Παρουσίαση ομαδικής εργασίας για τις Βασικές έννοιες και αρχές της Συστημικής Θεραπείας και Συμβουλευτικής, στα πλαίσια του μαθήματος Συμβουλευτική και Συμβουλευτική Ψυχολογία, του ΠΕΣΥΠ της ΑΣΠΑΙΤΕ, ακαδημ. έτος 2013-14.

1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ
ΤΗΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΚΑΙ
ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ
Αρετή – Δήμητρα Δούκα
Ιωάννα Θωμά
Βαγγέλης Κουτσούμπης
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ
ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

2. μητέρα
πατέρας
παιδί 1
παιδί 3
παιδί 2
γον εϊκό
υποσύστημα υποσύστημα
παιδιών
σύστημα της
οικογέν ειας
περιβάλλον
Το Σύστημα
 Ορισμός: ένα σύνολο από στοιχεία ή μέλη, τις
ιδιότητές, τις σχέσεις και αλληλεπιδράσεις
ανάμεσά τους, τις αναδυόμενες ιδιότητες, τα οποία
βρίσκονται μέσα σε ένα πλαίσιο ή περιβάλλον και
αλληλεπιδρούν με αυτό
 Απαραίτητη η παρουσία του
παρατηρητή
 Το σύστημα αποτελείται από
υποομάδες - υποσυστήματα
 Ανοιχτό και κλειστό σύστημα
 Κάθε ζωντανό σύστημα είναι
ανοιχτό

3. Από την αναλυτική-αναγωγική, στην επαγωγική
σκέψη
 Αναλυτική-αναγωγική σκέψη: για να κατανοήσουμε το
όλο, πρέπει να αναλύσουμε τα μέρη.
 Επαγωγική ή ολιστική προσέγγιση: σκεφτόμαστε τα
σύνολα παρά τα μέρη. Μελετάμε τη φύση και τη
συμπεριφορά ενός (υπο)συνόλου που μας ενδιαφέρει,
και αν δεν έχουμε αποτελέσματα, κοιτάμε στο
μεγαλύτερο σύνολο, του οποίου αποτελεί μέρος.
 Ανάγκη πολυεπίπεδης και ολονικής εξέτασης κάθε
συστήματος που μας ενδιαφέρει συμβουλευτικά ή
θεραπευτικά.
 Δυνατότητα να παρέμβουμε σε οποιοδήποτε επίπεδο
του συστήματος ή ολονίου προκαλώντας αλλαγή σε
οποιοδήποτε άλλο.

4. Έμφαση στη δομή, στη δυναμική των
σχέσεων, στις αλληλεπιδράσεις και στο
πλαίσιο
 Τα ανθρώπινα προβλήματα δεν είναι ατομική,
προσωπική υπόθεση, αλλά έχουν να κάνουν με τις
σχέσεις και τις αλληλεπιδράσεις μέσα σε ευρύτερα
πλαίσια και περισσότερα επίπεδα: ατομικό
βιολογικό & ψυχολογικό υπόβαθρο, οικογένεια,
σχολική κοινότητα, ευρύτερες κοινωνικές και
πολιτισμικές επιρροές.
 Ένα πρόσωπο που εμφανίζει συμπτώματα
(αναγνωρισμένος ασθενής) μπορεί να εκφράζει την
έλλειψη ισορροπίας ή τη δυσλειτουργία του
συστήματος στο οποίο ανήκει.

5. Κυκλική αιτιότητα, ομοιόσταση και
ανατροφοδότηση
 Κυκλική, πολλαπλή και παράλληλη αιτιότητα:
 κάθε άτομο επηρεάζει και επηρεάζεται από κάθε άλλο και
κάθε σύστημα επηρεάζει και επηρεάζεται από κάθε άλλο
σύστημα
 αμφισβητείται ή και καταργείται η έννοια της γραμμικής
αιτιότητας και της μιας αιτίας
 Τα συστήματα αναζητούν την ομοιόσταση ή την
ισορροπία, προκειμένου να είναι σταθερά,
χρησιμοποιώντας μηχανισμούς ανατροφοδότησης.
 Αυτοί, ενίοτε αποτρέπουν την αλλαγή, κάτι που μπορεί
να καταλήξει το ίδιο προβληματικό για την εξέλιξη του
συστήματος.

6. Κύκλος ζωής ενός συστήματος & μεταβατικά
στάδια
 Ενδεικτικά στάδια του κύκλου ζωής π.χ. της
οικογένειας: συμβίωση  γάμος  γονεϊκότητα 
προσχολική & σχολική ηλικία των παιδιών / πρώτοι
αποχωρισμοί  η εφηβεία  αποδέσμευση και
ανεξαρτησία των παιδιών  μέση ηλικία / γονείς πάλι
μόνοι  τρίτη ηλικία και αλλαγές ρόλων (τα παιδιά
φροντίζουν τους γονείς)  τελευταίοι αποχωρισμοί.
 Ανάλογα με το στάδιο του κύκλου ζωής πρέπει να
διαφοροποιούνται οι σχέσεις και οι εξελικτικοί στόχοι
των μελών και του συστήματος.

7. Τα υποκειμενικά βιώματα και οι εμπειρίες
έχουν σημασία
 Στο σύστημα, κάθε μέλος έχει τη δική του,
διαφορετική και δικαιολογημένη, άποψη ή οπτική
για την πραγματικότητα και την δική του
περιγραφή του συστήματος, άρα υπάρχουν
πολλαπλές πραγματικότητες.
 Σύμβουλος: δεν θεωρείται εξωτερικός
παρατηρητής – συ-ζητά και συν-κατασκευάζει την
παρατηρούμενη πραγματικότητα ως (νέο) μέλος
του συστήματος.
 Κοινή πραγματικότητα: προκύπτει ως κοινή
συναίνεση από την αλληλεπίδραση των μελών.

8. Λόγος και επικοινωνία
 Ο λόγος ή η γλώσσα που χρησιμοποιούμε και τα
νοήματα που της αποδίδουμε, διαμορφώνουν και
μαρτυρούν την πραγματικότητα μας.
 Ελέγχοντας τα επίπεδα, τους διαύλους, τους τρόπους
και τον βαθμό επικοινωνίας σε ένα σύστημα, μπορούμε
να μειώσουμε (ή αν χρειάζεται και να αυξήσουμε) την
απόσταση μεταξύ των μελών του και να διαμορφώσουμε
νέες και πιο λειτουργικές κοινές αντιλήψεις της
πραγματικότητας.

9. Μερικοί σκοποί Συστημικής συμβουλευτικής και
θεραπείας
 μείωση της έντασης και του άγχους
 αύξηση του βαθμού διαφοροποίησης των μελών
 εμπλουτισμός των ικανοτήτων δημιουργίας σχέσεων
 διαμόρφωση περισσότερο σαφών, εύκαμπτων και ευέλικτων
κανόνων και ρόλων και λειτουργικών δομών
 βελτίωση των ικανοτήτων υπεύθυνης και ανοικτής
επικοινωνίας,
 ενίσχυση ικανοτήτων επίλυσης συγκρούσεων με σκοπό τις πιο
ικανοποιητικές διαπροσωπικές και διομαδικές εμπειρίες
 επανασυγγραφή της αφήγησης της προσωπικής /οικογενειακής
/συστημικής ιστορίας
 ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης
 ενίσχυση των θετικών στοιχείων
 αξιοποίηση των δυνατοτήτων των μελών στα πλαίσια
συγκεκριμένων και εφικτών στόχων που οδηγούν στην
επιθυμητή κατάσταση και ζωή του συστήματος.

10. Πεδία εφαρμογής της συστημικής
 άτομα και οικογένειες
 το σχολείο και η κοινότητα,
 κοινωνική εργασία (συνεργασία οικογένειας -
κοινωνικών λειτουργών - ψυχολόγων κ.ά)
 ιατρική και ψυχιατρική (ολιστικές προσεγγίσεις,
συστημική ψυχιατρική)
 επιχειρήσεις και οργανισμοί
 πολιτική (συστημική λήψη αποφάσεων),
 διοίκηση κρατών και
 οργάνωση και λειτουργία συνασπισμών και υπερεθνικών
οργανισμών