Εκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη, profile picture
Uploaded byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
22,939 views

ΣΤ' Δημ Γλώσσα Γ τεύχος

Εκπαιδευτήρια Γ.Ζώη ΣΤ' Δημ Γλώσσα Γ τεύχος

Embed presentation

Γ’ ΤΕΥΧΟΣ Αργυρούπολη 2021 Οι εκπαιδευτικοί της Στ’ τάξης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Γ. ΖΩΗ Γλωσσικές ασκήσεις ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 2 Πίνακας Περιεχομένων ΕΝΟΤΗΤΑ 13: Τρόποι ζωής και επαγγέλματα....................................................................................3 Ευθύς και πλάγιος λόγος .................................................................................................................4 Η σύνδεση των προτάσεων (παρατακτική, υποτακτική, ασύνδετο σχήμα) .................................10 Λόγια επίθετα σε –ων, -ουσα, -ον και σε –ύς, -εία, -ύ..................................................................16 ΕΝΟΤΗΤΑ 15: Κινηματογράφος - Θέατρο........................................................................................22 Το επίθετο ο πολύς, η πολλή, το πολύ ..........................................................................................23 Κλίση των επιθέτων σε –ης, -ης, -ες..............................................................................................25 Επίθετα – Επιθετικοί προσδιορισμοί.............................................................................................28 Συλλαβισμός ..................................................................................................................................31 Κυριολεξία - Μεταφορά – Παρομοίωση ......................................................................................34 Ο χρόνος στον λόγο μας - Χρονικοί προσδιορισμοί......................................................................38 ΕΝΟΤΗΤΑ 16: Μουσεία.....................................................................................................................41 Ενεργητική και παθητική σύνταξη.................................................................................................42 Ρήματα που σχηματίζονται όπως και στα αρχαία ελληνικά.........................................................47 Μεταβατικά – αμετάβατα – συνδετικά ρήματα ...........................................................................50 ΕΝΟΤΗΤΑ 17: Πόλεμος και ειρήνη. ..................................................................................................57 Απρόσωπα ρήματα – απρόσωπες εκφράσεις...............................................................................58 Αποτελεσματικές ή συμπερασματικές – Τελικές προτάσεις.........................................................62 Απλή και Επαυξημένη πρόταση.....................................................................................................65 Ονοματικές – Ρηματικές φράσεις..................................................................................................68 Αόριστος οριστικής σε ρήματα με εσωτερική αύξηση..................................................................72
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 3
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 4 Ευθύς και πλάγιος λόγος Τα λόγια κάποιου τα ακούμε με δύο τρόπους: Ο ευθύς λόγος είναι μια ανεξάρτητη πρόταση. Να πάρετε μαζί σας τα βιβλία Ο πλάγιος λόγος αποτελείται από μια ανεξάρτητη πρόταση και από μία εξαρτημένη πρόταση που έχει ρόλο αντικειμένου. Η δασκάλα είπε να πάρουμε μαζί μας τα βιβλία. Όταν μέσα στο κείμενο θέλουμε να παραθέσουμε τα λόγια κάποιου, έτσι όπως ακριβώς τα είπε σε ευθύ λόγο, τα ξεχωρίζουμε από το υπόλοιπο κείμενο βάζοντας διπλή τελεία αμέσως πριν από τα λόγια, ενώ τα ίδια τα λόγια τα βάζουμε μέσα σε εισαγωγικά. Τα παιδιά φώναξαν όλα μαζί: «Θέλουμε παγωτό βανίλια!» Άμεσα Ακούμε δηλαδή το πρόσωπο να μιλάει. «Να πάρετε μαζί σας τα βιβλία της Ιστορίας». Ακούμε τα λόγια ενός προσώπου, όχι όμως από το ίδιο το πρόσωπο όπως ακριβώς τα είπε, αλλά όπως τα μεταφέρει κάποιο άλλο πρόσωπο. Η δασκάλα είπε να πάρουμε μαζί μας τα βιβλία της Ιστορίας. κύρια δευτερεύουσα κύρια Έμμεσα
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 5 Επίσης, όταν συνθέτουμε ένα κείμενο και θέλουμε να παρουσιάζουμε έναν διάλογο, τότε δε χρησιμοποιούμε τα εισαγωγικά αλλά την παύλα (-), πριν παραθέσουμε τα λόγια του προσώπου που μιλά. Όταν τον λόγο παίρνει το άλλο πρόσωπο, αλλάζουμε γραμμή και ξεκινάμε πάλι με παύλα (-). Αλλάζουμε τον ευθύ σε πλάγιο λόγο και τον πλάγιο λόγο σε ευθύ - Καπετάνιε, πότε επιτέλους θα πιάσουμε λιμάνι; - Δεν αργούμε. Κάντε λιγάκι υπομονή και σύντομα θα φτάσουμε στη Μάλτα! Ευθύς λόγος → Πλάγιος λόγος Παραδείγματα α) Προσθέτουμε τα ονόματα των προσώπων που μιλάνε ή τα αντικαθιστούμε με κάποια αντωνυμία. Οι ναύτες ρώτησαν τον καπετάνιο πότε επιτέλους θα πιάσουν λιμάνι και εκείνος τους απάντησε πως δεν αργούν, τους προέτρεψε να κάνουν υπομονή και τους είπε πως σύντομα θα φτάσουν στη Μάλτα. β) Βάζουμε συνδέσμους για να ενώσουμε τις προτάσεις (ότι, να, και ,πως, αν κλπ.) Οι ναύτες ρώτησαν τον καπετάνιο πότε επιτέλους θα πιάσουν λιμάνι και εκείνος τους απάντησε πως δεν αργούν, τους προέτρεψε να κάνουν υπομονή και τους είπε πως σύντομα θα φτάσουν στη Μάλτα. γ) Χρησιμοποιούμε ρήματα όπως: ρώτησε, είπε, απάντησε, απόρησε, εξήγησε, προέτρεψε κλπ. Συνήθως αλλάζει και ο χρόνος του ρήματος στον πλάγιο λόγο. Οι ναύτες ρώτησαν τον καπετάνιο πότε επιτέλους θα πιάσουν λιμάνι και εκείνος τους απάντησε πως δεν αργούν, τους προέτρεψε να κάνουν υπομονή και τους είπε πως σύντομα θα φτάσουν στη Μάλτα. δ) Αλλάζουμε το πρόσωπο των ρημάτων από πρώτο/δεύτερο σε τρίτο. Οι ναύτες ρώτησαν τον καπετάνιο πότε επιτέλους θα πιάσουν λιμάνι και εκείνος τους απάντησε πως δεν αργούν, τους προέτρεψε να κάνουν υπομονή και τους είπε πως σύντομα θα φτάσουν στη Μάλτα.
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 6 Προσοχή Ο πλάγιος λόγος δεν παίρνει ποτέ ερωτηματικό. Όταν στον ευθύ λόγο έχουμε προστακτική, στον πλάγιο γίνεται υποτακτική. ΕΥΘΥΣ ΛΟΓΟΣ ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ Ο δάσκαλος είπε στους μαθητές: «Ανοίξτε τα τετράδια και βγάλτε τα βιβλία σας.» Ο δάσκαλος είπε στους μαθητές να ανοίξουν τα τετράδια και να βγάλουν τα βιβλία τους. Προσέχω τις μετατροπές που γίνονται στις προτάσεις Ευθύς λόγος Πλάγιος λόγος ανεξάρτητη πρόταση με οριστική «Αισθάνομαι καλά» εξαρτημένη ειδική πρόταση Ο Γιώργος μου είπε ότι αισθάνεται καλά. ανεξάρτητη πρόταση με υποτακτική «Να απαντήσεις στην ερώτησή μου» εξαρτημένη βουλητική πρόταση Η δασκάλα μού ζήτησε να απαντήσω στην ερώτησή της. ανεξάρτητη πρόταση με προστακτική «Δώσε μου το βιβλίο σου» εξαρτημένη βουλητική πρόταση Η δασκάλα ζήτησε από το Γιώργο να της δώσει το βιβλίο του. ανεξάρτητη ερωτηματική πρόταση «Πού θα πάμε;» πλάγια ερωτηματική πρόταση Ο Γιώργος ρώτησε τον πατέρα του πού θα πάνε.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 7 1. Διαβάζω τις προτάσεις και σημειώνω στην κατάλληλη στήλη αν είναι ευθύς ή πλάγιος ο λόγος των προτάσεων. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΥΘΥΣ ΠΛΑΓΙΟΣ Τον παρακάλεσα να μου δανείσει το κινητό του. Θα πάω να διαβάσω μαζί με την Ιφιγένεια. Ο Μιχάλης απάντησε ότι είναι ψηλός. Ήμουν βέβαιος πως θα έρθεις. Καλέσατε τα εκπαιδευτήρια Γ. Ζώη, παρακαλώ περιμένετε! Μας είπε να περιμένουμε στη σειρά μας. Στ’ αλήθεια δεν το ξέρετε; Μην κάνετε φασαρία, γιατί ο πατέρας είναι κουρασμένος. Θα πάω να πιώ τον καφέ μου στη φίλη μου. Ο Μάκης απάντησε ότι είναι καθηγητής. 2. Μετατρέπω τις παρακάτω προτάσεις σε πλάγιο λόγο χρησιμοποιώντας τις φράσεις των παρενθέσεων: Γιατί δεν ήρθε ακόμα ο αδερφός σου; (Η γιαγιά απορεί) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ας έχουμε όλοι μια καλή σχολική χρονιά! (Ο διευθυντής ευχήθηκε στους μαθητές) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Σου αρέσουν τα σουβλάκια; (Η θεία με ρώτησε) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Παρακολουθήστε με προσοχή την ταινία. (Μας ζήτησε) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Η εκδρομή αναβάλλεται, γιατί ο καιρός δεν είναι καλός. (Η διευθύντρια ανακοίνωσε) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Απομακρυνθείτε από εκεί. (Μας ζήτησε) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 8 3. Μετατρέπω τον ευθύ λόγο σε πλάγιο και το αντίστροφο. Τα παιδιά ζήτησαν να πάνε να δουν τους παππούδες τους στο χωριό. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Η Νεφέλη ρώτησε την αδερφή της, πόσο είχε αγοράσει το φόρεμα. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… «Συνήθισα να κοιμάμαι νωρίς», είπε ο Άγγελος χθες στη δουλειά. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Η δασκάλα του είπε ότι, αν διαβάζει, θα πάρει μεγάλους βαθμούς. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… «Έσωσα τη ζωή ενός παιδιού», σκέφτηκε. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ο διευθυντής του σχολείου ευχήθηκε σε όλους τους μαθητές να έχουν μια καλή σχολική χρονιά. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ο αρχιτέκτονας υποσχέθηκε στους πελάτες του ότι τα σχέδια για το νέο τους σπίτι θα είναι έτοιμα τον επόμενο μήνα. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ο ψαράς φώναζε ότι τα ψάρια του είναι φρέσκα και πεντανόστιμα. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… «Τα λαχανικά μας είναι βιολογικής καλλιέργειας» διαβεβαίωσε ο μανάβης τον πελάτη. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 4. Ο Μάριος πήρε συνέντευξη από μια δασκάλα του σχολείου του, την κυρία Νίκη, για να τη δημοσιεύσει στη σχολική εφημερίδα. Το κείμενο όμως πρέπει να είναι ενιαίο, γι’ αυτό τώρα πρέπει να μετατρέψει τον ευθύ λόγο σε πλάγιο. Μπορείς να τον βοηθήσεις; - Πόσα χρόνια ασχολείστε μ’ αυτό το επάγγελμα; -Είμαι δασκάλα περίπου δέκα χρόνια. -Γιατί αποφασίσατε να γίνετε δασκάλα; -Μου αρέσει πολύ η επαφή με τα παιδιά. Ακόμα, θεωρώ πολύ σημαντική τη δουλειά του δασκάλου. -Μετανιώσατε για την επιλογή σας; -Όχι, όχι! Δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου να κάνει άλλη δουλειά.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 9 ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 5. Ο Γιάννης πήρε συνέντευξη από τον πατέρα του, που είναι γιατρός, για να την παρουσιάσει στην τάξη. Την διαβάζω και μετά φαντάζομαι πώς μπορεί να γραφτεί ξανά σε ευθύ λόγο. Ο Γιάννης ρώτησε τον πατέρα του αν του αρέσει η δουλειά του. Εκείνος του απάντησε ότι αγαπάει πραγματικά το επάγγελμα που ασκεί και ότι ήθελε από μικρός να ασχοληθεί μ’ αυτό. Στη συνέχεια, ο Γιάννης θέλησε να μάθει τι πρέπει να κάνει κάποιος για να γίνει γιατρός και ο πατέρας του αποκρίθηκε ότι χρειάζεται πολύχρονη φοίτηση στην ιατρική σχολή, για να πάρει κανείς όλες τις απαραίτητες γνώσεις. Μετά, ο Γιάννης ζήτησε να μάθει αν υπάρχουν δυσκολίες στη δουλειά αυτή. Ο πατέρας του ισχυρίστηκε ότι η δουλειά δεν είναι εύκολη, αφού ένας γιατρός έχει πολύ μεγάλη ευθύνη και αναγκάζεται να δουλεύει πολλές ώρες. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 10 Η σύνδεση των προτάσεων (παρατακτική, υποτακτική, ασύνδετο σχήμα) Οι σύνδεσμοι είναι άκλιτες λέξεις που συνδέουν: • Λέξεις (παπούτσια και τσάντες) • Φράσεις (τα φρούτα και τα λαχανικά και τα όσπρια) • Προτάσεις (Ήρθαν μαζί μας, γιατί δεν είχαν να κάνουν κάτι) Παρατακτική σύνδεση Στη σύνδεση αυτή συνδέονται ισοδύναμες συντακτικά προτάσεις (ανεξάρτητη με ανεξάρτητη, εξαρτημένη με εξαρτημένη) με τους παρατακτικούς συνδέσμους. Ο Ορέστης στεκόταν πολλή ώρα και χάζευε τις βιτρίνες. Πήγε στο τεράστιο εμπορικό κέντρο, αλλά πουθενά δε βρήκε αυτό που έψαχνε. Άρχισε τότε να αναρωτιέται αν θα έπρεπε να φύγει ή να συνεχίσει το ψάξιμο. κύρια κύρια κύρια κύρια δευτερεύουσα δευτερεύουσα
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 11 Ως παρατακτικοί σύνδεσμοι χρησιμοποιούνται οι παρακάτω: • συμπλεκτικοί: και, ούτε, μήτε, ουδέ,μηδέ • αντιθετικοί: αλλά, όμως, ωστόσο, μα,αλλιώς • διαζευκτικοί: ή, είτε • αποτελεσματικοί ή συμπερασματικοί: επομένως, άρα, ώστε,λοιπόν. Υποτακτική σύνδεση Στη σύνδεση αυτή συνδέονται: α. ανεξάρτητες με εξαρτημένες προτάσεις: Χτύπησε δυνατά το κουδούνι της πόρτας, για να του ανοίξουν. β. εξαρτημένες με εξαρτημένες, οι οποίες όμως δεν είναι ισοδύναμες συντακτικά, αλλά η μία εξαρτημένη είναι συμπλήρωμα τηςάλλης: Φώναξε δυνατά, αν θέλεις να σε ακούσουν. Η υποτακτική σύνδεση γίνεται με: α. συνδέσμους: σύνδεσμοι προτάσεις ειδικοί πως, που, ότι ειδικές προτάσεις διστακτικοί μην, μήπως διστακτικές (ή ενδοιαστικές) προτάσεις αιτιολογικοί γιατί, επειδή. αφού αιτιολογικές προτάσεις χρονικοί όταν, σαν, καθώς, ενώ, αφού, αφότου, μόλις, προτού, πριν, ώσπου, εφόσον, άμα, όσο που χρονικές προτάσεις υποθετικοί αν, εάν, σαν, άμα υποθετικές προτάσεις αποτελεσματικοί ώστε, που αποτελεσματικές προτάσεις τελικοί να, για να τελικές προτάσεις αντιθετικοί ενώ, αν και, μολονότι εναντιωματικές προτάσεις β. αντωνυμίες: αντωνυμίες προτάσεις αναφορικές οποίος/α/ο, όποιος/α/ο, όσος/η/ο, που, ό,τι, οποιοσδήποτε κτλ. αναφορικές προτάσεις ερωτηματικές ποιος/α/ο, πόσος/η/ο, τι πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις δευτερεύουσα δευτερεύουσα
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 12 γ. επιρρήματα επιρρήματα προτάσεις αναφορικά όπου, όποτε, όπως κτλ. αναφορικές προτάσεις ερωτηματικά πού, πότε, πώς πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις Ασύνδετο σχήμα Στο ασύνδετο σχήμα παρατάσσονται ο ένας δίπλα στον άλλο ισοδύναμοι συντακτικά όροι, δίχως να υπάρχει μεταξύ τους κάποιος σύνδεσμος, απλά χωρίζονται με κόμμα: Ο Γιώργος, ο Νίκος, η Μαρία παίζουν χαρούμενοι. Ο δάσκαλος φώναξε την Άννα, τη Φωτεινή, τη Νίκη για να τους ζητήσει κάτι. Ο μαθητής είναι υπάκουος, έξυπνος, μελετηρός. Την αγαπούσαν όλοι, γιατί ήταν ένα έξυπνο, ομιλητικό, γελαστό παιδί. Βλέπε, άκου, σώπα. Υποκ. Υποκ. Υποκ. Αντικ. Αντικ. Αντικ. Κατηγ. Κατηγ. Κατηγ. Επιθετικοί προσδιορισμοί κύρια κύρια κύρια
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 13 1. Αναγνωρίζω το είδος της σύνδεσης των παρακάτω προτάσεων. α. Παρότι δεν διάβαζε αρκετά, ήταν άριστος μαθητής. (……………………………..) β. Έμενε στην Αθήνα αλλά δεν του άρεσε η ζωή στην πόλη. (……………………………..) γ. Θα έχω ετοιμαστεί μέχρι να έρθεις. (……………………………..) δ. Κάλεσε στη γραμματεία, για να σε συνδέσουν με τον κύριο Θέμη. (……………………………..) ε. Παίξαμε, γελάσαμε, φάγαμε μέχρι αργά το βράδυ. (……………………………..) στ. Μιλούσε σιγά για να μην ακουστεί. (……………………………..) ζ. Αν με ρωτούσες, θα σου έλεγα την γνώμη μου. (……………………………..) η. Είναι φιλικός όμως δεν κάνει εύκολα παρέες. (……………………………..) 2. Στην παραπάνω άσκηση υπογραμμίζω τις δευτερεύουσες προτάσεις, όπου υπάρχουν, και γράφω στα παρακάτω κενά το είδος τους. α. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… β. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… γ. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… δ. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… ε. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… στ. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… ζ. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… η. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… 3. Συμπληρώνω τις προτάσεις με τον κατάλληλο παρατακτικό σύνδεσμο από τους παρακάτω: Η Νίκη δεν ήρθε, ……………………… τηλεφώνησε. Θα σου πω τι έγινε, ………………. μην το πεις σε κανέναν. Είναι εξίσωση πρόσθεσης, ………………… λύνεται με αφαίρεση. Πως θα πάμε εκεί; Με τα πόδια ………………………. με αυτοκίνητο; αλλά άρα ή ούτε
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 14 4. Συμπληρώνω τα κενά με την κατάλληλη λέξη: Δεν άκουσε ………………… χτύπησε το τηλέφωνο. Μου ζήτησε ……………………τον συνοδεύσω; Το σπίτι …………………….. βλέπεις στη γωνία είναι δικό μου. Οι πύλες του μοναστηριού κλείνουν …………………… τη δύση του ηλίου. 5. Χαρακτηρίζω το είδος της σύνδεσης των προτάσεων σημειώνοντας ένα Χ στη σωστή στήλη. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΑΞΗ ΥΠΟΤΑΞΗ ΑΣΥΝΔΕΤΟ ΣΧΗΜΑ Στη γιορτή φάγαμε, χορέψαμε, διασκεδάσαμε. Ο πιλότος μίλησε στους επιβάτες και ξεκίνησε η διαδικασία απογείωσης του αεροσκάφους. Ο σερβιτόρος άφησε τον κατάλογο, για να παραγγείλουν οι πελάτες. Ο τεχνικός έλεγξε το μηχάνημα, αλλά δε διόρθωσε τη βλάβη. Αν και έχει όρεξη για δουλειά, είναι άνεργος εδώ και πολύ καιρό. Οι εργαζόμενοι έκαναν απεργία, φώναξαν συνθήματα, διαδήλωσαν στους δρόμους. Άφησε το βιογραφικό του, μα δεν τον ειδοποίησαν. Μου είπε ότι του αρέσει η επαφή με τον κόσμο. Άνοιξε νέο κατάστημα και σήμερα θα γίνουν τα εγκαίνιά του. 6. Ενώνω τις παρακάτω προτάσεις χρησιμοποιώντας υποτακτική σύνδεση και κάνοντας όλες τις απαραίτητες αλλαγές. Η επιλογή επαγγέλματος είναι μία από τις σημαντικές αποφάσεις. Καθορίζει την ευτυχία του ατόμου. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Στις μέρες μας οι εργαζόμενοι έχουν πολλά δικαιώματα. Παλαιότερα δεν είχαν. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Η μητέρα μου έγινε αεροσυνοδός. Αγαπάει τα ταξίδια, ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… να πριν οποίος,/-α,/ο πότε
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 15 Σπούδασε αρχιτέκτονας. Είναι πραγματικά καλός στο σχέδιο. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Άσκησα μια δύναμη στο χαρτί. Το χαρτί τσαλακώθηκε. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ο καιρός είναι καλός. Θα πάμε εκδρομή. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Είχε γονείς δασκάλους. Δεν του άρεσε αυτό το επάγγελμα. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 16 Λόγια επίθετα σε –ων, -ουσα, -ον και σε –ύς, -εία, -ύ Επίθετα σε –ων, -ουσα, -ον Στα νέα ελληνικά χρησιμοποιούμε επίθετα σε -ων -ούσα -ον που προέρχονται από τις ενεργητικές μετοχές της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Ενικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική επείγων επείγουσα επείγον γενική επείγοντος επείγουσας επείγοντος αιτιατική επείγοντα επείγουσα επείγον Πληθυντικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική επείγοντες επείγουσες επείγοντα γενική επειγόντων επειγουσών επειγόντων αιτιατική επείγοντες επείγουσες επείγοντα Η κλητική πτώση είναι πολύ σπάνια στα επίθετα αυτά. Όταν χρειαστεί να σχηματιστεί, είναι ίδια με την ονομαστική. Παρόμοια κλίνονται τα επίθετα: πρωτεύων, -ουσα, -ον, δευτερεύων, -ουσα, -ον, εποπτεύων, -ουσα, -ον, ενδιαφέρων, -ουσα, -ον, μέλλων, -ουσα, -ον, υπάρχων, -ουσα, -ον κ.ά.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 17 Επίθετα σε –ύς, –εία, –ύ Ορισμένα επίθετα με κατάληξη –υς, –εια, –υ κλίνονται όπως και στα αρχαία ελληνικά. Ας δούμε αναλυτικά την κλίση τους στον παρακάτω πίνακα. Ενικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική οξύς οξεία οξύ γενική οξέος (οξύ) οξείας οξέος (οξύ) αιτιατική οξύ οξεία οξύ κλητική οξύ οξεία οξύ Πληθυντικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική οξείς οξείες οξέα γενική οξέων οξειών οξέων αιτιατική οξείς οξείες οξέα αιτιατική οξείς οξείες οξέα Τα επίθετα αυτά μπορούν ωστόσο να κλιθούν και με διαφορετικό τρόπο (παρακάτω πίνακας). Ωστόσο στην πρώτη περίπτωση το ύφος είναι πιο επίσημο. Ενικός αριθμός ονομαστική ο βαθύς η βαθιά το βαθύ γενική του βαθιού / βαθύ της βαθιάς του του βαθιού / βαθύ αιτιατική τον βαθύ τη βαθιά το βαθύ κλητική - βαθύ – βαθιά – βαθύ Πληθυντικός αριθμός ονομαστική οι βαθιοί οι βαθιές τα βαθιά γενική των βαθιών των βαθιών των βαθιών αιτιατική τους βαθιούς τις βαθιές τα βαθιά κλητική – βαθιοί – βαθιές – βαθιά Παρόμοια κλίνονται τα επίθετα: αμβλύς, -εία, -ύ, ευθύς, -εία, -ύ, βραχύς, -εία, -ύ, ευρύς, -εία, -ύ, ταχύς, -εία, -ύ , θρασύς – εία, -υ, δριμύς, -εία, -ύ , βαρύς, -εία, -ύ, δασύς , -εία, -ύ, ευρύς , -εία, -ύ κ.α.
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 18 1. Συμπληρώνω τους πίνακες: Ενικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική ενδιαφέρων χώρος μέλλουσα σύζυγος δευτερεύον πρόβλημα γενική αιτιατική Πληθυντικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική γενική αιτιατική Ενικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική βαρύς σάκος ταχεία οδός ευθύ τμήμα γενική αιτιατική Πληθυντικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική γενική αιτιατική 2. Συμπληρώνω τα κενά των παρακάτω προτάσεων τοποθετώντας τα επίθετα στο σωστό γένος και στη σωστή πτώση. α. Η ………..…. (οξύς, -εία, -υ) ήταν είδος τόνου στα αρχαία ελληνικά. β. Μου ζήτησε να χαράξω στο τετράδιο μια …….………… (ευθύς, -εία, -υ). γ. Μίλησε στην τηλεόραση για την επίλυση ενός …………..….. (ευρύς, -εία, -υ) διαδεδομένου προβλήματος. δ. Για να φθάσεις πιο γρήγορα πάρε την …………..…….. (ταχύς, -εία, -υ) οδό.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 19 ε. Δεν ήξερε τι να απαντήσει στον ………….…… (θρασύς, -εία, -υ) γείτονά του. στ. Η άσκηση ζητούσε να βρούμε το άθροισμα των …………… (οξύς, -εία, -υ) γωνιών του τριγώνου. ζ. Το ζήτημα των αποζημιώσεων έχει λάβει τελευταία ………………. (ευρύς, -εία, -υ) διάσταση. 3. Γράφω στον άλλο αριθμό: α. τον ευθύ δρόμο: …………………………………………………….……………………………. β. το δευτερεύον ζήτημα: ……………………………………………………………………….. γ. της οξείας γωνίας: ………………………………………………………..…………………….. δ. τους παρόντες μαθητές: ……………………………………………………………………… ε. της επείγουσας ανάγκης: ……………………………………………………………………. 4. Συμπληρώνω τα κενά των προτάσεων βάζοντας τα επίθετα στον κατάλληλο τύπο. επιτυχών, επιζών, παρών, δέων, οξύς, ευθύς, επείγων, συμφέρων, παρών, συμφέρων α. Αγόρασα το οικόπεδο σε ……………….…… τιμή. β. Μίλησα με τον ιερέα με τον ……………………. σεβασμό. γ. Μεταξύ των ………………………….. ήταν και ο αντιδήμαρχος της περιοχής. δ. Τα ονόματα των………………….…….. των εξετάσεων θα ανακοινωθούν τον Αύγουστο. ε. Δυστυχώς, μετά το αεροπορικό ατύχημα δε βρέθηκαν …………………………....……. επιβάτες. στ. Αυτή την εβδομάδα οι απόντες μαθητές ήταν πιο πολλοί από τους …………………..………… . ζ. Ο πόνος ήταν τόσο …………………………………, ώστε μεταφέρθηκε αμέσως στο νοσοκομείο. η. Το νοσοκομείο θα δέχεται απόψε μόνο τα ……………….…………………………… περιστατικά. 5. Στα παρακάτω επίθετα επιλέγω τον σωστό τρόπο που σχηματίζονται τα τρία γένη. παρών: α) παρόν – παρούσα – παρόν β) παρών – παρούσα – παρόν εξέχων: α) εξέχων – έξοχη – εξέχον β) εξέχων – εξέχουσα – εξέχον τραχύς: α) τραχύς – τραχιά – τραχύ β) τραχύς – τραχία – τραχύ ελαφρύς: α) ελαφρύς – ελαφρεία – ελαφρύ β) ελαφρύς – ελαφριά – ελαφρύ οξύς: α) οξύς – οξιά – οξί β) οξύς – οξεία – οξύ παχύς: α) παχύς – παχεία – παχύ β) παχύς – παχιά – παχύ αψύς: α) αψύς – αψιά – αψύ β) αψύς – αψεία – αψύ μακρύς: α) μακρύς – μακρεία – μακρύ β) μακρύς – μακριά – μακρύ
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 20 6. Συμπληρώνω τις καταλήξεις των επιθέτων υπάρχ…….… ανάγκες δριμ…….… ψύχους πρέπ……… σεβασμό ευρ…..….. σύσκεψη αμβλ……… γωνίων οξ……… δηλητηρίαση τραχ……... υλικού ευθ…….…. τμήματος απ….……. μαθητή 7. α) Μέσα στο κρυπτόλεξο έχουν βρει καταφύγιο δεκατρία επίθετα. Μπορείς να τα βρεις; Π Ρ Ω Τ Ε Υ Ω Ν Ε Ρ Τ Ε Α Υ Θ Ι Π Δ Φ Γ Η Ξ Κ Ν Ρ Τ Τ Δ Ε Υ Θ Υ Σ Ο Π Δ Ω Η Α Χ Ι Τ Ρ Α Χ Υ Σ Ι Ν Γ Χ Ε Γ Υ Υ Η Μ Τ Ι Α Ζ Φ Υ Π Ω Π Ε Ξ Ε Γ Κ Φ Χ Δ Σ Ι Ν Α Π Κ Λ Υ Ο Ε Ψ Ο Ι Τ Α Ρ Ι Θ Λ Η Λ Ρ Ω Ξ Π Υ Ζ Χ Ζ Ι Ω Θ Κ Ω Η Υ Ο Χ Δ Ω Ω Ο Ν Ι Λ Ν Β Σ Λ Ω Ρ Ν Ν Λ Α Σ Δ Φ Ν Μ Κ Ν Τ Υ Ξ Β Α Ρ Υ Σ β) Συμπλήρωσε τα κενά των προτάσεων βάζοντας τα επίθετα στον κατάλληλο τύπο. • Οι ………………………………… μαθητές των Πανελλαδικών Εξετάσεων θα μπορέσουν να εισαχθούν στα πανεπιστήμια. • Κανένα παιδί δεν μπορούσε να σηκώσει το ………………………………… αντικείμενο, γι΄ αυτό φώναξαν τους μεγάλους. • Δυστυχώς, μετά το αεροπορικό ατύχημα δε βρέθηκαν …………………………………επιβάτες. • Νομίζω ότι η Φυσική και η Ιστορία είναι τα πιο ………………………………… μαθήματα. • Αυτή την εβδομάδα οι απόντες μαθητές ήταν πιο πολλοί από τους ………………………………… . • Ο πόνος ήταν τόσο ………………………………… , ώστε μεταφέρθηκε αμέσως στο νοσοκομείο.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 21 • Η ………………………………… ανοικοδόμηση της περιοχής μας έχει αλλάξει μέσα σε λίγα χρόνια όλη την εικόνα της. • Τα αυγά είναι τα ………………………………… συστατικά για μια ομελέτα. • Όσα επαγγέλματα σχετίζονται με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές θεωρούνται τα επαγγέλματα του ………………………………… . • Ο δάσκαλος μας είπε να τραβήξουμε μια ………………………………… γραμμή. • Η επιφάνεια του εδάφους ήταν ………………………………… και δυσκόλευε το περπάτημά μας. • Το νοσοκομείο θα δέχεται απόψε μόνο τα ………………………………… περιστατικά. • Τα ………………………………… προβλήματα δεν είναι δυνατός να λυθούν, αν δεν κάνουμε κάτι σύντομα.
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 22
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 23 Το επίθετο ο πολύς, η πολλή, το πολύ Ενικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική ο πολύς η πολλή το πολύ γενική του πολύ / πολλού της πολλής του πολύ / πολλού αιτιατική τον πολύ την πολλή το πολύ κλητική - - - Πληθυντικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική οι πολλοί οι πολλές τα πολλά γενική των πολλών των πολλών των πολλών αιτιατική τους πολλούς τις πολλές τα πολλά κλητική - - - Θυμάμαι ότι το επίρρημα πολύ μπαίνει μπροστά από επίθετο ή άλλο επίρρημα ή συνοδεύει ρήμα. Έχω βρει κι ένα τέχνασμα για να θυμάμαι με πόσα λ γράφω τους τύπους αυτού του επιθέτου! • Το γράφω με ένα λ όταν αμέσως μετά ακολουθεί υ : πολύς – πολύ • Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις το γράφω με δύο λ :πολλού – πολλές – πολλά – πολλών κτλ.
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 24 1. Συμπληρώνω τα κενά με το επίθετο πολύς, πολλή, πολύ και το επίρρημα πολύ. α. Με …………….. αγάπη, η νονά σου. β. Πρόκειται για ένα ……………..…. μεγάλο κατάστημα. γ. ……………….... άνθρωποι στρέφονται στον υγιεινό τρόπο ζωής. δ. Δεν άντεξε την …………..…….. ζέστη και ιδρώνει …………….………… . ε. Ήθελε να κάνει ……….. πράγματα αλλά δεν είχε ………………..… χρόνο. στ. Τα νεογέννητα σκυλάκια είναι ……………………… αγαπητά. ζ. ……………….… λίγη ζάχαρη. η. Πραγματοποιήθηκαν τα όνειρα ……….………… ανθρώπων. θ. ………………….. μεγάλη συγκέντρωση. 2. Επιλέγω τον σωστό τύπο του επιθέτου ή του επιρρήματος. α. Είναι πολύ – πολλοί - πολλή καλά στη νέα του δουλειά. β. Έχει ακόμα να διανύσει πολύ – πολλή δρόμο. γ. Πέρασε πολλοί – πολύ – πολλή ευχάριστα η ώρα. δ. Τρέχει πολλή – πολύ – πολλοί γρήγορα. ε. Το πολλή – πολύ – πολλοί ποτό βλάπτει τον οργανισμό. 3. Επιλέγω τι μέρος του λόγου είναι η υπογραμμισμένη λέξη. Στην περίπτωση που είναι επίθετο αναφέρω το γένος, τον αριθμό και την πτώση που αυτό βρίσκεται. Πέτυχε πολύ γρήγορα τον στόχο του. α) επίθετο …………………………………. β) επίρρημα Δεν επιθυμεί πολλές επαφές. α) επίθετο …………………………………. β) επίρρημα Φυσάει πάρα πολύ. α) επίθετο …………………………………. β) επίρρημα Σε ευχαριστώ πολύ. α) επίθετο …………………………………. β) επίρρημα Πολύ κρύο έκανε σήμερα. α) επίθετο …………………………………. β) επίρρημα Το ρόφημα που ήπια είχε πολλή ζάχαρη. α) επίθετο …………………………………. β) επίρρημα
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 25 Κλίση των επιθέτων σε –ης, -ης, -ες Ενικός αριθμός Αρσενικό Θηλυκό Ουδέτερο Ονομαστική ο ασταθής η ασταθής το ασταθές Γενική του ασταθούς της ασταθούς του ασταθούς Αιτιατική τον ασταθή την ασταθή το ασταθές Κλητική - - - Πληθυντικός αριθμός Αρσενικό Θηλυκό Ουδέτερο Ονομαστική οι ασταθείς οι ασταθείς τα ασταθή Γενική των ασταθών των ασταθών των ασταθών Αιτιατική τους ασταθείς τις ασταθείς τα ασταθή Κλητική - - - Έτσι κλίνονται τα: αληθής, ακριβής, ατυχής, διεθνής, υγιής, ευγενής, ασθενής, δημοφιλής, συνεχής, επιμελής, επιεικής, διεθνής, ελώδης κλπ. ;
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 26 1. Συμπληρώνω τον πίνακα. Ενικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική ο επιμελής φοιτητής η ελώδης περιοχή το ειλικρινές συναίσθημα γενική αιτιατική Πληθυντικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική γενική αιτιατική 2. Συμπληρώνω τα κενά, βάζοντας τα επίθετα στον κατάλληλο τύπο: Τα …………………………… (συνεχής) ωράρια έχουν εξαντλήσει τους υπαλλήλους. Τα τελευταία χρόνια κλιμάκια της πυροσβεστικής κάνουν …………………………… (διαρκής) προσπάθειες για να προστατέψουν …………………………… (δασώδης) περιοχές. Τα επιδόματα …………………………… (πολυμελής) οικογενειών θα δοθούν στα μέσα του Γενάρη. Ο γνωστός ηθοποιός έκανε μια …………………………… (αξιοπρεπής) εμφάνιση στην εκδήλωση προς τιμήν …………………………… (ιθαγενής). «Νους …………………………… (υγιής) εν σώματι …………………………… (υγιής)». Οι …………………………… (ευτυχής) γονείς γιόρτασαν την επιτυχία της κόρης τους. 3. Να συμπληρώσεις τα κενά των παρακάτω προτάσεων βάζοντας το επίθετο της παρένθεσης στο σωστό τύπο. α. Η κίνηση του ……………………………. (διεθνής) αεροδρομίου είναι μεγάλη. β. Μένουν σε ένα ……………………………. (πολυτελής) διαμέρισμα. γ. Τα ……………………………. (δηλητηριώδης) φίδια είναι επικίνδυνα. δ. Αρνήθηκε να περάσει από τους ……………………………. (διαρκής) ελέγχους. ε. Συγχαρητήρια για το ……………………………. (ευτυχής) γεγονός στ. Τον ……………………………. (προσεχής) μήνα θα γίνει στην Αθήνα ιατρικό συνέδριο.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 27 ζ. Απαγορεύτηκε ο απόπλους των πλοίων εξαιτίας των ……………………………. (θυελλώδης) ανέμων. η. Οι μαθητές πρέπει να είναι ……………………………. (συνεπής) στις υποχρεώσεις τους. 4. Συμπληρώνω τις καταλήξεις των επιθέτων: α. Δυστυχώς, αυτή τη φορά δε φάνηκαν συνεπ……… στις υποχρεώσεις τους. β. Είσαι αφελ……. αν πιστεύεις αυτές τις αστείες δικαιολογίες. γ. Ο Μηνάς είναι επιμελ…… μαθητής. Τον τελευταίο καιρό παρουσιάζει εμφαν……. πρόοδο. δ. Για ένα σωστό ξεκίνημα είναι απαραίτητο ένα πλήρ……. πρωινό. ε. Η Τροχαία διεξάγει έρευνες για να διευκρινιστούν τα ακριβ……. αίτια του δυστυχήματος. στ. Ο δυστυχ…….! Δέχτηκε τις συνέπειες της ατυχ…… συνάντησής του με το χειρότερο εχθρό του. 5. Συμπληρώνω τα κενά με τον σωστό τύπο του επιθέτου και έπειτα το μεταφέρω στον άλλον αριθμό. Μεταφορά στον άλλον αριθμό α. πετρώδης το ………………………. έδαφος β. ακριβής οι ………………………. υπολογισμοί γ. ελώδης των………………………. περιοχών δ. διεθνής τους ………………………. αερολιμένες ε. καταρρακτώδης τις………………………. βροχές στ. επικερδής την ………………………. επιχείρηση ζ. οινοπνευματώδης το………………………. ποτό
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 28 Επίθετα – Επιθετικοί προσδιορισμοί Οι λέξεις που συνοδεύουν τα ουσιαστικά και φανερώνουν τι λογής είναι το ουσιαστικό, δηλαδή την ποιότητα ή την ιδιότητά τους, λέγονται επίθετα. Τα επίθετα όταν προσδιορίζουν ουσιαστικά ονομάζονται επιθετικοί προσδιορισμοί. Τα επίθετα συνήθως: Φανερώνουν δηλαδή πράγματα για τα ουσιαστικά που συνοδεύουν όπως: α. ύλη (π.χ. ξύλινη καρέκλα, κρυστάλλινο βάζο, ασημένιο κηροπήγιο), β. μέγεθος (π.χ. μικρό δωμάτιο, φαρδύς διάδρομος, ) γ. σχήμα (π.χ. τετράγωνο τραπέζι, στρογγυλή πιατέλα), δ. θέση/τόπο/προέλευση (π.χ. ανατολική πλευρά, δυτική πρόσοψη, βουνίσιος αέρας), ε. χρώμα (π.χ. κόκκινα τριαντάφυλλα, χρυσαφένια μαλλιά), στ. χρόνο (π.χ. αυριανή μέρα, σύγχρονα κτίρια), ζ. ποσό (π.χ. πολύς κόσμος, λίγα έπιπλα), η. κατάσταση (π.χ. γαλήνια θάλασσα, άγριο ζώο) κ.ά. Μερικά παραδείγματα είναι τα εξής: όμορφη γυναίκα, επιβλητικό κτίσμα, νευρικός άνθρωπος, ευχάριστη δουλειά κ.ά. Μας δίνουν περισσότερες πληροφορίες για κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αυτού που περιγράφεται. Αποδίδουν κάποιο σχόλιο γι΄ αυτό που περιγράφεται. 1 2
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 29 Εκτός από τα επίθετα, ως επιθετικοί προσδιορισμοί μπορούν να χρησιμοποιηθούν και κάποια προθετικά σύνολα, λέξεις δηλαδή που συνοδεύονται από κάποια πρόθεση (κυρίως τις προθέσεις από, για, με, χωρίς) Του χάρισε ένα σκούφο από μαλλί. (= μάλλινο) Πήρε άδεια για ένα μήνα. (= μηνιαία) Είναι άνθρωπος με σύνεση. (= συνετός) Είναι άνθρωπος χωρίς πείρα. (= άπειρος) Ως επιθετικοί προσδιορισμοί μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν και άλλες λέξεις. ✓ αντωνυμίες → π.χ. Ήταν και κάποια άλλα παιδιά μαζί τους. ✓ αριθμητικά → π.χ. Αγόρασε δύο βιβλία. ✓ μετοχές → π.χ. Ήταν ένα σκουριασμένο τρίποδο. ✓ ουσιαστικά που δηλώνουν ηλικία, επάγγελμα, εθνικότητα → π.χ. Στο κατάστρωμα εμφανίστηκε ο Άγγλος ναύαρχος. ✓ ονόματα γεωγραφικών ή χρονικών όρων ή φυσικών φαινομένων → π.χ. Το καράβι διέσχισε το Αιγαίο πέλαγος. ✓ επίρρημα με άρθρο → π.χ. Κοίταζαν το απέναντι βουνό. 1. Να συμπληρώσεις τα κενά των παρακάτω προτάσεων με τα επίθετα που σχηματίζονται από τα ρήματα που βρίσκονται στις παρενθέσεις. α. Περπατούσε και μιλούσε στο ………………………… (κινώ) τηλέφωνο. β. Σηκώθηκε και μας έδειξε μια καινούρια…………………………….(χορεύω) φιγούρα. γ. θα έπαιζε με τον πιο ……………………………….(μισώ) αντίπαλο. δ. Η ανεμοβλογιά είναι……………………………………(κολλώ) ασθένεια. ε. Της πρόσφερε ένα μπουκέτο………………………………………..(ευωδιάζω) τριαντάφυλλα. στ. Καθίσαμε όλοι στο τραπέζι και απολαύσαμε ένα………………………………..(χορταίνω) γεύμα. ζ. Η ταινία που είδαμε χτες ήταν……………………………………(φαντάζω). • φανερώνου
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 30 2. Να συμπληρώσεις τα κενά των παρακάτω προτάσεων επιλέγοντας το κατάλληλο επίθετο από την παρακάτω λίστα προσέχοντας το γένος, τον αριθμό και την πτώση. μεγάλος, κλασικός, εθνικός, κεφαλαίος, κυκλοφοριακός, αδιάκοπος, παγκόσμιος, αρχαίος α. Το άλμα εις ύψος, ο Μαραθώνιος και η σκυταλοδρομία είναι αγωνίσματα του …………………. αθλητισμού. β. Όταν γράφουμε με ……………………………. γράμματα, δε βάζουμε τόνους. γ. Τα έργα των …………………………………Ελλήνων έμειναν αθάνατα στο πέρασμα των αιώνων. δ. Η πόλη μας έχει αρχίσει ν' αντιμετωπίζει ……………………... πρόβλημα. ε. Ο Ανδρέας Συγγρός είναι ένας από τους ………………………. ευεργέτες μας. στ. Οι …………………………………… προσπάθειες του έφεραν αποτέλεσμα. ζ. Η είδηση για το θάνατο του πάπα προκάλεσε ………………… συγκίνηση. 3. Να υπογραμμίσεις τους επιθετικούς προσδιορισμούς που υπάρχουν στις παρακάτω προτάσεις. α. Ήταν μια φτωχή, βασανισμένη γυναίκα β. Η προσωρινή κυβέρνηση ανακοίνωσε τα νέα οικονομικά μέτρα γ. Η εκπαιδευμένη αρκούδα άρχισε καινούρια αστεία καμώματα δ. Ήρθαν καταπάνω μας τρεις αρματωμένες βάρκες. ε. Έσκαβαν μεγάλους λάκκους για να εγκαταστήσουν τους τεράστιους πλαστικούς σωλήνες ύδρευσης. στ. Νοίκιασαν ένα διώροφο σπίτι κοντά σε μια παραθαλάσσια περιοχή. 4. Να μετασχηματίσεις τις παρακάτω φράσεις όπως στο παράδειγμα. τσάντα από δέρμα δερμάτινη τσάντα βάζο από πηλό ………………………………………. μαθητής με κέφι ………………………………………. σκεύη από μπρούντζο ………………………………………. ζήτημα που αφορά το έθνος ………………………………………. τραγουδιστής με ταλέντο ………………………………………. αναρριχητής με θάρρος ……………………………………….
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 31 Συλλαβισμός Ας θυμηθούμε τους κανόνες συλλαβισμού ξανά… • Ένα φωνήεν μπορεί να αποτελέσει μόνο του μια συλλαβή. Αντίθετα ένα ή περισσότερα σύμφωνα δεν μπορούν να αποτελέσουν μόνα τους μια συλλαβή. Χρειάζονται οπωσδήποτε και φωνήεν. Ι-ω-α-κείμ, α-έ-ρας, θρα- νί-ο, πόρ-τα ΚΑΝΟΝΑΣ 1 • Ένα σύμφωνο ανάμεσα σε δυο φωνήεντα συλλαβίζεται με το δεύτερο φωνήεν, όχι με το πρώτο. έ-χω, θέ-λω, πα-ρά-θυ-ρο ΚΑΝΟΝΑΣ 2 • Τα δίψηφα φωνήεντα (αι, ει, οι, υι, ου) οι δίφθογγοι και οι συνδυασμοί αυ, ευ στο συλλαβισμό λογαριάζονται σαν ένα φωνήεν. αί-μα, νε-ράι-δα, ά-πια-στος, ναύ-της ΚΑΝΟΝΑΣ 3 • Δύο ή περισσότερα σύμφωνα ανάμεσα σε δύο φωνήεντα συλλαβίζονται με το δεύτερο φωνήεν, αν αρχίζει απ’ αυτά ελληνική λέξη. βι-βλί-ο (βλέπω), τε-τρά-δι-ο (τρία) • Αλλιώς χωρίζονται και το πρώτο σύμφωνο πάει με το προηγούμενο φωνήεν, ενώ το δεύτερο (ή και τρίτο) με το ακόλουθο φωνήεν. πόρ-τα, βαθ-μός, άν-θρω-πος (δεν υπάρχει ελληνική λέξη που να ξεκινά με ρτ- θμ- ή νθρ-) ΚΑΝΟΝΑΣ 4 • Τα όμοια σύμφωνα χωρίζονται, δηλαδή το πρώτο πάει με το φωνήεν που προηγείται και το δεύτερο με το φωνήεν που ακολουθεί. φεγ-γάρι, σύν-νεφο ΚΑΝΟΝΑΣ 5 ;
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 32 1. Χωρίζω σε συλλαβές τις παρακάτω λέξεις : νεαρός: ……………………………..…………. ουσιαστικό: ………………………………………. ποίημα: ……………………………..…………. αγγίζω : ……………………………….……………. ανάγκη: …………………………..……………. γέννηση: ………………………………..…………. είδηση: ………………………..………………. αύριο : ………………………………….…………. αρχηγός: ………………………………………. εκστρατεία: …………………………..…………. πρέπει : …………………………..……………. βαλίτσα: ………………………………….………. 2. Κυκλώνω τις λέξεις που είναι σωστά χωρισμένες σε συλλαβές : κου – ρτί – να στά – βλος ε – βδο – μά – δα λά – μπει παρ– κά – ρι– σμα στάβ – λος εβ – δο – μά – δα λάμ – πει πάσ – τα έλε – γχος ά – δει – α καη –μός πά – στα έ – λεγ – χος ά – δεια κα – η – μός Δίφθογγοι είναι δύο φωνήεντα μαζί που αποτελούνται από ένα φωνήεν και κάποιο «ι» μετά, για παράδειγμα αϊ, αη, οϊ, οη, κλπ. πχ. αηδόνι, βοήθα
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 33 3. Χωρίζω σε συλλαβές τις παρακάτω λέξεις : παραμύθι → πα-ρα-μύ-θι Σάββατο → ταξίδι → απόγευμα → συλλαβή → ανοίγω → πιάτα → αμπέλι → 4. Χαρακτηρίζω τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασμένες. α. (………) Οι συλλαβές έχουν ως βάση τα φωνήεντα. β. (………) Ένα ή περισσότερα σύμφωνα δεν μπορούν να αποτελέσουν μόνα τους μια συλλαβή. γ. (………) Τα όμοια σύμφωνα δεν χωρίζονται. δ. (………) Τα δίψηφα φωνήεντα χωρίζονται (αι, ει, οι, ου, υι). ε. (………) Μερικοί δίφθογγοι είναι αϊ, αη, οϊ, οη. στ. (………) Τρία σύμφωνα ανάμεσα σε δυο φωνήεντα συλλαβίζονται με το επόμενο φωνήεν, όταν αρχίζει ελληνική λέξη τουλάχιστον από τα δύο πρώτα. ζ. (………) Στη λέξη ά-κρη το «κρ» είναι στην ίδια συλλαβή με το -η γιατί υπάρχει ελληνική λέξη που να ξεκινάει με τα δυο αυτά σύμφωνα. η. (………) Ένα σύμφωνο ανάμεσα σε δυο φωνήεντα συλλαβίζεται με το πρώτο φωνήεν (παρ-ά-θυ-ρο)
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 34 Κυριολεξία - Μεταφορά – Παρομοίωση λέγεται το σχήμα λόγου στο οποίο η λέξη χρησιμοποιείται με την πραγματική της σημασία. Η Ρίτσα αγόρασε ένα χρυσό κόσμημα. έχουμε όταν χρησιμοποιείται μια λέξη με αλλαγμένη σημασία, η οποία όμως συνδέεται με την πραγματική της σημασία. Αυτά τα εμπόδια είναι βουνό για εμένα. (μεταφορά) Με μεταφορική σημασία χρησιμοποιούμε όχι μόνο λέξεις αλλά και φράσεις ολόκληρες. Τον έχω μες στην καρδιά μου → τον αγαπώ πάρα πολύ Έφτασε ο κόμπος στο χτένι → δεν αντέχω άλλο είναι το σχήμα λόγου που μας δείχνει ότι κάτι μοιάζει με κάτι άλλο. Για την παρομοίωση χρησιμοποιούμε τη λέξη σαν, όπως, λες και. Μόλις τον είδε, χύθηκε πάνω του σαν το γεράκι. Μου φάνηκε αδύνατος όπως το σκιάχτρο. Είναι κατακόκκινος λες και είναι ντομάτα.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 35 1. Σημειώνω Κ για τις φράσεις που χρησιμοποιούνται κυριολεκτικά και Μ για όσες χρησιμοποιούνται μεταφορικά: α. (……) Ο καφές ήταν πικρός. β. (……) Έμαθε την πικρή αλήθεια. γ. (……) Πάρε το βιβλίο που βλέπεις δεξιά σου. δ. (……) Τα μυαλά του έχουν πάρει αέρα. ε. (……) Η βιβλιοθήκη ξεχειλίζει από βιβλία. στ. (……) Ο χυμός ξεχείλισε από το ποτήρι. ζ. (……) Ο καιρός ήταν γλυκός σήμερα. η. (……) Της άνοιξε την καρδιά του. θ. (……) Άνοιξε την κονσέρβα με ανοιχτήρι. ι. (……) Φορούσε χρυσό περιδέραιο. 2. Γράφω Κ για την κυριολεξία και Μ για τη μεταφορά δίπλα σε κάθε φράση : _____κοφτερό μαχαίρι _____ κοφτερό μυαλό _____πικρός καφές _____ πικρό νέο _____ βαρύς ύπνος _____βαρύς σάκος _____κρύο χαμόγελο _____ κρύο φαγητό _____ γλυκιά ζωή _____ γλυκιά καραμέλα _____ μαύρη γάτα _____ μαύρη ψυχή _____ πικρά χόρτα _____ πικρά λόγια _____ κρύο αστείο 3. Στο παρακάτω κείμενο να υπογραμμίσετε και να γράψετε (Π) πάνω από τις παρομοιώσεις και (Μ) πάνω από τις μεταφορές. Είχε οργώσει την αγορά για να βρει τα φρούτα που της ζήτησε και του μίλησε με σκληρά λόγια όταν τον είδε. Για άλλη μια φορά είχε γίνει καπνός! Πρωί πρωί σηκώθηκε από το κρεβάτι και έφυγε σαν κλέφτης. Το απόγευμα γύρισε κουρασμένος και έπεσε σε βαθύ ύπνο. Τώρα, σαν την είδε, έκανε τον αδιάφορο. Την κοιτούσε σαν να μην ήταν εκεί και το βλέμμα του ταξίδευε σαν χαμένο.
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 36 4. Εξηγώ τι σημαίνουν οι παρακάτω μεταφορικές φράσεις: Πετά στα σύννεφα. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. Φούντωσε ο καβγάς. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. Ποιος του φούσκωσε τα μυαλά; …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. Άπονη καρδιά. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 5. Φτιάχνω παρομοιώσεις με τα ζευγάρια των προτάσεων. Ο Σχορτσιανίτης είναι ψηλός και χοντρός. Ο γίγαντας είναι ψηλός και χοντρός. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. Ο δρόμος είναι γλιστερός. Ο πάγος είναι γλιστερός. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. Το πρόσωπό του είναι λαμπερό. Ο ήλιος είναι λαμπερός. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. Η Αργυρώ τρέχει πολύ γρήγορα. Το ζαρκάδι τρέχει πολύ γρήγορα. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 6. Αντιστοιχίζω τις παρομοιώσεις σωστά. μάγουλα • • σαν πούπουλο μέση σαν • • κισσός ελαφρύς • • σαν μήλο τυλίγεται • • σαν το θεριό δυνατός • • σαν δαχτυλίδι άγριος • • σαν τον Ηρακλή
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 37 7. Σχηματίζω παρομοιώσεις, βάζοντας την κατάλληλη λέξη στα κενά των προτάσεων. Είναι πονηρός σαν ………………………………………………………. . Είναι σκληρός λες και είναι ………………………………………………………. . Είναι ελαφρύς σαν ………………………………………………………. . Ο Αντώνης και η Ροδούλα μαλώνουν σαν ………………………………………………………. . Έχει πολύ ελαφρύ ύπνο. Κοιμάται σαν ………………………………………………………. . Κολυμπά πολύ ωραία λες και είναι ………………………………………………………. . Είναι ψηλός και λεπτός σαν ………………………………………………………. . Είναι εργατικός σαν το ………………………………………………………. .
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 38 Ο χρόνος στον λόγο μας - Χρονικοί προσδιορισμοί Σε μια πρόταση μπορούμε να δείξουμε τον χρόνο με τους παρακάτω τρόπους. Ρήματα σε όλους τους χρόνους • Οι χρόνοι των ρημάτων αναφέρονται στο παρελθόν, στο παρόν και στο μέλλον. • Παρελθόν → Έγραφα όλο το απόγευμα. • Παρόν → Γράφω τις ασκήσεις μου. • Μέλλον →Θα γράψω εξετάσεις. Χρονικά επιρρήματα • Άκλιτες λέξεις που δείχνουν χρόνο (τώρα, πριν, χτες, αύριο, πέρσι, φέτος, ποτέ, μετά κ.τ.λ) • Χτες δεν πήγα σχολείο. Χρονικές προτάσεις • Δευτερεύουσες προτάσεις που εισάγονται με χρονικούς συνδέσμους (όταν, σαν, ενώ, καθώς, αφού, αφότου, πριν, μόλις, προτού, ώσπου, ωσότου, όποτε) και δηλώνουν χρόνο. • Όταν τελειώσουμε τις εξετάσεις, θα το γιορτάσουμε. Ουσιαστικά μαζί με το άρθρο • Ουσιαστικά σε αιτιατική ή γενική και πολύ σπάνια σε ονομαστική πτώση. • Το καλοκαίρι θα πάμε για διακοπές στην Χαλκιδική. • Το μεσημέρι θα φύγω. Φράσεις με προθέσεις που δηλώνουν χρόνο • Αποτελούνται από μια ή περισσότερες προθέσεις (με, σε, για, ως, προς, μετά, παρά, αντί, από, κατά, δίχως, χωρίς, ίσαμε) που μπαίνουν μπροστά από ονόματα. • Διακόπτουμε και θα συνεχίσουμε σε μία ώρα. • Για κάμποσα λεπτά στάθηκε ακίνητος. Επιρρηματικές εκφράσεις • Φράσεις που ξεκινούν με χρονικό επίρρημα και μπορεί να περιλαμβάνουν και πρόθεση. • Άνοιξε το κατάστημα πριν από λίγο. • Μέχρι το βράδυ θα έχω έρθει.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 39 1. Υπογραμμίζω τα χρονικά επιρρήματα στις παρακάτω προτάσεις. α. Ο θείος θα έρθει από την Αμερική μεθαύριο. β. Κάπου κάπου χρειάζεται να κάνουμε αυτοκριτική για να γινόμαστε καλύτεροι. γ. Δε σου ζήτησα ποτέ να κάνεις αυτό που έκανες χθες. δ. Φέτος πήγαμε διακοπές στη Σκιάθο, ενώ πέρυσι ήμαστε στην Αντίπαρο. ε. Το τρένο ξεκίνησε στις οχτώ και ταξίδευε ολονυχτίς για να φτάσει στον προορισμό του. 2. Υπογραμμίζω τους εμπρόθετους προσδιορισμούς του χρόνου. α. Θα βρίσκεται στο γραφείο ως αργά. β. Από κείνη τη χρονιά δεν ξαναπήγε στο νησί. γ. Βγήκαμε βόλτα κατά το απογευματάκι, αφού ο Νίκος μας είχε τηλεφωνήσει από νωρίς. δ. Μετά την ταινία θα μαζευτούμε στο σπίτι της Μαρίας για φαγητό. ε. Θα τα ξαναπούμε σε λίγες μέρες. 3. Υπογραμμίζω με πράσινο τις αιτιατικές του χρόνου και με κόκκινο τις γενικές του χρόνου. α. Πέρασε το καλοκαίρι και τελικά δεν πήγαμε στο χωριό. β. Ήταν ξημερώματα Σαββάτου όταν μάθαμε τα άσχημα νέα. γ. Αλλάξαμε τα εισιτήρια και θα φύγουμε την ερχόμενη Κυριακή. δ. Τις ώρες αυτές που περιμένουμε θα μπορούσαμε να κανονίσουμε τις δουλειές του μήνα που έρχεται. ε. Η σοδειά της χρονιάς ήταν αρκετά ικανοποιητική. 4. Υπογραμμίζω τις δευτερεύουσες χρονικές προτάσεις. α. Αφότου γυρίσαμε από τη δουλειά, δε βγήκαμε από το σπίτι. β. Ο γάτος μου κόντευε τα τρία, όταν ένα μεσημέρι δε με περίμενε στην πόρτα. γ. Έφυγε μόλις άρχισε να βρέχει. δ. Αλλά, προτού φύγεις, λύσε τις ασκήσεις. ε. Δε θα φύγουμε από εδώ έως ότου λυθεί το ζήτημα.
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 40 5. Να αντιστοιχίσετε τις δύο στήλες ανάλογα με το είδος του χρονικού προσδιορισμού Χθες ● ● ουσιαστικό Μόλις νύχτωσε ● Το μεσημέρι ● Το βράδυ ● ● επίρρημα Φέτος ● Πριν ● Αφού περάσω ● ● χρονική πρόταση 6. Υπογραμμίζω τους χρονικούς προσδιορισμούς και επιλέγω με ποιον τρόπο εκφράζονται. Το καλοκαίρι πήγα διακοπές στην Άνδρο. α) επίρρημα β) χρονική πρόταση γ) χρονική πρόταση δ) όνομα σε αιτιατική Όταν νύχτωνε, γυρνούσαμε στο σπίτι. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση Θα γράψω τις ασκήσεις μου. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) ρήμα σε μέλλοντα δ) χρονική πρόταση Φέτος η παρέα ήταν πιο μεγάλη. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση Σε μια εβδομάδα τα σχολεία θα ανοίξουν. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση Μέσα σε μια μέρα θα έπρεπε να έχει γράψει την έκθεση. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση Κάποτε η Μελίνα πήγαινε σε ωδείο. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση Μέχρι του χρόνου, θα έχει χτιστεί το νέο κτήριο. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση Όταν πήγαινα στη Λέσβο, συνάντησα στο καράβι τον πρωθυπουργό. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 41
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 42 Ενεργητική και παθητική σύνταξη Τι είναι οι διαθέσεις του ρήματος; Διάθεση είναι μια ιδιότητα του ρήματος με την οποία φαίνεται αν το υποκείμενο ενεργεί ή δέχεται μια ενέργεια ή βρίσκεται σε μια κατάσταση. • Ενεργητική διάθεση έχουν τα ρήματα που δείχνουν πως το υποκείμενο ενεργεί. • Παθητική διάθεση έχουν τα ρήματα που δείχνουν πως το υποκείμενο δέχεται μια ενέργεια, παθαίνει κάτι από κάποιον άλλον. Α) Ενεργητική σύνταξη έχουμε όταν το ρήμα της πρότασης έχει ενεργητική διάθεση. Παραδείγματα ενεργητικής σύνταξης: Υποκείμενο Ρήμα Αντικείμενο Ο Ηλίας πίνει (ενεργητική φωνή) νερό. Η Μαρία φοβάται (παθητική φωνή) τις γάτες. Δεν πρέπει να μπερδεύουμε την ενεργητική φωνή με την ενεργητική διάθεση. Τα περισσότερα ρήματα με ενεργητική διάθεση ανήκουν στην ενεργητική φωνή. Όμως υπάρχουν και κάποια ρήματα παθητικής φωνής που έχουν ενεργητική διάθεση (π.χ. εργάζομαι, περιποιούμαι, θυμάμαι).
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 43 Β) Παθητική σύνταξη έχουμε, όταν το ρήμα της πρότασης έχει παθητική διάθεση. Αυτός που κάνει την ενέργεια δηλώνεται με το ποιητικό αίτιο, που αποτελείται από την πρόθεση από + αιτιατική πτώση ονόματος ή αντωνυμίας. Παραδείγματα παθητικής σύνταξης: Υποκείμενο Ρήμα Ποιητικό αίτιο Οι μαθητές διδάσκονται από τον δάσκαλο. Η είδηση ακούστηκε από όλους. Δεν πρέπει να μπερδεύουμε την παθητική φωνή με την παθητική διάθεση. Τα περισσότερα ρήματα με παθητική διάθεση ανήκουν στην παθητική φωνή, δηλαδή έχουν κατάληξη –μαι. Όμως υπάρχουν και κάποια ρήματα που, αν και ανήκουν στην ενεργητική φωνή, έχουν παθητική διάθεση. Το κερί σβήνει από τον αέρα (ενεργητική φωνή αλλά παθητική διάθεση). Μετατροπή ενεργητικής σύνταξης σε παθητική Πως μετατρέπουμε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική • Το ρήμα ενεργητικής διάθεσης γίνεται ρήμα παθητικής διάθεσης. • Το άμεσο αντικείμενο της ενεργητικής σύνταξης γίνεται υποκείμενο στην παθητική σύνταξη (αιτιατική → ονομαστική). • Το υποκείμενο της ενεργητικής σύνταξης γίνεται ποιητικό αίτιο στην παθητική σύνταξη (ονομαστική → από + αιτιατική). Πως μετατρέπουμε την παθητική σύνταξη σε ενεργητική • Το ρήμα της πρότασης από παθητικό γίνεται ενεργητικό. • Το ποιητικό αίτιο του παθητικού ρήγματος γίνεται υποκείμενο ( από + αιτιατική → ονομαστική). • Το υποκείμενο του παθητικού ρήματος γίνεται αντικείμενο του ενεργητικού ρήματος (ονομαστική → αιτιατική).
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 44 Υποκείμενο Ρήμα Αντικείμενο Οι φύλακες απαγορεύουν τη φωτογράφιση. Υποκείμενο Ρήμα Ποιητικό αίτιο Η φωτογράφιση απαγορεύεται από τους φύλακες. Η πρόθεση από + αιτιατική δεν είναι πάντοτε ποιητικό αίτιο. Μπορεί να είναι επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός και να δηλώνει απομάκρυνση, προέλευση, αιτία, κ.ά. Δεν έγραψε καλά από απροσεξία. (προσδιορισμός της αιτίας) Κατάγονται από την Καλαμάτα. (προσδιορισμός της προέλευσης) 1. Γράφω δίπλα σε καθεμία από τις προτάσεις που ακολουθούν αν έχει ενεργητική ή παθητική σύνταξη: α. Σε μερικά μουσεία οι επισκέπτες πληρώνουν εισιτήριο. (…………………..…..……) β. Δεν ανοίχτηκε ακόμη η διαθήκη του παππού. (…………………..…..……) γ. Οι μαθητές της έκτης τάξης άνοιξαν λογαριασμό στην τράπεζα. (…………………..…..……) δ. Τα αποδυτήρια του γηπέδου χτίστηκαν χωρίς άδεια. (…………………..…..……) ε. Οι φίλοι επηρέασαν τη συμπεριφορά του. (…………………..…..……) στ. Η πόλη της Πάτρας έχει στολιστεί για τις Απόκριες. (…………………..…..……) Ενεργητική σύνταξη Παθητική σύνταξη
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 45 2. Οι παρακάτω προτάσεις έχουν ενεργητική σύνταξη. Τις ξαναγράφω μετατρέποντας τη σύνταξη σε παθητική. α. Τα φώτα ενός αυτοκινήτου φώτισαν τον δρόμο. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. β. Η σφαίρα τραυμάτισε τον αστυνομικό στο πόδι. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. γ. Οι Γερμανοί κατέστρεψαν πολλές πόλεις της Ρωσίας. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. δ. Ο Ιταλός πρεσβευτής έδωσε τελεσίγραφο στον Έλληνα πρωθυπουργό. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. ε. Οι Τούρκοι πυρπόλησαν τη Σμύρνη. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. στ. Οι λάμπες φωτίζουν τον δρόμο της γειτονιάς μου. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. 3. Οι προτάσεις που ακολουθούν έχουν παθητική σύνταξη. Τις ξαναγράφω μετατρέποντας τη σύνταξη σε ενεργητική: α. Το έγκλημα εξιχνιάστηκε από την αστυνομία. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. β. Πολλά χρήματα δόθηκαν από την κυβέρνηση στους σεισμοπαθείς. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. γ. Οι ηθοποιοί αγαπιούνται από το κοινό. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. δ. Πολλές ασθένειες θεραπεύονται από τα νέα φάρμακα. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. ε. Τα μονοπάτια καλύφτηκαν από το χιόνι. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. στ. Οι ελιές μαζεύτηκαν από ξένους εργάτες. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. ζ. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από επαγγελματία φωτογράφο. ……………………………………………………………………………………………………………………….………………..................
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 46 4. Χαρακτηρίζω το είδος της σύνταξης των παρακάτω προτάσεων, σημειώνοντας Χ στη σωστή στήλη. ΣΥΝΤΑΞΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΠΑΘΗΤΙΚΗ Οι δράστες εντοπίστηκαν στην ανατολική ορεινή Αρκαδία από την αστυνομία. Το Διμήνι, ένας νεολιθικός οικισμός, κατοικήθηκε από 200 ή 300 άτομα. Το θέατρο τέχνης ιδρύθηκε από τους κατοίκους της περιοχής. Η πόλη ισοπεδώθηκε από τον ισχυρό σεισμό. Τα καιρικά φαινόμενα προκάλεσαν προβλήματα στις συγκοινωνίες. Το σχολείο μας δημιούργησε νέο τμήμα ρομποτικής. Ο διευθυντής εντυπωσιάστηκε από την χορωδία του σχολείου. Η νέα ρομποτική σκούπα καθαρίζει αποτελεσματικά το σπίτι σας! Ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου αναζητείται ακόμη από τους αρχαιολόγους. 5. Με τις παρακάτω λέξεις σχηματίζω μια πρόταση με ενεργητική σύνταξη και μια με παθητική. στέλνω Ενεργητική σύνταξη: …………………………………………………………………………………………………….………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………….. Παθητική σύνταξη: …………………………………………………………………………………………………………………….…… ………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………….. συζητώ Ενεργητική σύνταξη: …………………………………………………………………………………………………….………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………….. Παθητική σύνταξη: …………………………………………………………………………………………………………………….…… ………………………………………………………………………………………………………………………………………….……………..
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 47 Ρήματα που σχηματίζονται όπως και στα αρχαία ελληνικά Μερικά ρήματα -κυρίως σύνθετα- σχηματίζουν το γ’ ενικό και πληθυντικό παθητικού αορίστου χρησιμοποιώντας τύπους από τα αρχαία ελληνικά. Τα ρήματα αυτά ονομάζονται λόγια. Μερικά ρήματα είναι τα εξής: Ρήματα με β΄ συνθετικό το βαίνω (στον αόριστο γίνεται έβην) συμβαίνει συνέβη συνέβησαν επεμβαίνω επενέβη επενέβησαν παρεμβαίνω παρενέβη παρενέβησαν Ρήματα με β΄ συνθετικό το λαμβάνομαι (στον αόριστο γίνεται ελήφθην) καταλαμβάνομαι κατελήφθη κατελήφθησαν συλλαμβάνομαι συνελήφθη συνελήφθησαν Ρήματα με β΄ συνθετικό το άγομαι (στον αόριστο γίνεται ήχθην) εισάγομαι εισήχθη εισήχθησαν προσάγομαι προσήχθη προήχθησαν Ακόμα τα εξής ρήματα: αναδεικνύομαι ανεδείχθη (αναδείχτηκε) ανεδείχθησαν (αναδείχτηκαν) συντρίβομαι συνετρίβη συνετρίβησαν στέλνομαι εστάλη (στάλθηκε) εστάλησαν (στάλθηκαν) καθίσταμαι κατέστη κατέστησαν Ενεστώτας Γ ενικό Αόριστος Γ πληθυντικό
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 48 1. Συμπληρώνω τις στήλες του πίνακα ακολουθώντας το παράδειγμα. Ανάλυση σε συνθετικά μέρη Αόριστος Ενεστώτας Αόριστος γ’ ενικό γ΄ πληθυντικό συμβαίνω συν + βαίνω συν + έβη συνέβη συνέβησαν αποβαίνω απάγομαι εξάγομαι προσλαμβάνομαι αντιλαμβάνομαι προστρίβομαι 2. Συμπληρώνω τα κενά βάζοντας το ρήμα της παρένθεσης στο σωστό πρόσωπο και χρόνο. Το περασμένο Σάββατο ……………………………………… (συμβαίνει) ένα ατύχημα στη λεωφόρο Ποσειδώνος. Ένα αυτοκίνητο ……………………………………… (παραβαίνω) τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας παραβιάζοντας το απαγορευτικό σήμα, με αποτέλεσμα να συγκρουστεί με άλλο διερχόμενο αυτοκίνητο. Μετά το ατύχημα, ο υπαίτιος οδηγός ……………………………………… (συλλαμβάνομαι) και οδηγήθηκε στο αστυνομικό τμήμα. Ο τραυματίας οδηγός ……………………………………… (εισάγομαι) στο νοσοκομείο για προληπτικούς λόγους. 3. Συμπληρώνω γράφοντας τα ρήματα στον αόριστο: α. ……………………………. (επεμβαίνω) ο δάσκαλος για να τους χωρίσει. β. Ύστερα από όσα ……………………………. (συμβαίνω) δε νομίζω ότι έχουμε να πούμε κάτι άλλο. γ. Τελικά ο Αλέξης ……………………………. (αποδεικνύομαι) πολύ ζωηρός. δ. Το κοινό ……………………………. (καταλαμβάνομαι) από τρόμο μόλις άκουσε για την πυρκαγιά. ε. Για να λυθεί το ζήτημα ……………………………. (παρεμβαίνω) ο πατέρας. στ. Δεκάδες χιλιάδες τέτοια επικίνδυνα προϊόντα ……………………………. (εισάγομαι) στη χώρα μας τους τελευταίους μήνες.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 49 4. Γράφω από ποιο ρήμα προέρχονται οι παρακάτω λόγιοι τύπου αορίστου. Έπειτα με τη βοήθεια λεξικού γράφω τη σημασία τους. ενεστώτας σημασία ρήματος α. επενέβη ……………………………. ……………………………………………………………………..... β. προέβησαν ……………………………. ………………………………………………………………..……… γ. προήχθη ……………………………. …………………………………………………………..……..……. δ. υπέστη ……………………………. …………………………………………………………...…………… ε. κατέστησαν ……………………………. ………………………………………………………………………… 5. Εντοπίζω στο κρυπτόλεξο 7 ρήματα από τα αρχαία ελληνικά και ύστερα βρίσκω από ποιο ρήμα σχηματίζονται (σε α’ ενικό οριστικής ενεστώτα). Κ Ι Δ Φ Μ Β Ο Φ Α Ο Φ Π Ε Λ Σ Α Π Δ Μ Γ Ο Β Ο Σ Μ Λ Η Π Σ Υ Ν Ε Λ Η Φ Θ Η Σ Η Θ Φ Ο Ε Ι Σ Η Χ Θ Η Υ Ι Φ Η Ο Δ Β Β Τ Α Ι Ι Σ Φ Ζ Θ Κ Β Ι Φ Ι Α Σ Δ Α Φ Ε Θ Η Α Ι Δ Ε Μ Λ Π Ι Π Β Μ Σ Ν Π Α Ρ Ε Β Η Ν Υ Φ Α Ο Υ Ζ Κρυμμένο ρήμα Προέρχεται από το ρήμα
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 50 Μεταβατικά – αμετάβατα – συνδετικά ρήματα Το υποκείμενο Υποκείμενο είναι η λέξη (ή το σύνολο λέξεων) που φανερώνει ή δηλώνει ποιος ή ποιοι ενεργούν ή παθαίνουν κάτι ή βρίσκονται σε μία κατάσταση ή έχουν κάποια ιδιότητα. Το χαρτί τσαλακώθηκε. (Ποιο τσαλακώθηκε; Το χαρτί) Όσοι ήρθαν πρώτοι να πάνε αριστερά. (Ποιοι να πάνε αριστερά; Όσοι ήρθαν πρώτοι) Το υποκείμενο μπορεί να είναι: α) ουσιαστικό → Ο Λευτέρης μιλά. β) αντωνυμία → Εγώ έδωσα τα κλειδιά. γ) επίθετο ή κλιτή μετοχή με άρθρο → Οι εργαζόμενοι θα απεργήσουν. δ) άλλο μέρος του λόγου ή φράση με άρθρο → Το ότι γύρισε στην ομάδα είναι σημαντικό. ε) εξαρτημένη πρόταση όταν το ρήμα της πρότασης είναι απρόσωπο → Απαγορεύεται να χρησιμοποιείτε κινητά τηλέφωνα. Πρέπει να μιλάτε λιγότερο. στ) δευτερεύουσα αναφορική πρόταση (προτάσεις που αρχίζουν με το όποιος, όσος κλπ.) → Όσοι τερματίσουν πρώτοι θα βραβευτούν. Το υποκείμενο: Βρίσκεται πάντα σε ονομαστική πτώση. Δε χωρίζεται από το ρήμα με κόμμα. Για να βρούμε το υποκείμενο του ρήματος, ρωτάμε ποιος ή τι κάνει / παθαίνει αυτό που δηλώνει το ρήμα της πρότασης.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 51 Το αντικείμενο Αντικείμενο είναι η λέξη ή η φράση στην οποία μεταβιβάζεται η ενέργεια του ρήματος της πρότασης. Φοβάται μήπως έχει ξεχάσει τα βιβλία του. (Τι φοβάται; μήπως έχει ξεχάσει τα βιβλία του) Ο δάσκαλος βοηθά τον μαθητή. (Τι/Ποιον βοηθά; τον μαθητή) Το αντικείμενο μπορεί να είναι: α) ουσιαστικό (κύριο ή κοινό όνομα) → Είδα τον Αλέξη. β) αντωνυμία → Την πήρα τηλέφωνο. γ) επίθετο ή κλιτή μετοχή με άρθρο → Φρόντισε τους πληγωμένους. δ) άλλο μέρος του λόγου ή φράση με άρθρο → Ρώτησε το πού και το πώς. ε) εξαρτημένη πρόταση → Θέλω να περάσει αυτός ο δύσκολος μήνας. στ) φράση με πρόθεση (εμπρόθετο αντικείμενο) → Η Ευτυχία μοιάζει με τη μητέρα της. (=της μητέρας της) Το αντικείμενο βρίσκεται συνήθως σε πτώση αιτιατική και πιο σπάνια σε γενική. Ποτέ δεν βρίσκεται σε ονομαστική. Έδιωξε τη γάτα. (αιτιατική) Μοιάζει της μάνας. (γενική) Μεταβατικά και Αμετάβατα ρήματα Μεταβατικά είναι τα ενεργητικά ρήματα που χρειάζονται αντικείμενο για να συμπληρωθεί η έννοιά του. Ετοίμασα την εργασία. (Τι ετοίμασα; Την εργασία → Ετοίμασα: μεταβατικό ρήμα) Ο Ορέστης μίλησε στη Μαρία. (Σε ποια μίλησε ο Ορέστης; Στη Μαρία → Μίλησε: μεταβατικό ρήμα) Αμετάβατα είναι τα ενεργητικά ρήματα που δεν παίρνουν αντικείμενο, γιατί η ενέργειά τους δε μεταβαίνει σε κάποιον άνθρωπο, ζώο ή πράγμα. Ο Ορέστης τρέχει. Ο Βρασίδας ροχαλίζει. Για να βρούμε το αντικείμενο του ρήματος κάνουμε την ερώτηση τι, ποιον, ποιο, ποιανού, σε ποιον;
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 52 Μονόπτωτα και δίπτωτα ρήματα Μονόπτωτα είναι τα ρήματα που παίρνουν ένα μόνο αντικείμενο. Η Σταυρούλα πλήρωσε τον οδηγό. Δίπτωτα είναι τα ρήματα που παίρνουν δύο αντικείμενα σε διαφορετικές πτώσεις. Το ένα αντικείμενο θα πρέπει να απαντά στην ερώτηση «τι» και το άλλο στην ερώτηση «ποιον ή σε ποιον». Η Σταυρούλα μού είπε τι να διαβάσω. Συνδετικά ρήματα και Κατηγορούμενο Τα συνδετικά ρήματα συνδέουν το υποκείμενο της πρόταση με μια άλλη λέξη η οποία δηλώνει ποια ιδιότητα, ποιο χαρακτηριστικό ή σε ποια κατάσταση βρίσκεται το υποκείμενο. Τα συνδετικά ρήματα συντάσσονται με κατηγορούμενο (όχι με αντικείμενο).Τα πιο συνηθισμένα συνδετικά ρήματα είναι το είμαι και το γίνομαι. Άλλα συνδετικά ρήματα είναι: φαίνομαι, λέγομαι, βρίσκομαι, γεννιέμαι, καλούμαι, ονομάζομαι, θεωρούμαι, αποδεικνύομαι, παρουσιάζομαι, ανακηρύσσομαι, εκλέγομαι, διορίζομαι, μοιάζω, παρουσιάζομαι, χειροτονούμαι κλπ. Η Ασπασία είναι δικηγόρος. Αυτός εκλέχτηκε δήμαρχος. Τα παιδιά φαίνονται κουρασμένα. Ως κατηγορούμενα μπορούν να μπουν διάφορα μέρη του λόγου: ✓ ουσιαστικά ✓ επίθετα ✓ κλιτές μετοχές ✓ αριθμητικά ✓ επιρρήματα ✓ φράσεις με προθέσεις ✓ δευτερεύουσες προτάσεις (Να γίνεις ό,τι θέλεις.) Πρόταση Υποκείμενο Ρήμα Κατηγορούμενο Το κατηγορούμενο βρίσκεται στην ίδια πτώση με το υποκείμενο του συνδετικού ρήματος, δηλαδή σε ονομαστική.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 53 Άμεσο και Έμμεσο Αντικείμενο Τα δίπτωτα ρήματα συντάσσονται με δύο αντικείμενα, το άμεσο και το έμμεσο. Για να τα εντοπίσω κάνω τα παρακάτω βήματα. Κάνω τις παρακάτω ερωτήσεις και υπογραμμίζω τα αντικείμενα της πρότασης. • Τι; → Το αντικείμενο αυτό συνήθως είναι άμεσο και βρίσκεται σε αιτιατική. • Σε ποιον; → Το αντικείμενο αυτό συνήθως είναι έμμεσο και βρίσκεται σε γενική. • Ποιον; → Το αντικείμενο αυτό συνήθως είναι έμμεσο και βρίσκεται σε αιτιατική. Ελέγχω σε τι πτώση είναι το καθένα από τα αντικείμενα και ακολουθώ τα παρακάτω βήματα. Γενική - Αιτιατική • Αν είναι το ένα σε γενική και το άλλο σε αιτιατική τότε η γενική είναι το έμμεσο η αιτιατική το άμεσο. Του είπα την αλήθεια. Αιτιατική προσώπου - Αιτιατική πράγματος • Η αιτιατική που δείχνει πρόσωπο είναι το άμεσο αντικείμενο. Με τάιζε πατάτες. • Αν το πρόσωπο μπορεί να αντικατασταθεί με πρόθεση (με, σε, στον, στην, στους κτλ) τότε είναι τελικά έμμεσο. Διδάσκει τους μαθητές χορό. Δυο αιτιατικές πράγματος • Αν είναι και τα δυο αντικείμενα σε αιτιατική που δηλώνει πράγμα, έμμεσο αντικείμενο είναι εκείνο που μπορεί να αντικατασταθεί με εμπρόθετο αντικείμενο. • Έσπειρε τον κήπο χόρτα.
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 54 1. Σημειώνω αν το ρήμα είναι μεταβατικό, αμετάβατο ή συνδετικό. Η Βιολέτα και η Αφροξυλάνθη τρέχουν στα λασπόνερα. (……………………………………..) Η απροσεξία θεωρείται επικίνδυνη. (……………………………………..) Ο Μιχάλης σταμάτησε να παίζει πιάνο. (……………………………………..) Άνοιξε η πόρτα. (……………………………………..) Στα διαλείμματα είμαστε προσεκτικοί. (……………………………………..) Δεν τρέχουμε στις σκάλες του σχολείου. (……………………………………..) Οι δάσκαλοι επιτηρούν τα παιδιά. (……………………………………..) Ο Πάνος εκλέχθηκε πρόεδρος της τάξης. (……………………………………..) 2. Επιλέγω αν η υπογραμμισμένη λέξη είναι αντικείμενο ή κατηγορούμενο. Ο Άρης λέγεται κόκκινος πλανήτης. (……………………………………..) Τα παράθυρα χρειάζονται επισκευή. (……………………………………..) Δεν αναγνώρισε τον γνωστό ηθοποιό. (……………………………………..) Η εξέλιξη αυτή φαίνεται πιθανή. (……………………………………..) Ο Παναγιώτης μας μοίρασε καραμέλες. (……………………………………..) Η καταστροφή του πλανήτη θεωρείται βέβαιη. (……………………………………..) 3. Να υπογραμμίσεις το αντικείμενο και να βρεις τι μέρος του λόγου είναι το καθένα. α. Ο γεωργός οργώνει το χωράφι. ……………………………………………………………. β. Απελευθέρωσαν τους κρατούμενους. ……………………………………………………………. γ. Εγώ θέλω μόνο εκείνον. ……………………………………………………………. δ. Κοίταξέ με! ……………………………………………………………. ε. Έδειξε ενδιαφέρον. ……………………………………………………………. στ. Άκουσα ένα ωχ! ……………………………………………………………. ζ. Θέλω να φάω. ……………………………………………………………. η. Είπε ότι δε με θέλει πια! …………………………………………………………….
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 55 4. Στις παρακάτω προτάσεις να χωρίσεις τα ρήματα σε μονόπτωτα και δίπτωτα και να τα γράψεις στον πίνακα που ακολουθεί. α. Ο Γιάννης παίζει ποδόσφαιρο. β. Η Ελένη είπε στον Δημήτρη ένα μυστικό. γ. Στα γενέθλια μου η Μυρτώ μου έδωσε γλυκά. δ. Διαβάζουμε με τη μαμά μου ένα διήγημα από τη βιβλιοθήκη. ε. Ο παππούς μου μου ζήτησε μια χάρη. στ. Χτύπησε σοβαρά στο πόδι. ΜΟΝΟΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ ΔΙΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ 5. Να υπογραμμίσεις τα αντικείμενα. Στην περίπτωση που υπάρχουν δύο αντικείμενα να αναφέρεις ποιο είναι το άμεσο και ποιο το έμμεσο. α. Ο υδραυλικός επισκευάζει τη βρύση. β. Την κυκλοφορία ρυθμίζουν οι σηματοδότες. γ. Την εκδήλωση οργάνωσε ο Σύλλογος Γονέων. δ. Μας έδωσαν χρήσιμες πληροφορίες. ε. Μου δίνεις τον λόγο σου; στ. Του έδειξε τη ζωγραφιά. ζ. Σας ζητώ συγγνώμη. η. Ο παππούς την κέρασε παγωτό. θ. Ο θείος τον κέρασε γλυκό. ι. Η δασκάλα τούς εξήγησε την ιστορία.
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 56 6. Στις παρακάτω προτάσεις σημειώνω τι είναι συντακτικά οι υπογραμμισμένες λέξεις. Η Μαρία έγινε κόκκινη από τον πυρετό. Ο Γιώργος έδωσε στο γιο του μια δερμάτινη μπάλα. Η μαμά μαγείρεψε κοτόπουλο και πατάτες. Στο χωριό η ζωή κυλάει ήρεμα. 7. Στις παρακάτω προτάσεις κάνω σύνταξη. α. Ποτέ δεν ξέρεις πότε θα ορμήσει κάποιος και θα σε αρπάξει. β. Άρχισαν να τρέχουν προς τη λίμνη. γ. Μόλις είδε το αυτοκίνητο, σταμάτησε στην άκρη του δρόμου. δ. Οι γείτονες είναι κοινωνικοί και μας μιλούν συνέχεια. ε. Ο επιστάτης μάς μίλησε άσχημα το προηγούμενο βράδυ. στ. Η νεαρή γυναίκα φαινόταν ταλαιπωρημένη και αναστατωμένη. ζ. Μας θύμισε τις υποχρεώσεις μας και μας είπε τα δικαιώματά μας. η. Εγώ είχα βγει στο μπαλκόνι και παρακολουθούσα. θ. Μόλις γύρισε, μαγείρεψε και βοήθησε το Νίκο να λύσει τις ασκήσεις. ι. Ονομάζομαι Γιώργος και είμαι οδοντίατρος.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 57
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 58 Απρόσωπα ρήματα – απρόσωπες εκφράσεις Απρόσωπα ρήματα Απρόσωπα είναι κυρίως τα ρήματα που αναφέρονται σε φυσικά φαινόμενα που έχουν σχέση με τον καιρό ή με την έναρξη χρονικών διαστημάτων. (χιονίζει, βραδιάζει, βρέχει κλπ.) Τα πιο συνηθισμένα απρόσωπα ρήματα είναι: αναγγέλλεται, ανακοινώνεται, αξίζει, απαγορεύεται, αποφασίστηκε, γίνεται, διαδίδεται, είναι, ενδέχεται, επιτρέπεται, λέγεται, μπορεί, πειράζει, πρέπει, πρόκειται, σημαίνει, συμβαίνει, ταιριάζει, τυχαίνει, υποτίθεται, φαίνεται, φτάνει, χρειάζεται, ωφελεί… Το γ’ ενικό πρόσωπο του ρήματος έχω, κάνω χρησιμοποιείται μερικές φορές ως απρόσωπο: Απρόσωπες φράσεις Εκτός από τα μονολεκτικά απρόσωπα ρήματα, έχουμε και απρόσωπες φράσεις, οι οποίες αποτελούνται από το ρήμα είναι (ήταν ή γίνεται) και ένα επίθετο στο ουδέτερο γένος, ή ένα ουσιαστικό (χωρίς άρθρο) ή ένα τροπικό επίρρημα. Μερικές απρόσωπες εκφράσεις είναι οι εξής: είναι απαραίτητο, είναι άδικο, ήταν σκόπιμο, είναι προτιμότερο, γίνεται δεκτό, είναι κρίμα, ήταν αλήθεια, έγινε κατανοητό κλπ.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 59 Απρόσωπα ρήματα με προσωπική αντωνυμία Μερικά ρήματα, όταν χρησιμοποιούνται ως απρόσωπα, είναι δυνατόν να συνοδεύονται από μια αντωνυμία σε γενική πτώση: Μου αρέσει να κολυμπάω πολύ ώρα. Του κάνει κέφι να ξυπνάει αργά. Η αντωνυμία μπορεί να είναι και σε αιτιατική πτώση, όπως συμβαίνει με τα ρήματα: πειράζει, ενοχλεί, στενοχωρεί: Με ενοχλεί να με θεωρούν μικρό. 1. Να κυκλώσεις το απρόσωπο ρήμα και να υπογραμμίσεις το υποκείμενό του στις παρακάτω προτάσεις. α. Ακούγεται ο θόρυβος των αυτοκινήτων. β. Ακούγεται ότι αύριο το σχολείο μας θα πάει εκδρομή. γ. Συμφέρει να ψωνίζω με τις εκπτώσεις. δ. Φαίνεται ότι ο Κώστας είναι άρρωστος. ε. Ο Κώστας φαίνεται ήσυχος. στ. Υποτίθεται ότι είσαι φίλος μου. ζ. Λέγεται πως το σχολείο μας θα είναι κλειστό αύριο. 2. Να χαρακτηρίσεις τα υπογραμμισμένα ρήματα ως απρόσωπα ή προσωπικά. α. Αξίζει να προσπαθήσεις κι άλλο. ……………………………………………………. β. Δεν επιτρέπεται να λες ψέματα. ……………………………………………………. γ. Δεν επιτρέπεται το κάπνισμα. ……………………………………………………. δ. Η Μαρία φαίνεται χαρούμενη. ……………………………………………………. ε. Φαίνεται πως θα βρέξει. ……………………………………………………. στ. Χρειάζεται να έχεις υπομονή. ……………………………………………………. ζ. Ο Κώστας χρειάζεται χρήματα. …………………………………………………….
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 60 3. Να βρεις αν το υπογραμμισμένο ρήμα είναι απρόσωπο ή προσωπικό. α. Αρκεί ένα βλέμμα της για να με πείσει. β. Ακούστηκε μια δυνατή έκρηξη από τον Υμηττό. γ. Δεν επιτρέπεται να τραβάτε φωτογραφίες. δ. Από την τάξη μας φαίνεται η θάλασσα. ε. Φαίνεται πως η Μαριάννα θα βγει νικήτρια του διαγωνισμού. στ. Είναι καλό να συμμετέχει στην δράση όλο το τμήμα. ζ. Χρειάζεται να πάρεις μαζί σου αθλητικά παπούτσια. η. Η Ερμιόνη χρειάζεται επιπλέον χρήματα για να πάρει το αυτοκίνητο που θέλει. 4. Να κυκλώσεις το απρόσωπο ρήμα ή την απρόσωπη έκφραση και να υπογραμμίσεις το υποκείμενο στις παρακάτω προτάσεις. α. Πρέπει να με ακούσεις οπωσδήποτε. β. Δεν πρόκειται να μιλήσω σε καμιά περίπτωση. γ. Δε συμφέρει να γίνει όπως προτείνεις. δ. Φαίνεται πως δε θα ξαναγυρίσει. ε. Ακούστηκε πως σκοτώθηκαν πολλοί. στ. Κρίμα είναι να χαθεί ο άνθρωπος. ζ. Καλό είναι να πηγαίνουμε τώρα. η. Είναι ώρα να πάμε στο σχολείο. θ. Είναι άδικο να τον υποτιμάς. 5. Να γράψεις προτάσεις χρησιμοποιώντας τα παρακάτω ρήματα τη μια φορά ως προσωπικά και την άλλη ως απρόσωπα. φθάνει ▪ …………………………………………………………………………………………………………………………..…………………….. ▪ ………………………………………………………………………………………………………………………………………..……….. ακούγεται ▪ …………………………………………………………………………………………………………………………..…………………….. ▪ ………………………………………………………………………………………………………………………………………..……….. χρειάζεται ▪ …………………………………………………………………………………………………………………………..…………………….. ▪ ………………………………………………………………………………………………………………………………………..………..
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 61 αξίζει ▪ …………………………………………………………………………………………………………………………..…………………….. ▪ ………………………………………………………………………………………………………………………………………..……….. διαδίδεται ▪ …………………………………………………………………………………………………………………………..…………………….. ▪ ………………………………………………………………………………………………………………………………………..………..
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 62 Αποτελεσματικές ή συμπερασματικές – Τελικές προτάσεις Αποτελεσματικές προτάσεις Αποτελεσματικές ή συμπερασματικές προτάσεις λέγονται οι δευτερεύουσες εξαρτημένες προτάσεις που φανερώνουν το αποτέλεσμα της πράξης που δηλώνει η κύρια πρόταση από την οποία εξαρτώνται. Οι αποτελεσματικές προτάσεις εισάγονται: Οι αποτελεσματικές ή συμπερασματικές προτάσεις έχουν άρνηση δε(ν) όταν το ρήμα είναι σε οριστική έγκλιση και άρνηση μη(ν) όταν το ρήμα είναι σε υποτακτική έγκλιση. ✓ Συχνά, στην πρόταση την οποία προσδιορίζουν οι αποτελεσματικές προτάσεις, υπάρχουν οι δεικτικές αντωνυμίες τέτοιος-α-ο τόσος-η-ο ή τα επιρρήματα τόσο, έτσι. Με είχε ενοχλήσει τόσο, ώστε να μη θέλω να τον ξαναδώ στα μάτια μου. ✓ Οι αποτελεσματικές προτάσεις συνήθως χωρίζονται με κόμμα, από τις προτάσεις τις οποίες προσδιορίζουν. Ήταν τόσο αποδοτικός στην δουλειά, ώστε γρήγορα πήρε προαγωγή. Με τους αποτελεσματικούς συνδέσμους ώστε και που. Πολλές φορές μετά τα «ώστε» και «που» υπάρχει το «να». • Έκανε τόσο κρύο, που φορούσαμε μπουφάν και μέσα στο σπίτι. • Ήταν αρκετά ευγενικός, ώστε να μου δώσει τη θέση του. Αποτελεσματικές φράσεις (χρησιμοποιούνται ως αποτελεσματικοί σύνδεσμοι) • Κάνω πολλές δουλειές ταυτόχρονα, με αποτέλεσμα να μην μπορώ να αποδώσω σε καμία.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 63 Τελικές προτάσεις Όταν θέλουμε να δείξουμε για ποιο σκοπό γίνεται κάτι, χρησιμοποιούμε τελικές προτάσεις. Αυτές εισάγονται με έναν από τους τελικούς συνδέσμους (για να, να). Μετά από ρήματα που δείχνουν κίνηση, οι τελικές προτάσεις συνήθως εισάγονται με να. Τρέχω να προλάβω τον Ορέστη. Ξεχωρίζουμε τις βουλητικές από τις τελικές προτάσεις, γιατί στις βουλητικές δεν μπορούμε να αντικαταστήσουμε το «να» με το «για να». Θέλω να πάω στον κινηματογράφο. α λ λ ά ό χ ι Θέλω για να πάω στον κινηματογράφο. 1. Σε κάθε πρόταση βάλε τον κατάλληλο σύνδεσμο και βρες το είδος της. α. Σήμερα έχει καλό καιρό, ……………………. θα πάμε εκδρομή. (…………………..……..….) β. Περίμενε πως και πως τις διακοπές ………………………. δικαιολογημένα (…………………..……..….) λυπήθηκε όταν αναβλήθηκαν. γ. Δεν έχω αρκετά χρήματα …………… να αγοράσω αυτό που θέλω. (………………………………) δ. Ο άνεμος ήταν τόσο ισχυρός …………………… οι πτήσεις εσωτερικού (…………………..……..….) ακυρώθηκαν. ε. Θα πάω μια βόλτα ……………….. ξεσκάσω. (………………………………) στ. Θα μαζέψω χρήματα …………………… αγοράσω ένα ποδήλατο. (……………………………...) ζ. Έκανε πολύ κρύο ……………………………….. ανάψαμε το καλοριφέρ. (…………………..……..….) 2. Στο παρακάτω κείμενο υπογράμμισε τις τελικές προτάσεις και κύκλωσε τις αποτελεσματικές προτάσεις. Δεν έχω συγκεντρώσει αρκετά χρήματα για να αγοράσω το ποδήλατο που θέλω, επομένως θα μείνω για μια ακόμη φορά χωρίς ποδήλατο. Θα πρέπει να εξοικονομήσω κι άλλα χρήματα ώστε να συγκεντρώσω το ποσό ή να ζητήσω από τον παππού και τη γιαγιά. Ελπίζω μέχρι το καλοκαίρι να έχω πάρει το ποδήλατο που θέλω για να μπορώ να πηγαίνω για βόλτες.
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 64 3. Αναγνωρίζω το είδος των παρακάτω υπογραμμισμένων προτάσεων. α. Είναι τόσο καλός άνθρωπος, που τον αγαπούν όλοι. (…………………..……..….) β. Κανείς δεν είναι τόσο δυνατός, για να μπορεί τα πάντα . (…………………..……..….) γ. Βιαζόταν, για να μη χάσει το αεροπλάνο . (…………………..……..….) δ. Είχε νυχτώσει πλέον, ώστε δε έβλεπαν με τίποτα. (…………………..……..….) ε. Θα κάνω τα πάντα, για να τον μεταπείσω . (…………………..……..….) 4. Σημειώνω ποιες προτάσεις είναι βουλητικές και ποιες είναι τελικές. α. Δεν επιθυμώ να διαμοιραστώ την κάμερά μου. (…………………..……..….) β. Ο δρομέας σταμάτησε να πιεί νερό. (…………………..……..….) γ. Μην ξεχάσεις να βγάλεις το φαγητό από το ψυγείο. (…………………..……..….) δ. Άφησε ανοικτά να μπει καθαρός αέρας στο δωμάτιο. (…………………..……..….) ε. Δεν μπόρεσα όλη νύχτα να κοιμηθώ. (…………………..……..….) στ. Πάρε την κουβέρτα να σκεπαστείς γιατί έχει παγωνιά. (…………………..……..….)
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 65 Απλή και Επαυξημένη πρόταση ΑΠΛΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Απλή ονομάζεται η πρόταση που περιλαμβάνει μόνο τους κύριους όρους, δηλαδή υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο ή κατηγορούμενο. Μια απλή πρόταση μπορεί να πάρει τις εξής μορφές: Ο Βρασίδας κοιμάται. Υ + Ρ (αμετάβατο) Ο Βρασίδας διαβάζει βιβλία. Υ + Ρ (μεταβατικό) + Α Ο Βρασίδας είναι χαρούμενος. Υ + Ρ (συνδετικό) + Κ Ο Βρασίδας δίνει γλυκά στους φίλους μου. Υ + Ρ (δίπτωτο) + Α1 (άμεσο) + Α2 (έμμεσο) Παρατηρούμε ότι σε μια απλή πρόταση το αντικείμενο μπορεί να παραλείπεται, σε αντίθεση με το υποκείμενο που δεν μπορεί να παραληφθεί. Αν το υποκείμενο λείπει τότε η πρόταση είναι ελλειπτική. ΕΠΑΥΞΗΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Επαυξημένη ονομάζεται η πρόταση η οποία, εκτός από τους κύριους όρους (Υ-Ρ-Α ή Κ), περιέχει πληροφορίες που εξηγούν ή συμπληρώνουν τους κύριους όρους. Τις πληροφορίες αυτές τις ονομάζουμε προσδιορισμούς. Ο Σπύρος διαβάζει στο δωμάτιό του. Ο θείος μου ο Πέτρος κοιμάται από το πρωί. Επαυξημένη πρόταση: Απλή πρόταση + προσδιορισμοί Οι λέξεις που είναι με έντονη γραφή είναι προσδιορισμοί. Αν τους αφαιρέσουμε, μας μένει η απλή πρόταση.
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 66 1. Σημειώνω αν οι προτάσεις είναι απλές ή επαυξημένες. ΑΠΛΗ ΕΠΑΥΞΗΜΕΝΗ Η γιαγιά μού έδωσε χρήματα και φαγητό. Νυχτώνει αργά το καλοκαίρι. Αντώνη πάρε με από εδώ. Η ορεινή πηγή είναι αξιοθέατο της περιοχής. Ο Βασίλης είναι θαρραλέος. Ο άνεμος παρέσυρε το σκάφος. Οδηγούσε το αυτοκίνητο. 2. Σβήνω όσες λέξεις χρειάζεται ώστε οι προτάσεις από επαυξημένες να γίνουν απλές. α. Η χθεσινή καταιγίδα κατέστρεψε τις αγροτικές καλλιέργειες. β. Το καθιερωμένο γλέντι αναβλήθηκε λόγω κορονοϊού. γ. Η Σέριφος είναι το πιο ωραίο νησί των Κυκλάδων. δ. Ο απρόσεκτος οδηγός αγνόησε την προειδοποιητική πινακίδα στον δρόμο. ε. Ένα τεράστιο σύννεφο κάλυψε την πόλη της Αθήνας. στ. Η ανακαίνιση του σπιτιού έγινε με έξοδα του κράτους. ζ. Μέσα στο γυμναστήριο υπάρχουν πολλά όργανα γυμναστικής. 3. Μετατρέπω τις απλές προτάσεις σε επαυξημένες και το αντίστροφο: α. Ο πατέρας είναι άρρωστος. ……………………………………………………………………………………………………………………………………… β. Ήταν ένα όμορφο χειμωνιάτικο τοπίο στον Παρνασσό. ……………………………………………………………………………………………………………………………………… γ. Τα παιδιά της γειτονιάς παίζουν ποδόσφαιρο. ……………………………………………………………………………………………………………………………………… δ. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν αξιοποιούνται πλήρως. ………………………………………………………………………………………………………………………………………
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 67 ε. Η Ευαγγελία γράφει μια έκθεση. ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 4. Να μετατρέψεις τις απλές προτάσεις σε επαυξημένες και το αντίθετο. ΑΠΛΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΑΥΞΗΜΕΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Το χωριό έχει πλατεία. Τα μικρά παιδιά αγαπούν πολύ τις εκδρομές στη φύση. Ο Youtuber έγινε διάσημος. Ο καθαρός αέρας στην επαρχία είναι πάντα αναζωογονητικός. Οι ηθοποιοί κάνουν πρόβες. Η Ζαγορά είναι ένα γραφικό χωριό στην καταπράσινη πλαγιά του Πηλίου.
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 68 Ονοματικές – Ρηματικές φράσεις • Ονοματική λέγεται μια φράση όταν οι λέξεις από τις οποίες αποτελείται είναι ονόματα (ουσιαστικά, επίθετα, αντωνυμίες). Ο ερχομός του καλοκαιριού. • Ρηματική λέγεται μια φράση όταν περιέχει ρήμα. Έγραψα μια έκθεση. Μετατροπή ονοματικής σε ρηματική Ονοματική φράση Ρηματική φράση Η άφιξη της αμαξοστοιχίας θα καθυστερήσει μια ώρα. Ρηματική φράση Ονοματική φράση Η αμαξοστοιχία θα φθάσει με μια ώρα καθυστέρηση. Θυμάμαι ότι μια ονοματική φράση με μια ρηματική δημιουργούν μια πρόταση.
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 69 1. Σημειώνω αν οι φράσεις που ακολουθούν είναι ονοματικές ή ρηματικές. Ονοματική φράση Ρηματική φράση Οι γονείς μου έστειλαν τρόφιμα από το χωριό. Ειδοποίηση των κατοίκων για πυρκαγιά. Λύση του προβλήματος της ανεργίας. Υποβλήθηκαν οι δηλώσεις για το γυμνάσιο. Ζήτησε εξηγήσεις για το συμβάν. Βελτίωση των συνθηκών ζωής των προσφύγων. Η περιποίηση του ηλικιωμένου. 2. Προσπάθησε να μετατρέψεις τις παρακάτω ρηματικές φράσεις σε ονοματικές και το αντίστροφο. ΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ Πολλοί καταναλωτές παραπονιούνται για τις αυξήσεις σε βασικά είδη διατροφής. Ξέσπασμα φωτιάς σε ορεινή περιοχή της Μάνης με πολλά στρέμματα καμένης γης. Μετά από τις έντονες βροχοπτώσεις, η πυροσβεστική απεγκλώβισε πολλούς αποκλεισμένους ανθρώπους. Απαγόρευση του απόπλου όλων των επιβατικών πλοίων εξαιτίας των θυελλωδών ανέμων.
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 70 Εορτάστηκε η πολιούχος της Αργυρούπολης, παρουσία πολλών επισήμων. Μείωση της διαδρομής Αθήνα – Ιωάννινα με την κατασκευή του νέου αυτοκινητόδρομου. 3. Γράφω ξανά τις προτάσεις μετατρέποντας τις υπογραμμισμένες ρηματικές φράσεις σε ονοματικές. Όταν δύει ο ήλιος, η είσοδος για το κοινό απαγορεύεται. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Περιμένουμε με ανυπομονησία να έρθει το καλοκαίρι. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Όταν βρέχει πολύ, οι δρόμοι πλημμυρίζουν. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ακούγαμε από τις σχισμές του παράθυρου τον αέρα να σφυρίζει. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ο πρωθυπουργός έκανε διάγγελμα για να ενημερώσει τους πολίτες. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Αργήσαμε να φθάσουμε στην Αθήνα επειδή είχε κίνηση στον δρόμο. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 4. Γράφω ξανά τις προτάσεις μετατρέποντας τις υπογραμμισμένες ονοματικές φράσεις σε ρηματικές. Δήλωσε την παραίτηση απ’ τη δουλειά του …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Δεν είναι δυνατή η πρόβλεψη του καιρού …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Είναι υποχρέωση όλων μας ο σεβασμός στην διαφορετικότητα. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Η περιφέρεια ανακοίνωσε την κατασκευή νέας εισόδου στη Σπάρτη. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 71 Οι μαθητές πήγαν στην Πεντέλη για αναδάσωση των καμένων εκτάσεων. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Το τρένο είχε βλάβη με αποτέλεσμα την καθυστέρηση του δρομολογίου. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 72 Αόριστος οριστικής σε ρήματα με εσωτερική αύξηση Τα δισύλλαβα ρήματα της α΄ συζυγίας που αρχίζουν από σύμφωνο στον παρατατικό και στον αόριστο της ενεργητικής φωνής και μόνο στην οριστική, παίρνουν μπροστά ένα ε μόνο στους τύπους που τονίζεται η συλλαβή (σε όλα τα πρόσωπα στον ενικό αριθμό και στο γ΄ πληθυντικό πρόσωπο). Το φωνήεν αυτό λέγεται συλλαβική αύξηση. έπαιζα, έπαιζες, έπαιζε, παίζαμε, παίζατε, έπαιζαν Ωστόσο, τρία ρήματα παίρνουν αύξηση -η. Πρόκειται για τα ρήματα: ξέρω → ήξερα, θέλω → ήθελα και πίνω → ήπια (παρατατικός → έπινα). Πολλά σύνθετα ρήματα στον παρατατικό και στον αόριστο δεν παίρνουν την αύξηση στην αρχή της λέξης αλλά ανάμεσα στα δύο συνθετικά. Η αύξηση αυτή ονομάζεται εσωτερική. επί + λέγω → επέλεγα προ + βάλλω → προέβαλλα ✓ Σε μερικά τέτοια ρήματα η εσωτερική αύξηση δε χρησιμοποιείται ποτέ. προτείνω → πρότεινα ✓ Μερικά ρήματα σχηματίζονται με δύο προθέσεις π.χ. συμ-περι-λαμβάνω. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η αύξηση εμφανίζεται ανάμεσα στη δεύτερη πρόθεση και το ρήμα. π.χ. συμ-περι-έ-λαβα
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 73 Όπως και η συλλαβική αύξηση έτσι και η εσωτερική διατηρείται μόνο όταν τονίζεται η συγκεκριμένη συλλαβή (όλα τα πρόσωπα στον ενικό αριθμό και το γ’ πληθυντικό). απέσυρα, απέσυρες, απέσυρε, αποσύραμε, αποσύρατε, απέσυραν. Όταν έχουμε πρόθεση που τελειώνει σε φωνήεν (κατά, υπό, ανά, διά, κτλ.), τότε η αύξηση ε, όταν τονίζεται, παίρνει τη θέση του τελικού φωνήεντος της πρόθεσης. υπογράφω (υπό + γράφω) → υπέγραψα και όχι υποέγραψα Όταν ένα ρήμα είναι σύνθετο με τις προθέσεις περί- και προ- ή με πρόθεση που τελειώνει σε σύμφωνο (υπέρ, συν, εκ, εν, εις), τότε η αύξηση ε, όταν τονίζεται, μπαίνει ανάμεσα στην πρόθεση και στο ρήμα. περιγράφω (περί + γράφω) → περι-έγραφα (όχι περίγραφα) , περι-έγραψα (όχι περίγραψα) συμβάλλω (συν + βάλλω) → συν-έ-βαλλα, συν-έ-βαλα 1. Σχηματίζω τον παρατατικό και τον αόριστο των παρακάτω ρημάτων. διαφεύγω …………………………………………… …………………………………………….. περιγράφω …………………………………………… …………………………………………….. αναπτύσσω …………………………………………… …………………………………………….. αναβάλλω …………………………………………… …………………………………………….. διακόπτω …………………………………………… …………………………………………….. υποθέτω …………………………………………… …………………………………………….. αποσύρω …………………………………………… …………………………………………….. 2. Συμπλήρωσε τα κενά των προτάσεων, βάζοντας τα ρήματα των παρενθέσεων στη συνοπτική προστακτική στο β’ ενικό πρόσωπο. α. …………………………. (αναβάλλω) το ραντεβού σου και έλα μαζί μας για φαγητό. β. ………………… (αποβάλλω) αυτή την κακή συνήθεια να μην τρως πρωινό. γ. ……………………… (υπογράφω) το συμβόλαιο για να φύγουμε.
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 74 δ. …………………………… (αναπτύσσω) περισσότερο τα επιχειρήματά σου για τη διατροφή, για να είσαι πιο πειστικός. ε. ………………………….. (απολαμβάνω) το υπέροχο δείπνο που σου ετοίμασα! στ. ………………………………… (παραγγέλλω) κι εσύ γρήγορα, γιατί πεινάω! 3. Γράφω την οριστική αορίστου και τη συνοπτική προστακτική των παρακάτω ρημάτων. Ενεστώτας Οριστική Αορίστου Συνοπτική Προστακτική α΄ ενικό β΄ ενικό β΄ πληθυντικό παραγγέλνω αναλαμβάνω παραλαμβάνω υπογράφω περιγράφω επαναλαμβάνω διακρίνω επιλέγω επιστρέφω μεταφέρω 4. Κυκλώνω τη σωστή απάντηση. Οι συγγενείς του τον περίγραψαν / περιέγραψαν με πολύ όμορφα λόγια. Ο εργαζόμενος υπέβαλε / υπόβαλε την παραίτησή του. Παρήγγειλε / παράγγειλε το νέο ηλεκτρικό σκουπάκι και ξέγνοιασε από τη σκόνη. Η οικονομία της χώρας ανάκαμψε / ανέκαμψε με τα νέα μέτρα. Διετέλεσε / διατέλεσε και υπουργός παιδείας ο κύριος Δημητρίου. Η κακή χρήση διάλυσε / διέλυσε τη συσκευή μέσα σε ένα χρόνο. Ο διευθυντής ανήγγειλε / ανάγγειλε νέες προσλήψεις στην εταιρεία. 5. Σχηματίζω σύνθετες λέξεις χρησιμοποιώντας ως α΄ συνθετικό τις παρακάτω προθέσεις. αντί γράφω έχω Έλληνας υγεία υποπλοίαρχος
Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗ ΣΤ΄ Δημοτικού 75 από γραφή αγγέλλω αγορεύω αγκιστρώνω ηγούμαι μετά φέρω οδός αύριο όριο έχω κατά γράφω αγιάζω ησυχάζω οδηγώ έρχομαι επί κοινωνία αυξάνω αρμόζω ησυχάζω ίππος εν ισχύω κρίνω γράφω χορδή βάθος εκ τροφή οδός ακολουθώ ειδικεύομαι πόρος συν γράφω λογίζομαι μετέχω ρέω σωρεύω 6. Ελέγχω σε τι χρόνο βρίσκονται τα υπογραμμισμένα ρήματα και επιλέγω τη σωστή απάντηση. Απέβαλλε την συνήθεια να τρώει τα νύχια του. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική Ο ήλιος ανέτελλε γλυκά. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική Κατάβαλε προσπάθεια και θα πετύχεις. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική Υπόγραψε εδώ, σε παρακαλώ. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική Αναδείκνυε την ομορφιά του τόπου μέσα από τις εκπομπές του στην τηλεόραση. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική Ο συρμός ανέπτυσσε ολοένα και μεγαλύτερη ταχύτητα. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική Ο μισθός καταβλήθηκε μέσα στο πρώτο δεκαπενθήμερο. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική
Γλώσσα Γ΄ τεύχος 76

More Related Content

PDF
Στ Δημ Μαθηματικά γ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Γλώσσα Στ Δημοτικού τευχος β
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
μαθηματικά στ΄ δημοτικού α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
γλώσσα στ΄δημοτικού β΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Επαναληπτικές Ασκήσεις Γλώσσας Γ' τάξη - 6η Ενότητα: "Πολιτείες ντυμένες στα...
byΗλιάδης Ηλίας
 
PDF
μαθηματικά στ΄ δημοτικού α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
ε΄δημοτικού μαθηματικά α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
DOCX
αποτελεσματικές - συμπερασματικές προτάσεις
byNansy Tzg
 
Στ Δημ Μαθηματικά γ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Γλώσσα Στ Δημοτικού τευχος β
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
μαθηματικά στ΄ δημοτικού α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
γλώσσα στ΄δημοτικού β΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Επαναληπτικές Ασκήσεις Γλώσσας Γ' τάξη - 6η Ενότητα: "Πολιτείες ντυμένες στα...
byΗλιάδης Ηλίας
 
μαθηματικά στ΄ δημοτικού α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
ε΄δημοτικού μαθηματικά α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
αποτελεσματικές - συμπερασματικές προτάσεις
byNansy Tzg
 

What's hot

PDF
γλώσσα γ΄δημοτικού β΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Δ Δημοτικού Γλώσσα α τεύχος.pdf
byzohsschool
 
PDF
Γλώσσα Δ΄. Επανάληψη 7ης Ενότητας:΄΄Η ελιά΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
PDF
γλώσσα δ΄ δημοτικού α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
μαθηματικά δ΄ δημοτικού α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Μαθηματικά Στ Δημοτικού τεύχος β
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Γλώσσα Δ΄ 7. 4. ΄΄Μαγειρεύουμε με ελαιόλαδο΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
PDF
Ιστορία Δ΄ - Επανάληψη 1ης Ενότητας: ΄΄Γεωμετρικά χρόνια΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
PDF
Γλώσσα Ε΄ - Επανάληψη 7ης Ενότητας: ΄΄Μουσική΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
PDF
Γλώσσα Δ΄. Επανάληψη 13ης Ενότητας: ΄΄Όλοι διαφορετικοί, όλοι ίδιοι΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
PDF
Γλώσσα Ε΄ - Επανάληψη 10ης ενότητας ΄΄Μυστήρια - Επιστημονική Φαντασία΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
PDF
Επαναληπτικές Ασκήσεις Γλώσσας Γ' τάξη, 4η Ενότητα: Ο κόσμος γύρω μας
byΗλιάδης Ηλίας
 
PDF
Γλώσσα Ε΄- Επανάληψη 15ης ενότητας: ΄΄ Τηλεόραση ΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
PDF
Μαθηματικά Γ΄. Επανάληψη 4ης ενότητας: ΄΄Εισαγωγή στα απλά κλάσματα, κεφ. 22-...
byΧρήστος Χαρμπής
 
PDF
Επαναληπτικές Ασκήσεις Μαθηματικών Γ΄ τάξη - 3η Ενότητα, Κεφ. 14 - 20
byΗλιάδης Ηλίας
 
PDF
Γλώσσα Ε΄- Επαναληπτικό 7ης Ενότητας:΄΄Μουσική΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
PDF
Επαναληπτικές Ασκήσεις Μαθηματικών Γ΄ τάξη, 4η Ενότητα: Κεφ. 22-26
byΗλιάδης Ηλίας
 
PDF
Ιστορία Ε΄ - Επανάληψη 4ης Ενότητας: ΄΄Το Βυζαντινό κράτος και οι γειτονικοί ...
byΧρήστος Χαρμπής
 
PDF
Μαθηματικά Δ΄. Επανάληψη 4ης Ενότητας, κεφ. 21 - 26
byΧρήστος Χαρμπής
 
PDF
Γεωγραφία Ε΄ - Επαναληπτικό 2ης Ενότητας: ΄΄Το φυσικό περιβάλλον της Ελλάδας ...
byΧρήστος Χαρμπής
 
γλώσσα γ΄δημοτικού β΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Δ Δημοτικού Γλώσσα α τεύχος.pdf
byzohsschool
 
Γλώσσα Δ΄. Επανάληψη 7ης Ενότητας:΄΄Η ελιά΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
γλώσσα δ΄ δημοτικού α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
μαθηματικά δ΄ δημοτικού α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Μαθηματικά Στ Δημοτικού τεύχος β
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Γλώσσα Δ΄ 7. 4. ΄΄Μαγειρεύουμε με ελαιόλαδο΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
Ιστορία Δ΄ - Επανάληψη 1ης Ενότητας: ΄΄Γεωμετρικά χρόνια΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
Γλώσσα Ε΄ - Επανάληψη 7ης Ενότητας: ΄΄Μουσική΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
Γλώσσα Δ΄. Επανάληψη 13ης Ενότητας: ΄΄Όλοι διαφορετικοί, όλοι ίδιοι΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
Γλώσσα Ε΄ - Επανάληψη 10ης ενότητας ΄΄Μυστήρια - Επιστημονική Φαντασία΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
Επαναληπτικές Ασκήσεις Γλώσσας Γ' τάξη, 4η Ενότητα: Ο κόσμος γύρω μας
byΗλιάδης Ηλίας
 
Γλώσσα Ε΄- Επανάληψη 15ης ενότητας: ΄΄ Τηλεόραση ΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
Μαθηματικά Γ΄. Επανάληψη 4ης ενότητας: ΄΄Εισαγωγή στα απλά κλάσματα, κεφ. 22-...
byΧρήστος Χαρμπής
 
Επαναληπτικές Ασκήσεις Μαθηματικών Γ΄ τάξη - 3η Ενότητα, Κεφ. 14 - 20
byΗλιάδης Ηλίας
 
Γλώσσα Ε΄- Επαναληπτικό 7ης Ενότητας:΄΄Μουσική΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
Επαναληπτικές Ασκήσεις Μαθηματικών Γ΄ τάξη, 4η Ενότητα: Κεφ. 22-26
byΗλιάδης Ηλίας
 
Ιστορία Ε΄ - Επανάληψη 4ης Ενότητας: ΄΄Το Βυζαντινό κράτος και οι γειτονικοί ...
byΧρήστος Χαρμπής
 
Μαθηματικά Δ΄. Επανάληψη 4ης Ενότητας, κεφ. 21 - 26
byΧρήστος Χαρμπής
 
Γεωγραφία Ε΄ - Επαναληπτικό 2ης Ενότητας: ΄΄Το φυσικό περιβάλλον της Ελλάδας ...
byΧρήστος Χαρμπής
 

Similar to ΣΤ' Δημ Γλώσσα Γ τεύχος

PDF
Γ΄ Δημοτικού Γλώσσα Α΄ τεύχος εκπαιδευτήρια γεωργίου ζώη .pdf
byzohsschool
 
PDF
Στ Δημ Γλώσσα Α Τεύχος.pdf
byzohsschool
 
PDF
Στ΄ Δημοτικού Γλώσσα γ΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Στ΄Δημ Γλώσσα γ τεύχος.pdf
byzohsschool
 
PDF
γλώσσα γ΄ δημοτικού α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Γλώσσα Γ΄. Επανάληψη 12ης ενότητας: ΄΄ Του κόσμου το ψωμί΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
PDF
Γλώσσα Δ΄ 9. 3. ΄΄ Όρνιθες΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
PDF
Δ Δημ Γλώσσα Γ τεύχος.pdf
byzohsschool
 
DOC
243917445 ασκησεις-γραμματικης-β-δημοτικου
byΣταύρος mpampakias
 
PDF
Α΄ Δημοτικού Γλώσσα Ε΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Α΄Δημοτικού Γλώσσα Ε τεύχος.pdf
byzohsschool
 
PDF
Ν. Γλώσσα γ΄γυμνασίου - εκπαιδευτικό υλικό 3ης ενότητας
byvserdaki
 
PDF
μετατροπη απο ευθυ σε πλαγιο λογο και το αντιστροφο
byThanasis Athanasiou
 
PDF
ευθύς – πλάγιος λόγος
byzootnikos
 
PDF
Εκπαιδευτήρια Γ.ΖΏΗ Δ΄ Δημ α_ τεύχος Γλώσσας.pdf
byzohsschool
 
PPT
παρουσίαση ευθύ πλάγιου (1)
bystratism
 
PPTX
Ευθύς και πλάγιος λόγος
byAlexandraTsikriktsi1
 
PDF
publication.pdfΝΩΜΞΗΓΦΚΥΘΚΥΚΥΘΥΘΘΥΘΘΘΘΘΘ
bykostasnoutsias
 
PPTX
Οι φίλοι μου ( 6η ενότητα )
byEleftheria Kaloudi
 
PPTX
ευθύς και πλάγιος λόγος
bynikosas
 
Γ΄ Δημοτικού Γλώσσα Α΄ τεύχος εκπαιδευτήρια γεωργίου ζώη .pdf
byzohsschool
 
Στ Δημ Γλώσσα Α Τεύχος.pdf
byzohsschool
 
Στ΄ Δημοτικού Γλώσσα γ΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Στ΄Δημ Γλώσσα γ τεύχος.pdf
byzohsschool
 
γλώσσα γ΄ δημοτικού α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Γλώσσα Γ΄. Επανάληψη 12ης ενότητας: ΄΄ Του κόσμου το ψωμί΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
Γλώσσα Δ΄ 9. 3. ΄΄ Όρνιθες΄΄
byΧρήστος Χαρμπής
 
Δ Δημ Γλώσσα Γ τεύχος.pdf
byzohsschool
 
243917445 ασκησεις-γραμματικης-β-δημοτικου
byΣταύρος mpampakias
 
Α΄ Δημοτικού Γλώσσα Ε΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Α΄Δημοτικού Γλώσσα Ε τεύχος.pdf
byzohsschool
 
Ν. Γλώσσα γ΄γυμνασίου - εκπαιδευτικό υλικό 3ης ενότητας
byvserdaki
 
μετατροπη απο ευθυ σε πλαγιο λογο και το αντιστροφο
byThanasis Athanasiou
 
ευθύς – πλάγιος λόγος
byzootnikos
 
Εκπαιδευτήρια Γ.ΖΏΗ Δ΄ Δημ α_ τεύχος Γλώσσας.pdf
byzohsschool
 
παρουσίαση ευθύ πλάγιου (1)
bystratism
 
Ευθύς και πλάγιος λόγος
byAlexandraTsikriktsi1
 
publication.pdfΝΩΜΞΗΓΦΚΥΘΚΥΚΥΘΥΘΘΥΘΘΘΘΘΘ
bykostasnoutsias
 
Οι φίλοι μου ( 6η ενότητα )
byEleftheria Kaloudi
 
ευθύς και πλάγιος λόγος
bynikosas
 

More from Εκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη

PDF
Σκέφτομαι και γράφω Α Δημοτικού
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
ε΄δημοτικού γλώσσα α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
στ δημ μαθηματικά α τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Δ' Δημ. Γλώσσα Β τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
στ δημ γλώσσα α τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Α΄ Δημοτικού Γλώσσα στ΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Ε΄Δημοτικού Γλώσσα Γ΄ Τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
δ΄ δημοτικού γλώσσα β΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
ε΄ δημοτικού γλώσσα β΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
δ΄ δημοτικού μαθηματικά γ΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Α΄Δημοτικού Γλώσσα Ε΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
γ΄ δημοτικού γλώσσα γ΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Β΄δημοτικού δ΄ τεύχος μαθηματικά
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
γ΄ δημοτικού μαθηματικά γ΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
ε΄ δημοτικού μαθηματικά β΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
α΄ δημοτικού μαθηματικά δ΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Υλικό από την 3η συνάντηση του Σχολείου για Γονείς
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Summer camp 2019
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Summer camp 2017 (zois-school)
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
PDF
Υλικό από την 4η συνάντηση του Σχολείου για Γονείς
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Σκέφτομαι και γράφω Α Δημοτικού
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
ε΄δημοτικού γλώσσα α΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
στ δημ μαθηματικά α τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Δ' Δημ. Γλώσσα Β τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
στ δημ γλώσσα α τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Α΄ Δημοτικού Γλώσσα στ΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Ε΄Δημοτικού Γλώσσα Γ΄ Τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
δ΄ δημοτικού γλώσσα β΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
ε΄ δημοτικού γλώσσα β΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
δ΄ δημοτικού μαθηματικά γ΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Α΄Δημοτικού Γλώσσα Ε΄τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
γ΄ δημοτικού γλώσσα γ΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Β΄δημοτικού δ΄ τεύχος μαθηματικά
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
γ΄ δημοτικού μαθηματικά γ΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
ε΄ δημοτικού μαθηματικά β΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
α΄ δημοτικού μαθηματικά δ΄ τεύχος
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Υλικό από την 3η συνάντηση του Σχολείου για Γονείς
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Summer camp 2019
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Summer camp 2017 (zois-school)
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 
Υλικό από την 4η συνάντηση του Σχολείου για Γονείς
byΕκπαιδευτήρια Γεωργίου Ζώη
 

ΣΤ' Δημ Γλώσσα Γ τεύχος

  • 2.
    Γ’ ΤΕΥΧΟΣ Αργυρούπολη 2021 Οιεκπαιδευτικοί της Στ’ τάξης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Γ. ΖΩΗ Γλωσσικές ασκήσεις ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ
  • 3.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 2 ΠίνακαςΠεριεχομένων ΕΝΟΤΗΤΑ 13: Τρόποι ζωής και επαγγέλματα....................................................................................3 Ευθύς και πλάγιος λόγος .................................................................................................................4 Η σύνδεση των προτάσεων (παρατακτική, υποτακτική, ασύνδετο σχήμα) .................................10 Λόγια επίθετα σε –ων, -ουσα, -ον και σε –ύς, -εία, -ύ..................................................................16 ΕΝΟΤΗΤΑ 15: Κινηματογράφος - Θέατρο........................................................................................22 Το επίθετο ο πολύς, η πολλή, το πολύ ..........................................................................................23 Κλίση των επιθέτων σε –ης, -ης, -ες..............................................................................................25 Επίθετα – Επιθετικοί προσδιορισμοί.............................................................................................28 Συλλαβισμός ..................................................................................................................................31 Κυριολεξία - Μεταφορά – Παρομοίωση ......................................................................................34 Ο χρόνος στον λόγο μας - Χρονικοί προσδιορισμοί......................................................................38 ΕΝΟΤΗΤΑ 16: Μουσεία.....................................................................................................................41 Ενεργητική και παθητική σύνταξη.................................................................................................42 Ρήματα που σχηματίζονται όπως και στα αρχαία ελληνικά.........................................................47 Μεταβατικά – αμετάβατα – συνδετικά ρήματα ...........................................................................50 ΕΝΟΤΗΤΑ 17: Πόλεμος και ειρήνη. ..................................................................................................57 Απρόσωπα ρήματα – απρόσωπες εκφράσεις...............................................................................58 Αποτελεσματικές ή συμπερασματικές – Τελικές προτάσεις.........................................................62 Απλή και Επαυξημένη πρόταση.....................................................................................................65 Ονοματικές – Ρηματικές φράσεις..................................................................................................68 Αόριστος οριστικής σε ρήματα με εσωτερική αύξηση..................................................................72
  • 4.
  • 5.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 4 Ευθύςκαι πλάγιος λόγος Τα λόγια κάποιου τα ακούμε με δύο τρόπους: Ο ευθύς λόγος είναι μια ανεξάρτητη πρόταση. Να πάρετε μαζί σας τα βιβλία Ο πλάγιος λόγος αποτελείται από μια ανεξάρτητη πρόταση και από μία εξαρτημένη πρόταση που έχει ρόλο αντικειμένου. Η δασκάλα είπε να πάρουμε μαζί μας τα βιβλία. Όταν μέσα στο κείμενο θέλουμε να παραθέσουμε τα λόγια κάποιου, έτσι όπως ακριβώς τα είπε σε ευθύ λόγο, τα ξεχωρίζουμε από το υπόλοιπο κείμενο βάζοντας διπλή τελεία αμέσως πριν από τα λόγια, ενώ τα ίδια τα λόγια τα βάζουμε μέσα σε εισαγωγικά. Τα παιδιά φώναξαν όλα μαζί: «Θέλουμε παγωτό βανίλια!» Άμεσα Ακούμε δηλαδή το πρόσωπο να μιλάει. «Να πάρετε μαζί σας τα βιβλία της Ιστορίας». Ακούμε τα λόγια ενός προσώπου, όχι όμως από το ίδιο το πρόσωπο όπως ακριβώς τα είπε, αλλά όπως τα μεταφέρει κάποιο άλλο πρόσωπο. Η δασκάλα είπε να πάρουμε μαζί μας τα βιβλία της Ιστορίας. κύρια δευτερεύουσα κύρια Έμμεσα
  • 6.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 5 Επίσης, όταν συνθέτουμε ένα κείμενο και θέλουμε να παρουσιάζουμε έναν διάλογο, τότε δε χρησιμοποιούμε τα εισαγωγικά αλλά την παύλα (-), πριν παραθέσουμε τα λόγια του προσώπου που μιλά. Όταν τον λόγο παίρνει το άλλο πρόσωπο, αλλάζουμε γραμμή και ξεκινάμε πάλι με παύλα (-). Αλλάζουμε τον ευθύ σε πλάγιο λόγο και τον πλάγιο λόγο σε ευθύ - Καπετάνιε, πότε επιτέλους θα πιάσουμε λιμάνι; - Δεν αργούμε. Κάντε λιγάκι υπομονή και σύντομα θα φτάσουμε στη Μάλτα! Ευθύς λόγος → Πλάγιος λόγος Παραδείγματα α) Προσθέτουμε τα ονόματα των προσώπων που μιλάνε ή τα αντικαθιστούμε με κάποια αντωνυμία. Οι ναύτες ρώτησαν τον καπετάνιο πότε επιτέλους θα πιάσουν λιμάνι και εκείνος τους απάντησε πως δεν αργούν, τους προέτρεψε να κάνουν υπομονή και τους είπε πως σύντομα θα φτάσουν στη Μάλτα. β) Βάζουμε συνδέσμους για να ενώσουμε τις προτάσεις (ότι, να, και ,πως, αν κλπ.) Οι ναύτες ρώτησαν τον καπετάνιο πότε επιτέλους θα πιάσουν λιμάνι και εκείνος τους απάντησε πως δεν αργούν, τους προέτρεψε να κάνουν υπομονή και τους είπε πως σύντομα θα φτάσουν στη Μάλτα. γ) Χρησιμοποιούμε ρήματα όπως: ρώτησε, είπε, απάντησε, απόρησε, εξήγησε, προέτρεψε κλπ. Συνήθως αλλάζει και ο χρόνος του ρήματος στον πλάγιο λόγο. Οι ναύτες ρώτησαν τον καπετάνιο πότε επιτέλους θα πιάσουν λιμάνι και εκείνος τους απάντησε πως δεν αργούν, τους προέτρεψε να κάνουν υπομονή και τους είπε πως σύντομα θα φτάσουν στη Μάλτα. δ) Αλλάζουμε το πρόσωπο των ρημάτων από πρώτο/δεύτερο σε τρίτο. Οι ναύτες ρώτησαν τον καπετάνιο πότε επιτέλους θα πιάσουν λιμάνι και εκείνος τους απάντησε πως δεν αργούν, τους προέτρεψε να κάνουν υπομονή και τους είπε πως σύντομα θα φτάσουν στη Μάλτα.
  • 7.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 6 Προσοχή Οπλάγιος λόγος δεν παίρνει ποτέ ερωτηματικό. Όταν στον ευθύ λόγο έχουμε προστακτική, στον πλάγιο γίνεται υποτακτική. ΕΥΘΥΣ ΛΟΓΟΣ ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ Ο δάσκαλος είπε στους μαθητές: «Ανοίξτε τα τετράδια και βγάλτε τα βιβλία σας.» Ο δάσκαλος είπε στους μαθητές να ανοίξουν τα τετράδια και να βγάλουν τα βιβλία τους. Προσέχω τις μετατροπές που γίνονται στις προτάσεις Ευθύς λόγος Πλάγιος λόγος ανεξάρτητη πρόταση με οριστική «Αισθάνομαι καλά» εξαρτημένη ειδική πρόταση Ο Γιώργος μου είπε ότι αισθάνεται καλά. ανεξάρτητη πρόταση με υποτακτική «Να απαντήσεις στην ερώτησή μου» εξαρτημένη βουλητική πρόταση Η δασκάλα μού ζήτησε να απαντήσω στην ερώτησή της. ανεξάρτητη πρόταση με προστακτική «Δώσε μου το βιβλίο σου» εξαρτημένη βουλητική πρόταση Η δασκάλα ζήτησε από το Γιώργο να της δώσει το βιβλίο του. ανεξάρτητη ερωτηματική πρόταση «Πού θα πάμε;» πλάγια ερωτηματική πρόταση Ο Γιώργος ρώτησε τον πατέρα του πού θα πάνε.
  • 8.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 7 1. Διαβάζω τις προτάσεις και σημειώνω στην κατάλληλη στήλη αν είναι ευθύς ή πλάγιος ο λόγος των προτάσεων. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΥΘΥΣ ΠΛΑΓΙΟΣ Τον παρακάλεσα να μου δανείσει το κινητό του. Θα πάω να διαβάσω μαζί με την Ιφιγένεια. Ο Μιχάλης απάντησε ότι είναι ψηλός. Ήμουν βέβαιος πως θα έρθεις. Καλέσατε τα εκπαιδευτήρια Γ. Ζώη, παρακαλώ περιμένετε! Μας είπε να περιμένουμε στη σειρά μας. Στ’ αλήθεια δεν το ξέρετε; Μην κάνετε φασαρία, γιατί ο πατέρας είναι κουρασμένος. Θα πάω να πιώ τον καφέ μου στη φίλη μου. Ο Μάκης απάντησε ότι είναι καθηγητής. 2. Μετατρέπω τις παρακάτω προτάσεις σε πλάγιο λόγο χρησιμοποιώντας τις φράσεις των παρενθέσεων: Γιατί δεν ήρθε ακόμα ο αδερφός σου; (Η γιαγιά απορεί) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ας έχουμε όλοι μια καλή σχολική χρονιά! (Ο διευθυντής ευχήθηκε στους μαθητές) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Σου αρέσουν τα σουβλάκια; (Η θεία με ρώτησε) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Παρακολουθήστε με προσοχή την ταινία. (Μας ζήτησε) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Η εκδρομή αναβάλλεται, γιατί ο καιρός δεν είναι καλός. (Η διευθύντρια ανακοίνωσε) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Απομακρυνθείτε από εκεί. (Μας ζήτησε) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
  • 9.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 8 3.Μετατρέπω τον ευθύ λόγο σε πλάγιο και το αντίστροφο. Τα παιδιά ζήτησαν να πάνε να δουν τους παππούδες τους στο χωριό. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Η Νεφέλη ρώτησε την αδερφή της, πόσο είχε αγοράσει το φόρεμα. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… «Συνήθισα να κοιμάμαι νωρίς», είπε ο Άγγελος χθες στη δουλειά. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Η δασκάλα του είπε ότι, αν διαβάζει, θα πάρει μεγάλους βαθμούς. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… «Έσωσα τη ζωή ενός παιδιού», σκέφτηκε. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ο διευθυντής του σχολείου ευχήθηκε σε όλους τους μαθητές να έχουν μια καλή σχολική χρονιά. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ο αρχιτέκτονας υποσχέθηκε στους πελάτες του ότι τα σχέδια για το νέο τους σπίτι θα είναι έτοιμα τον επόμενο μήνα. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ο ψαράς φώναζε ότι τα ψάρια του είναι φρέσκα και πεντανόστιμα. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… «Τα λαχανικά μας είναι βιολογικής καλλιέργειας» διαβεβαίωσε ο μανάβης τον πελάτη. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 4. Ο Μάριος πήρε συνέντευξη από μια δασκάλα του σχολείου του, την κυρία Νίκη, για να τη δημοσιεύσει στη σχολική εφημερίδα. Το κείμενο όμως πρέπει να είναι ενιαίο, γι’ αυτό τώρα πρέπει να μετατρέψει τον ευθύ λόγο σε πλάγιο. Μπορείς να τον βοηθήσεις; - Πόσα χρόνια ασχολείστε μ’ αυτό το επάγγελμα; -Είμαι δασκάλα περίπου δέκα χρόνια. -Γιατί αποφασίσατε να γίνετε δασκάλα; -Μου αρέσει πολύ η επαφή με τα παιδιά. Ακόμα, θεωρώ πολύ σημαντική τη δουλειά του δασκάλου. -Μετανιώσατε για την επιλογή σας; -Όχι, όχι! Δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου να κάνει άλλη δουλειά.
  • 10.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 9 ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 5. Ο Γιάννης πήρε συνέντευξη από τον πατέρα του, που είναι γιατρός, για να την παρουσιάσει στην τάξη. Την διαβάζω και μετά φαντάζομαι πώς μπορεί να γραφτεί ξανά σε ευθύ λόγο. Ο Γιάννης ρώτησε τον πατέρα του αν του αρέσει η δουλειά του. Εκείνος του απάντησε ότι αγαπάει πραγματικά το επάγγελμα που ασκεί και ότι ήθελε από μικρός να ασχοληθεί μ’ αυτό. Στη συνέχεια, ο Γιάννης θέλησε να μάθει τι πρέπει να κάνει κάποιος για να γίνει γιατρός και ο πατέρας του αποκρίθηκε ότι χρειάζεται πολύχρονη φοίτηση στην ιατρική σχολή, για να πάρει κανείς όλες τις απαραίτητες γνώσεις. Μετά, ο Γιάννης ζήτησε να μάθει αν υπάρχουν δυσκολίες στη δουλειά αυτή. Ο πατέρας του ισχυρίστηκε ότι η δουλειά δεν είναι εύκολη, αφού ένας γιατρός έχει πολύ μεγάλη ευθύνη και αναγκάζεται να δουλεύει πολλές ώρες. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
  • 11.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 10 Ησύνδεση των προτάσεων (παρατακτική, υποτακτική, ασύνδετο σχήμα) Οι σύνδεσμοι είναι άκλιτες λέξεις που συνδέουν: • Λέξεις (παπούτσια και τσάντες) • Φράσεις (τα φρούτα και τα λαχανικά και τα όσπρια) • Προτάσεις (Ήρθαν μαζί μας, γιατί δεν είχαν να κάνουν κάτι) Παρατακτική σύνδεση Στη σύνδεση αυτή συνδέονται ισοδύναμες συντακτικά προτάσεις (ανεξάρτητη με ανεξάρτητη, εξαρτημένη με εξαρτημένη) με τους παρατακτικούς συνδέσμους. Ο Ορέστης στεκόταν πολλή ώρα και χάζευε τις βιτρίνες. Πήγε στο τεράστιο εμπορικό κέντρο, αλλά πουθενά δε βρήκε αυτό που έψαχνε. Άρχισε τότε να αναρωτιέται αν θα έπρεπε να φύγει ή να συνεχίσει το ψάξιμο. κύρια κύρια κύρια κύρια δευτερεύουσα δευτερεύουσα
  • 12.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 11 Ως παρατακτικοί σύνδεσμοι χρησιμοποιούνται οι παρακάτω: • συμπλεκτικοί: και, ούτε, μήτε, ουδέ,μηδέ • αντιθετικοί: αλλά, όμως, ωστόσο, μα,αλλιώς • διαζευκτικοί: ή, είτε • αποτελεσματικοί ή συμπερασματικοί: επομένως, άρα, ώστε,λοιπόν. Υποτακτική σύνδεση Στη σύνδεση αυτή συνδέονται: α. ανεξάρτητες με εξαρτημένες προτάσεις: Χτύπησε δυνατά το κουδούνι της πόρτας, για να του ανοίξουν. β. εξαρτημένες με εξαρτημένες, οι οποίες όμως δεν είναι ισοδύναμες συντακτικά, αλλά η μία εξαρτημένη είναι συμπλήρωμα τηςάλλης: Φώναξε δυνατά, αν θέλεις να σε ακούσουν. Η υποτακτική σύνδεση γίνεται με: α. συνδέσμους: σύνδεσμοι προτάσεις ειδικοί πως, που, ότι ειδικές προτάσεις διστακτικοί μην, μήπως διστακτικές (ή ενδοιαστικές) προτάσεις αιτιολογικοί γιατί, επειδή. αφού αιτιολογικές προτάσεις χρονικοί όταν, σαν, καθώς, ενώ, αφού, αφότου, μόλις, προτού, πριν, ώσπου, εφόσον, άμα, όσο που χρονικές προτάσεις υποθετικοί αν, εάν, σαν, άμα υποθετικές προτάσεις αποτελεσματικοί ώστε, που αποτελεσματικές προτάσεις τελικοί να, για να τελικές προτάσεις αντιθετικοί ενώ, αν και, μολονότι εναντιωματικές προτάσεις β. αντωνυμίες: αντωνυμίες προτάσεις αναφορικές οποίος/α/ο, όποιος/α/ο, όσος/η/ο, που, ό,τι, οποιοσδήποτε κτλ. αναφορικές προτάσεις ερωτηματικές ποιος/α/ο, πόσος/η/ο, τι πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις δευτερεύουσα δευτερεύουσα
  • 13.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 12 γ.επιρρήματα επιρρήματα προτάσεις αναφορικά όπου, όποτε, όπως κτλ. αναφορικές προτάσεις ερωτηματικά πού, πότε, πώς πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις Ασύνδετο σχήμα Στο ασύνδετο σχήμα παρατάσσονται ο ένας δίπλα στον άλλο ισοδύναμοι συντακτικά όροι, δίχως να υπάρχει μεταξύ τους κάποιος σύνδεσμος, απλά χωρίζονται με κόμμα: Ο Γιώργος, ο Νίκος, η Μαρία παίζουν χαρούμενοι. Ο δάσκαλος φώναξε την Άννα, τη Φωτεινή, τη Νίκη για να τους ζητήσει κάτι. Ο μαθητής είναι υπάκουος, έξυπνος, μελετηρός. Την αγαπούσαν όλοι, γιατί ήταν ένα έξυπνο, ομιλητικό, γελαστό παιδί. Βλέπε, άκου, σώπα. Υποκ. Υποκ. Υποκ. Αντικ. Αντικ. Αντικ. Κατηγ. Κατηγ. Κατηγ. Επιθετικοί προσδιορισμοί κύρια κύρια κύρια
  • 14.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 13 1. Αναγνωρίζω το είδος της σύνδεσης των παρακάτω προτάσεων. α. Παρότι δεν διάβαζε αρκετά, ήταν άριστος μαθητής. (……………………………..) β. Έμενε στην Αθήνα αλλά δεν του άρεσε η ζωή στην πόλη. (……………………………..) γ. Θα έχω ετοιμαστεί μέχρι να έρθεις. (……………………………..) δ. Κάλεσε στη γραμματεία, για να σε συνδέσουν με τον κύριο Θέμη. (……………………………..) ε. Παίξαμε, γελάσαμε, φάγαμε μέχρι αργά το βράδυ. (……………………………..) στ. Μιλούσε σιγά για να μην ακουστεί. (……………………………..) ζ. Αν με ρωτούσες, θα σου έλεγα την γνώμη μου. (……………………………..) η. Είναι φιλικός όμως δεν κάνει εύκολα παρέες. (……………………………..) 2. Στην παραπάνω άσκηση υπογραμμίζω τις δευτερεύουσες προτάσεις, όπου υπάρχουν, και γράφω στα παρακάτω κενά το είδος τους. α. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… β. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… γ. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… δ. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… ε. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… στ. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… ζ. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… η. Η πρόταση είναι: ……………………………………………… 3. Συμπληρώνω τις προτάσεις με τον κατάλληλο παρατακτικό σύνδεσμο από τους παρακάτω: Η Νίκη δεν ήρθε, ……………………… τηλεφώνησε. Θα σου πω τι έγινε, ………………. μην το πεις σε κανέναν. Είναι εξίσωση πρόσθεσης, ………………… λύνεται με αφαίρεση. Πως θα πάμε εκεί; Με τα πόδια ………………………. με αυτοκίνητο; αλλά άρα ή ούτε
  • 15.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 14 4.Συμπληρώνω τα κενά με την κατάλληλη λέξη: Δεν άκουσε ………………… χτύπησε το τηλέφωνο. Μου ζήτησε ……………………τον συνοδεύσω; Το σπίτι …………………….. βλέπεις στη γωνία είναι δικό μου. Οι πύλες του μοναστηριού κλείνουν …………………… τη δύση του ηλίου. 5. Χαρακτηρίζω το είδος της σύνδεσης των προτάσεων σημειώνοντας ένα Χ στη σωστή στήλη. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΑΞΗ ΥΠΟΤΑΞΗ ΑΣΥΝΔΕΤΟ ΣΧΗΜΑ Στη γιορτή φάγαμε, χορέψαμε, διασκεδάσαμε. Ο πιλότος μίλησε στους επιβάτες και ξεκίνησε η διαδικασία απογείωσης του αεροσκάφους. Ο σερβιτόρος άφησε τον κατάλογο, για να παραγγείλουν οι πελάτες. Ο τεχνικός έλεγξε το μηχάνημα, αλλά δε διόρθωσε τη βλάβη. Αν και έχει όρεξη για δουλειά, είναι άνεργος εδώ και πολύ καιρό. Οι εργαζόμενοι έκαναν απεργία, φώναξαν συνθήματα, διαδήλωσαν στους δρόμους. Άφησε το βιογραφικό του, μα δεν τον ειδοποίησαν. Μου είπε ότι του αρέσει η επαφή με τον κόσμο. Άνοιξε νέο κατάστημα και σήμερα θα γίνουν τα εγκαίνιά του. 6. Ενώνω τις παρακάτω προτάσεις χρησιμοποιώντας υποτακτική σύνδεση και κάνοντας όλες τις απαραίτητες αλλαγές. Η επιλογή επαγγέλματος είναι μία από τις σημαντικές αποφάσεις. Καθορίζει την ευτυχία του ατόμου. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Στις μέρες μας οι εργαζόμενοι έχουν πολλά δικαιώματα. Παλαιότερα δεν είχαν. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Η μητέρα μου έγινε αεροσυνοδός. Αγαπάει τα ταξίδια, ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… να πριν οποίος,/-α,/ο πότε
  • 16.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 15 Σπούδασε αρχιτέκτονας. Είναι πραγματικά καλός στο σχέδιο. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Άσκησα μια δύναμη στο χαρτί. Το χαρτί τσαλακώθηκε. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ο καιρός είναι καλός. Θα πάμε εκδρομή. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Είχε γονείς δασκάλους. Δεν του άρεσε αυτό το επάγγελμα. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
  • 17.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 16 Λόγιαεπίθετα σε –ων, -ουσα, -ον και σε –ύς, -εία, -ύ Επίθετα σε –ων, -ουσα, -ον Στα νέα ελληνικά χρησιμοποιούμε επίθετα σε -ων -ούσα -ον που προέρχονται από τις ενεργητικές μετοχές της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Ενικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική επείγων επείγουσα επείγον γενική επείγοντος επείγουσας επείγοντος αιτιατική επείγοντα επείγουσα επείγον Πληθυντικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική επείγοντες επείγουσες επείγοντα γενική επειγόντων επειγουσών επειγόντων αιτιατική επείγοντες επείγουσες επείγοντα Η κλητική πτώση είναι πολύ σπάνια στα επίθετα αυτά. Όταν χρειαστεί να σχηματιστεί, είναι ίδια με την ονομαστική. Παρόμοια κλίνονται τα επίθετα: πρωτεύων, -ουσα, -ον, δευτερεύων, -ουσα, -ον, εποπτεύων, -ουσα, -ον, ενδιαφέρων, -ουσα, -ον, μέλλων, -ουσα, -ον, υπάρχων, -ουσα, -ον κ.ά.
  • 18.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 17 Επίθετα σε –ύς, –εία, –ύ Ορισμένα επίθετα με κατάληξη –υς, –εια, –υ κλίνονται όπως και στα αρχαία ελληνικά. Ας δούμε αναλυτικά την κλίση τους στον παρακάτω πίνακα. Ενικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική οξύς οξεία οξύ γενική οξέος (οξύ) οξείας οξέος (οξύ) αιτιατική οξύ οξεία οξύ κλητική οξύ οξεία οξύ Πληθυντικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική οξείς οξείες οξέα γενική οξέων οξειών οξέων αιτιατική οξείς οξείες οξέα αιτιατική οξείς οξείες οξέα Τα επίθετα αυτά μπορούν ωστόσο να κλιθούν και με διαφορετικό τρόπο (παρακάτω πίνακας). Ωστόσο στην πρώτη περίπτωση το ύφος είναι πιο επίσημο. Ενικός αριθμός ονομαστική ο βαθύς η βαθιά το βαθύ γενική του βαθιού / βαθύ της βαθιάς του του βαθιού / βαθύ αιτιατική τον βαθύ τη βαθιά το βαθύ κλητική - βαθύ – βαθιά – βαθύ Πληθυντικός αριθμός ονομαστική οι βαθιοί οι βαθιές τα βαθιά γενική των βαθιών των βαθιών των βαθιών αιτιατική τους βαθιούς τις βαθιές τα βαθιά κλητική – βαθιοί – βαθιές – βαθιά Παρόμοια κλίνονται τα επίθετα: αμβλύς, -εία, -ύ, ευθύς, -εία, -ύ, βραχύς, -εία, -ύ, ευρύς, -εία, -ύ, ταχύς, -εία, -ύ , θρασύς – εία, -υ, δριμύς, -εία, -ύ , βαρύς, -εία, -ύ, δασύς , -εία, -ύ, ευρύς , -εία, -ύ κ.α.
  • 19.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 18 1.Συμπληρώνω τους πίνακες: Ενικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική ενδιαφέρων χώρος μέλλουσα σύζυγος δευτερεύον πρόβλημα γενική αιτιατική Πληθυντικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική γενική αιτιατική Ενικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική βαρύς σάκος ταχεία οδός ευθύ τμήμα γενική αιτιατική Πληθυντικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική γενική αιτιατική 2. Συμπληρώνω τα κενά των παρακάτω προτάσεων τοποθετώντας τα επίθετα στο σωστό γένος και στη σωστή πτώση. α. Η ………..…. (οξύς, -εία, -υ) ήταν είδος τόνου στα αρχαία ελληνικά. β. Μου ζήτησε να χαράξω στο τετράδιο μια …….………… (ευθύς, -εία, -υ). γ. Μίλησε στην τηλεόραση για την επίλυση ενός …………..….. (ευρύς, -εία, -υ) διαδεδομένου προβλήματος. δ. Για να φθάσεις πιο γρήγορα πάρε την …………..…….. (ταχύς, -εία, -υ) οδό.
  • 20.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 19 ε. Δεν ήξερε τι να απαντήσει στον ………….…… (θρασύς, -εία, -υ) γείτονά του. στ. Η άσκηση ζητούσε να βρούμε το άθροισμα των …………… (οξύς, -εία, -υ) γωνιών του τριγώνου. ζ. Το ζήτημα των αποζημιώσεων έχει λάβει τελευταία ………………. (ευρύς, -εία, -υ) διάσταση. 3. Γράφω στον άλλο αριθμό: α. τον ευθύ δρόμο: …………………………………………………….……………………………. β. το δευτερεύον ζήτημα: ……………………………………………………………………….. γ. της οξείας γωνίας: ………………………………………………………..…………………….. δ. τους παρόντες μαθητές: ……………………………………………………………………… ε. της επείγουσας ανάγκης: ……………………………………………………………………. 4. Συμπληρώνω τα κενά των προτάσεων βάζοντας τα επίθετα στον κατάλληλο τύπο. επιτυχών, επιζών, παρών, δέων, οξύς, ευθύς, επείγων, συμφέρων, παρών, συμφέρων α. Αγόρασα το οικόπεδο σε ……………….…… τιμή. β. Μίλησα με τον ιερέα με τον ……………………. σεβασμό. γ. Μεταξύ των ………………………….. ήταν και ο αντιδήμαρχος της περιοχής. δ. Τα ονόματα των………………….…….. των εξετάσεων θα ανακοινωθούν τον Αύγουστο. ε. Δυστυχώς, μετά το αεροπορικό ατύχημα δε βρέθηκαν …………………………....……. επιβάτες. στ. Αυτή την εβδομάδα οι απόντες μαθητές ήταν πιο πολλοί από τους …………………..………… . ζ. Ο πόνος ήταν τόσο …………………………………, ώστε μεταφέρθηκε αμέσως στο νοσοκομείο. η. Το νοσοκομείο θα δέχεται απόψε μόνο τα ……………….…………………………… περιστατικά. 5. Στα παρακάτω επίθετα επιλέγω τον σωστό τρόπο που σχηματίζονται τα τρία γένη. παρών: α) παρόν – παρούσα – παρόν β) παρών – παρούσα – παρόν εξέχων: α) εξέχων – έξοχη – εξέχον β) εξέχων – εξέχουσα – εξέχον τραχύς: α) τραχύς – τραχιά – τραχύ β) τραχύς – τραχία – τραχύ ελαφρύς: α) ελαφρύς – ελαφρεία – ελαφρύ β) ελαφρύς – ελαφριά – ελαφρύ οξύς: α) οξύς – οξιά – οξί β) οξύς – οξεία – οξύ παχύς: α) παχύς – παχεία – παχύ β) παχύς – παχιά – παχύ αψύς: α) αψύς – αψιά – αψύ β) αψύς – αψεία – αψύ μακρύς: α) μακρύς – μακρεία – μακρύ β) μακρύς – μακριά – μακρύ
  • 21.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 20 6.Συμπληρώνω τις καταλήξεις των επιθέτων υπάρχ…….… ανάγκες δριμ…….… ψύχους πρέπ……… σεβασμό ευρ…..….. σύσκεψη αμβλ……… γωνίων οξ……… δηλητηρίαση τραχ……... υλικού ευθ…….…. τμήματος απ….……. μαθητή 7. α) Μέσα στο κρυπτόλεξο έχουν βρει καταφύγιο δεκατρία επίθετα. Μπορείς να τα βρεις; Π Ρ Ω Τ Ε Υ Ω Ν Ε Ρ Τ Ε Α Υ Θ Ι Π Δ Φ Γ Η Ξ Κ Ν Ρ Τ Τ Δ Ε Υ Θ Υ Σ Ο Π Δ Ω Η Α Χ Ι Τ Ρ Α Χ Υ Σ Ι Ν Γ Χ Ε Γ Υ Υ Η Μ Τ Ι Α Ζ Φ Υ Π Ω Π Ε Ξ Ε Γ Κ Φ Χ Δ Σ Ι Ν Α Π Κ Λ Υ Ο Ε Ψ Ο Ι Τ Α Ρ Ι Θ Λ Η Λ Ρ Ω Ξ Π Υ Ζ Χ Ζ Ι Ω Θ Κ Ω Η Υ Ο Χ Δ Ω Ω Ο Ν Ι Λ Ν Β Σ Λ Ω Ρ Ν Ν Λ Α Σ Δ Φ Ν Μ Κ Ν Τ Υ Ξ Β Α Ρ Υ Σ β) Συμπλήρωσε τα κενά των προτάσεων βάζοντας τα επίθετα στον κατάλληλο τύπο. • Οι ………………………………… μαθητές των Πανελλαδικών Εξετάσεων θα μπορέσουν να εισαχθούν στα πανεπιστήμια. • Κανένα παιδί δεν μπορούσε να σηκώσει το ………………………………… αντικείμενο, γι΄ αυτό φώναξαν τους μεγάλους. • Δυστυχώς, μετά το αεροπορικό ατύχημα δε βρέθηκαν …………………………………επιβάτες. • Νομίζω ότι η Φυσική και η Ιστορία είναι τα πιο ………………………………… μαθήματα. • Αυτή την εβδομάδα οι απόντες μαθητές ήταν πιο πολλοί από τους ………………………………… . • Ο πόνος ήταν τόσο ………………………………… , ώστε μεταφέρθηκε αμέσως στο νοσοκομείο.
  • 22.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 21 • Η ………………………………… ανοικοδόμηση της περιοχής μας έχει αλλάξει μέσα σε λίγα χρόνια όλη την εικόνα της. • Τα αυγά είναι τα ………………………………… συστατικά για μια ομελέτα. • Όσα επαγγέλματα σχετίζονται με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές θεωρούνται τα επαγγέλματα του ………………………………… . • Ο δάσκαλος μας είπε να τραβήξουμε μια ………………………………… γραμμή. • Η επιφάνεια του εδάφους ήταν ………………………………… και δυσκόλευε το περπάτημά μας. • Το νοσοκομείο θα δέχεται απόψε μόνο τα ………………………………… περιστατικά. • Τα ………………………………… προβλήματα δεν είναι δυνατός να λυθούν, αν δεν κάνουμε κάτι σύντομα.
  • 23.
  • 24.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 23 Το επίθετο ο πολύς, η πολλή, το πολύ Ενικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική ο πολύς η πολλή το πολύ γενική του πολύ / πολλού της πολλής του πολύ / πολλού αιτιατική τον πολύ την πολλή το πολύ κλητική - - - Πληθυντικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική οι πολλοί οι πολλές τα πολλά γενική των πολλών των πολλών των πολλών αιτιατική τους πολλούς τις πολλές τα πολλά κλητική - - - Θυμάμαι ότι το επίρρημα πολύ μπαίνει μπροστά από επίθετο ή άλλο επίρρημα ή συνοδεύει ρήμα. Έχω βρει κι ένα τέχνασμα για να θυμάμαι με πόσα λ γράφω τους τύπους αυτού του επιθέτου! • Το γράφω με ένα λ όταν αμέσως μετά ακολουθεί υ : πολύς – πολύ • Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις το γράφω με δύο λ :πολλού – πολλές – πολλά – πολλών κτλ.
  • 25.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 24 1.Συμπληρώνω τα κενά με το επίθετο πολύς, πολλή, πολύ και το επίρρημα πολύ. α. Με …………….. αγάπη, η νονά σου. β. Πρόκειται για ένα ……………..…. μεγάλο κατάστημα. γ. ……………….... άνθρωποι στρέφονται στον υγιεινό τρόπο ζωής. δ. Δεν άντεξε την …………..…….. ζέστη και ιδρώνει …………….………… . ε. Ήθελε να κάνει ……….. πράγματα αλλά δεν είχε ………………..… χρόνο. στ. Τα νεογέννητα σκυλάκια είναι ……………………… αγαπητά. ζ. ……………….… λίγη ζάχαρη. η. Πραγματοποιήθηκαν τα όνειρα ……….………… ανθρώπων. θ. ………………….. μεγάλη συγκέντρωση. 2. Επιλέγω τον σωστό τύπο του επιθέτου ή του επιρρήματος. α. Είναι πολύ – πολλοί - πολλή καλά στη νέα του δουλειά. β. Έχει ακόμα να διανύσει πολύ – πολλή δρόμο. γ. Πέρασε πολλοί – πολύ – πολλή ευχάριστα η ώρα. δ. Τρέχει πολλή – πολύ – πολλοί γρήγορα. ε. Το πολλή – πολύ – πολλοί ποτό βλάπτει τον οργανισμό. 3. Επιλέγω τι μέρος του λόγου είναι η υπογραμμισμένη λέξη. Στην περίπτωση που είναι επίθετο αναφέρω το γένος, τον αριθμό και την πτώση που αυτό βρίσκεται. Πέτυχε πολύ γρήγορα τον στόχο του. α) επίθετο …………………………………. β) επίρρημα Δεν επιθυμεί πολλές επαφές. α) επίθετο …………………………………. β) επίρρημα Φυσάει πάρα πολύ. α) επίθετο …………………………………. β) επίρρημα Σε ευχαριστώ πολύ. α) επίθετο …………………………………. β) επίρρημα Πολύ κρύο έκανε σήμερα. α) επίθετο …………………………………. β) επίρρημα Το ρόφημα που ήπια είχε πολλή ζάχαρη. α) επίθετο …………………………………. β) επίρρημα
  • 26.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 25 Κλίση των επιθέτων σε –ης, -ης, -ες Ενικός αριθμός Αρσενικό Θηλυκό Ουδέτερο Ονομαστική ο ασταθής η ασταθής το ασταθές Γενική του ασταθούς της ασταθούς του ασταθούς Αιτιατική τον ασταθή την ασταθή το ασταθές Κλητική - - - Πληθυντικός αριθμός Αρσενικό Θηλυκό Ουδέτερο Ονομαστική οι ασταθείς οι ασταθείς τα ασταθή Γενική των ασταθών των ασταθών των ασταθών Αιτιατική τους ασταθείς τις ασταθείς τα ασταθή Κλητική - - - Έτσι κλίνονται τα: αληθής, ακριβής, ατυχής, διεθνής, υγιής, ευγενής, ασθενής, δημοφιλής, συνεχής, επιμελής, επιεικής, διεθνής, ελώδης κλπ. ;
  • 27.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 26 1.Συμπληρώνω τον πίνακα. Ενικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική ο επιμελής φοιτητής η ελώδης περιοχή το ειλικρινές συναίσθημα γενική αιτιατική Πληθυντικός αριθμός αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ονομαστική γενική αιτιατική 2. Συμπληρώνω τα κενά, βάζοντας τα επίθετα στον κατάλληλο τύπο: Τα …………………………… (συνεχής) ωράρια έχουν εξαντλήσει τους υπαλλήλους. Τα τελευταία χρόνια κλιμάκια της πυροσβεστικής κάνουν …………………………… (διαρκής) προσπάθειες για να προστατέψουν …………………………… (δασώδης) περιοχές. Τα επιδόματα …………………………… (πολυμελής) οικογενειών θα δοθούν στα μέσα του Γενάρη. Ο γνωστός ηθοποιός έκανε μια …………………………… (αξιοπρεπής) εμφάνιση στην εκδήλωση προς τιμήν …………………………… (ιθαγενής). «Νους …………………………… (υγιής) εν σώματι …………………………… (υγιής)». Οι …………………………… (ευτυχής) γονείς γιόρτασαν την επιτυχία της κόρης τους. 3. Να συμπληρώσεις τα κενά των παρακάτω προτάσεων βάζοντας το επίθετο της παρένθεσης στο σωστό τύπο. α. Η κίνηση του ……………………………. (διεθνής) αεροδρομίου είναι μεγάλη. β. Μένουν σε ένα ……………………………. (πολυτελής) διαμέρισμα. γ. Τα ……………………………. (δηλητηριώδης) φίδια είναι επικίνδυνα. δ. Αρνήθηκε να περάσει από τους ……………………………. (διαρκής) ελέγχους. ε. Συγχαρητήρια για το ……………………………. (ευτυχής) γεγονός στ. Τον ……………………………. (προσεχής) μήνα θα γίνει στην Αθήνα ιατρικό συνέδριο.
  • 28.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 27 ζ. Απαγορεύτηκε ο απόπλους των πλοίων εξαιτίας των ……………………………. (θυελλώδης) ανέμων. η. Οι μαθητές πρέπει να είναι ……………………………. (συνεπής) στις υποχρεώσεις τους. 4. Συμπληρώνω τις καταλήξεις των επιθέτων: α. Δυστυχώς, αυτή τη φορά δε φάνηκαν συνεπ……… στις υποχρεώσεις τους. β. Είσαι αφελ……. αν πιστεύεις αυτές τις αστείες δικαιολογίες. γ. Ο Μηνάς είναι επιμελ…… μαθητής. Τον τελευταίο καιρό παρουσιάζει εμφαν……. πρόοδο. δ. Για ένα σωστό ξεκίνημα είναι απαραίτητο ένα πλήρ……. πρωινό. ε. Η Τροχαία διεξάγει έρευνες για να διευκρινιστούν τα ακριβ……. αίτια του δυστυχήματος. στ. Ο δυστυχ…….! Δέχτηκε τις συνέπειες της ατυχ…… συνάντησής του με το χειρότερο εχθρό του. 5. Συμπληρώνω τα κενά με τον σωστό τύπο του επιθέτου και έπειτα το μεταφέρω στον άλλον αριθμό. Μεταφορά στον άλλον αριθμό α. πετρώδης το ………………………. έδαφος β. ακριβής οι ………………………. υπολογισμοί γ. ελώδης των………………………. περιοχών δ. διεθνής τους ………………………. αερολιμένες ε. καταρρακτώδης τις………………………. βροχές στ. επικερδής την ………………………. επιχείρηση ζ. οινοπνευματώδης το………………………. ποτό
  • 29.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 28 Επίθετα– Επιθετικοί προσδιορισμοί Οι λέξεις που συνοδεύουν τα ουσιαστικά και φανερώνουν τι λογής είναι το ουσιαστικό, δηλαδή την ποιότητα ή την ιδιότητά τους, λέγονται επίθετα. Τα επίθετα όταν προσδιορίζουν ουσιαστικά ονομάζονται επιθετικοί προσδιορισμοί. Τα επίθετα συνήθως: Φανερώνουν δηλαδή πράγματα για τα ουσιαστικά που συνοδεύουν όπως: α. ύλη (π.χ. ξύλινη καρέκλα, κρυστάλλινο βάζο, ασημένιο κηροπήγιο), β. μέγεθος (π.χ. μικρό δωμάτιο, φαρδύς διάδρομος, ) γ. σχήμα (π.χ. τετράγωνο τραπέζι, στρογγυλή πιατέλα), δ. θέση/τόπο/προέλευση (π.χ. ανατολική πλευρά, δυτική πρόσοψη, βουνίσιος αέρας), ε. χρώμα (π.χ. κόκκινα τριαντάφυλλα, χρυσαφένια μαλλιά), στ. χρόνο (π.χ. αυριανή μέρα, σύγχρονα κτίρια), ζ. ποσό (π.χ. πολύς κόσμος, λίγα έπιπλα), η. κατάσταση (π.χ. γαλήνια θάλασσα, άγριο ζώο) κ.ά. Μερικά παραδείγματα είναι τα εξής: όμορφη γυναίκα, επιβλητικό κτίσμα, νευρικός άνθρωπος, ευχάριστη δουλειά κ.ά. Μας δίνουν περισσότερες πληροφορίες για κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αυτού που περιγράφεται. Αποδίδουν κάποιο σχόλιο γι΄ αυτό που περιγράφεται. 1 2
  • 30.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 29 Εκτός από τα επίθετα, ως επιθετικοί προσδιορισμοί μπορούν να χρησιμοποιηθούν και κάποια προθετικά σύνολα, λέξεις δηλαδή που συνοδεύονται από κάποια πρόθεση (κυρίως τις προθέσεις από, για, με, χωρίς) Του χάρισε ένα σκούφο από μαλλί. (= μάλλινο) Πήρε άδεια για ένα μήνα. (= μηνιαία) Είναι άνθρωπος με σύνεση. (= συνετός) Είναι άνθρωπος χωρίς πείρα. (= άπειρος) Ως επιθετικοί προσδιορισμοί μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν και άλλες λέξεις. ✓ αντωνυμίες → π.χ. Ήταν και κάποια άλλα παιδιά μαζί τους. ✓ αριθμητικά → π.χ. Αγόρασε δύο βιβλία. ✓ μετοχές → π.χ. Ήταν ένα σκουριασμένο τρίποδο. ✓ ουσιαστικά που δηλώνουν ηλικία, επάγγελμα, εθνικότητα → π.χ. Στο κατάστρωμα εμφανίστηκε ο Άγγλος ναύαρχος. ✓ ονόματα γεωγραφικών ή χρονικών όρων ή φυσικών φαινομένων → π.χ. Το καράβι διέσχισε το Αιγαίο πέλαγος. ✓ επίρρημα με άρθρο → π.χ. Κοίταζαν το απέναντι βουνό. 1. Να συμπληρώσεις τα κενά των παρακάτω προτάσεων με τα επίθετα που σχηματίζονται από τα ρήματα που βρίσκονται στις παρενθέσεις. α. Περπατούσε και μιλούσε στο ………………………… (κινώ) τηλέφωνο. β. Σηκώθηκε και μας έδειξε μια καινούρια…………………………….(χορεύω) φιγούρα. γ. θα έπαιζε με τον πιο ……………………………….(μισώ) αντίπαλο. δ. Η ανεμοβλογιά είναι……………………………………(κολλώ) ασθένεια. ε. Της πρόσφερε ένα μπουκέτο………………………………………..(ευωδιάζω) τριαντάφυλλα. στ. Καθίσαμε όλοι στο τραπέζι και απολαύσαμε ένα………………………………..(χορταίνω) γεύμα. ζ. Η ταινία που είδαμε χτες ήταν……………………………………(φαντάζω). • φανερώνου
  • 31.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 30 2.Να συμπληρώσεις τα κενά των παρακάτω προτάσεων επιλέγοντας το κατάλληλο επίθετο από την παρακάτω λίστα προσέχοντας το γένος, τον αριθμό και την πτώση. μεγάλος, κλασικός, εθνικός, κεφαλαίος, κυκλοφοριακός, αδιάκοπος, παγκόσμιος, αρχαίος α. Το άλμα εις ύψος, ο Μαραθώνιος και η σκυταλοδρομία είναι αγωνίσματα του …………………. αθλητισμού. β. Όταν γράφουμε με ……………………………. γράμματα, δε βάζουμε τόνους. γ. Τα έργα των …………………………………Ελλήνων έμειναν αθάνατα στο πέρασμα των αιώνων. δ. Η πόλη μας έχει αρχίσει ν' αντιμετωπίζει ……………………... πρόβλημα. ε. Ο Ανδρέας Συγγρός είναι ένας από τους ………………………. ευεργέτες μας. στ. Οι …………………………………… προσπάθειες του έφεραν αποτέλεσμα. ζ. Η είδηση για το θάνατο του πάπα προκάλεσε ………………… συγκίνηση. 3. Να υπογραμμίσεις τους επιθετικούς προσδιορισμούς που υπάρχουν στις παρακάτω προτάσεις. α. Ήταν μια φτωχή, βασανισμένη γυναίκα β. Η προσωρινή κυβέρνηση ανακοίνωσε τα νέα οικονομικά μέτρα γ. Η εκπαιδευμένη αρκούδα άρχισε καινούρια αστεία καμώματα δ. Ήρθαν καταπάνω μας τρεις αρματωμένες βάρκες. ε. Έσκαβαν μεγάλους λάκκους για να εγκαταστήσουν τους τεράστιους πλαστικούς σωλήνες ύδρευσης. στ. Νοίκιασαν ένα διώροφο σπίτι κοντά σε μια παραθαλάσσια περιοχή. 4. Να μετασχηματίσεις τις παρακάτω φράσεις όπως στο παράδειγμα. τσάντα από δέρμα δερμάτινη τσάντα βάζο από πηλό ………………………………………. μαθητής με κέφι ………………………………………. σκεύη από μπρούντζο ………………………………………. ζήτημα που αφορά το έθνος ………………………………………. τραγουδιστής με ταλέντο ………………………………………. αναρριχητής με θάρρος ……………………………………….
  • 32.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 31 Συλλαβισμός Ας θυμηθούμε τους κανόνες συλλαβισμού ξανά… • Ένα φωνήεν μπορεί να αποτελέσει μόνο του μια συλλαβή. Αντίθετα ένα ή περισσότερα σύμφωνα δεν μπορούν να αποτελέσουν μόνα τους μια συλλαβή. Χρειάζονται οπωσδήποτε και φωνήεν. Ι-ω-α-κείμ, α-έ-ρας, θρα- νί-ο, πόρ-τα ΚΑΝΟΝΑΣ 1 • Ένα σύμφωνο ανάμεσα σε δυο φωνήεντα συλλαβίζεται με το δεύτερο φωνήεν, όχι με το πρώτο. έ-χω, θέ-λω, πα-ρά-θυ-ρο ΚΑΝΟΝΑΣ 2 • Τα δίψηφα φωνήεντα (αι, ει, οι, υι, ου) οι δίφθογγοι και οι συνδυασμοί αυ, ευ στο συλλαβισμό λογαριάζονται σαν ένα φωνήεν. αί-μα, νε-ράι-δα, ά-πια-στος, ναύ-της ΚΑΝΟΝΑΣ 3 • Δύο ή περισσότερα σύμφωνα ανάμεσα σε δύο φωνήεντα συλλαβίζονται με το δεύτερο φωνήεν, αν αρχίζει απ’ αυτά ελληνική λέξη. βι-βλί-ο (βλέπω), τε-τρά-δι-ο (τρία) • Αλλιώς χωρίζονται και το πρώτο σύμφωνο πάει με το προηγούμενο φωνήεν, ενώ το δεύτερο (ή και τρίτο) με το ακόλουθο φωνήεν. πόρ-τα, βαθ-μός, άν-θρω-πος (δεν υπάρχει ελληνική λέξη που να ξεκινά με ρτ- θμ- ή νθρ-) ΚΑΝΟΝΑΣ 4 • Τα όμοια σύμφωνα χωρίζονται, δηλαδή το πρώτο πάει με το φωνήεν που προηγείται και το δεύτερο με το φωνήεν που ακολουθεί. φεγ-γάρι, σύν-νεφο ΚΑΝΟΝΑΣ 5 ;
  • 33.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 32 1.Χωρίζω σε συλλαβές τις παρακάτω λέξεις : νεαρός: ……………………………..…………. ουσιαστικό: ………………………………………. ποίημα: ……………………………..…………. αγγίζω : ……………………………….……………. ανάγκη: …………………………..……………. γέννηση: ………………………………..…………. είδηση: ………………………..………………. αύριο : ………………………………….…………. αρχηγός: ………………………………………. εκστρατεία: …………………………..…………. πρέπει : …………………………..……………. βαλίτσα: ………………………………….………. 2. Κυκλώνω τις λέξεις που είναι σωστά χωρισμένες σε συλλαβές : κου – ρτί – να στά – βλος ε – βδο – μά – δα λά – μπει παρ– κά – ρι– σμα στάβ – λος εβ – δο – μά – δα λάμ – πει πάσ – τα έλε – γχος ά – δει – α καη –μός πά – στα έ – λεγ – χος ά – δεια κα – η – μός Δίφθογγοι είναι δύο φωνήεντα μαζί που αποτελούνται από ένα φωνήεν και κάποιο «ι» μετά, για παράδειγμα αϊ, αη, οϊ, οη, κλπ. πχ. αηδόνι, βοήθα
  • 34.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 33 3. Χωρίζω σε συλλαβές τις παρακάτω λέξεις : παραμύθι → πα-ρα-μύ-θι Σάββατο → ταξίδι → απόγευμα → συλλαβή → ανοίγω → πιάτα → αμπέλι → 4. Χαρακτηρίζω τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασμένες. α. (………) Οι συλλαβές έχουν ως βάση τα φωνήεντα. β. (………) Ένα ή περισσότερα σύμφωνα δεν μπορούν να αποτελέσουν μόνα τους μια συλλαβή. γ. (………) Τα όμοια σύμφωνα δεν χωρίζονται. δ. (………) Τα δίψηφα φωνήεντα χωρίζονται (αι, ει, οι, ου, υι). ε. (………) Μερικοί δίφθογγοι είναι αϊ, αη, οϊ, οη. στ. (………) Τρία σύμφωνα ανάμεσα σε δυο φωνήεντα συλλαβίζονται με το επόμενο φωνήεν, όταν αρχίζει ελληνική λέξη τουλάχιστον από τα δύο πρώτα. ζ. (………) Στη λέξη ά-κρη το «κρ» είναι στην ίδια συλλαβή με το -η γιατί υπάρχει ελληνική λέξη που να ξεκινάει με τα δυο αυτά σύμφωνα. η. (………) Ένα σύμφωνο ανάμεσα σε δυο φωνήεντα συλλαβίζεται με το πρώτο φωνήεν (παρ-ά-θυ-ρο)
  • 35.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 34 Κυριολεξία- Μεταφορά – Παρομοίωση λέγεται το σχήμα λόγου στο οποίο η λέξη χρησιμοποιείται με την πραγματική της σημασία. Η Ρίτσα αγόρασε ένα χρυσό κόσμημα. έχουμε όταν χρησιμοποιείται μια λέξη με αλλαγμένη σημασία, η οποία όμως συνδέεται με την πραγματική της σημασία. Αυτά τα εμπόδια είναι βουνό για εμένα. (μεταφορά) Με μεταφορική σημασία χρησιμοποιούμε όχι μόνο λέξεις αλλά και φράσεις ολόκληρες. Τον έχω μες στην καρδιά μου → τον αγαπώ πάρα πολύ Έφτασε ο κόμπος στο χτένι → δεν αντέχω άλλο είναι το σχήμα λόγου που μας δείχνει ότι κάτι μοιάζει με κάτι άλλο. Για την παρομοίωση χρησιμοποιούμε τη λέξη σαν, όπως, λες και. Μόλις τον είδε, χύθηκε πάνω του σαν το γεράκι. Μου φάνηκε αδύνατος όπως το σκιάχτρο. Είναι κατακόκκινος λες και είναι ντομάτα.
  • 36.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 35 1. Σημειώνω Κ για τις φράσεις που χρησιμοποιούνται κυριολεκτικά και Μ για όσες χρησιμοποιούνται μεταφορικά: α. (……) Ο καφές ήταν πικρός. β. (……) Έμαθε την πικρή αλήθεια. γ. (……) Πάρε το βιβλίο που βλέπεις δεξιά σου. δ. (……) Τα μυαλά του έχουν πάρει αέρα. ε. (……) Η βιβλιοθήκη ξεχειλίζει από βιβλία. στ. (……) Ο χυμός ξεχείλισε από το ποτήρι. ζ. (……) Ο καιρός ήταν γλυκός σήμερα. η. (……) Της άνοιξε την καρδιά του. θ. (……) Άνοιξε την κονσέρβα με ανοιχτήρι. ι. (……) Φορούσε χρυσό περιδέραιο. 2. Γράφω Κ για την κυριολεξία και Μ για τη μεταφορά δίπλα σε κάθε φράση : _____κοφτερό μαχαίρι _____ κοφτερό μυαλό _____πικρός καφές _____ πικρό νέο _____ βαρύς ύπνος _____βαρύς σάκος _____κρύο χαμόγελο _____ κρύο φαγητό _____ γλυκιά ζωή _____ γλυκιά καραμέλα _____ μαύρη γάτα _____ μαύρη ψυχή _____ πικρά χόρτα _____ πικρά λόγια _____ κρύο αστείο 3. Στο παρακάτω κείμενο να υπογραμμίσετε και να γράψετε (Π) πάνω από τις παρομοιώσεις και (Μ) πάνω από τις μεταφορές. Είχε οργώσει την αγορά για να βρει τα φρούτα που της ζήτησε και του μίλησε με σκληρά λόγια όταν τον είδε. Για άλλη μια φορά είχε γίνει καπνός! Πρωί πρωί σηκώθηκε από το κρεβάτι και έφυγε σαν κλέφτης. Το απόγευμα γύρισε κουρασμένος και έπεσε σε βαθύ ύπνο. Τώρα, σαν την είδε, έκανε τον αδιάφορο. Την κοιτούσε σαν να μην ήταν εκεί και το βλέμμα του ταξίδευε σαν χαμένο.
  • 37.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 36 4.Εξηγώ τι σημαίνουν οι παρακάτω μεταφορικές φράσεις: Πετά στα σύννεφα. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. Φούντωσε ο καβγάς. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. Ποιος του φούσκωσε τα μυαλά; …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. Άπονη καρδιά. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 5. Φτιάχνω παρομοιώσεις με τα ζευγάρια των προτάσεων. Ο Σχορτσιανίτης είναι ψηλός και χοντρός. Ο γίγαντας είναι ψηλός και χοντρός. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. Ο δρόμος είναι γλιστερός. Ο πάγος είναι γλιστερός. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. Το πρόσωπό του είναι λαμπερό. Ο ήλιος είναι λαμπερός. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. Η Αργυρώ τρέχει πολύ γρήγορα. Το ζαρκάδι τρέχει πολύ γρήγορα. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 6. Αντιστοιχίζω τις παρομοιώσεις σωστά. μάγουλα • • σαν πούπουλο μέση σαν • • κισσός ελαφρύς • • σαν μήλο τυλίγεται • • σαν το θεριό δυνατός • • σαν δαχτυλίδι άγριος • • σαν τον Ηρακλή
  • 38.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 37 7. Σχηματίζω παρομοιώσεις, βάζοντας την κατάλληλη λέξη στα κενά των προτάσεων. Είναι πονηρός σαν ………………………………………………………. . Είναι σκληρός λες και είναι ………………………………………………………. . Είναι ελαφρύς σαν ………………………………………………………. . Ο Αντώνης και η Ροδούλα μαλώνουν σαν ………………………………………………………. . Έχει πολύ ελαφρύ ύπνο. Κοιμάται σαν ………………………………………………………. . Κολυμπά πολύ ωραία λες και είναι ………………………………………………………. . Είναι ψηλός και λεπτός σαν ………………………………………………………. . Είναι εργατικός σαν το ………………………………………………………. .
  • 39.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 38 Οχρόνος στον λόγο μας - Χρονικοί προσδιορισμοί Σε μια πρόταση μπορούμε να δείξουμε τον χρόνο με τους παρακάτω τρόπους. Ρήματα σε όλους τους χρόνους • Οι χρόνοι των ρημάτων αναφέρονται στο παρελθόν, στο παρόν και στο μέλλον. • Παρελθόν → Έγραφα όλο το απόγευμα. • Παρόν → Γράφω τις ασκήσεις μου. • Μέλλον →Θα γράψω εξετάσεις. Χρονικά επιρρήματα • Άκλιτες λέξεις που δείχνουν χρόνο (τώρα, πριν, χτες, αύριο, πέρσι, φέτος, ποτέ, μετά κ.τ.λ) • Χτες δεν πήγα σχολείο. Χρονικές προτάσεις • Δευτερεύουσες προτάσεις που εισάγονται με χρονικούς συνδέσμους (όταν, σαν, ενώ, καθώς, αφού, αφότου, πριν, μόλις, προτού, ώσπου, ωσότου, όποτε) και δηλώνουν χρόνο. • Όταν τελειώσουμε τις εξετάσεις, θα το γιορτάσουμε. Ουσιαστικά μαζί με το άρθρο • Ουσιαστικά σε αιτιατική ή γενική και πολύ σπάνια σε ονομαστική πτώση. • Το καλοκαίρι θα πάμε για διακοπές στην Χαλκιδική. • Το μεσημέρι θα φύγω. Φράσεις με προθέσεις που δηλώνουν χρόνο • Αποτελούνται από μια ή περισσότερες προθέσεις (με, σε, για, ως, προς, μετά, παρά, αντί, από, κατά, δίχως, χωρίς, ίσαμε) που μπαίνουν μπροστά από ονόματα. • Διακόπτουμε και θα συνεχίσουμε σε μία ώρα. • Για κάμποσα λεπτά στάθηκε ακίνητος. Επιρρηματικές εκφράσεις • Φράσεις που ξεκινούν με χρονικό επίρρημα και μπορεί να περιλαμβάνουν και πρόθεση. • Άνοιξε το κατάστημα πριν από λίγο. • Μέχρι το βράδυ θα έχω έρθει.
  • 40.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 39 1. Υπογραμμίζω τα χρονικά επιρρήματα στις παρακάτω προτάσεις. α. Ο θείος θα έρθει από την Αμερική μεθαύριο. β. Κάπου κάπου χρειάζεται να κάνουμε αυτοκριτική για να γινόμαστε καλύτεροι. γ. Δε σου ζήτησα ποτέ να κάνεις αυτό που έκανες χθες. δ. Φέτος πήγαμε διακοπές στη Σκιάθο, ενώ πέρυσι ήμαστε στην Αντίπαρο. ε. Το τρένο ξεκίνησε στις οχτώ και ταξίδευε ολονυχτίς για να φτάσει στον προορισμό του. 2. Υπογραμμίζω τους εμπρόθετους προσδιορισμούς του χρόνου. α. Θα βρίσκεται στο γραφείο ως αργά. β. Από κείνη τη χρονιά δεν ξαναπήγε στο νησί. γ. Βγήκαμε βόλτα κατά το απογευματάκι, αφού ο Νίκος μας είχε τηλεφωνήσει από νωρίς. δ. Μετά την ταινία θα μαζευτούμε στο σπίτι της Μαρίας για φαγητό. ε. Θα τα ξαναπούμε σε λίγες μέρες. 3. Υπογραμμίζω με πράσινο τις αιτιατικές του χρόνου και με κόκκινο τις γενικές του χρόνου. α. Πέρασε το καλοκαίρι και τελικά δεν πήγαμε στο χωριό. β. Ήταν ξημερώματα Σαββάτου όταν μάθαμε τα άσχημα νέα. γ. Αλλάξαμε τα εισιτήρια και θα φύγουμε την ερχόμενη Κυριακή. δ. Τις ώρες αυτές που περιμένουμε θα μπορούσαμε να κανονίσουμε τις δουλειές του μήνα που έρχεται. ε. Η σοδειά της χρονιάς ήταν αρκετά ικανοποιητική. 4. Υπογραμμίζω τις δευτερεύουσες χρονικές προτάσεις. α. Αφότου γυρίσαμε από τη δουλειά, δε βγήκαμε από το σπίτι. β. Ο γάτος μου κόντευε τα τρία, όταν ένα μεσημέρι δε με περίμενε στην πόρτα. γ. Έφυγε μόλις άρχισε να βρέχει. δ. Αλλά, προτού φύγεις, λύσε τις ασκήσεις. ε. Δε θα φύγουμε από εδώ έως ότου λυθεί το ζήτημα.
  • 41.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 40 5.Να αντιστοιχίσετε τις δύο στήλες ανάλογα με το είδος του χρονικού προσδιορισμού Χθες ● ● ουσιαστικό Μόλις νύχτωσε ● Το μεσημέρι ● Το βράδυ ● ● επίρρημα Φέτος ● Πριν ● Αφού περάσω ● ● χρονική πρόταση 6. Υπογραμμίζω τους χρονικούς προσδιορισμούς και επιλέγω με ποιον τρόπο εκφράζονται. Το καλοκαίρι πήγα διακοπές στην Άνδρο. α) επίρρημα β) χρονική πρόταση γ) χρονική πρόταση δ) όνομα σε αιτιατική Όταν νύχτωνε, γυρνούσαμε στο σπίτι. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση Θα γράψω τις ασκήσεις μου. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) ρήμα σε μέλλοντα δ) χρονική πρόταση Φέτος η παρέα ήταν πιο μεγάλη. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση Σε μια εβδομάδα τα σχολεία θα ανοίξουν. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση Μέσα σε μια μέρα θα έπρεπε να έχει γράψει την έκθεση. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση Κάποτε η Μελίνα πήγαινε σε ωδείο. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση Μέχρι του χρόνου, θα έχει χτιστεί το νέο κτήριο. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση Όταν πήγαινα στη Λέσβο, συνάντησα στο καράβι τον πρωθυπουργό. α) επίρρημα β) φράση με πρόθεση γ) επιρρηματική φράση δ) χρονική πρόταση
  • 42.
  • 43.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 42 Ενεργητικήκαι παθητική σύνταξη Τι είναι οι διαθέσεις του ρήματος; Διάθεση είναι μια ιδιότητα του ρήματος με την οποία φαίνεται αν το υποκείμενο ενεργεί ή δέχεται μια ενέργεια ή βρίσκεται σε μια κατάσταση. • Ενεργητική διάθεση έχουν τα ρήματα που δείχνουν πως το υποκείμενο ενεργεί. • Παθητική διάθεση έχουν τα ρήματα που δείχνουν πως το υποκείμενο δέχεται μια ενέργεια, παθαίνει κάτι από κάποιον άλλον. Α) Ενεργητική σύνταξη έχουμε όταν το ρήμα της πρότασης έχει ενεργητική διάθεση. Παραδείγματα ενεργητικής σύνταξης: Υποκείμενο Ρήμα Αντικείμενο Ο Ηλίας πίνει (ενεργητική φωνή) νερό. Η Μαρία φοβάται (παθητική φωνή) τις γάτες. Δεν πρέπει να μπερδεύουμε την ενεργητική φωνή με την ενεργητική διάθεση. Τα περισσότερα ρήματα με ενεργητική διάθεση ανήκουν στην ενεργητική φωνή. Όμως υπάρχουν και κάποια ρήματα παθητικής φωνής που έχουν ενεργητική διάθεση (π.χ. εργάζομαι, περιποιούμαι, θυμάμαι).
  • 44.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 43 Β) Παθητική σύνταξη έχουμε, όταν το ρήμα της πρότασης έχει παθητική διάθεση. Αυτός που κάνει την ενέργεια δηλώνεται με το ποιητικό αίτιο, που αποτελείται από την πρόθεση από + αιτιατική πτώση ονόματος ή αντωνυμίας. Παραδείγματα παθητικής σύνταξης: Υποκείμενο Ρήμα Ποιητικό αίτιο Οι μαθητές διδάσκονται από τον δάσκαλο. Η είδηση ακούστηκε από όλους. Δεν πρέπει να μπερδεύουμε την παθητική φωνή με την παθητική διάθεση. Τα περισσότερα ρήματα με παθητική διάθεση ανήκουν στην παθητική φωνή, δηλαδή έχουν κατάληξη –μαι. Όμως υπάρχουν και κάποια ρήματα που, αν και ανήκουν στην ενεργητική φωνή, έχουν παθητική διάθεση. Το κερί σβήνει από τον αέρα (ενεργητική φωνή αλλά παθητική διάθεση). Μετατροπή ενεργητικής σύνταξης σε παθητική Πως μετατρέπουμε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική • Το ρήμα ενεργητικής διάθεσης γίνεται ρήμα παθητικής διάθεσης. • Το άμεσο αντικείμενο της ενεργητικής σύνταξης γίνεται υποκείμενο στην παθητική σύνταξη (αιτιατική → ονομαστική). • Το υποκείμενο της ενεργητικής σύνταξης γίνεται ποιητικό αίτιο στην παθητική σύνταξη (ονομαστική → από + αιτιατική). Πως μετατρέπουμε την παθητική σύνταξη σε ενεργητική • Το ρήμα της πρότασης από παθητικό γίνεται ενεργητικό. • Το ποιητικό αίτιο του παθητικού ρήγματος γίνεται υποκείμενο ( από + αιτιατική → ονομαστική). • Το υποκείμενο του παθητικού ρήματος γίνεται αντικείμενο του ενεργητικού ρήματος (ονομαστική → αιτιατική).
  • 45.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 44 ΥποκείμενοΡήμα Αντικείμενο Οι φύλακες απαγορεύουν τη φωτογράφιση. Υποκείμενο Ρήμα Ποιητικό αίτιο Η φωτογράφιση απαγορεύεται από τους φύλακες. Η πρόθεση από + αιτιατική δεν είναι πάντοτε ποιητικό αίτιο. Μπορεί να είναι επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός και να δηλώνει απομάκρυνση, προέλευση, αιτία, κ.ά. Δεν έγραψε καλά από απροσεξία. (προσδιορισμός της αιτίας) Κατάγονται από την Καλαμάτα. (προσδιορισμός της προέλευσης) 1. Γράφω δίπλα σε καθεμία από τις προτάσεις που ακολουθούν αν έχει ενεργητική ή παθητική σύνταξη: α. Σε μερικά μουσεία οι επισκέπτες πληρώνουν εισιτήριο. (…………………..…..……) β. Δεν ανοίχτηκε ακόμη η διαθήκη του παππού. (…………………..…..……) γ. Οι μαθητές της έκτης τάξης άνοιξαν λογαριασμό στην τράπεζα. (…………………..…..……) δ. Τα αποδυτήρια του γηπέδου χτίστηκαν χωρίς άδεια. (…………………..…..……) ε. Οι φίλοι επηρέασαν τη συμπεριφορά του. (…………………..…..……) στ. Η πόλη της Πάτρας έχει στολιστεί για τις Απόκριες. (…………………..…..……) Ενεργητική σύνταξη Παθητική σύνταξη
  • 46.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 45 2. Οι παρακάτω προτάσεις έχουν ενεργητική σύνταξη. Τις ξαναγράφω μετατρέποντας τη σύνταξη σε παθητική. α. Τα φώτα ενός αυτοκινήτου φώτισαν τον δρόμο. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. β. Η σφαίρα τραυμάτισε τον αστυνομικό στο πόδι. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. γ. Οι Γερμανοί κατέστρεψαν πολλές πόλεις της Ρωσίας. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. δ. Ο Ιταλός πρεσβευτής έδωσε τελεσίγραφο στον Έλληνα πρωθυπουργό. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. ε. Οι Τούρκοι πυρπόλησαν τη Σμύρνη. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. στ. Οι λάμπες φωτίζουν τον δρόμο της γειτονιάς μου. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. 3. Οι προτάσεις που ακολουθούν έχουν παθητική σύνταξη. Τις ξαναγράφω μετατρέποντας τη σύνταξη σε ενεργητική: α. Το έγκλημα εξιχνιάστηκε από την αστυνομία. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. β. Πολλά χρήματα δόθηκαν από την κυβέρνηση στους σεισμοπαθείς. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. γ. Οι ηθοποιοί αγαπιούνται από το κοινό. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. δ. Πολλές ασθένειες θεραπεύονται από τα νέα φάρμακα. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. ε. Τα μονοπάτια καλύφτηκαν από το χιόνι. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. στ. Οι ελιές μαζεύτηκαν από ξένους εργάτες. ……………………………………………………………………………………………………………………….……………….................. ζ. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από επαγγελματία φωτογράφο. ……………………………………………………………………………………………………………………….………………..................
  • 47.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 46 4.Χαρακτηρίζω το είδος της σύνταξης των παρακάτω προτάσεων, σημειώνοντας Χ στη σωστή στήλη. ΣΥΝΤΑΞΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΠΑΘΗΤΙΚΗ Οι δράστες εντοπίστηκαν στην ανατολική ορεινή Αρκαδία από την αστυνομία. Το Διμήνι, ένας νεολιθικός οικισμός, κατοικήθηκε από 200 ή 300 άτομα. Το θέατρο τέχνης ιδρύθηκε από τους κατοίκους της περιοχής. Η πόλη ισοπεδώθηκε από τον ισχυρό σεισμό. Τα καιρικά φαινόμενα προκάλεσαν προβλήματα στις συγκοινωνίες. Το σχολείο μας δημιούργησε νέο τμήμα ρομποτικής. Ο διευθυντής εντυπωσιάστηκε από την χορωδία του σχολείου. Η νέα ρομποτική σκούπα καθαρίζει αποτελεσματικά το σπίτι σας! Ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου αναζητείται ακόμη από τους αρχαιολόγους. 5. Με τις παρακάτω λέξεις σχηματίζω μια πρόταση με ενεργητική σύνταξη και μια με παθητική. στέλνω Ενεργητική σύνταξη: …………………………………………………………………………………………………….………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………….. Παθητική σύνταξη: …………………………………………………………………………………………………………………….…… ………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………….. συζητώ Ενεργητική σύνταξη: …………………………………………………………………………………………………….………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………….. Παθητική σύνταξη: …………………………………………………………………………………………………………………….…… ………………………………………………………………………………………………………………………………………….……………..
  • 48.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 47 Ρήματα που σχηματίζονται όπως και στα αρχαία ελληνικά Μερικά ρήματα -κυρίως σύνθετα- σχηματίζουν το γ’ ενικό και πληθυντικό παθητικού αορίστου χρησιμοποιώντας τύπους από τα αρχαία ελληνικά. Τα ρήματα αυτά ονομάζονται λόγια. Μερικά ρήματα είναι τα εξής: Ρήματα με β΄ συνθετικό το βαίνω (στον αόριστο γίνεται έβην) συμβαίνει συνέβη συνέβησαν επεμβαίνω επενέβη επενέβησαν παρεμβαίνω παρενέβη παρενέβησαν Ρήματα με β΄ συνθετικό το λαμβάνομαι (στον αόριστο γίνεται ελήφθην) καταλαμβάνομαι κατελήφθη κατελήφθησαν συλλαμβάνομαι συνελήφθη συνελήφθησαν Ρήματα με β΄ συνθετικό το άγομαι (στον αόριστο γίνεται ήχθην) εισάγομαι εισήχθη εισήχθησαν προσάγομαι προσήχθη προήχθησαν Ακόμα τα εξής ρήματα: αναδεικνύομαι ανεδείχθη (αναδείχτηκε) ανεδείχθησαν (αναδείχτηκαν) συντρίβομαι συνετρίβη συνετρίβησαν στέλνομαι εστάλη (στάλθηκε) εστάλησαν (στάλθηκαν) καθίσταμαι κατέστη κατέστησαν Ενεστώτας Γ ενικό Αόριστος Γ πληθυντικό
  • 49.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 48 1.Συμπληρώνω τις στήλες του πίνακα ακολουθώντας το παράδειγμα. Ανάλυση σε συνθετικά μέρη Αόριστος Ενεστώτας Αόριστος γ’ ενικό γ΄ πληθυντικό συμβαίνω συν + βαίνω συν + έβη συνέβη συνέβησαν αποβαίνω απάγομαι εξάγομαι προσλαμβάνομαι αντιλαμβάνομαι προστρίβομαι 2. Συμπληρώνω τα κενά βάζοντας το ρήμα της παρένθεσης στο σωστό πρόσωπο και χρόνο. Το περασμένο Σάββατο ……………………………………… (συμβαίνει) ένα ατύχημα στη λεωφόρο Ποσειδώνος. Ένα αυτοκίνητο ……………………………………… (παραβαίνω) τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας παραβιάζοντας το απαγορευτικό σήμα, με αποτέλεσμα να συγκρουστεί με άλλο διερχόμενο αυτοκίνητο. Μετά το ατύχημα, ο υπαίτιος οδηγός ……………………………………… (συλλαμβάνομαι) και οδηγήθηκε στο αστυνομικό τμήμα. Ο τραυματίας οδηγός ……………………………………… (εισάγομαι) στο νοσοκομείο για προληπτικούς λόγους. 3. Συμπληρώνω γράφοντας τα ρήματα στον αόριστο: α. ……………………………. (επεμβαίνω) ο δάσκαλος για να τους χωρίσει. β. Ύστερα από όσα ……………………………. (συμβαίνω) δε νομίζω ότι έχουμε να πούμε κάτι άλλο. γ. Τελικά ο Αλέξης ……………………………. (αποδεικνύομαι) πολύ ζωηρός. δ. Το κοινό ……………………………. (καταλαμβάνομαι) από τρόμο μόλις άκουσε για την πυρκαγιά. ε. Για να λυθεί το ζήτημα ……………………………. (παρεμβαίνω) ο πατέρας. στ. Δεκάδες χιλιάδες τέτοια επικίνδυνα προϊόντα ……………………………. (εισάγομαι) στη χώρα μας τους τελευταίους μήνες.
  • 50.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 49 4. Γράφω από ποιο ρήμα προέρχονται οι παρακάτω λόγιοι τύπου αορίστου. Έπειτα με τη βοήθεια λεξικού γράφω τη σημασία τους. ενεστώτας σημασία ρήματος α. επενέβη ……………………………. ……………………………………………………………………..... β. προέβησαν ……………………………. ………………………………………………………………..……… γ. προήχθη ……………………………. …………………………………………………………..……..……. δ. υπέστη ……………………………. …………………………………………………………...…………… ε. κατέστησαν ……………………………. ………………………………………………………………………… 5. Εντοπίζω στο κρυπτόλεξο 7 ρήματα από τα αρχαία ελληνικά και ύστερα βρίσκω από ποιο ρήμα σχηματίζονται (σε α’ ενικό οριστικής ενεστώτα). Κ Ι Δ Φ Μ Β Ο Φ Α Ο Φ Π Ε Λ Σ Α Π Δ Μ Γ Ο Β Ο Σ Μ Λ Η Π Σ Υ Ν Ε Λ Η Φ Θ Η Σ Η Θ Φ Ο Ε Ι Σ Η Χ Θ Η Υ Ι Φ Η Ο Δ Β Β Τ Α Ι Ι Σ Φ Ζ Θ Κ Β Ι Φ Ι Α Σ Δ Α Φ Ε Θ Η Α Ι Δ Ε Μ Λ Π Ι Π Β Μ Σ Ν Π Α Ρ Ε Β Η Ν Υ Φ Α Ο Υ Ζ Κρυμμένο ρήμα Προέρχεται από το ρήμα
  • 51.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 50 Μεταβατικά– αμετάβατα – συνδετικά ρήματα Το υποκείμενο Υποκείμενο είναι η λέξη (ή το σύνολο λέξεων) που φανερώνει ή δηλώνει ποιος ή ποιοι ενεργούν ή παθαίνουν κάτι ή βρίσκονται σε μία κατάσταση ή έχουν κάποια ιδιότητα. Το χαρτί τσαλακώθηκε. (Ποιο τσαλακώθηκε; Το χαρτί) Όσοι ήρθαν πρώτοι να πάνε αριστερά. (Ποιοι να πάνε αριστερά; Όσοι ήρθαν πρώτοι) Το υποκείμενο μπορεί να είναι: α) ουσιαστικό → Ο Λευτέρης μιλά. β) αντωνυμία → Εγώ έδωσα τα κλειδιά. γ) επίθετο ή κλιτή μετοχή με άρθρο → Οι εργαζόμενοι θα απεργήσουν. δ) άλλο μέρος του λόγου ή φράση με άρθρο → Το ότι γύρισε στην ομάδα είναι σημαντικό. ε) εξαρτημένη πρόταση όταν το ρήμα της πρότασης είναι απρόσωπο → Απαγορεύεται να χρησιμοποιείτε κινητά τηλέφωνα. Πρέπει να μιλάτε λιγότερο. στ) δευτερεύουσα αναφορική πρόταση (προτάσεις που αρχίζουν με το όποιος, όσος κλπ.) → Όσοι τερματίσουν πρώτοι θα βραβευτούν. Το υποκείμενο: Βρίσκεται πάντα σε ονομαστική πτώση. Δε χωρίζεται από το ρήμα με κόμμα. Για να βρούμε το υποκείμενο του ρήματος, ρωτάμε ποιος ή τι κάνει / παθαίνει αυτό που δηλώνει το ρήμα της πρότασης.
  • 52.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 51 Το αντικείμενο Αντικείμενο είναι η λέξη ή η φράση στην οποία μεταβιβάζεται η ενέργεια του ρήματος της πρότασης. Φοβάται μήπως έχει ξεχάσει τα βιβλία του. (Τι φοβάται; μήπως έχει ξεχάσει τα βιβλία του) Ο δάσκαλος βοηθά τον μαθητή. (Τι/Ποιον βοηθά; τον μαθητή) Το αντικείμενο μπορεί να είναι: α) ουσιαστικό (κύριο ή κοινό όνομα) → Είδα τον Αλέξη. β) αντωνυμία → Την πήρα τηλέφωνο. γ) επίθετο ή κλιτή μετοχή με άρθρο → Φρόντισε τους πληγωμένους. δ) άλλο μέρος του λόγου ή φράση με άρθρο → Ρώτησε το πού και το πώς. ε) εξαρτημένη πρόταση → Θέλω να περάσει αυτός ο δύσκολος μήνας. στ) φράση με πρόθεση (εμπρόθετο αντικείμενο) → Η Ευτυχία μοιάζει με τη μητέρα της. (=της μητέρας της) Το αντικείμενο βρίσκεται συνήθως σε πτώση αιτιατική και πιο σπάνια σε γενική. Ποτέ δεν βρίσκεται σε ονομαστική. Έδιωξε τη γάτα. (αιτιατική) Μοιάζει της μάνας. (γενική) Μεταβατικά και Αμετάβατα ρήματα Μεταβατικά είναι τα ενεργητικά ρήματα που χρειάζονται αντικείμενο για να συμπληρωθεί η έννοιά του. Ετοίμασα την εργασία. (Τι ετοίμασα; Την εργασία → Ετοίμασα: μεταβατικό ρήμα) Ο Ορέστης μίλησε στη Μαρία. (Σε ποια μίλησε ο Ορέστης; Στη Μαρία → Μίλησε: μεταβατικό ρήμα) Αμετάβατα είναι τα ενεργητικά ρήματα που δεν παίρνουν αντικείμενο, γιατί η ενέργειά τους δε μεταβαίνει σε κάποιον άνθρωπο, ζώο ή πράγμα. Ο Ορέστης τρέχει. Ο Βρασίδας ροχαλίζει. Για να βρούμε το αντικείμενο του ρήματος κάνουμε την ερώτηση τι, ποιον, ποιο, ποιανού, σε ποιον;
  • 53.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 52 Μονόπτωτακαι δίπτωτα ρήματα Μονόπτωτα είναι τα ρήματα που παίρνουν ένα μόνο αντικείμενο. Η Σταυρούλα πλήρωσε τον οδηγό. Δίπτωτα είναι τα ρήματα που παίρνουν δύο αντικείμενα σε διαφορετικές πτώσεις. Το ένα αντικείμενο θα πρέπει να απαντά στην ερώτηση «τι» και το άλλο στην ερώτηση «ποιον ή σε ποιον». Η Σταυρούλα μού είπε τι να διαβάσω. Συνδετικά ρήματα και Κατηγορούμενο Τα συνδετικά ρήματα συνδέουν το υποκείμενο της πρόταση με μια άλλη λέξη η οποία δηλώνει ποια ιδιότητα, ποιο χαρακτηριστικό ή σε ποια κατάσταση βρίσκεται το υποκείμενο. Τα συνδετικά ρήματα συντάσσονται με κατηγορούμενο (όχι με αντικείμενο).Τα πιο συνηθισμένα συνδετικά ρήματα είναι το είμαι και το γίνομαι. Άλλα συνδετικά ρήματα είναι: φαίνομαι, λέγομαι, βρίσκομαι, γεννιέμαι, καλούμαι, ονομάζομαι, θεωρούμαι, αποδεικνύομαι, παρουσιάζομαι, ανακηρύσσομαι, εκλέγομαι, διορίζομαι, μοιάζω, παρουσιάζομαι, χειροτονούμαι κλπ. Η Ασπασία είναι δικηγόρος. Αυτός εκλέχτηκε δήμαρχος. Τα παιδιά φαίνονται κουρασμένα. Ως κατηγορούμενα μπορούν να μπουν διάφορα μέρη του λόγου: ✓ ουσιαστικά ✓ επίθετα ✓ κλιτές μετοχές ✓ αριθμητικά ✓ επιρρήματα ✓ φράσεις με προθέσεις ✓ δευτερεύουσες προτάσεις (Να γίνεις ό,τι θέλεις.) Πρόταση Υποκείμενο Ρήμα Κατηγορούμενο Το κατηγορούμενο βρίσκεται στην ίδια πτώση με το υποκείμενο του συνδετικού ρήματος, δηλαδή σε ονομαστική.
  • 54.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 53 Άμεσο και Έμμεσο Αντικείμενο Τα δίπτωτα ρήματα συντάσσονται με δύο αντικείμενα, το άμεσο και το έμμεσο. Για να τα εντοπίσω κάνω τα παρακάτω βήματα. Κάνω τις παρακάτω ερωτήσεις και υπογραμμίζω τα αντικείμενα της πρότασης. • Τι; → Το αντικείμενο αυτό συνήθως είναι άμεσο και βρίσκεται σε αιτιατική. • Σε ποιον; → Το αντικείμενο αυτό συνήθως είναι έμμεσο και βρίσκεται σε γενική. • Ποιον; → Το αντικείμενο αυτό συνήθως είναι έμμεσο και βρίσκεται σε αιτιατική. Ελέγχω σε τι πτώση είναι το καθένα από τα αντικείμενα και ακολουθώ τα παρακάτω βήματα. Γενική - Αιτιατική • Αν είναι το ένα σε γενική και το άλλο σε αιτιατική τότε η γενική είναι το έμμεσο η αιτιατική το άμεσο. Του είπα την αλήθεια. Αιτιατική προσώπου - Αιτιατική πράγματος • Η αιτιατική που δείχνει πρόσωπο είναι το άμεσο αντικείμενο. Με τάιζε πατάτες. • Αν το πρόσωπο μπορεί να αντικατασταθεί με πρόθεση (με, σε, στον, στην, στους κτλ) τότε είναι τελικά έμμεσο. Διδάσκει τους μαθητές χορό. Δυο αιτιατικές πράγματος • Αν είναι και τα δυο αντικείμενα σε αιτιατική που δηλώνει πράγμα, έμμεσο αντικείμενο είναι εκείνο που μπορεί να αντικατασταθεί με εμπρόθετο αντικείμενο. • Έσπειρε τον κήπο χόρτα.
  • 55.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 54 1.Σημειώνω αν το ρήμα είναι μεταβατικό, αμετάβατο ή συνδετικό. Η Βιολέτα και η Αφροξυλάνθη τρέχουν στα λασπόνερα. (……………………………………..) Η απροσεξία θεωρείται επικίνδυνη. (……………………………………..) Ο Μιχάλης σταμάτησε να παίζει πιάνο. (……………………………………..) Άνοιξε η πόρτα. (……………………………………..) Στα διαλείμματα είμαστε προσεκτικοί. (……………………………………..) Δεν τρέχουμε στις σκάλες του σχολείου. (……………………………………..) Οι δάσκαλοι επιτηρούν τα παιδιά. (……………………………………..) Ο Πάνος εκλέχθηκε πρόεδρος της τάξης. (……………………………………..) 2. Επιλέγω αν η υπογραμμισμένη λέξη είναι αντικείμενο ή κατηγορούμενο. Ο Άρης λέγεται κόκκινος πλανήτης. (……………………………………..) Τα παράθυρα χρειάζονται επισκευή. (……………………………………..) Δεν αναγνώρισε τον γνωστό ηθοποιό. (……………………………………..) Η εξέλιξη αυτή φαίνεται πιθανή. (……………………………………..) Ο Παναγιώτης μας μοίρασε καραμέλες. (……………………………………..) Η καταστροφή του πλανήτη θεωρείται βέβαιη. (……………………………………..) 3. Να υπογραμμίσεις το αντικείμενο και να βρεις τι μέρος του λόγου είναι το καθένα. α. Ο γεωργός οργώνει το χωράφι. ……………………………………………………………. β. Απελευθέρωσαν τους κρατούμενους. ……………………………………………………………. γ. Εγώ θέλω μόνο εκείνον. ……………………………………………………………. δ. Κοίταξέ με! ……………………………………………………………. ε. Έδειξε ενδιαφέρον. ……………………………………………………………. στ. Άκουσα ένα ωχ! ……………………………………………………………. ζ. Θέλω να φάω. ……………………………………………………………. η. Είπε ότι δε με θέλει πια! …………………………………………………………….
  • 56.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 55 4. Στις παρακάτω προτάσεις να χωρίσεις τα ρήματα σε μονόπτωτα και δίπτωτα και να τα γράψεις στον πίνακα που ακολουθεί. α. Ο Γιάννης παίζει ποδόσφαιρο. β. Η Ελένη είπε στον Δημήτρη ένα μυστικό. γ. Στα γενέθλια μου η Μυρτώ μου έδωσε γλυκά. δ. Διαβάζουμε με τη μαμά μου ένα διήγημα από τη βιβλιοθήκη. ε. Ο παππούς μου μου ζήτησε μια χάρη. στ. Χτύπησε σοβαρά στο πόδι. ΜΟΝΟΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ ΔΙΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ 5. Να υπογραμμίσεις τα αντικείμενα. Στην περίπτωση που υπάρχουν δύο αντικείμενα να αναφέρεις ποιο είναι το άμεσο και ποιο το έμμεσο. α. Ο υδραυλικός επισκευάζει τη βρύση. β. Την κυκλοφορία ρυθμίζουν οι σηματοδότες. γ. Την εκδήλωση οργάνωσε ο Σύλλογος Γονέων. δ. Μας έδωσαν χρήσιμες πληροφορίες. ε. Μου δίνεις τον λόγο σου; στ. Του έδειξε τη ζωγραφιά. ζ. Σας ζητώ συγγνώμη. η. Ο παππούς την κέρασε παγωτό. θ. Ο θείος τον κέρασε γλυκό. ι. Η δασκάλα τούς εξήγησε την ιστορία.
  • 57.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 56 6.Στις παρακάτω προτάσεις σημειώνω τι είναι συντακτικά οι υπογραμμισμένες λέξεις. Η Μαρία έγινε κόκκινη από τον πυρετό. Ο Γιώργος έδωσε στο γιο του μια δερμάτινη μπάλα. Η μαμά μαγείρεψε κοτόπουλο και πατάτες. Στο χωριό η ζωή κυλάει ήρεμα. 7. Στις παρακάτω προτάσεις κάνω σύνταξη. α. Ποτέ δεν ξέρεις πότε θα ορμήσει κάποιος και θα σε αρπάξει. β. Άρχισαν να τρέχουν προς τη λίμνη. γ. Μόλις είδε το αυτοκίνητο, σταμάτησε στην άκρη του δρόμου. δ. Οι γείτονες είναι κοινωνικοί και μας μιλούν συνέχεια. ε. Ο επιστάτης μάς μίλησε άσχημα το προηγούμενο βράδυ. στ. Η νεαρή γυναίκα φαινόταν ταλαιπωρημένη και αναστατωμένη. ζ. Μας θύμισε τις υποχρεώσεις μας και μας είπε τα δικαιώματά μας. η. Εγώ είχα βγει στο μπαλκόνι και παρακολουθούσα. θ. Μόλις γύρισε, μαγείρεψε και βοήθησε το Νίκο να λύσει τις ασκήσεις. ι. Ονομάζομαι Γιώργος και είμαι οδοντίατρος.
  • 58.
  • 59.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 58 Απρόσωπαρήματα – απρόσωπες εκφράσεις Απρόσωπα ρήματα Απρόσωπα είναι κυρίως τα ρήματα που αναφέρονται σε φυσικά φαινόμενα που έχουν σχέση με τον καιρό ή με την έναρξη χρονικών διαστημάτων. (χιονίζει, βραδιάζει, βρέχει κλπ.) Τα πιο συνηθισμένα απρόσωπα ρήματα είναι: αναγγέλλεται, ανακοινώνεται, αξίζει, απαγορεύεται, αποφασίστηκε, γίνεται, διαδίδεται, είναι, ενδέχεται, επιτρέπεται, λέγεται, μπορεί, πειράζει, πρέπει, πρόκειται, σημαίνει, συμβαίνει, ταιριάζει, τυχαίνει, υποτίθεται, φαίνεται, φτάνει, χρειάζεται, ωφελεί… Το γ’ ενικό πρόσωπο του ρήματος έχω, κάνω χρησιμοποιείται μερικές φορές ως απρόσωπο: Απρόσωπες φράσεις Εκτός από τα μονολεκτικά απρόσωπα ρήματα, έχουμε και απρόσωπες φράσεις, οι οποίες αποτελούνται από το ρήμα είναι (ήταν ή γίνεται) και ένα επίθετο στο ουδέτερο γένος, ή ένα ουσιαστικό (χωρίς άρθρο) ή ένα τροπικό επίρρημα. Μερικές απρόσωπες εκφράσεις είναι οι εξής: είναι απαραίτητο, είναι άδικο, ήταν σκόπιμο, είναι προτιμότερο, γίνεται δεκτό, είναι κρίμα, ήταν αλήθεια, έγινε κατανοητό κλπ.
  • 60.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 59 Απρόσωπα ρήματα με προσωπική αντωνυμία Μερικά ρήματα, όταν χρησιμοποιούνται ως απρόσωπα, είναι δυνατόν να συνοδεύονται από μια αντωνυμία σε γενική πτώση: Μου αρέσει να κολυμπάω πολύ ώρα. Του κάνει κέφι να ξυπνάει αργά. Η αντωνυμία μπορεί να είναι και σε αιτιατική πτώση, όπως συμβαίνει με τα ρήματα: πειράζει, ενοχλεί, στενοχωρεί: Με ενοχλεί να με θεωρούν μικρό. 1. Να κυκλώσεις το απρόσωπο ρήμα και να υπογραμμίσεις το υποκείμενό του στις παρακάτω προτάσεις. α. Ακούγεται ο θόρυβος των αυτοκινήτων. β. Ακούγεται ότι αύριο το σχολείο μας θα πάει εκδρομή. γ. Συμφέρει να ψωνίζω με τις εκπτώσεις. δ. Φαίνεται ότι ο Κώστας είναι άρρωστος. ε. Ο Κώστας φαίνεται ήσυχος. στ. Υποτίθεται ότι είσαι φίλος μου. ζ. Λέγεται πως το σχολείο μας θα είναι κλειστό αύριο. 2. Να χαρακτηρίσεις τα υπογραμμισμένα ρήματα ως απρόσωπα ή προσωπικά. α. Αξίζει να προσπαθήσεις κι άλλο. ……………………………………………………. β. Δεν επιτρέπεται να λες ψέματα. ……………………………………………………. γ. Δεν επιτρέπεται το κάπνισμα. ……………………………………………………. δ. Η Μαρία φαίνεται χαρούμενη. ……………………………………………………. ε. Φαίνεται πως θα βρέξει. ……………………………………………………. στ. Χρειάζεται να έχεις υπομονή. ……………………………………………………. ζ. Ο Κώστας χρειάζεται χρήματα. …………………………………………………….
  • 61.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 60 3.Να βρεις αν το υπογραμμισμένο ρήμα είναι απρόσωπο ή προσωπικό. α. Αρκεί ένα βλέμμα της για να με πείσει. β. Ακούστηκε μια δυνατή έκρηξη από τον Υμηττό. γ. Δεν επιτρέπεται να τραβάτε φωτογραφίες. δ. Από την τάξη μας φαίνεται η θάλασσα. ε. Φαίνεται πως η Μαριάννα θα βγει νικήτρια του διαγωνισμού. στ. Είναι καλό να συμμετέχει στην δράση όλο το τμήμα. ζ. Χρειάζεται να πάρεις μαζί σου αθλητικά παπούτσια. η. Η Ερμιόνη χρειάζεται επιπλέον χρήματα για να πάρει το αυτοκίνητο που θέλει. 4. Να κυκλώσεις το απρόσωπο ρήμα ή την απρόσωπη έκφραση και να υπογραμμίσεις το υποκείμενο στις παρακάτω προτάσεις. α. Πρέπει να με ακούσεις οπωσδήποτε. β. Δεν πρόκειται να μιλήσω σε καμιά περίπτωση. γ. Δε συμφέρει να γίνει όπως προτείνεις. δ. Φαίνεται πως δε θα ξαναγυρίσει. ε. Ακούστηκε πως σκοτώθηκαν πολλοί. στ. Κρίμα είναι να χαθεί ο άνθρωπος. ζ. Καλό είναι να πηγαίνουμε τώρα. η. Είναι ώρα να πάμε στο σχολείο. θ. Είναι άδικο να τον υποτιμάς. 5. Να γράψεις προτάσεις χρησιμοποιώντας τα παρακάτω ρήματα τη μια φορά ως προσωπικά και την άλλη ως απρόσωπα. φθάνει ▪ …………………………………………………………………………………………………………………………..…………………….. ▪ ………………………………………………………………………………………………………………………………………..……….. ακούγεται ▪ …………………………………………………………………………………………………………………………..…………………….. ▪ ………………………………………………………………………………………………………………………………………..……….. χρειάζεται ▪ …………………………………………………………………………………………………………………………..…………………….. ▪ ………………………………………………………………………………………………………………………………………..………..
  • 62.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 61 αξίζει ▪ …………………………………………………………………………………………………………………………..…………………….. ▪ ………………………………………………………………………………………………………………………………………..……….. διαδίδεται ▪ …………………………………………………………………………………………………………………………..…………………….. ▪ ………………………………………………………………………………………………………………………………………..………..
  • 63.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 62 Αποτελεσματικέςή συμπερασματικές – Τελικές προτάσεις Αποτελεσματικές προτάσεις Αποτελεσματικές ή συμπερασματικές προτάσεις λέγονται οι δευτερεύουσες εξαρτημένες προτάσεις που φανερώνουν το αποτέλεσμα της πράξης που δηλώνει η κύρια πρόταση από την οποία εξαρτώνται. Οι αποτελεσματικές προτάσεις εισάγονται: Οι αποτελεσματικές ή συμπερασματικές προτάσεις έχουν άρνηση δε(ν) όταν το ρήμα είναι σε οριστική έγκλιση και άρνηση μη(ν) όταν το ρήμα είναι σε υποτακτική έγκλιση. ✓ Συχνά, στην πρόταση την οποία προσδιορίζουν οι αποτελεσματικές προτάσεις, υπάρχουν οι δεικτικές αντωνυμίες τέτοιος-α-ο τόσος-η-ο ή τα επιρρήματα τόσο, έτσι. Με είχε ενοχλήσει τόσο, ώστε να μη θέλω να τον ξαναδώ στα μάτια μου. ✓ Οι αποτελεσματικές προτάσεις συνήθως χωρίζονται με κόμμα, από τις προτάσεις τις οποίες προσδιορίζουν. Ήταν τόσο αποδοτικός στην δουλειά, ώστε γρήγορα πήρε προαγωγή. Με τους αποτελεσματικούς συνδέσμους ώστε και που. Πολλές φορές μετά τα «ώστε» και «που» υπάρχει το «να». • Έκανε τόσο κρύο, που φορούσαμε μπουφάν και μέσα στο σπίτι. • Ήταν αρκετά ευγενικός, ώστε να μου δώσει τη θέση του. Αποτελεσματικές φράσεις (χρησιμοποιούνται ως αποτελεσματικοί σύνδεσμοι) • Κάνω πολλές δουλειές ταυτόχρονα, με αποτέλεσμα να μην μπορώ να αποδώσω σε καμία.
  • 64.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 63 Τελικές προτάσεις Όταν θέλουμε να δείξουμε για ποιο σκοπό γίνεται κάτι, χρησιμοποιούμε τελικές προτάσεις. Αυτές εισάγονται με έναν από τους τελικούς συνδέσμους (για να, να). Μετά από ρήματα που δείχνουν κίνηση, οι τελικές προτάσεις συνήθως εισάγονται με να. Τρέχω να προλάβω τον Ορέστη. Ξεχωρίζουμε τις βουλητικές από τις τελικές προτάσεις, γιατί στις βουλητικές δεν μπορούμε να αντικαταστήσουμε το «να» με το «για να». Θέλω να πάω στον κινηματογράφο. α λ λ ά ό χ ι Θέλω για να πάω στον κινηματογράφο. 1. Σε κάθε πρόταση βάλε τον κατάλληλο σύνδεσμο και βρες το είδος της. α. Σήμερα έχει καλό καιρό, ……………………. θα πάμε εκδρομή. (…………………..……..….) β. Περίμενε πως και πως τις διακοπές ………………………. δικαιολογημένα (…………………..……..….) λυπήθηκε όταν αναβλήθηκαν. γ. Δεν έχω αρκετά χρήματα …………… να αγοράσω αυτό που θέλω. (………………………………) δ. Ο άνεμος ήταν τόσο ισχυρός …………………… οι πτήσεις εσωτερικού (…………………..……..….) ακυρώθηκαν. ε. Θα πάω μια βόλτα ……………….. ξεσκάσω. (………………………………) στ. Θα μαζέψω χρήματα …………………… αγοράσω ένα ποδήλατο. (……………………………...) ζ. Έκανε πολύ κρύο ……………………………….. ανάψαμε το καλοριφέρ. (…………………..……..….) 2. Στο παρακάτω κείμενο υπογράμμισε τις τελικές προτάσεις και κύκλωσε τις αποτελεσματικές προτάσεις. Δεν έχω συγκεντρώσει αρκετά χρήματα για να αγοράσω το ποδήλατο που θέλω, επομένως θα μείνω για μια ακόμη φορά χωρίς ποδήλατο. Θα πρέπει να εξοικονομήσω κι άλλα χρήματα ώστε να συγκεντρώσω το ποσό ή να ζητήσω από τον παππού και τη γιαγιά. Ελπίζω μέχρι το καλοκαίρι να έχω πάρει το ποδήλατο που θέλω για να μπορώ να πηγαίνω για βόλτες.
  • 65.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 64 3.Αναγνωρίζω το είδος των παρακάτω υπογραμμισμένων προτάσεων. α. Είναι τόσο καλός άνθρωπος, που τον αγαπούν όλοι. (…………………..……..….) β. Κανείς δεν είναι τόσο δυνατός, για να μπορεί τα πάντα . (…………………..……..….) γ. Βιαζόταν, για να μη χάσει το αεροπλάνο . (…………………..……..….) δ. Είχε νυχτώσει πλέον, ώστε δε έβλεπαν με τίποτα. (…………………..……..….) ε. Θα κάνω τα πάντα, για να τον μεταπείσω . (…………………..……..….) 4. Σημειώνω ποιες προτάσεις είναι βουλητικές και ποιες είναι τελικές. α. Δεν επιθυμώ να διαμοιραστώ την κάμερά μου. (…………………..……..….) β. Ο δρομέας σταμάτησε να πιεί νερό. (…………………..……..….) γ. Μην ξεχάσεις να βγάλεις το φαγητό από το ψυγείο. (…………………..……..….) δ. Άφησε ανοικτά να μπει καθαρός αέρας στο δωμάτιο. (…………………..……..….) ε. Δεν μπόρεσα όλη νύχτα να κοιμηθώ. (…………………..……..….) στ. Πάρε την κουβέρτα να σκεπαστείς γιατί έχει παγωνιά. (…………………..……..….)
  • 66.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 65 Απλή και Επαυξημένη πρόταση ΑΠΛΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Απλή ονομάζεται η πρόταση που περιλαμβάνει μόνο τους κύριους όρους, δηλαδή υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο ή κατηγορούμενο. Μια απλή πρόταση μπορεί να πάρει τις εξής μορφές: Ο Βρασίδας κοιμάται. Υ + Ρ (αμετάβατο) Ο Βρασίδας διαβάζει βιβλία. Υ + Ρ (μεταβατικό) + Α Ο Βρασίδας είναι χαρούμενος. Υ + Ρ (συνδετικό) + Κ Ο Βρασίδας δίνει γλυκά στους φίλους μου. Υ + Ρ (δίπτωτο) + Α1 (άμεσο) + Α2 (έμμεσο) Παρατηρούμε ότι σε μια απλή πρόταση το αντικείμενο μπορεί να παραλείπεται, σε αντίθεση με το υποκείμενο που δεν μπορεί να παραληφθεί. Αν το υποκείμενο λείπει τότε η πρόταση είναι ελλειπτική. ΕΠΑΥΞΗΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Επαυξημένη ονομάζεται η πρόταση η οποία, εκτός από τους κύριους όρους (Υ-Ρ-Α ή Κ), περιέχει πληροφορίες που εξηγούν ή συμπληρώνουν τους κύριους όρους. Τις πληροφορίες αυτές τις ονομάζουμε προσδιορισμούς. Ο Σπύρος διαβάζει στο δωμάτιό του. Ο θείος μου ο Πέτρος κοιμάται από το πρωί. Επαυξημένη πρόταση: Απλή πρόταση + προσδιορισμοί Οι λέξεις που είναι με έντονη γραφή είναι προσδιορισμοί. Αν τους αφαιρέσουμε, μας μένει η απλή πρόταση.
  • 67.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 66 1.Σημειώνω αν οι προτάσεις είναι απλές ή επαυξημένες. ΑΠΛΗ ΕΠΑΥΞΗΜΕΝΗ Η γιαγιά μού έδωσε χρήματα και φαγητό. Νυχτώνει αργά το καλοκαίρι. Αντώνη πάρε με από εδώ. Η ορεινή πηγή είναι αξιοθέατο της περιοχής. Ο Βασίλης είναι θαρραλέος. Ο άνεμος παρέσυρε το σκάφος. Οδηγούσε το αυτοκίνητο. 2. Σβήνω όσες λέξεις χρειάζεται ώστε οι προτάσεις από επαυξημένες να γίνουν απλές. α. Η χθεσινή καταιγίδα κατέστρεψε τις αγροτικές καλλιέργειες. β. Το καθιερωμένο γλέντι αναβλήθηκε λόγω κορονοϊού. γ. Η Σέριφος είναι το πιο ωραίο νησί των Κυκλάδων. δ. Ο απρόσεκτος οδηγός αγνόησε την προειδοποιητική πινακίδα στον δρόμο. ε. Ένα τεράστιο σύννεφο κάλυψε την πόλη της Αθήνας. στ. Η ανακαίνιση του σπιτιού έγινε με έξοδα του κράτους. ζ. Μέσα στο γυμναστήριο υπάρχουν πολλά όργανα γυμναστικής. 3. Μετατρέπω τις απλές προτάσεις σε επαυξημένες και το αντίστροφο: α. Ο πατέρας είναι άρρωστος. ……………………………………………………………………………………………………………………………………… β. Ήταν ένα όμορφο χειμωνιάτικο τοπίο στον Παρνασσό. ……………………………………………………………………………………………………………………………………… γ. Τα παιδιά της γειτονιάς παίζουν ποδόσφαιρο. ……………………………………………………………………………………………………………………………………… δ. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν αξιοποιούνται πλήρως. ………………………………………………………………………………………………………………………………………
  • 68.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 67 ε. Η Ευαγγελία γράφει μια έκθεση. ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 4. Να μετατρέψεις τις απλές προτάσεις σε επαυξημένες και το αντίθετο. ΑΠΛΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΑΥΞΗΜΕΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Το χωριό έχει πλατεία. Τα μικρά παιδιά αγαπούν πολύ τις εκδρομές στη φύση. Ο Youtuber έγινε διάσημος. Ο καθαρός αέρας στην επαρχία είναι πάντα αναζωογονητικός. Οι ηθοποιοί κάνουν πρόβες. Η Ζαγορά είναι ένα γραφικό χωριό στην καταπράσινη πλαγιά του Πηλίου.
  • 69.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 68 Ονοματικές– Ρηματικές φράσεις • Ονοματική λέγεται μια φράση όταν οι λέξεις από τις οποίες αποτελείται είναι ονόματα (ουσιαστικά, επίθετα, αντωνυμίες). Ο ερχομός του καλοκαιριού. • Ρηματική λέγεται μια φράση όταν περιέχει ρήμα. Έγραψα μια έκθεση. Μετατροπή ονοματικής σε ρηματική Ονοματική φράση Ρηματική φράση Η άφιξη της αμαξοστοιχίας θα καθυστερήσει μια ώρα. Ρηματική φράση Ονοματική φράση Η αμαξοστοιχία θα φθάσει με μια ώρα καθυστέρηση. Θυμάμαι ότι μια ονοματική φράση με μια ρηματική δημιουργούν μια πρόταση.
  • 70.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 69 1. Σημειώνω αν οι φράσεις που ακολουθούν είναι ονοματικές ή ρηματικές. Ονοματική φράση Ρηματική φράση Οι γονείς μου έστειλαν τρόφιμα από το χωριό. Ειδοποίηση των κατοίκων για πυρκαγιά. Λύση του προβλήματος της ανεργίας. Υποβλήθηκαν οι δηλώσεις για το γυμνάσιο. Ζήτησε εξηγήσεις για το συμβάν. Βελτίωση των συνθηκών ζωής των προσφύγων. Η περιποίηση του ηλικιωμένου. 2. Προσπάθησε να μετατρέψεις τις παρακάτω ρηματικές φράσεις σε ονοματικές και το αντίστροφο. ΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ Πολλοί καταναλωτές παραπονιούνται για τις αυξήσεις σε βασικά είδη διατροφής. Ξέσπασμα φωτιάς σε ορεινή περιοχή της Μάνης με πολλά στρέμματα καμένης γης. Μετά από τις έντονες βροχοπτώσεις, η πυροσβεστική απεγκλώβισε πολλούς αποκλεισμένους ανθρώπους. Απαγόρευση του απόπλου όλων των επιβατικών πλοίων εξαιτίας των θυελλωδών ανέμων.
  • 71.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 70 Εορτάστηκεη πολιούχος της Αργυρούπολης, παρουσία πολλών επισήμων. Μείωση της διαδρομής Αθήνα – Ιωάννινα με την κατασκευή του νέου αυτοκινητόδρομου. 3. Γράφω ξανά τις προτάσεις μετατρέποντας τις υπογραμμισμένες ρηματικές φράσεις σε ονοματικές. Όταν δύει ο ήλιος, η είσοδος για το κοινό απαγορεύεται. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Περιμένουμε με ανυπομονησία να έρθει το καλοκαίρι. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Όταν βρέχει πολύ, οι δρόμοι πλημμυρίζουν. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ακούγαμε από τις σχισμές του παράθυρου τον αέρα να σφυρίζει. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Ο πρωθυπουργός έκανε διάγγελμα για να ενημερώσει τους πολίτες. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Αργήσαμε να φθάσουμε στην Αθήνα επειδή είχε κίνηση στον δρόμο. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 4. Γράφω ξανά τις προτάσεις μετατρέποντας τις υπογραμμισμένες ονοματικές φράσεις σε ρηματικές. Δήλωσε την παραίτηση απ’ τη δουλειά του …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Δεν είναι δυνατή η πρόβλεψη του καιρού …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Είναι υποχρέωση όλων μας ο σεβασμός στην διαφορετικότητα. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Η περιφέρεια ανακοίνωσε την κατασκευή νέας εισόδου στη Σπάρτη. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
  • 72.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 71 Οι μαθητές πήγαν στην Πεντέλη για αναδάσωση των καμένων εκτάσεων. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Το τρένο είχε βλάβη με αποτέλεσμα την καθυστέρηση του δρομολογίου. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
  • 73.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 72 Αόριστοςοριστικής σε ρήματα με εσωτερική αύξηση Τα δισύλλαβα ρήματα της α΄ συζυγίας που αρχίζουν από σύμφωνο στον παρατατικό και στον αόριστο της ενεργητικής φωνής και μόνο στην οριστική, παίρνουν μπροστά ένα ε μόνο στους τύπους που τονίζεται η συλλαβή (σε όλα τα πρόσωπα στον ενικό αριθμό και στο γ΄ πληθυντικό πρόσωπο). Το φωνήεν αυτό λέγεται συλλαβική αύξηση. έπαιζα, έπαιζες, έπαιζε, παίζαμε, παίζατε, έπαιζαν Ωστόσο, τρία ρήματα παίρνουν αύξηση -η. Πρόκειται για τα ρήματα: ξέρω → ήξερα, θέλω → ήθελα και πίνω → ήπια (παρατατικός → έπινα). Πολλά σύνθετα ρήματα στον παρατατικό και στον αόριστο δεν παίρνουν την αύξηση στην αρχή της λέξης αλλά ανάμεσα στα δύο συνθετικά. Η αύξηση αυτή ονομάζεται εσωτερική. επί + λέγω → επέλεγα προ + βάλλω → προέβαλλα ✓ Σε μερικά τέτοια ρήματα η εσωτερική αύξηση δε χρησιμοποιείται ποτέ. προτείνω → πρότεινα ✓ Μερικά ρήματα σχηματίζονται με δύο προθέσεις π.χ. συμ-περι-λαμβάνω. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η αύξηση εμφανίζεται ανάμεσα στη δεύτερη πρόθεση και το ρήμα. π.χ. συμ-περι-έ-λαβα
  • 74.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 73 Όπως και η συλλαβική αύξηση έτσι και η εσωτερική διατηρείται μόνο όταν τονίζεται η συγκεκριμένη συλλαβή (όλα τα πρόσωπα στον ενικό αριθμό και το γ’ πληθυντικό). απέσυρα, απέσυρες, απέσυρε, αποσύραμε, αποσύρατε, απέσυραν. Όταν έχουμε πρόθεση που τελειώνει σε φωνήεν (κατά, υπό, ανά, διά, κτλ.), τότε η αύξηση ε, όταν τονίζεται, παίρνει τη θέση του τελικού φωνήεντος της πρόθεσης. υπογράφω (υπό + γράφω) → υπέγραψα και όχι υποέγραψα Όταν ένα ρήμα είναι σύνθετο με τις προθέσεις περί- και προ- ή με πρόθεση που τελειώνει σε σύμφωνο (υπέρ, συν, εκ, εν, εις), τότε η αύξηση ε, όταν τονίζεται, μπαίνει ανάμεσα στην πρόθεση και στο ρήμα. περιγράφω (περί + γράφω) → περι-έγραφα (όχι περίγραφα) , περι-έγραψα (όχι περίγραψα) συμβάλλω (συν + βάλλω) → συν-έ-βαλλα, συν-έ-βαλα 1. Σχηματίζω τον παρατατικό και τον αόριστο των παρακάτω ρημάτων. διαφεύγω …………………………………………… …………………………………………….. περιγράφω …………………………………………… …………………………………………….. αναπτύσσω …………………………………………… …………………………………………….. αναβάλλω …………………………………………… …………………………………………….. διακόπτω …………………………………………… …………………………………………….. υποθέτω …………………………………………… …………………………………………….. αποσύρω …………………………………………… …………………………………………….. 2. Συμπλήρωσε τα κενά των προτάσεων, βάζοντας τα ρήματα των παρενθέσεων στη συνοπτική προστακτική στο β’ ενικό πρόσωπο. α. …………………………. (αναβάλλω) το ραντεβού σου και έλα μαζί μας για φαγητό. β. ………………… (αποβάλλω) αυτή την κακή συνήθεια να μην τρως πρωινό. γ. ……………………… (υπογράφω) το συμβόλαιο για να φύγουμε.
  • 75.
    Γλώσσα Γ΄ τεύχος 74 δ.…………………………… (αναπτύσσω) περισσότερο τα επιχειρήματά σου για τη διατροφή, για να είσαι πιο πειστικός. ε. ………………………….. (απολαμβάνω) το υπέροχο δείπνο που σου ετοίμασα! στ. ………………………………… (παραγγέλλω) κι εσύ γρήγορα, γιατί πεινάω! 3. Γράφω την οριστική αορίστου και τη συνοπτική προστακτική των παρακάτω ρημάτων. Ενεστώτας Οριστική Αορίστου Συνοπτική Προστακτική α΄ ενικό β΄ ενικό β΄ πληθυντικό παραγγέλνω αναλαμβάνω παραλαμβάνω υπογράφω περιγράφω επαναλαμβάνω διακρίνω επιλέγω επιστρέφω μεταφέρω 4. Κυκλώνω τη σωστή απάντηση. Οι συγγενείς του τον περίγραψαν / περιέγραψαν με πολύ όμορφα λόγια. Ο εργαζόμενος υπέβαλε / υπόβαλε την παραίτησή του. Παρήγγειλε / παράγγειλε το νέο ηλεκτρικό σκουπάκι και ξέγνοιασε από τη σκόνη. Η οικονομία της χώρας ανάκαμψε / ανέκαμψε με τα νέα μέτρα. Διετέλεσε / διατέλεσε και υπουργός παιδείας ο κύριος Δημητρίου. Η κακή χρήση διάλυσε / διέλυσε τη συσκευή μέσα σε ένα χρόνο. Ο διευθυντής ανήγγειλε / ανάγγειλε νέες προσλήψεις στην εταιρεία. 5. Σχηματίζω σύνθετες λέξεις χρησιμοποιώντας ως α΄ συνθετικό τις παρακάτω προθέσεις. αντί γράφω έχω Έλληνας υγεία υποπλοίαρχος
  • 76.
    Εκπαιδευτήρια ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΩΗΣΤ΄ Δημοτικού 75 από γραφή αγγέλλω αγορεύω αγκιστρώνω ηγούμαι μετά φέρω οδός αύριο όριο έχω κατά γράφω αγιάζω ησυχάζω οδηγώ έρχομαι επί κοινωνία αυξάνω αρμόζω ησυχάζω ίππος εν ισχύω κρίνω γράφω χορδή βάθος εκ τροφή οδός ακολουθώ ειδικεύομαι πόρος συν γράφω λογίζομαι μετέχω ρέω σωρεύω 6. Ελέγχω σε τι χρόνο βρίσκονται τα υπογραμμισμένα ρήματα και επιλέγω τη σωστή απάντηση. Απέβαλλε την συνήθεια να τρώει τα νύχια του. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική Ο ήλιος ανέτελλε γλυκά. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική Κατάβαλε προσπάθεια και θα πετύχεις. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική Υπόγραψε εδώ, σε παρακαλώ. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική Αναδείκνυε την ομορφιά του τόπου μέσα από τις εκπομπές του στην τηλεόραση. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική Ο συρμός ανέπτυσσε ολοένα και μεγαλύτερη ταχύτητα. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική Ο μισθός καταβλήθηκε μέσα στο πρώτο δεκαπενθήμερο. α) οριστική αορίστου β) οριστική παρατατικού γ) συνοπτική προστακτική
  • 77.