ม.6/14 1.นางสาวธมนวรรณ เพ็ญ ไชยาเลขที่ 1 2.นางสาวปภัชญา จักรชัยสิน เลขที่ 9
- 32.