1. කතෘ : ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත ෙහේවෙග්
02.පරිච්ෙඡ්දය
ෙබෞද්ධ සංජානන විගහය
2.1. සංජානනය හා සූතෙද්ශනා
සංජානනය නම් අවෙබෝධයයි.ෙබෞද්ධ සූතෙද්ශනාවල සංගහවනුෙය් බුදුන්වහන්ෙසේ විවිධ
අවස්ථාවලදී ෙනොෙයක් පුද්ගලයින්ට ලබාෙදන ලද අනුශාසනාවල එකතුවකි.තිපිටකය වර්ගවී
ඇත්ෙත්ද ෙම් සූතෙද්ශනා සඳහා මෘතෘකා කරගනු ලැබූ ධර්ම කරුණුවල සංදර්භයට අනුකූලවය.
ෙම් අනුශාසනාවලදී ඒ අයෙග් සංජානන පැතිකඩ හඳුනාෙගන ඊට ගැලෙපන ෙලස ෙම් උපෙද්ශන
ලබාදී තිෙබ්.ෙම්වා ලබා දී තිෙබනුෙය් මිනිසුන්ට පමණක් ෙනොව ෙද්ව, යක්ෂ, රාක්ෂ, ෙපේත, භූත
වැනි අමනුෂ යන් හටද දහම් කරුණු ෙපන්වා දුන් තැන් තිපිටක බුද්ධ ෙද්ශනා තුළ දක්නට ලැෙබ්.
එෙසේම ෙනොෙයක් විට තිරිසන් සතුන්ෙග් පවා සුගතිය පිණිස කියාකළ ආකාරය සූතෙද්ශනාතුළ
අන්තර්ගතය.එහිදී මිනිසුන්ෙග් ෙමන්ම විවිධ සත්ව ෙයෝනිවල සත්වයන්ෙග් අවෙබෝධ ශක්තියට
අනුව කරුණු වටහාදීෙම් කියා පිළිෙවත සකස්වී තිෙබ්. එක චතුරාර්ය සත ධර්මය වුවද විවිධ අය
තුළ ජීව විද ාත්මක දක්නට ලැෙබන සංජානන විවිධත්වය මත එක් එක් පුද්ගලයාට ලබාදිය හැකි
අවෙබෝධයද විවිධාකාර ස්වරූපෙව්.ඇතැම් අයට ෙද්ශනා වහා ක්ෂණිකව අවෙබෝධ කරගත හැක.
විස්තර සහිතව කියාදුන් විට අවෙබෝධ කරගැනීමට හැකියාව ඇති අයද ෙව්.ඊටත් වඩා අතිශය දීර්ඝ
විස්තර විගහ කිරීම් ෙහේතු නිදාන ආදිය අවෙබෝධය සඳහා අවශ පුද්ගලෙයෝද සිටිති.ෙම් කිසිදු කම
ෙව්දයක් භාවිතෙයන් කිසිවක්ම අවෙබෝධ කළ ෙනොහැකි අයද සිටිති.ෙම් ආදී වශෙයන් පුද්ගලයා
විවිධ වන අයුරු සූතෙද්ශනා තුළ පැහැදිලි කර දී තිෙබ්.බුදුන් වහන්ෙසේ තමන්වහන්ෙසේට පමණක්
සුවිෙශේෂී වූ ආසයානුසය ඥාණය මඟින් පුද්ගලයාෙග් සංජානන මට්ටම මනාව දැන හැඳින ධර්මය
ෙද්ශනා කළ නිසාම වහා ධර්මාවෙබෝධය ලැබූ පිරිස ඉතා විශාල විය.1
ෙබෞද්ධ සූත ෙද්ශනා මඟින් එහි සංජානන පැතිකඩ මනාව විගහ ෙකෙර්.එහි ආනුපුබ්බීය
රටාව මඟින් කමිකව ශාවකයාෙග් අවධානය රඳවා ගැනීමට වටපිටාවක් සකසා ඇත.ෙද්ශනා
මාධ මනාව භාවිතා කරමින් අවශ අරමුණ සාධනය කළහැකි ෙලස සූත ෙද්ශනා ඉදිරිපත්ව
තිෙබ්.සූතෙද්ශනාවල ගැබ්වන සමස්ත දාර්ශනික හරය චතුරාර්ය සත කුළුගැන්වීම පාදක
කරෙගන ඇත.එක්වරම චතුරාර්ය සත ය ඉදිරිපත් කිරීමට වඩා අවධානය රැඳවීමට මූලිකත්වය
පිරිනැමී තිෙබ්.එමඟින් කමික පියවර ඔස්ෙසේ ශාවක අවධානය ගිලිහී ෙනොයන පරිදි ෙද්ශනාෙව්
හරය ලබාදීම අරමුණයි.ෙමහිදී අවධානය මූලික ෙද්ශනාව ෙකෙරහි රැඳවීම පිණිස විවිධ උපකම
භාවිතා වී තිෙබ්.එහිදී මානවයාෙග් සහජ මානසික හැඩතල හා පැහැයට අනුරූප වන පරිදි චාලක
ලක්ෂණෙය් සිට භාවමය හැඟීම් නිවා දැමීමටත් අනතුරුව බුද්ධිමය පැතිකඩ අවදිකිරීමටත් කියා
කර තිෙබ්.සීල, සමාධි හා පඥා ෙලස අනුකමික පතිපදාව සැකසී ඇත්ෙත් මීට අනුගතවය.ෙද්ශනා
මාධ ය පවා සකස්ව ඇත්ෙත් ෙම් අනුකමික පතිපදාවට ඔබින ෙලසය.ඒ අනුව මුලදී දාන කථාව
ෙහවත් දානෙය් අනුසස් පිළිබඳ පැහැදිලි කරෙදනු ලැෙබ්.දැනය නම් ආමිෂ වස්තු අත්හැරීමයි.ෙම්
මඟින් උපරිෙභෝග ෙභෞතික වස්තු පිලිබඳ තෘෂ්ණාව අඩු කරනු ලැෙබ්.ෙමය පධාන වනුෙය් මූලික
අවශ තා තෘප්තිමත් කිරීම සත්වයාෙග් සහජ ලක්ෂණය වන බැවිනි.මූලික මානව අවශ තා ෙලස
සැලෙකනුෙය් ආහාර පාන,වස්ත,නිවාස හා ආරක්ෂණ අවශ තා වැනි ෙද්යි.ඊට අමතරව ඖෂධ හා
ෙවනත් පත අවශ තාද මූලික අවශ තා ගණෙයහිලා සැලකිය හැක.ෙබොෙහෝවිට සූතෙද්ශනාවල
1

2. දානය වර්ණනා කර තිෙබනුෙය් ෙකෙනකුෙග් මුලික අවශ තා තෘප්තිමත් කරගැනීම සඳහා අවශ
කරන ෙභෞතික දව ෙකෙරහි පවතිත ඇල්ම දුරුකිරීෙම් පරමාර්ථය ඉටුකර ගැනීම සඳහාය.ඕනෑම
අෙයකුට ෙබෞද්ධ පතිපදාෙව් ආරම්භක පියවර ෙසේ ෙමය කියාත්මක කළහැකිවීම විෙශේෂත්වයකි.2
ඇතැම් පුද්ගලයින්ෙග් සිත දානයට පහසුෙවන් නැඹුරු කරගත ෙනොහැක.තද මසුරු අයට
එක්වරම අත්හැරීම පුහුණුවිය ෙනොහැක.ඔවුන්ෙග් සිත ෙමොෙළොක් කර කුශල මාර්ගයට පෙව්ශකර
වීම සඳහා ඊට වඩා සිත පහසුෙවන් ඇඳ ගන්නා සංජානන කමෙව්දයක් තිබිය යුතුය.ෙම් සඳහා සූත
ෙද්ශනාවල සඳහන් වනුෙය් තිවිධ රත්නෙය් ගුණ විෙශේෂයි.එනම් බුදුගුණ, සදහම් ගුණ හා සංඝ
පිරිෙසේ ගුණ ආදී වශෙයන් ෙමෙලොව එකම පිහිට ලැබිය හැකි මඟ තිවිධ රත්නයම පමණක් බව
මනාව සංජානනයවීම නිසා පුද්ගලයාෙග් සිෙත් අත්හැරීම පගුණවීමට සුදුසු මානසික වටාපිටාවක්
ඇතිෙව්.තිවිධ රත්නය පිළිගැනීම නිසා එහි ගුණ ලැබීමට නම් ඊට අනුගතව දිවි පැවැත්ම සකස්කර
ගත යුතුබව පැහැදිලිෙව්.තිවිධ රත්නෙය් ගුණවලින් පකාශ වනුෙය් අත්හැරීෙම් ඇති අගයයි.වඩාත්
පතිඵලදායී වනුෙය් රැස්කිරීෙම් කමෙව්දෙය් ෙනොව අත්හැරීෙම් කමෙව්දයතුළ බව තිවිධ රත්නෙය්
ගුණ තුළ පකාශයට පත්වී තිෙබ්.තිවිධ රත්නෙයන් යම් පිහිටක් ලැබිය හැක්ෙක් පතිපත්ති ගරුකව
විසීෙමන් බව අවෙබෝධ කරගන්නා පුද්ගලයා තිවිධ රත්නෙයන් පකාශයට පත්වී ඇතිගුණ අනුවම
ජීවත්වීමට ෙවෙහස ගනී.පුද්ගලෙයකුෙග් පධාන අවශ තා අතර ජීවිතය ෙනොසිඳ පවත්වාගැනීෙම්
ආශාව මූලිකව වැදගත්ෙව්.ආහාර පාන,නිවාස,වස්ත හා ආරක්ෂණ අවශ තා වැදගත්වනුෙය් ෙම්
ජීවිතය පවත්වාගැනීෙම්දී ඒවා උපාය මාර්ගිකව වැදගත්වන බැවිනි.එනිසා මූලික අවශ තා වලටද
වඩා ජීවිතය රැකගැනීෙම් හා පවත්වාගැනීෙම් අවශ තාව වඩා බලවත්බව කිව යුතුය.සෑම ෙදයක්ම
අවශ වනුෙය් ජීවිතය සුරැකී පැවතුනෙහොත් වන බැවිනි.එනිසා ජීවිත ආරක්ෂාව තකා කියාකිරීමට
ඕනෑම පුද්ගලෙයකු ෙපළෙඹ්.3
සූත ෙද්ශනා මඟින් තිවිධ රත්නෙය් ගුණ වලින් පධාන වශෙයන් ෙම් ජීවිතය පවත්වාෙගන
යාෙම් අවශ තාවයට පතිකර්ම සැලසී තිෙබ්.තිවිධ රත්නෙය් පිහිට ලැබීම නිසා ෙමෙලොව වශෙයන්
යෙමකුෙග් දිවි පවත්වා ගැනීමට අවශ වූ ආයුෂ,වර්ණය,බලය,සැපය හා කායික,මානසික ශක්තිය
ලැබීම මූලික බව දක්වා ඇත.ඕනෑම සත්ව සංජානනයක් ආමිෂයට ඇදී යාම ස්වභාවිකය. එයින්ද
සිය ජීවිතය පවත්වාගැනීමට අවශ වන මූලික අවශ තාවලට සිත ඇදීයාම පමුඛය.එම නිසා එබඳු
අවශ තා තෘප්ත කරවිය හැකි මඟක් වශෙයන් ශද්ධාව ෙමහිදී සංජානනය ෙකෙර්.තිවිධ රත්නෙය්
ගුණෙලස සංජානනය වන්ෙන් ශද්ධාවයි.ෙමහිදී ශද්ධාෙව් මූලික හැඩතල ෙදකක් පිළිබඳව දක්වා
ඇත.එනම් අමූලික ශද්ධාව හා අකාරවතී ශද්ධාවයි.මින් අමූලික ශද්ධාව යනු විචාර පූර්වක ෙනොවූ
විශ්වාසයයි.යමක් පිළිබඳව පූර්ණ ෙලස සංජානනය කළ ෙනොහැකි අවස්ථාවලදී ඇතිවූ පිළිගැනීම්
මාතවූ ආකල්පය අමූලික ශද්ධාව ෙසේ සැලකිය හැක.සංජානනෙය් අවස්ථා රාශියක් තිෙබ්.ඉන්දීය
සංජානනය ෙමන්ම අතීන්දිය සංජානනය වශෙයන් වර්ගීකරණයට ලක්වී ඇත්ෙත් විවිධ සංජානන
අවස්ථා ෙව්.අමූලික ශද්ධාව ඉන්දීය සංජානනෙය්ත් පාථමික අවස්ථාවකට අයත්වන්නකි.ෙමහිදී
සුවිෙශේෂී වනුෙය් අමූලික ශද්ධාව වර්ධනය වී ෙනොයන බවයි.එනම් ශාවකයාට කිසි දිෙනක ෙමහි
සත අසත තාවය වටහාගැනීමට ෙනොලැෙබ්.ෙම් ෙහේතුව නිසා අමූලික ශද්ධාව මඟින් පරිපූර්ණ
ඉන්දීය සංජානනය සිදු ෙනොවනබව සැලකිය හැකිය.අවම මට්ටමින් ඉන්දීය පත ක්ෂය පවා මින්
ලැබිය ෙනොහැකි බැවිනි.එනිසා ෙබෞද්ධ සූත ෙද්ශනාවල අමූලික ශද්ධාව පතික්ෙෂේපකර තිෙබ්.4
ෙබෞද්ධ සූත ෙද්ශනාවන්හි අගය කර දක්වා ඇත්ෙත් අකාරවතී ශද්ධාවයි.එය පත ක්ෂය
පමාණය ෙකොට ගත්තක් බැවින් කිසියම් දිෙනක ශාවකයාටම පුර්ණ පත ක්ෂය කරා පැමිණ එය
අවෙබෝධ කරගන්නා ෙතක් ඇති කරගන්නා විචාරපූර්වක විශ්වාසය අකාරවතී ශද්ධාව ෙව්.ෙමහිදී
සංජානනය ලබනුෙය් අතීන්දීය පත ක්ෂයක් වශෙයනි.ඉන්දිය සංජානනය භාවිතා කර අතීන්දිය
පත ක්ෂය කරා පැමිෙණන ෙම් කමෙව්දය දත් ෙද් සිට ෙනොදත් ෙද් කරා යන අධ ාපන මෙනෝ
විද ාත්මක මූලධර්මය ෙමහිදී භාවිතා ෙව්.අතීන්දිය පත ක්ෂය එක්වරම ඇතිකර ගත ෙනොහැක.ඒ
නිසා මූලිකව ඉන්දිය සංජානනය ඉවහල් කරෙගන කමෙයන් නිරීක්ෂණ ශක්තිය, සිහිය වැඩි
2

3. දියුණු කරමින් එක්තරා අවස්ථාවකදී සියල්ල කිසිදු ඉන්දීය භාවිතයකින් ෙතොරව නුවණින් වැටහීම
සිදුෙව්.ෙම් අවස්ථාව කරා සංජානනය ෙමෙහයවනුෙය් අකාරවතී ශද්ධාව මඟිනි.සූත ෙද්ශනාවලදී
ශාවකයාතුළ ෙම් අකාරවතී ශද්ධාව ජනනය කරවීමට වෑයම් කරනුෙය් එමඟින් පසුකලක පඥාව
ඇති කර ගැනීමට ඉඩ පස්තාව සැලෙසන බැවිනි.දානය හා සීලය යන කරුණු එකෙසේම කියාත්මක
කරගැනීමට අකාරවතී ශද්ධාව ෙහොඳින් වර්ධනයවී තිබීම පහසුවකි.යෙමකු ගිහි ෙගය කළකිරීමට
පත්ව පැවිදිබව ලැබීමට ෙයොමුවනුෙය්ද අකාරවතී ශද්ධාව නිසාය.එෙසේම දානය,සීලය හා භාවනාව
යන කරුණු තුන සම්පූර්ණ කිරීමට මඟ ෙපන්වනුෙය්ද අකාරවතී ශද්ධාවයි.බුදුදහෙම් ශද්ධාව මුල්
ගුණාංගය ෙසේ සැලෙකනුෙය්ද ෙම් නිසාය.ශද්ධාව නිසා ෙසසු ගුණධර්ම සියල්ල සම්පූර්ණෙව්.5
ඊළඟට සීලෙය් කුශල විපාක ෙලස විස්තර කරනු ලබන්ෙන් ෙමෙලොව හා පරෙලොව සුගති
සැප අත්පත්වන ආකාරයයි.ෙමය සග්ග කථා ෙලස හැඳින්ෙව්.ජීවත්ව සිටියදීම ෙමෙලොව වශෙයන්
සුගතියට පත්වීම හා මියයාෙමන් පසුව ෙදව්ෙලොව ආදී කාමාචර සුගතිවල ඉපදීමත් දක්වා තිෙබ්.ඒ
දැක්වීම බුදුදහෙම් හරය ෙනොෙව්.නමුදු පධාන අරමුණ වන නිවන් අවෙබෝධයට පැමිණවීම සඳහා
භාවිතා වන පධාන කමෙව්දයට අයත් මූලික පියවරකදී භාවිතාවන උත්ෙත්ජකයක් පමණක් ෙලස
ෙමෙසේ කාමාවචර සුගති සැප විපාක ෙපන්වා දී තිෙබ්.ශාවකයාෙග් සිත ඉන් කුළු ගන්වමින් නිවන
ෙතක් රැෙගන යාම ඉන් අෙප්ක්ෂිතයි.සග්ග කථා අවසන් කරනුෙය් කාමෙය් ආදීනව දැක්වීෙමනි.
එය ෙබෞද්ධ සූතෙද්ශනාතුළ මැනවින් විගහවී තිෙබ්.මින් ශාවකයා සුගතිය ලැබීම වුවද දුක් සහිත
බව සංජානනය කරගනී.එනිසා ශාවකයාතුළ සුගතිසැප ලැබීෙම් නිස්සාරත්වය අවෙබෝධෙව්.එය
අවසාන පියවර වන නිර්වාණාවෙබෝධය පිනිස ඉවහල් ෙව්.අවසාන පියවර වූ නිර්වාණාවෙබෝධය
විඳීමක් ෙනොෙව්. එය විඳීම් සහගත සියල්ෙලන් මිදීම නිසා ඇතිවූ ෙනොවිඳීම් සහගත තත්වයකි.එය
නිවන් සුවයක් ෙලස හඳුන්වා ඇත්ෙත් සියළු විඳීම් විපරිණාමී ස්වභාවයට පත්වන බැවින් එබඳු වූ
විඳීම් වලින් මුළුමනින්ම මිදීම සුවයක් යැයි සලකා ඇති බැවිනි.ෙමහිදී සාමාන ව වහාර භාෂාෙව්
භාවිතාෙව් ඇති වචනවලට ලබාෙදන ෙපොදු අර්ථ නිසා ඇතිවන වැරදි වැටහීමකි.සැප යන වචනය
ව වහාර භාෂාෙව් භාවිතාවනුෙය් විඳින සැප අර්ථදැක්වීම සඳහාය.ෙම් නිසා නිවෙන් ඇති සැප මින්
දැක්වීෙම්දී අසන්නා සිතනුෙය් එයද ඔහුෙග් අවෙබෝධයට හසුවන ෙසසු විඳින සැප ෙමන්ම වූවක්
බවයි.ෙමය වැරදිය.ෙම් වරද නිවැරදි කර හැකිතාක් නිවැරදි අරුතට ළංවීම සඳහා අෙවයිදිත සුඛය
යන ව වහාරයක් භාවිතෙය් තිෙබ්.නිවන් අවෙබෝධය නිසා ලැබිය හැකි ෙනොවිඳීන සැපය දැක්වීම
සඳහා ෙම් අෙවයිදිත සුඛ යන්න භාවිතා ෙව්.ෙමහි ෙත්රුම ෙනොවිඳින සැපය යන්නයි.6
සූතෙද්ශනාවලදී ෙබොෙහෝවිට ආනුපුබ්බීය කමෙව්දය අනුගමනය කර ඇත.එනම් නිශ්චිතවූ
අනුපිළිෙවළකට අනුව ධර්ම කරුණු ගලපා ඉදිරිපත් කිරීමයි.එහිදී සූතෙද්ශනා වඩා සරළ ෙදයකින්
ආරම්භව පිළිෙවලින් දහෙම් ගැඹුර ෙවත පිවිසීම ෙමහි ලක්ෂණය ෙව්.බුදුරදුන් ෙකෙරහි පසාදයට
පත් බහ්මායු පඬිවරයා හා ෙපොක්ඛරසාදී බාහ්මණයා ආදී පුද්ගලයින්හට සූතෙද්ශනා මඟින් ධර්මය
ඉදිරිපත් කිරීෙම් දී ෙමම කමෙව්දය අනුගමනය කර ඇතිබව දීඝ නිකාය අනුව පැහැදිලිෙව්.7ෙමහිදී
අනුපිළිෙවලින් දාන කථා,සීල කථා,සග්ග කථා,කාමෙය් ආදීනව කථා,කාමයන්ෙගන් ෙවන්වීෙම්
ආනිසංශ යනාදී කරුණු හඳුන්වාදී අනතුරුව සිෙතහි නිෙරෝගීබව,මෘදුබව ඇතිකරවා පහන්වූ සිත්
ඇති අයට චතුරාර්ය සත ය ඇතුළත් සූතෙද්ශනා ෙද්ශනා කරනු ලැබීය.බුදුවරුන්ෙග් සාමුකාංසික
ෙද්ශනා තුළ ගැබ්විය යුතු හරය එය ෙලසද පැහැදිලි කරදී තිෙබ්.සූතෙද්ශනාවල සඳහන් වූ ධර්මය
අනුපුබ්බ සික්ඛා,අනුපුබ්බ පටිපදා හා අනුපුබ්බ කිරියා අනුව සකස්වී තිෙබ්.සූතෙද්ශනාවල පළමුව
උද්ෙද්සය දක්වා අනතුරුව ධර්ම කරුණු ෙවන් ෙවන්ව ෙගන විභාග කරබැලීෙම් කමය විභංගකම
ෙව්දයයි.මජ්ඣිම නිකාය විභංග වර්ගෙය් භද්ෙදක රතන සූතෙය්ද8,චුල්ලකම්මවිභංග9, මහා කම්ම
විභංග10 හා ධාතුවිභංග11 ආදිෙය් ඇතුළත් විවිධ සූතෙද්ශනාවලත් ෙම් කමෙව්දය දක්වා තිෙබ්.
ෙමය නූතන මෙනෝවිශ්ෙල්ෂණවාදී කමෙව්දෙයහි පවා විද මානය.සමහර පුද්ගලයන්ට පුද්ගල
හැකියාව අනුව ෙව්ගවත්ව සූතෙද්ශනා අවෙබෝධ කරගතහැකිවිය.සමහරුන්ෙග් අවෙබෝධය ඉතා
මන්දගාමී වී තිෙබ්.තවත් ෙකොටසක් ෙම් අතරතුර අවස්ථාවල පසුවූහ.ඇතැමුන්ට ෙකෙසේවත්
අවෙබෝධය ඇති කරවියහැකි ෙනොවින.12
3

4. බුදුදහෙම් අවසන් නිෂ්ටාව වන නිවනට සත්වයා ෙමෙහයවීම සඳහා විවිධ මට්ටම්වලදී ඊට
අදාළවූ පියවර අනුගමනය කර උත්ෙත්ජකයක් ෙලස ඒ මට්ටම්වල පවතින ෙහොඳම අනු අවස්ථාව
සලකා ඇත.කාම සුගති සැප උත්ෙත්ජයක් ෙසේ භාවිතා කර ඇත්ෙත් ඊට පහළ මට්ටෙම් සිට ඉහළ
මට්ටමට පැමිණීම සඳහා පමණි.අදාළ මට්ටමට පැමිණි පසුව එහි ආදීනව ෙපන්වා කළකිරීම ඇති
වන ෙලස සූත ෙද්ශනා ඉදිරිපත්ව තිෙබ්.මන්ද බුදු දහෙම් අවසාන පරමාර්ථය වන නිවන ශාක්ෂාත්
කර ගැනීමට උපකමශීලීව භාවිතා කරන උත්ෙත්ජකය වුවද අත්හැරීමට සිදුවන බැවිනි.ෙනොෙයක්
ෙලසට කාමෙයහි ආදීනව දැක්වීෙමන් පසුව කාමෙයන් මිදී සිටීමට හැකි නම් ෙකොතරම් සැපයක්
දැයි ශාවකයාටම වැටෙහන්නට පටන් ගනී.එය ආදීනව දැක ඉන් මිදීමට කැමැත්ත ඇති කරවීම
පිණිසය.ශාවකයාෙග් චිත්ත අභ න්තර අයහපත් ෙපේරණවලින් සිත මුදවීම ෙමහි පරමාර්ථයයි.
ෙකෙලස් වශෙයන් දැක්ෙවනුෙය් ෙම් අභ න්තර ෙපේරණමය.අයහපත් අභ න්තර ෙපේරණවලින්
නිදහස්විය හැකි කමෙව්ද පධාන වශෙයන් ෙදකක් තිෙබ්.එකක් නම් අභ න්තර ෙපේරණ හැකිතාක්
යටපත් කිරීමය.ෙමය සමථ චින්තනය මඟින් සිදුෙව්.අෙනක අභ න්තර ෙපේරණවලින් ස්ථිර ෙලස
නිදහස්වීමයි.ෙමය විදර්ශනා චින්තනය මඟින් සිදුෙව්.ෙම් විදර්ශනා චින්තනය බුදුදහමට පමණක්ම
සුවිෙශේෂීවූවකි.සමථ චින්තනය ඔස්ෙසේ ෙපළ ගැස්වූ සමථ භාවනාකම බුදුහිමියන් පහළවීමට ෙපර
පවා භාරතෙය් අතිශය ජනපියව පැවතින.සිද්ධාර්ථ තවුසා මුලදී අනුගමනය කළෙද් සමථ භාවනා
කමයයි.එමඟින් අෂ්ට සමාපත්ති දක්වා අධ්යාත්මික දියුණුවක් අත්පත් කරගත හැකි විය.13
ෙද්ශනා මාධ ය උපෙයෝගී කරගනිමින් ශාවකයාෙග් මනෙසේ සංජානන හැකියාව වැඩි
දියුණු කරනු ලැෙබ්.ඇසූ වචන මඟින් නිරීක්ෂණ ශක්තිය ඇතිකර සිහිය ෙයොදවා ශරීරය හා මනස
තුළ අරමුණු ගැනීෙම්දී සිදුවන අභ න්තර කියාකාරීත්වය අවෙබෝධ කරගැනීම ෙමහි පධාන ෙව්.ඒ
තුළින් ෙමෙතක් කළක් ලැබුණු ඉන්දීය සංජානනය සම්පූර්ණ නිවැරදි අවෙබෝධයක් ෙනොවන බව
වටහා ගනී.අරමුණු නිවැරදිව ගහණය කරගැනීමට අසමත්වනුෙය් සිහිය හා නිරීක්ෂණය ඊට අදාළ
කියා ශක්තිෙයන් ෙනොපැවති නිසාබව ෙමහිදී වැටෙහේ.ශාවකයා බුදුන් වහන්ෙසේෙග් වචන ෙකෙරහි
පමණක්ම විශ්වාසය ෙනොතබන අතර විශ්වාසයට පදනම වනුෙය් ස්වයං පත ක්ෂයයි.එබැවින් බුදු
දහම විශ්වාසය හුෙදක් අන්ධාරනුකරණෙයන් තිබීම අනුමත ෙනොකරයි.බුදුදහෙම් විශ්වාසය ස්වයං
පත ක්ෂය පමාණෙකොට ඇත.ඒ නිසා සූතෙද්ශනා ඇසූ පමණින්ම එය අධානගාහී ෙලස විශ්වාස
ෙනොකර ඒවා සත දැයි විමසාබලා විචාර පූර්වකව අවෙබෝධ කරගන්නා ෙමන් දක්වා තිෙබ්.ධර්මය
පහුරකට උපමාකර ඇති බවත්,තණ්හාෙව් උපදානයන්ෙග් නිරුද්ධිය ඉන් අෙප්ක්ෂිත බවත් දක්වා
ඇත.ධර්මය ඉවහල්කරෙගන තණ්හා,මාන,දෘෂ්ටි හා උපාදාන ඇතිකර ෙනොගත යුතුබව දැක්වීමද
වැදගත්ය.යමක් අවිචාර පූර්වකව අධාන ගාහීව පිළිගැනීම නිසා තණ්හා,මාන,දෘෂ්ටි ඇතිෙව්.ධර්මය
ෙකෙනකු පිළිගත යුත්ෙත් එය ස්වයං පත ක්ෂ සීමාවතුළ පිහිටා බැවින් ඒ පිළිබඳව තණ්හා,මාන,
දෘෂ්ටි ඇතිකර ගැනීමට ඉඩක් ෙනොලැෙබ්.සැබවින්ම තණ්හා,මාන,දෘෂ්ටි අභ න්තරව ඇතිවියහැකි
අයහපත් ෙපේරණ බිහිවීමට ෙහේතුවකි.නිවන් අවෙබෝධය නම් ඒ සියල්ෙලන් මිදීමයි.ධර්මය පදනම්
කරෙගන ඇත්ෙත් නිවන් අවෙබෝධය බැවින් එකී නිවන් අවෙබෝධයට අවහිර කරන ධර්මතා එයට
ඇති මඟ විය ෙනොහැකිය.එනිසා සූතෙද්ශනාවන්හි පරමාර්ථය ශාවකයා තණ්හා,මාන,දෘෂ්ටි වලින්
හැකිතාක් එෙතර කරවීමයි.බුදුන් වහන්ෙසේෙග් මුල්ම සූත ෙද්ශනාව ෙලස සැලෙකන ධම්මචක්ක
පවත්තන සූත ෙද්ශනා පිළිබඳව විමසා බැලීෙමන් වුවද ෙමකී කරුණු නිරීක්ෂණය කළ හැක.එහිදී
පළමු වරට ද්විඅන්තවාදී චින්තනකමවලින් වියුක්තවීම නිවන් අවෙබෝධයට මඟබව ඉදිරිපත්විය.14
ශාස්වත හා උච්ෙඡ්ද වාද බිහිවනුෙය් තණ්හා,මාන,දෘෂ්ටි නිසාය.ජීවිෙයකු ෙලස සම්මුතිය
ලැෙබන්ෙන් කය හා මනෙසේ කියාකාරීත්වය නිසාය.කායික හා මානසික කියාකාරීත්වයට බලපාන
තණ්හා,මාන,දෘෂ්ටි නිසා අයහපත් අභ න්තර ෙපේරණ ඇතිෙව්.ෙම් අභ න්තර ෙපේරණ තාවකාලික
ෙලස යටපත්කර සාර්ථකව සමාජ සබඳතා පැවැත්වියහැක.එෙසේම අභ න්තර ෙපේරණවල බලපෑම
මැඩ පවත්වා එහි බලපෑම සමාජ සබඳතාවලට ෙනොදැෙනන පරිදි ෙකෙනකුට සාර්ථකව සමාජෙය්
දී කටයුතු කළ හැක.එනිසා තාවකාලිකව සිය අභ න්තර අයහපත් ෙපේරණ යටපත්කළ අෙයකු හා
ස්ථිරව අභ න්තර අයහපත් ෙපේරණවලින් මිදුෙනකු අතර මතුපිටින් දැකගත හැකි විශාල ෙවනසක්
4

5. නැත.ෙවනසක් තිබුණද,ඒෙවනස දැකගත හැක්ෙක් සිත ඇතුළත මිස බාහිර ෙපනුෙම් ෙනොෙව්.එම
අභ න්තර අයහපත් ෙපේරණ ෙකෙළස්,නීවරණ,සංෙයෝජන,දෘෂ්ටි ආදී නම්වලින් හැඳින්ෙව්.එෙසේ
නම්වලින් හැඳින්ෙවතත් විවිධ අවස්ථාවලදී ඒවා එනමින්ම ඉදිරිපත් ෙනොෙව්.ෙබොෙහෝවිට සිතිවිලි
හා හැඟීම් මඟින් පුද්ගලෙයකුව ෙනොමඟ යවා යහපත් ඒවා ෙලස හුවා දක්වමින් අයහපත් ෙපේරණ
ඇතිවන බව සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත්ය.ෙමෙසේ ඇතිවීෙම්දී ඒවා චිත්ත වඤ්චක ධර්ම යනුෙවන්
හැඳින්ෙව්.සිහි නුවණින් සැලකිල්ලට ගැනීම මඟින් ෙමබඳු රැවටීම්වලින් වැළකී කටයුතුකල හැක.
ෙමහිදී කියාවට වඩා ෙච්තනාෙව් වැදගත්කම අවධාරණය කර දක්වා ඇත්ෙත් ඇතැම් අවස්ථාවලදී
පිටතින් විද මාන ස්වරූපයට වඩා හාත්පසින්ම ෙවනත් ස්වවරූපයක් පුද්ගලයාෙග් අභ න්තර සිත
තුළ කියාත්මක විය හැකි බැවිනි.ෙම් නිසා යෙමකු සිදුකරන යම්කිසි කියාවක් මතුපිටින් පමණක්ම
නිරීක්ෂණය කර ඉන් පුද්ගල අභ න්තරය පිළිබඳව විනිශ්චයන්ට එළඹීෙම් ඇති අෙයෝග තාවයද
වටහාගත යුතුය.සූත ෙද්ශනාවලදී කර්මඵල විපාක බිහිවනුෙය් ෙච්තනාව අනුවබව දැක්ෙව්.15
ෙම් අභ න්තර ෙපේරණවලද විවිධ මට්ටම් තිෙබ්.නීවරණ නාමෙයන් දැක්ෙවනුෙය් නිවන්
මාර්ගය ආවරණය කරන කරුණු පහකි.ඒවා පංච නීවරණ ධර්ම නමින් හැඳින්ෙව්.ඊට වඩා සියුම්වූ
අභ න්තර ෙපේරණ දහයක් සිත තුළ ඊට යට තිෙබන ස්ථරය තුළ කියාත්මක ෙව්.ෙම් දශසංෙයෝජන
නම් ෙව්.සංෙයෝග යනු සසරට පුද්ගලයා බැඳ තබන කරුණු බැවිනි.ෙම්වාටද යටින් අනුසය ධර්ම
නම් වූ තවත් ඉතාම සියුම් අනු සහගත වූ අභ න්තර ෙපේරණ සමූයක් තිෙබ්.අනුසය යනු සියුම් යනු
ෙව්.සූත ෙද්ශනාවල දැක්ෙවන කරුණු මඟින් ෙමහි දැක්ෙවන අවසාන පියවර වලට ලඟාවීෙම්දී ඒ
පවතින අවස්ථාෙව් සිත තුළ ෙගොඩනැඟී ඇති අභ න්තර ෙපේරණ සියල්ෙලන්ම සිත මුදවාගැනීමට
අවශ ය.ඒ සඳහා සුදුසු භාවනා කමයක් ඇත.එය බුදුරදුන්ෙග් ෙසොයාගැනීමකි.විදර්ශනා භාවනාව
යනුෙවන් හැඳින්ෙවන්ෙන් ඒ කමෙව්දයයි.විදර්ශනා භාවනාව එක්තරා දාර්ශනික චින්තනයකි.එහි
මුඛ හරය පඥාව අවධි කරගැනීමයි.සුදුසු පරිදි සිත හික්මවීමට සමත් සූත ෙද්ශනාවක් ශවණයවීම
මඟින් ශාවකයා තුළ විදර්ශනා භාවනාව වැෙඩන්නට සැලැස්විය හැක.බුදුවරුන්ෙග් සාමුකංසික
ෙද්ශනාව වූ චතුරාර්ය සත කුළු ගැන්වූ ෙද්ශනා මඟින් ශාවකයා මඟඵල අවෙබෝධයට පත්කිරීමට
හැකියාව ඇත.බුදුවරු හා උන්වහන්ෙසේෙග් මුල් ෙපෙල් අර්හත් භික්ෂුන්වහන්ෙසේලා සූත ෙද්ශනා
ෙද්ශනා කිරීම මඟින් පමණක් ශාවයකින් මාර්ගඵල අවෙබෝධයට පත්කරවනුෙය් විදර්ශනාභාවනා
පිළිෙවත ෙද්ශනා මාධ යතුළින් වැෙඩන්නට සැලැස්වීෙමනි.එය ඉතා අපහසු කාර්යයකි.නමුදු එය
කළ හැක.එය කිරීමට සමත්කම් ඇති උතුමන් දැනට වර්තමාන සමාජෙය් නැතිවිය හැක.මන්ද එය
කිරීමට සුදුසුකම් සම්පූර්ණ කරතිබූ උතුමන් ෙම් වන විට සසර නිමකර අවසන්වූ ෙහයිනි.ෙමකල
දක්නට ඇත්ෙත් වසර දහස් ගණනන් කාලය ඉකුත්ව යාෙමන් පසුව ෙබොෙහෝෙකොටම නෂ්ටාෙශේෂ
වී යාෙමන් අනතුරුව ඉතිරිවූ අති සංශිප්ත සූත ෙද්ශනාය.ඒවා ෙපර බුදු මුවින් නිකුත්වූ සූතෙද්ශනා
වල වාර්තාවක් හා සමානය.ආනන්ද හිමියන් හා ෙසසු ශාවක හිමිවරුන් විසින් විවිධ අවස්ථාවලදී
තමන් ඇසූ බුද්ධ ෙද්ශනා හා ෙද්ශනාවල අර්ථකථන වාර්තා ස්වරූපෙයන් සංගෘහිත කළ හැඩතල
සූත ෙද්ශනාවන්හි නිරූපිතය.ඒවා හැකිතාක් මුල් ෙද්ශනා අරුතට සමීපෙවමින් සජීවීව පවත්වා
ගැනීමට දරණ ලද උත්සහයක් අට්ඨකථාවල නිරූපිතය.16
විදර්ශනා භාවනාව දාර්ශනික අවෙබෝධයක් ඇතිවීම අරමුණු කර පවතී.ඒ දාර්ශනික ඥාන
අවෙබෝධය පදනම්කර ෙගන ඇතිෙව්.ෙමම අවෙබෝධය නම් නිවන් අවෙබෝධයයි.අභ න්තර ගතව
ඇතිවන විවිධ අහිතකර අභිෙපේරණ වලින් සිත නිදහස් කරගැනීම ෙම් අවෙබෝධෙය් ඇති පධානතම
උපෙයෝගීතාවයි.එෙසේම එෙසේ නිදහස්වීම තාවකාලිකව එම අභිෙපේරණ යටපත් කිරීම මඟින් ලැබිය
හැකි නිදහස ෙනොෙව්.එය ස්ථිර සාර නිදහසකි.ඒ නිදහස යළි කිසිම අයුරකින් ෙවනස් ෙනොෙව්.එහි
අකම්ෙපය ස්වභාවයක් ගැබ්ව පවතී.සාමාන ෙයන් ෙකෙනකුෙග් සිතට සතුට ඇතිවන කමෙව්ද
ෙබොෙහෝෙව්. සතුට සිත අභ න්තරෙය් ඇතිවන අභිෙපේරණයකි.අයහපත් ආකල්ප අරමුණු වීෙමන්ද
සතුට ඇතිෙව්.එෙසේම යහපත් ආකල්ප අරමුණුවීෙමන්ද සතුට ඇතිෙව්.විදර්ශනාෙව්දී සිතින් ඉවත්
කරනුෙය් යහපත් ආකල්ප අරමුණු වීෙමන් ඇතිවන සතුට ෙනොෙව්.අයහපත් ආකල්ප අරමුණුවීම
නිසා ඇතිවන සතුට පමණක් විදර්ශනා භාවනාව මඟින් සිතින් ඉවත්කර හැෙර්.මඟඵල අවෙබෝධය
5

6. ලබා සිෙත් ක්ෙල්ශ දුරුකළ උතුෙමකුට වුවද යහපත් ආකල්ප අරමුණු වීෙමන් ඇතිවන සතුට ඇති
ෙව්.ඒ උතුමාෙග් සිෙත් නැතිවනුෙය් අයහපත් ආකල්ප මුල්වීෙමන් ඇතිවන සතුට පමණි.ඒ නිසාම
ෙමහිදී සිදුවනුෙය් සිෙත් සියළු අභිෙපේරණම ඉවත්වයාම බව වරදවා ෙනොවටහා ගත යුතුය.යහපත
හා අයහපත අතර ෙවනස හඳුනාගනු ලබන්ෙන් බුද්ධිය හා පඥාව මඟිනි.ෙමහිදී සිදුවනුෙය් බුද්ධිය
හා පඥාව වර්ධනය කරවීමයි.එවිට බුද්ධිය මඟින් අයහපත නිවැරදිව හඳුනාෙගන සිතින් ඉවත්කර
දැෙම්.වඩාත් නිවැරදිව පැවසුවෙහොත් ෙමහිදී සිදුවනුෙය් නිවැරදිව හඳුනාගැනීම පමණකි.ඉවත්කර
දැමීමට කිසිදු අනවශ ආයාසයක් ෙමහිදී ෙනොගැෙන්.යමක සත ස්වභාවය වටහාගත් පසු එයින්
ඉවත්වීමට අමුතු ආයාසයක් අනවශ ය. ගිනි සිළුවකට අත ළංකළ විට පිළිස්ෙසන ස්වභාවය ඇති
බව වටහාගත් විට එය ඇල්ලීෙමන් වැළකිය යුතුබව ෙකෙනකුට අමුතුෙවන් කියාදිය යුතු නැත.ඒ
පරිදි දාර්ශනික අවෙබෝධය ලැබීම සමඟම සැබෑව ව ාජෙයන් ෙවන්කර නිවැරදිව හඳුනාගැනීෙම්
ශක්තිය ඇතිෙව්.මාර්ගඵල අවෙබෝධය යනුෙවන් හැඳින්ෙවනුෙය් ෙම් තත්වයයි.17
පූර්ණ අවෙබෝධය ෙකතරම් ගැඹුරුද යත් එය එක්වරම ෙකෙනකුට ශාක්ෂාත් කරගැනීම
පවා දුෂ්කරය.ෙම් නිසා ඒ පූර්ණ අවෙබෝධය පත්වීෙම් අවස්ථාව දක්වා මට්ටම් සතරක් පසුකරමින්
යා යුතුබව දැක්වී තිෙබ්.මාර්ගඵල සතරකින් යුතුව ආර්ය මාර්ගය දැක්වී ඇත්ෙත් එබැවිනි.පළමුව
දුරු කරනුෙය් දෘෂ්ටියට සම්බන්ධ අයහපත් ආකල්පයි.ෙදවන මාර්ගඵලෙය්දී ආශාව හා ද්ෙව්ෂයට
සම්බන්ධ අයහපත් ආකල්ප තරමක් දුරට අඩුකරනු ලැෙබ්.ෙතවන මාර්ගඵලෙය්දී අඩුකළ ආකල්ප
සම්පූර්ණෙයන්ම දුරුකරනු ලැෙබ්.එෙසේම සිව්වන මාර්ගඵලෙය්දී මම යන ආකල්ප බිහිවීමට ෙහේතු
වූ අයහපත් ආකල්ප සියල්ල සම්පූර්ණෙයන්ම දුරුකරනු ලැෙබ්.ෙමහිදී ඒ පියවර අනුපිළිෙවළකට
දක්වා ඇත්ෙත් සත්ව චිත්ත සන්තානෙය් ඇති අයහපත් ආකල්ප සිත තුළ ඇතිවන තීවතාව අනුව
එය ඉවත් කිරීමට හැකි පියවර අනුවය.ෙමහිදී ඕනෑම සත්ව චිත්ත සන්තානයක දෘෂ්ටි සම්බන්ධවූ
අයහපත් ආකල්ප ඇලීම හා ගැටීම සම්බන්ධ අයහපත් ආකල්පවලට වඩා පහසුෙවන් ඉවත්වනබව
ෙපෙන්.එෙසේම එහි අවස්ථා ෙදකක් ඇත.ෙසෝවාන් මාර්ගෙයන් ඉවත්වනුෙය් මමත්වය සම්බන්ධවූ
ඕලාරික අයහපත් ආකල්ප ෙකොටසයි.ෙමය සක්කාය දිට්ඨිය පධාන ෙකොට ඇති විචිකිච්ඡාව හා
සීලබ්බත පරමාස යන ෙසසු සංෙයෝජන මඟින් නිරූපණය ෙව්.නමුදු අර්හත්ව දක්වා තව අණු
සහගත මමත්වය සම්බන්ධ සියුම් අයහපත් ආකල්ප ෙකොටසක් පවතී.එය සම්පූර්ණෙයන්ම දුරුවී
යනුෙය් අර්හත්ව මාර්ගඵලෙය්දීය.එය අස්මි මානයට සම්බන්ධ සංෙයෝජන ෙකොටස්ය.ද්විතීය හා
තෘතීය මාර්ගඵල ඇලීම හා ගැටීමට සම්බන්ධව ඇති ඕලාරික හා සියුම් අයහපත් ආකල්ප අවස්ථා
නිරූපණය ෙකෙර්.ඇලීම හා ගැටීමට සම්බන්ධ ඕලාරික අයහපත් ආකල්ප අඩුවනුෙය් සකෘදාගාමී
මාර්ගඵල අවස්ථාෙව්දීය.එහිම සියුම් අවස්ථාව අනාගාමී අවස්ථාවයි.එහිදී මුළුමනින් ඇලීම,ගැටීම
යන අයහපත් ආකල්ප දුරුෙව්.18
පිරිසිදු ධර්මය පැතියද, එම ධර්මය හා මානව සංජානන පැතිකඩ අතර පරතරයක් පවතී.
බුදුදහම හා මානව සංජානන පැතිකඩ අතර පවතින ෙම් පරතරය බුදුදහම සජීවීෙලස පැවති යුගයට
සාෙප්ක්ෂකව අනුකමෙයන් වැඩිෙවමින් පවතී.දැනට වසර දහස් ගණනක් ගතවී ඇති ෙමකල එහි
පරතරය සැලකිය යුතු පමාණයකින් වැඩිවී තිෙබ්.බුදුදහම හැකිතාක් නිවැරදිව අර්ථගැන්වීම පිණිස
රචනා කරන ලද අට්ඨකථා,ටීකා,ගැටපද වැනි අර්ථ විවිරණ ගන්ථවලින් සංජානන පරතරය හැකි
තාක් දුරට අඩුකිරීමට සෑෙහන පරිශමයක් දරා තිෙබ්.නමුදු ෙමෙලොව සෑම ෙදයක්ම අනිත ය. එම
සනාතන ධර්ම නියාමය බුදුදහෙම් සජීවිබව සම්බන්ධෙයන්ද ෙවනස් ෙනොෙව්. ෙබොෙහෝකල් ගතවී
යාෙම්දී ව වහාර කරන භාෂාව ෙවනස්ෙව්.මිනිසුන්ෙග් සිතුම් පැතුම් ෙවනස් ෙව්.අවෙබෝධ ශක්තිය
අඩුෙව්.ස්මරණය දුබලෙව්.ආධ ාත්මික හැකියාව අඩුවන අතර ඊට සාෙප්ක්ෂව ෙභෞතික හැකියාව
දියුණු ෙව්.වර්තමානෙය් මිනිසුන්ෙග් අධ ාපන රටාව මුළුමනින්ම හැඩගැසී ඇත්ෙත් ෙභෞතිකදව
ෙලෝකය ගහණය කරගන්නා අයුරිනි.ෙද්ශනා මාධ පමණක් භාවිතා කර උසස් අවෙබෝධයක් ඇති
වන අයුරින් ෙපළ ගස්වා ඇති සූත ෙද්ශනාතුළ ගැබ්ව පැවති අවෙබෝධ ශක්තිය එෙසේම ලබාගැනීම
වර්තමානෙය් කළ හැකි මට්ටමක පවතින්ෙන්දැයි විමසීම වැදගත්ය.එෙසේවීමට නම් පළමුව සිතීම
ඊට අනුරූපව ෙපළගැස්විය යුතුය.ආකල්ප,රුචිඅරුචිකම් සියල්ල පවතිනුෙය් ධර්මාවෙබෝධය ඇති
6

7. වන දිශාවට ෙනොවීම ෙම් කාර්යභාරය වඩාත් අසීරු කරවීමට ෙහේතුවක් ෙලස ෙපන්වා දිය හැක.ඒ
සඳහා විසඳුම වනුෙය් මිනිසුන්තුළ මූලිකව දර්ශන සම්පත්තිය ඇතිකිරීමයි.මඟ ෙනොමඟ වටහාගත
හැක්ෙක් නිවැරදි දර්ශනය ඇතිවිටය.ෙසෝවාන්වීම යනු අර්හත්වය කරා පැමිණියහැකි නිවැරදි මඟ
වටහාගැනීමයි.ෙම් සදහා පුද්ගලෙයකුතුළ ආකල්පමය ෙවනසක් ඇතිකිරීම අවශ ය.ආකල්ප යථා
තත්වයට පත්කරගැනීමතුළින් පසුකාලීනව ඉතිරි වැරදි අඩුපාඩුද නිවැරදි කරගැනීමට හැකිෙව්.19
සූතෙද්ශනා නම් බුදුරදුන් ධරමාන කාලෙය්දී විවිධ පුද්ගලයින්ට ඒඅයෙග් විවිධ සංජානන
හැකියාව අනුව බුදුදහමින් නිර්ෙද්ශිත පරමාර්ථ අවෙබෝධයට පැමිණීම පිණිස ෙද්ශිත උපෙද්ශනයි.
තත් යුගෙයහි ඒවාෙය් අර්ථ නිසි ෙලස අවෙබෝධ කරගත හැකි මට්ටමක එකල භාෂා ව වහාරය
පැවතින.නමුදු එම සූතෙද්ශනා ෙද්ශනා කර දැනට වසර දහස් ගණනක් ඉකුත්ව ෙගොසිනි.එකලදී
හුෙදක් ෙද්ශනාව අසා ධාරණය කරගැනීම හා කඩපාඩම්කර ගුරුකුල වශෙයන් පරම්පරානුගතව
පවත්වා ගැනීම මිස,ලිඛිතව සටහන් කරතැබීමක් කියාත්මක ෙනොවින.එබැවින් සූතෙද්ශනාතුළවූ
ෙබොෙහෝ සජීවී ස්වරූපය බුදුරදුන් ධරමාන යුගයට වඩා අනුකමෙයන් අඩුවී යන්නටවීම ස්වභාවික
ෙදයකි.ෙම් තත්වය අභිධර්ම ෙද්ශනාවලට වඩා සූත පිටක පෙහේ අන්තර්ගත සූතෙද්ශනාවලට වඩා
තදින් බලපෑෙව්ය.ෙමයට ෙහේතුව අභිධර්ම ෙද්ශනාවලට වඩා බහුලව සාමාන ජනතාව අතර ෙම්
සූතෙද්ශනා පාෙයෝගිකව හා බහුලව ව වහාරවීමය.එෙසේම සම්මුති ෙද්ශනාවන්හි පැවති ස්වරූපය
අනුව වඩා පකටව ධර්මාවෙබෝධය කරා පැමිණීමට සූතෙද්ශනා මහත් උපකාරයක් වූ බැවිනි.ධර්ම
රසය විඳගැනීමට රුචි නම් එතරම් ගැඹුරු අවෙබෝධයක් නැතිව වුවද ශී සද්ධර්මය නමැති මහසයුර
ෙවත පළමුෙවන් පෙව්ශවීමට සූතෙද්ශනා සලසා ඇත්ෙත් විශාල අනුබලයකි.20
2.2. සංජානනය හා ආභිධම්මික විවරණ
ආභිධම්මික විවරණ මඟින් පැහැදිලි කරනු ලබන්ෙන් පරමාර්ථ ධර්ම පිළිබඳවයි.පරමාර්ථ
ධර්ම යනුෙවන් හැඳින්ෙවන්ෙන් ෙලෝක සම්මුති ඉක්මවා ගිය විට දක්නට ලැෙබන යථාර්ථයයි.ෙම්
තත්වය ඉන්දීය පත ක්ෂය තුළින් ෙකෙනකුට ගහණය කරගත ෙනොහැක.එබැවින් ෙම් තත්වය
ඇති කරගත හැක්ෙක් සම්මුතිවල සැබෑ තත්වය අවෙබෝධ කරගැනීම මඟින් පමණි.එවිට යථාර්ථය
දැකීම හා තහවුරුවීම සිදුෙව්.ෙබෞද්ධ සංජානනෙය් අවසාන පරමාර්ථය නම් ෙම් පරමාර්ථ ධර්මය
අවෙබෝධ කරගැනීමයි.නිවන් අවෙබෝධයට ෙකෙනකු පත්වනුෙය් ෙම් පරමාර්ථ ධර්ම පිළිබඳ යථා
තත්වය වැටහීම මඟිනි.පරමාර්ථ ධර්ම සතරක් ඇත.එනම් චිත්ත,ෛචතසික,රූප නිබ්බාන යනාදී
වශෙයනි.ෙමහි චිත්තය ෙලස හැඳින්ෙවනුෙය් අරමුණු දැනගැනීෙම් ශක්තියයි.සංජානනය ෙසේ දැක්
ෙවනුෙය් ෙම් චිත්තයයි.අරමුණු නැතිව සිත ෙනොඋපදනා බැවින් චිත්ත ඇතිවීමට අරමුණු අවශ ය.
අරමුණු දැන ගන්නා අර්ථෙයන් සිත එකක්ම වන නමුදු ෛචතසික හා සම්බන්ධවී නිසා සිෙතහි 89
ෙහෝ 121 ආකාරයක් දක්නට ලැෙබ්.සිත අරමුණක් ගැනීම හා අරමුණ හැඳිනීම යන සංජානන කියා
වළියට පදනම්වන්ෙන් සිෙතහි ෙයදුනු ෛචතසිකයි.ෛචතසික ඵස්ස,ෙව්දනා,සඤ්ඤා හා ෙච්තනා
යනාදී වශෙයන් 52 වැදෑරුම් ෙව්.චිත්තය හා ෛචතසික කකාරනලද කෂායකට උපමා කළෙහොත්
එහි අඩංගු ෙබෙහත් රස ෛචතසික ෙලසද,ජලය සිත ෙලසද වටහාගත හැක.එෙසේම ෙමහි න ායය
නම් සිත නැතිව කිසිදු ෛචතසිකයක් නූපදින බවයි.ඒ නිසා සිත ෙමහි පධානය. “මෙනෝපුබ්බංගමා
ධම්මා” යන පාඨෙයහි ධම්ම යන්ෙනන් අදහස්කර ඇත්ෙත් ෛචතසික වන අතර සිත මෙනෝ ෙලස
හඳුන්වා තිෙබ්.ෙම් අනුව සංජානන කියාවළිය සම්පූර්ණවීමට ෛචතසික විශාල උපකාරයක්වීඇති
බව පැහැදිලිෙව්.ෛචතසික නිසා සිෙත් ස්වභාවය ෙවනස්වීමකට ලක්ෙව්.ෛචතසිකවල බලපෑම
නිසා සිත පවිත ෙහෝ අපවිත විය හැක.ෛචතසික හා සිත ෙවන්ව වශෙයන් ගත්කළ දැකිය හැකි වූ
ස්වරූපයට වඩා ඒවා සංෙයෝගවූ විට දැකිය හැකි ස්වරූපෙය් ෙවනස්කම් තිෙබ්.21
ශීත,ඌෂ්ණ වැනි ෙහේතු නිසා විකාරයට පැමිණීෙම් ලක්ෂණ රූප උරුමෙකොට පවතී.ෙම් හා
සමානව අරූප ධර්මද ෙවනස් වන නමුදු එයට රූප යැයි ව වහාර ෙනොෙකෙර්.ෙවනස්වීම අපකටවූ
7

8. බැවින් එෙලස ව වහාර ෙනොෙකෙර්.නමුදු රූප පකටය.ෙභෞතිකව රූපෙය් ෙවනස්වීම නිරීක්ෂණය
කළහැක.රූපෙය් ෙවනස්වීම ක්ෂණයක් පාසා සිදුෙවතත්,එහි සියුම්බව නිසා එබඳු ෙවනසක් පකට
ෙලස දැකගැනීමට නම් සෑෙහන කාලයක් ගතවියයුතුය.ෙමෙසේ සෑෙහන කාලයක් ගතවූ පසු පකට
වන රූපවල ෙවනස්වීම එම ෙමොෙහොෙත්දීම ක්ෂණිකව සිදුෙවමින් පවතින්නකි.අරූපී ධර්මයක් වූ
සිෙත් ෙවනස්වීම රූපවලට සාෙප්ක්ෂකව වැඩි නමුදු එය රූප ෙමන් පකට නැත.විකාර ලක්ෂණය
රූපයටම අයත්ය.පඨවි,අෙපෝ,ෙත්ෙජෝ හා වාෙයෝ ආදී වශෙයන් රූප 28ක් දක්නට ලැෙබ්.සිව්ෙවනි
පරමාර්ථ ධර්මය නම් නිවනයි.ෙමහි වාන නම් තෘෂ්ණාවයි.තෘෂ්ණාෙවන් නික්මීම නිර්වාණයයි.එය
මාර්ගඵල සිත්වලට අරමුණු වන අසංඛත ධාතුවයි.අසංඛත නම් ෙහේතුපත ධර්මයන්ෙගන් ෙනොහට
ගත් යන අරුතයි.සංඛත බව නම් කිසියම් අයුරකින් ඇතිවන සංජානන විකෘතියකි.එහිදී නිරීක්ෂණ
කළහැකි වනුෙය් යමක යථා තත්වය,සෑබෑව ෙනොෙව්.යමක සැබෑ තත්වය මුළාකර ඊට අනුගතෙසේ
මානසිකව ඇතිකරගනු ලබන කෘතිම ෙදයකි.ෙම් සඳහා තමාෙග් පූර්ව කල්පනා,දෘෂ්ටි යනාදිය බල
පානු ලැෙබ්.අසංඛතය නම් යථාර්ථයයි.එහි කිසිදු සංජානන විකෘතියක් නැත.නිවැරදිව සංජානනය
සිදුවන බැවින් පඥාව හටගනී.සිත ඇලීම් ගැටීම් ෙදකින් මිෙද්.ඇලීම් ගැටීම් ඇතිවනුෙය් සිත මුළා
වීම නිසාය.යමක ඇති නියම තතු ෙවනුවට මවා ෙපන්වන කෘතිය තත්වයක් පිළිබඳ ඇලීම,ගැටීම
ඇති කරගැනීම සිදුවනුෙය් අරමුෙණහි මුළාවන ෙමෝහය නිසාය.සිෙත් පැහැදිලි පවිත ස්වභාවයටද
ෙම් පූර්ණ සංජානනය ෙහේතුෙව්.ෙමෝහය නැතිවීම විද ාව පහළවීමයි.එවිට සිෙත්වූ අභ න්තරගත
අයහපත් ෙපේරණ අනුකමෙයන් ඉවත්වී යයි.සිෙත් අභ න්තර අයහපත් ෙපේරණ ඇතිවනුෙය් සෑබෑව
වැසීයාම නිසාය.අනුකමෙයන් සැබෑව අවෙබෝධෙවත්ම ඒ අවෙබෝධ වන පමාණයට අභ න්තරගත
අයහපත් ෙපේරණ ඉවත්වී යයි.අනුකමෙයන් අවෙබෝධයට පැමිණිය යුතු අවස්ථා සතරක් සිව්මාර්ග
ඵල වශෙයන් දක්වා ඇත්ෙත් ෙම් නිසාය.එක් එක් මාර්ගෙය්දී ෙවන් ෙවන්ව පහීණකළයුතු ෙපේරණ
වල සීමාවක් තිෙබ්.නිදසුනක් ෙසේ පළමුවැන්න වන ෙසෝවාන් මාර්ගෙයන් පහීණවනුෙය් දෘෂ්ටියට
සම්බන්ධ අයහපත් ෙපේරණ සියල්ලය.ෙදවැන්න වන සකෘදාගාමී මාර්ගෙයන් ඇලීම හා ගැටීම යන
ද්වි අන්තයන්ට අදාළ අයහපත් ෙපේරණවල ෙකොටසක් පහීණෙව්.ඒවාෙය් ඉතිරි අඩ පහීණ වන්ෙන්
ෙතවැන්න වන අනාගාමී මාර්ගෙය්දීය.අස්මිමානය ෙහවත් සිය අඛණ්ඩ පැවැත්මට සම්බන්ධ සියුම්
අයහපත් ෙපේරණ සියල්ල සිව්වැන්න වන අර්හත් මාර්ගෙය්දී පහීණෙව්.22
නිවන අසංඛතයක් බැවින් ලැබූ මාර්ගඵල නිශ්චිතය.එහි කිසිදු විපරිණාමයක් ඇතිෙනොෙව්.
මඟඵල ලැබීෙම්දී පූර්ණ සංජානනයක් සිදුෙව්.එය ඇලීම් රහිත ශාන්ත නිර්ෙව්දී අවස්ථාවකි.සත්ව
පඥප්තිය පැවෙතන්ෙන් හා වර්ධනය වනුෙය් සාමාන මට්ටෙම්දී පූර්ණ සංජානනයක් සිදුෙනොවීම
නිසාය.සක්කාය දිට්ඨිය හා අස්මිමානය යනු සාවද සංජානනෙය් අහිතකර පතිඵලයි.ෙකෙළස්ඇති
වන්ෙන් සාවද සංජානනය නිසාය.පූර්ණ නිරවද සංජානනය ඇතිකරගැනීම මඟින් ෙකෙළස් දුරු
ෙව්.එෙසේම එෙසේ දුරුවූ ෙකෙළස් යළි ඇතිෙනොෙව්.ෙකෙළස් යනු යමක් සාවද ව සංජානනය කිරීම
නිසා ඇතිවන අභ න්තර අයහපත් ෙපේරණ ෙව්.විවිධ චිත්ත මට්ටම්වලදී සිෙත් කියාකාරීත්වය ඊට
අනුගතව ෙවනස්ෙව්.ෙම් අනුව මනස රළු හා සියුම් අවස්ථාවලින් කියාකරන බව පැහැදිලිය.සිතට
ඇතිවන අරමුණු අනුව සිත් කාමාවචර, රූපාවචර, අරූපාවචර හා ෙලෝෙකෝත්තර නමින් ෙකොටස්
හතරකට වර්ගෙව්.මින් කාමාවවචර,රූපාවචර හා අරූපාවචර යන ෛතභූමක සිත් වට්ට සිත් ෙලස
ද ෙලෞකික සිත් ෙලස ද හැඳින්ෙව්.ෙලෝෙකෝත්තර සිත් විවට්ට සිත් නම් ෙව්.රූපාවචර,අරූපාවචර
සිත් සියල්ල මහග්ගත සිත්ෙව්.කාමාවචර සිත් පරිත්ත සිත් ෙව්.ෙම් සිත්වල සංජානන සුවිෙශේෂතා
සලකා ෙම් අයුරින් පුළුල් වර්ගීකරණයකට ලක්වී ඇතිබව වටහාගත යුතුය.23
කාමාවචර සිත් ඇතිවීම මින් පළමුවැන්නයි.කාම ෙලස හැඳින්ෙවනුෙය් කාම තණ්හාවය.
ෙම් කාමතෘෂ්ණාව යම් සිතක පවතීද, අරමුණු කිරීම් වශෙයන් හැසිෙර්ද ඒ සිත කාමාවචර නම් ෙව්.
ෙම් අනුව කාම සුගතිද කාම දුගතිද කාමාවචර සිත්ඇතිවන ස්ථාන ෙලස හඳුන්වා තිෙබ්. කාම
සුගති නම් මිනිස් හා සෙදව් ෙලෝකයි.අභ න්තර යහපත් ෙපේරණ කියාත්මක වනුෙය් කාම සුගති
වලය. කාමදුගතිවල අභ න්තර අයහපත් ෙපේරණ කියාත්මකෙව්.සාමාන ෙයන් දුකට වඩා සුඛයට
මානවයා කැමතිය.ෙම් නිසා ෙව්දනා වශෙයන් සුඛය වඩා ෙව්ගවත්ව සංජානනය කරනුලැෙබ්.එහිදී
8

9. දුක් ෙව්දනාව උපදිත්ම ඒ අරමුෙණහි ගැටීමක් ඇතිෙව්.සුඛෙයහි ඇලීමද, දුෙකහි ගැටීමද ඇතිෙව්.
ෙම් නිසා සිෙත් කිසියම් සංස්කාරමය ෙවනසක් ඇතිෙව්.සුඛය ෙහෝ දුක ෙනොගැනීම උෙප්ක්ෂාවයි.
නමුදු උෙප්ක්ෂාවද ෙව්දනාවකි.ෙව්දනාව සංජානනය කිරීෙම්දී ඇතිවන සංස්කාරමය ස්වරූපය ෙම්
ආකාරයට විවිධ හැඩතල ගනී.24
රූපාවචර සිත් ඇතිවීම ෙදවැන්න ෙව්.රූප ෙලස හැඳින්ෙවනුෙය් ෙභෞතික රූපය ඇසුරුකර
එහි පතිබිම්මබයක් සිෙත් ඇතිකර ගැනීමයි.එයට බහුල ෙලස අරමුණු කරගනුෙය් කසිණය.කසිණ
නම් ෙභෞතික රූපයකි.නමුදු ෙභෞතික රූපෙය් ආශ්වාදය අරමුණු කරනුෙවනුවට ෙමහිදී එහි හැඩය
හා වර්ණය යන ලක්ෂණ පමණක් අරමුණු කිරීම විෙශේෂ ෙව්.ඒ අනුව රූපාවචර සිත් යනු ෙභෞතික
රූපවල ආශ්වාදය ෙනොව පැහැය හා ලක්ෂණ පමණක් ඔස්ෙසේ ඇති කරගත් සිත් පරපුරකි.ෙම් සිත්
ධ ාන සිත් ෙලස සැලෙක්.රූපවල ආශ්වාදය අත්හැර දමා පැහැය හා ලක්ෂණ පමණක් අරමුණු
කිරීෙම්දී කාමගුණ වන නීවරණ ධර්මතා ඉවත්ව යන බැවින් සිත පිරිසිදුෙව්.සිත පිරිසිදු ෙවත්ම සිත
තුළ විතර්ක,විචාර,පීති,සුඛ හා ඒකග්ගතා යන නමින් ධ ානාංග පහළෙව්.ෙම් අවස්ථාව නම් සිෙත්
පවිත පභාෂ්වරය මතුවීමකි.ෙමෙසේ ධ ානාංග වශෙයන් මතුවන්ෙන් සිෙත් පවිත්ර
අවස්ථාවයි.සිතට ආගන්තුකව පැමිෙණන විවිධ උප ක්ෙල්ශ හා නීවරණ ධර්ම බැවින් සිත අපවිත
ෙව්.ඒවායින් සිත මිදීම නිසා සිතක සාමාන ස්වභාවය වූ පභාෂ්වරය මතුෙව්.ෙමෙසේ සිදුවීෙම්දී
සංජානනය වඩවඩාත් පැහැදිලි ෙව්.ඇත්ත ඇති සැටිෙයන් සංජානනය ෙව්.සිත අපවිතව පවතිනවිට
සංජානන ෙවනස්වන නමුදු පවිතවීෙම්දී අභ න්තර ෙපේරණවලින් ඇතිබව බාධා හැකිතාක් අවමවී
යයි.25
ෙතවැනි අවස්ථාව නම් අරූපාවචර සිත ඇතිකරගැනීමයි.අරූපාවචර භූමියට පැමිණියහැකි
වනුෙය් රූපාවචර භූමියට පත්වූ අයට පමණි.රූපාවචර සිත් නම් රූපෙය් පැහැය පිළිබඳ ඇති කරනු
ලැබූ සිෙත් විවිධ ලක්ෂණ සැලකීමයි.ෙම් අනුව ෙමහිදී රූපය ෙවනුවට රූපය අරමුණු කළ නාම
ස්කන්ධවල විවිධ ලක්ෂණ අරමුණු කිරීම මඟින් අරූපාවචර ධ ාන මට්ටම් සතරක් උපදවා ගැනීම
ෙපන්වා දී ඇත.රූපාවචර ධ ානයට අරමුණු කරගත් කසිණාරම්මණය ඉවත්කර එහි පවතින හිස්
බව අරමුණු කර ආකාසනඤ්චායතනය යන පළමු අරූපාවචර ධ ානය උපදවියහැක.පසුව තමාෙග්
මනසම අරමුණු කර අනන්තවූ විඤ්ඤාණය යන අරමුණ ෙගන විඤ්ඤාණඤ්චායතන ෙදවන අරූප
ධ ානය ඉපදවියහැක.ෙමහිදී අරමුණුවන්ෙන් මානසික පැවතුෙම් ලක්ෂණයි.විඤ්ඤාණඤ්චායතන
ෙදවන රූපාවර ධ ාන සිත ඉපිදවීෙම්දී අභාවයට ගිය ආකසඤ්චායතන සිත අරමුණුෙකොට ෙතවන
අරූපාවර ධ ාන සිත ලැබියහැක.එහිදී විඤ්ඤාණෙය් අභාව මාතය ෙගන කිසිවක් නැත යනුෙවන්
අරමුණු කරනු ලැෙබ්.ෙමහිදී විඤ්ඤාණය හැර සංඥාෙව් හිස්බව අරමුණුෙව්.සංඥාෙව් පවතින හිස්
බව ෙමෙසේ අරමුණු කරන්ෙන්ද තවත් සංඥාවකිනි.ඒබව වටහාගන්නා ෙයෝගාවචරයා සිය අවසාන
අරමුණ වශෙයන් ඕලාරික සංඥාව නැතිවුවද අණුසහගත පවතින සංඥාව අරමුණු කරෙගන තව
දුරටත් සිය සංඥාව පවතින ඇති නැතිබව ෙනොදැෙනන තරම් සියුම් අවස්ථාව අරමුණු කරගනී.එය
ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන අවසාන සිව්වන අරූපාවචර ධ ානයයි.ෙම් අවසාන අවස්ථාවන් පසු
සිත ෙලෞකික වශෙයන් තවදුරටත් සියුම්කළ ෙනොහැකි අවස්ථාවකට පැමිෙණ්.26
ෙමහිදී තව දුරටත් සිත ෙම් ෙලෝකය අල්ලාෙගන අති සියුම් අවස්ථාවක පවතී.භවයට සිත
තවම බැඳී පවතිනුෙය් ඉතා සියුම් හුයක් බඳු අවස්ථාවකය.ෙම් ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සිත
යනු ඒ සියුම් අවස්ථාව කරා සිත ෙගන ඒමයි.ෙමතැනින් එහාට සිත ෙගනගිය හැක්ෙක් පඥාව වඩා
සියළු සංස්කාර ෙකෙරහි කළකිරවීම මඟින් පමණි.තිලක්ෂණ අරමුණු කර පඥාව වැඩුවෙහොත් ෙම්
අවස්ථාව පසුකර ගියහැක.ෙමහිදී චිත්තගතික තත්වයට සංජානනයද එක්ෙව්.චිත්තගතික බෙවහි
උපරිම අවස්ථාව පසුකර යෑමට නම් ෙලෝෙකෝත්තර පඥාව වැඩිය යුතුය.එහිදී සියළු සංඥා අත්හැර
සිත සංඥාෙව්දයිත නිෙරෝධ සමාපත්තියට පත්ෙව්.ෙම් අෂ්ටසමාපත්තියට එහා ගමන්කිරීමකි.මීට
එළඹිය හැක්ෙක් අෂ්ටසමාපත්තිලාභී වූ රහතන්වහන්ෙසේලාට හා අනාගාමී ආර්යන්වහන්ෙසේලාට
පමණි.27
9

10. ෙලෝෙකෝත්තර සිත්ද සතර වර්ගයකි.ෙසෝවාන්,සකෘදාගාමී,අනාගාමී හා අර්හත් යනුෙවනි.
ෙසෝවාන් මඟඵලය ලැබීෙම්දී සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා හා සීලබ්බත පරාමාස යන තුන් සංෙයෝජන
ධර්ම පහීණෙව්.ෙමෙසේ වනුෙය් පංෙච්න්දියන්ට ලැෙබන විවිධ අරමුණු සිහිය හා නුවණින් යුක්තව
ඇලීෙමන් හා ගැටීෙමන් ෙතොරව මධ ස්ථව සලකා බැලීෙම්දී ඒ අරමුණු සියල්ල ක්ෂණිකව ඇති
නැති වන, දුක්ඛ හා අනත්ත ස්වභාවෙයන් යුක්ත බව නුවණට වැටහී යයි.ෙමෙසේ සැලකීෙම්දී සිත
තුළ ෙබොජ්ඣංග ධර්මතා වර්ධනය ෙව්.කායානුපස්සනාව,ෙව්දනානුපස්සනාව,චිත්තානුපස්සනාව
හා ධම්මානුපස්සනාව යන සතර සතිපට්ඨාන ධර්මතා ෙකෙරහි සිහිය හා නුවණ පිහිටුවාෙගන එහි
වීර්ෙයන් නුවණින් හා සිහිෙයන් අඛණ්ඩ නිරීක්ෂණයට හසුකළ යුතුය.කෙය් තිෙයන සියලු රූප
ක්ෂණයක් පාසා ඇතිෙව්.නැතිෙව්.රූප කලාප හා මිටි වශෙයන් ෙමෙසේ ඇතිවීම හා නැතිවීම දැක
එහි යථාස්වභාවය ෙකෙරහි සිහි නුවණ වැෙඩයි.සිතද මානසික ධර්මතාද ෙමොෙහොතින් ෙමොෙහොත
ක්ෂණිකව ෙවනස් ෙවවී යනු සිහියට හා නුවණට ෙපෙන්.ෙව්දනා සියළු විඳීම් ධර්මතා සියල්ල ෙම්
අයුරින් ෙවනස්ෙවමින් යනු වැටෙහේ.ෙම් දකින කියාකාරීත්වය ධර්මතාවයි.එවිට සති,ධම්මවිචය,
විරීය, පීති, පස්සද්ධි, සමාධි හා උෙප්ක්ඛා ආදී සබ්ෙබොජ්ඣංග ධර්ම සත වැෙඩ්.අවසාන උෙප්ක්ඛා
සබ්ෙබොජ්ඣංගෙයන් පසුව සිතට නුවණ ඇතිෙව්.ෙම් නුවණ සමඟ සිත විමුක්තියට ගමන්ගනී.ෙම්
අවස්ථාව මුල්වරට ඇතිවීම ෙසෝවන්වීමයි.ෙදවන වර භාවනා වැඩීෙම්දී ෙම් අයුරින්ම එෙහත් මීට
වඩා ගැඹුරින් ෙම් ධර්ම පහළෙව්.එහිදී ඇතිවන ෙදවන ෙලෝෙකෝත්තර ඥානය සකෘදාගාමී මඟඵල
සිතයි.එහිදී කාමරාග හා පටිඝ සංෙයෝජනවලින් අඩක් ක්ෂය ෙව්.ෙතවන අවස්ථාව අනාගාමී මඟ
ඵල සිතයි.ෙම් අවස්ථාෙව් කාමරාග හා පටිඝ සංෙයෝජන සම්පූර්ණෙයන්ම පහීණ ෙව්.අනාගාමී මඟ
ඵලාලාභීයා තුළ තවදුරටත් අපහීණව ඇත්ෙත් දස සංෙයෝජනවලින් උද්ධම්භාගීය සංෙයෝජනධර්ම
ෙලස සැලෙකන රූපරාග,අරූපරාග, මාන, උද්ධච්ච හා අවිජ්ජා යන ෙසසු සංෙයෝන පහ පවතී.ෙම්
කමයටම යළිත් භාවනාකිරීෙම්දී අර්හත්මඟඵලෙය්දී ෙම් සංෙයෝන ධර්ම පහත් මුළුමනින්ම දුරුවී
යයි.ෙමහි රූපරාග හා අරූපරාග යනු පිළිෙවලින් රූප හා අරූපෙලෝකවල උපතලැබීමට සිෙත් ඇති
ආශාවෙව්.මාන යන් මම යන අණු සහගත හැඟීමයි.ෙමය අස්මි මානය ෙලසද හැඳින්ෙව්.උද්ධච්ච
යනු සිෙත් ෙනොසන්සුන්බවයි.ඉන්දිය,අරමුණ ස්පර්ශවීම නිසා විඤ්ඤාණය ඇතිවීම සමඟ ඵස්ස,
ෙව්දනා, සංඥා, ෙච්තනා හා මනසිකාර ඇතිවීෙම් කියාවලීය ෙනොදැනීම ෙව්.ෙමය ඉතා සියුම් වන
බැවින් අනාගාමී උතුමන් විසින් පෙව්ශමින් වෑයෙමන් දැක අවෙබෝධකළයුතු සියුම් අවස්ථාවකි.28
ෙමෙලස නාම රූප පරම්පරා අඛණ්ඩව ෙනොබිඳී සසර සැරි සරද්දී පුද්ගලයා ෙලස වැරදි
අනන තාවක් ෙගොඩනඟා ෙගන අල්ලාගැනීම සිදුවනුෙය් මම යන සාවද හැඟීම නිසාය.ඒ අල්ලා
ගැනීම නිසා එතැන් සිට ඒ අල්ලාගැනීම ෙකදිනක ෙහෝ යළි අත්හරිනතුරු නාමරූප පරපුරට
පුද්ගල අනන තාවක් ලබාදීම සිදුෙව්.ෙම් පුද්ගල අනන තාව මම යැයි ෙගොඩනඟා ගනියි.තණ්හාව
හා අවිද ාව නිසා මම ෙගොඩනැඟීම සිදුෙව්.තණ්හාව හා අවිද ාව දුරුකරන්ෙන් ෙකදිනද එදින සිට
අඛණ්ඩ නාමරූප පරපුරට මම යනුෙවන් අනන තාවක් ෙගොඩනැඟීම නවත්වයි.එවිට කර්මවිපාක
පලදීමට පුද්ගල අනන තාවක් සහිත මම යනුෙවන් අල්ලාගත් අෙයක් ෙනොසිටීම ඊට ෙහේතුවයි.29
කාම සුගතිවල උපත ලැබීමට මම යන හැඟීම අඩුබව ෙහේතුවකි.පතිසන්ධි විඤ්ඤාණය හට
ගනුෙය් ඊට සමාන ආත්මභාව වලය.කාම සුගතිවල ඉපදීමට ඉවහල්වන පතිසන්ධි විඤ්ඤාණයක්
ඇතිබව කාම සුගති සැප අත්පත් කරදීමට ෙහේතුවයි.පුඤ්ඤ හා කුසල දහම්හි නිරතවීම යනු අල්ලා
ගැනීම අඩුකිරීෙම් කමෙව්දවල නියැලීමයි.ෙම් නිසා මම යන ආකල්ප අඩුෙව්.එවිට කාම සුගතිවල
උපතලබයි.මම යන හැඟීම වැඩිදියුණුවීෙම් පිළිෙවත නම් පාප හා අකුසල යන්හි නිරතවීමයි.එවිට
කාම දුගති වන සතර අපාය බඳු ස්ථානවල උපත ලබයි.30
ජීව ෙලෝකෙය් නාමරූප අඛණ්ඩ පවාහයට ඇරඹුමක් ෙහෝ අවසානයක් දැක්විය
ෙනොහැක.අඛණ්ඩ පවාහයක යම් තැනක් අල්ලා ගැනීෙම් සිට යළි එය අත්හරින තුරු අවස්ථාව
දක්වා ෙවන්කළ ෙකොටස සත්ව පඥප්තිය පවත්වන අවස්ථාවෙව්. අවසානෙය් නිවන් දැකීෙම්දී
කිසිදු පුද්ගලෙයකු නිරුද්ධ ෙනොෙව්.සැබවින්ම නිරුද්ධවී යනුෙය් එම පඥප්තිය පමණි.එම
10

11. පඥප්තිය හටගැනීමට ෙහේතුවූ තණ්හාව හා අවිද ාව දුරුවී යත්ම පඥප්තියද දුරුවී යයි. සත
අවෙබෝධයට පත්වූ පුද්ගලයා ජීවත්ව සිටියදීම සිෙතන් තණ්හාව හා අවිද ාව දුරුව යන බැවින්
නිර්වාණ අවෙබෝධයට පත්වූ ෙමොෙහොෙත් පටන් සසර නාමරූප පවාහය සමඟ පැවැත්වූ අඛණ්ඩ
සබඳතාව බිඳී යයි.එවිට විපාක දියහැක්ෙක් ඒ පුද්ගලයා නාමරූප පඥප්තියට හසුව සිටියදී හටගත්
කර්මඵල විපාක පමණි.නාමරූප පවාහය සමඟ පැවති සබඳතා බිඳදැමීෙමන් පසුව සත්වාදී
පඥප්තියක් රහිත බැවින් කර්මහටගැන්වීෙම් පවණතාවක් ඇති ෙනොෙව්.මන්ද කර්මඵල විපාක හට
ගන්වනුෙය් සත්ව පුද්ගලාදී අයුරින් නාමරූප පවාහය සමඟ පවත්වන අඛණ්ඩ සබඳතාව නිසා
බැවිනි.31
සත ාවෙබෝධය වචනවලට නඟා පකාශ කිරීමට වෑයම් කිරීෙම්දී ෙබොෙහෝ අපහසුතාවලට
මුහුණපෑමට සිදුෙව්.ව වහාර භාෂාවල වචන භාවිතාවනුෙය් ෙලෝක සම්මුති විගහකිරීමට වන නිසා
එබඳු වචන භාවිතා කර ෙලෝෙකෝත්තර පරමාර්ථ සත විගහ කිරීෙම්දී අපහසුතා ඇතිෙව්.වචනවල
ඇති නිශ්චිත අර්ථ නිසා නිවැරදි අවෙබෝධය පකාශ කිරීමට සුදුසු වචන ෙතෝරාගැනීම සැලකිලිමත්
ෙලස සිදුකළ යුතුය.යම්කිසි අදහසක් වචනවලට නඟා පකාශ කිරීෙම්දී වචන භාවිතා කිරීමට සිදුව
තිෙබ්.එනිසා සියුම් අදහස් ෙත්රුම්ගැනීෙම්දී හුෙදක් වචනවලට පමණක් සීමාන්තික ෙලස වහල්වී
කටයුතු කිරීම අෙයෝග ය.මන්ද ෙකෙසේ භාවිතා කළද වචන මඟින් නිසි ෙලස අදහස් පකාශකිරීමට
අපහසු බැවිනි.එනිසා පකාශකළ වචනවල එල්ලී නිෂ්ඵල වාදවිවාදවල නියැලීම අර්ථවිරහිතය.ෙම්
දක්වා පරමාර්ථ ධර්ම පිළිබඳ හටගැනී ඇති ෙබොෙහෝ වාදවිවාද එබඳු වචනවල එල්ලී සිටීමක් විනා
පකාශ කළ පස්තුතෙයහි අර්ථය හැකිතාක් නිවැරදිව ගහණය කරගැනීමක් ෙනොවනබව ෙපනී යයි.
ආභිධම්මික විවරණවලට එෙරහිව ඉදිරිපත්ව ඇති ෙබොෙහෝ පතිපක්ෂ වාදවිවාදවල හුෙදක් තර්කය
හා වචනාර්ථය ෙකෙරහි පමාණයට වඩා ගැතිබවක් ඇතිබව ෙපෙන්.කිසියම් අදහසක් නිවැරදි ෙසේ
අවෙබෝධ කරගැනීමට එය විශාල බාධාවකි.සසර භව ගමන හා විමුක්තිය ලැබූ පුද්ගලයාෙග් ගතිය
ආදී කරුණු පිළිබඳ ඇතිවන විවිධ මතෙභ්ද ඇතිවනුෙය් අවෙබෝධයට පමණක් ෙගෝචරව වන සියුම්
ස්ථාන වචනවලින් පකාශ කිරීමට යාෙම්දීය.ආභිධම්මික විවරණ මඟින් උත්සහ ෙගන ඇත්ෙත් ඒ
සියුම් තැන් පරමාර්ථ ධර්ම වලට එකඟව පැහැදිලි කිරීමටය.ෙමහිදී සම්මුති ව වහාරය අත්හැරදමා
ඒ ෙවනුවට නාම රූප ධර්මතා පමණක් ව වහාර කරන පරමාර්ථ ධර්ම ඉවහල්කරෙගන තිෙබ්.32
මානසික ධර්ම පිළිබඳ ගැඹුරු ෙලස විශ්ෙල්ෂණය කිරීෙම්දී මතුපිට හැඩතල ඉවත් කර ඒ
පිළිබඳව විගහකිරීම පහසුවකි.ෙම් ෙහේතුව නිසා බුදුදහෙම් මානසික ලක්ෂණ ගැඹුරින් විගහ කර
බැලීම සඳහා ෙවනම සාහිත යක් ෙවන්වී පවතී. 33ෙමය අර්ථදැක්ෙවනුෙය් අභිධර්ම සාහිත
ෙලසයි. අභිධර්මය යන වචනෙය් අර්ථයද විෙශේෂ වූ ධර්මය යන්නයි.එහි ධම්ම යන පදයට අභි යන
උපසර්ගය එක්වී තිෙබ්.අභිධර්මය ෙබෞද්ධ සාහිත ෙය් තුන්වන පිටකය ෙලස නම්වී තිෙබ්.ආය
අසංග විසින් අභිධර්ම ශබ්දෙය් අර්ථය(11/3)“අභිමුඛෙතොථාභීක්ණාදභිභවගතිෙනොභිධර්මශ්ම” ෙසේ
මහායාන සූතාලංකාරෙය් දක්වා ඇත.අභිධර්මනාමකරණෙය්දී කරුණු හතරක් ෙම් කාරිකාෙව්දී
දක්වා තිෙබ්. එනම් සත , ෙබෝධිය, විෙමොක්ෂය, සුඛය ආදිය පිළිබඳ උපෙදස්දීම නිසා නිර්වාණය
ෙදසට අභිමුඛ වූ ධර්ම පතිපාදනය කිරීෙම් ෙහේතුෙවන් ෙම් අභිධර්ම නම්ෙව්. (අභිමුඛතඃ) එකම
ධර්මෙය්දීත් දර්ශන (Intelligence ) ආදී ෙබොෙහෝ පෙභ්ද දැක්වීම නිසා ෙම් නම් කිරීම ෙව්.
(අභික්ෂ්ණ ාත්)ෙවනත් මත ඛණ්ඩනය කිරීම නිසාත් සූත පිටකෙය් ඇති සිද්ධාන්තවලට උචිත
ව ාඛ ාවක් දැක්වීම නිසාත් ෙම් පිටකෙය් නම අභිධර්ම නම්විය.34(අභිභවාන් තථා අභිගතිතඃ) යම්
බඳු සිද්ධාන්ත මහත්වූ ස්වරූපෙයන් සූත පිටකෙය් විස්තර කර ඇති නිසාද, ඒවා පිළිබඳව පැහැදිලි
කිරීමක් හා සවිස්තර විෙව්චනයක් කිරීම අභිධර්මෙය් පධාන උද්ෙද්ශ ය වන බව අපට ෙකටිෙයන්
පකාශ කළ හැක.යම් විෂයක් බුදරදුන් විසින් සූත පිටකෙය්දී පවචන ස්වරූපෙන් දක්වන ලද ද ඒවා
ශාස්තීය දෘෂ්ටිෙයන් යුක්තව විෙව්චනය කිරීම ෙමම පිටකෙය්දී සිදුකර ඇත. අභිධර්ම පිටකෙය්
ගන්ථ සතකි.එනම් ධම්මසංගණී, විභංග,ධාතුකථා,පුග්ගල පඤ්ඤත්ති, කථාවත්ථු, යමක හා
පට්ඨාන යනුෙවනි.35
11

12. සවර්වාස්තිවාදී නිකායින්ටද අභිධර්ම පකරණ සතක් ඇත.ඒවා පාලි ෙපොත්වල අන්තර්ගත
කරුණු හා සැමවිටම සමාන ෙනොෙව්.සර්වාස්තිවාදීන්ෙග් ෙම් පකරණ සතම රහතන්වහන්ෙසේලා
විසින් රචනා කළ බව ෙනොසඟවා පකාශ කර ඇත.ධර්මස්කන්ධ ශාස්ත-ශාරීපත මහස්ථවිර,පඥප්ති
ශාස්ත-ෙමෞග්ගල ාන මහ ස්ථවිර, ධාතුකාය ශාස්ත - පූර්ණ මහෙතර, විඥාන කාය ශාස්ත - ෙද්ව
ශර්මන් මහ ෙතර,ඥාන පස්ථාන ශාස්ත - කාත ානීය පුත මහ ෙතර, පකරණ පාද ශාස්ත - වසුමිත
මහ ෙතර, සංගීතිපර්යාය ශාස්ත - මහ ෙකෞෂ්ඨීල මහ ෙතර යන ගන්ථ හා කෘති දක්වා ඇත. මින්
ශාරීපුත, ෙමෞග්ගල ායන, පූර්ණ, ෙකෞෂ්ඨීල යන මහ ෙතරවරු බුද්ධ කාලෙය් වැඩසිටි උතුෙමෝ
බව දක්වා තිෙබ්.මහ ෙකෞෂ්ඨීල යැයි දැක්වනුෙය් මහාශාවක ෙකොට්ඨිත ෙතර නමය.කාත ායනීය
පුත මහ ෙතර නම් බුද්ධ පරිනිර්වාණෙයන් අවුරුදු තුන්සීයකට පසුව විසූ ෙතර නමකැයි සඳහන්ය.
පාලි පට්ඨානපකරණයට සම වනුෙය් එතුමා ලියූ ඥාන පස්ථානයයි.අතිවිශාල ගන්ථයක්වූ එයට
කණිෂ්ක රජුෙග් සමෙය්දී අභිධර්ම මහා විභාෂා නමැති අටුවාවක් ලියන ලදී.සංස්කෘතික බසින් ලියූ
ෙම් ෙපල අටුවා ෙදෙක්ම මූල ගන්ථය ෙමකල දකින්නට නැකක් චීන පරිවර්තන විද ාමානය.ඉන්
එකක් කි.ව.382දී ද අනික කි.ව.7 දීද සම්පාදිතව ඇත.හියුං සියං මහ ෙතරුන් චීන බසට නැඟූ ෙම්
ෙපොෙත් පරිච්ෙඡ්ද සීයක්ද චීන වචන 438449 ක්ද ඇති බව පැවෙසේ.36
එෙසේම ධම්මසංගණී පකරණය අභිධර්ම පිටකෙය් ඉතා වැදගත් ගන්ථය ෙසේ සැලෙක්.37
ධම්මසංගණී යන්ෙන් අදහස නම් ධර්මයන්ෙග් ෙහවත් මානසික පැවතුම්වල විස්තරයයි.පාලි
ටීකාෙවහි ෙමහි අර්ථය ෙමෙසේ දක්වා තිෙබ්. “කාමාවචර රූපාවචරාදි ධම්ෙම සංගය්හ සංඛිපිත්වා
වා ගණයති සංඛ ාති එත්ථාති ධම්මසංගණී” එනම් කාමාවචර රූපාවචර ආදී ධර්ම සංක්ෙෂේපෙයන්
ව ාඛ ාන කිරීෙම් ගන්ථය යනුයි.පැරණි ෙබෞද්ධ ධර්මෙය් කාව ශාස්තය හා මෙනෝ විඥානය
අතර දැඩි සම්බන්ධතාවයක් දක්වයි.ෙම් විෂය ෙදක පිළිබඳවම වර්ණනාවක් කිරීම ෙම් ගන්ථෙය්
විෙශේෂත්වයයි.ගන්ථය ඉතාමත් ගැඹුරු අතර උගත් භික්ෂූන්ෙග් පඨන පාඨනය සඳහාම ලියා
ඇත.ෙමයට ලංකාෙව් ඉතා ආදරෙයන් හා ශද්ධාෙවන් යුක්තව ෙගෞරව කරනු ලැෙබ්.ෙමහි සිෙත්
පැවතුම් පිළිබඳව සවිස්තර විෙව්චනයක් අඩංගු ෙව්.38පඥාන, සම, පගාහ (වස්තූන් ගහණය
කිරීම) හා අවික්ෙෂේපය (සිෙත් එකඟබව) යන සිව් වැදෑරුම් ධර්මවල පහළවීම පිළිබඳ වර්ණනාවක්
එයි. ෙමහි මූලධර්ම තිෙබනුෙය් මුළු අභිධර්ම පිටකයටම මාතෘකාවක් වශෙයන් පවත්නා “කුසලා
ධම්මා, අකුසලා ධම්මා, අබ ාකතා ධම්මා” යනාදී තික ෙදවිස්සක්ද “ෙහේතු ධම්මා, නෙහේතු ධම්මා”
ආදී ද්වික සියයක්ද ෙව්.සුත්තන්ත මාතිකා යැයි තවත් ෙකොටසක්ද එහි ෙපෙන්. ඒ සූතාන්ත
මාතිකාව සැරියුත් මහ ෙතරුන් විසින් සම්පාදිත යැයි අටුටාව කියයි.ෙම් ධම්මසංගණිෙයහි (1)
චිත්තුප්පාදකාණ්ඩ(2)රූපකාණ්ඩ(3)නික්ෙඛ්පකාණ්ඩ(4)අට්ඨකථා කාණ්ඩ යැයි ෙකොටස් සතරක්
ඇත.මුල් ෙකොටෙසහි “කුශල ධර්මෙයෝ කවරහුද?යම්කිසි කලක ෙසොම්නස් සහගත ඥාන
සම්පදයුක්ත කාමාවචර කුසල් සිත උපදීද එකල්හී ස්පර්ශය ෙව්දනාව ෙව්, සංඥාව ෙව්” යනාදී ෙසේ
චිත්ත ෙචතසිකයන්ෙග් විස්තර විභාග දක්වා ඇත.රූප කාණ්ඩෙයහි අටවිසි රූප පිළිබඳ විස්තර
කර තිෙබ්.39නික්ෙඛ්ප කාණ්ඩෙයහි කුසලා ධර්මා ආදී මාතෘකා අතුරින් එක් එක් පදෙයන් සංගහ
කළ ධර්ම ෙමපමණ යැයි ෙවන්ෙවන් වශෙයන් දක්වා ඇත.“කතෙම් ධම්මා දස්සෙන්න
පහාතබ්බා?”(ෙසෝවාන් මඟින් දුරුකළ යුතු ධර්ම ෙමොනවාද?) යන පශ්නයට “සක්කායදිට්ඨි,
විචිකිච්ඡා, සීලබ්බත පරාමාස යන සංෙයෝජන දර්ශනය මඟින් දුරුකළ යුතු ෙව් යන පිළිතුර
ෙලසයි.40අට්ඨකථා කාණ්ඩෙයහි ඊටත් වඩා සංක්ෙෂේප ෙසේ එක් එක් පදයට ඇතුළත් ධර්ම දක්වා
ඇත. “කුශල ධර්ම කවරක්ද? කාමාවචරාදී භූමි සතෙරහි වූ කුසල යයි. “අකුශල ධර්ම කවරක්ද?
ෙදොෙළොස් අකුශල චිත්ෙතෝත්පාදෙයෝ ෙවති යනාදී වශෙයනි.41
විභංගපකරණය ඊළඟ අභිධර්ම කෘතියයි.42විභංගයන වචනෙය් ෙත්රුම වර්ගීකරණයයි.
ෙම් ගන්ථය ධම්මසංගණිෙය් විෂයටත් වඩා ඉදිරියට ඒමක් දක්නට ලැෙබ්.ෙම් ෙදෙක් විෂය පිළිබඳ
ෙවනස්කම් දක්නට ලැෙබ්.ධම්මසංගණීෙය් ෙනොෙපෙනන අළුත් වචනද ෙම් ගන්ථෙය් දැක් ෙව්.
මුල් ෙකොටෙසේ අසාධාරණ ඥානෙය් පටන් බුදුරදුන්ෙග් උසස්තම ඥානය දක්වා වර්ණනාවක් ඇත.
තුන් වන කාණ්ෙය් ඥාන විෙරෝධී පදාර්ථ ගැන විෙව්චනයකි.අවසාන ෙකොටෙසේ මනුෂ හා
12

13. අමනුෂ පාණීන්ෙග් විවිධ තත්ව පිළිබඳ වර්ණනාවක් දැක්ෙව්.ෙමහි ස්කන්ධ, ආයතන, ධාතු,
සත ආදී විස්තර විභාග දැක්ෙව්.එෙසේම ෙමහි ඛන්ධ,ආයතන,ධාතු,සච්ච, ඉන්දිය, පච්චයාකාර,
සතිපට්ඨාන, සම්මප්පධාන, ඉද්ධිපාද මග්ගඞ්ග, ෙබොජ්ඣඞ්ග, ඣාන, අප්පමඤ්ඤා, සික්ඛාපද,
පටිසම්භිදා, ඤාණ විභඞ්ග, ඛුද්දක වත්ථූ විභංග, ධම්මහදය විභංග ෙසේ විභංග අටෙළොසකි.43 මින්
බන්ධ විභඞ්ගෙයහි රූප, ෙව්දනා, සංඤ්ඤා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ යන පඤ්ච ස්කන්ධ ෙබදා ඇත.44
ආයතන විභඞ්ගෙයහි චක්ඛු, ෙසෝත, ඝාණ, ජිව්හා, කාය, රූප, සද්ද, ගන්ධ, රස, ෙපොට්ඨබ්බ, මන,
ධම්ම යන ආයතන ෙදොෙළොස ෙබදා ඇත.45 ධාතු විභඞ්ගෙයහිදී චක්ඛු ආදී අටෙළොස් ධාතු ෙබදා
ඇත.46 සච්ච විභඞ්ගෙයහි දුඃඛ සත ාදී චතුරාය සත ය ෙබදා ඇත.47 ඉන්දීය විභඞ්ගෙයහි චක්ෂු
ඉන්දියාදී ඉන්දිය ෙදවිස්ස ෙබදා ඇත.48 පටිච්චසමුප්පාද විභඞ්ගෙයහි පටිච්ච සමුප්පාදයට අයත්
අවිද ා සංස්කාර ආදිය ෙබදා ඇත.49සතිපට්ඨාන විභඞ්ගෙයහි කායානුපස්සනා, ෙව්දනානුපස්සනා,
චිත්තානුපස්සනා හා ධම්මානුපස්නනා ආදී සතර සතිපට්ඨාන ධර්මපිළිබඳ විස්තර විභාග කර
තිෙබ්.50 සම්මප්පධාන විභඞ්ගෙයහි සූපන් අකුශලයන්හි ෙනොඉපදීම සඳහා උත්සහ කිරීම ආදී සිව්
සම ක් පධාන ෙබදා ඇත.51 ඉද්ධිපාද විභඞ්ගෙයහි ඡන්ද, චිත්ත,විරිය,වීමංසා යන සෘද්ධිපාද සතර
ෙබදා ඇත.52 ෙබොජ්ඣඞ්ග විභඞ්ගෙයහි සති, ධම්මවිචය, විරිය පීති, පස්සද්ධි, සමාධි, උෙපක්ඛා
යන ෙබොජ්ඣඞ්ග සත ෙබදා ඇත.53 මග්ගඞ්ග විභඞ්ගෙයහි සම්මා දිට්ඨි ආදී මාර්ගාංග අට ෙබදා
ඇත.54 ඣාන විභඞ්ගෙයහි ධ ාන ලබන පිළිෙවල දක්වා ඉන් පසු පථම ධ ානාදී රූපාවචර
ධ ානයන්ද අකාසඤ්චයතනාදී අරූප ධ ානවල විස්තර දක්වා ඇත.55 අප්පමඤ්ඤා විභඞ්ගෙය්
ෙමත්තා, කරුණා, මුදිතා, උෙප්ක්ෂා යන සිව් බහ්මවිහරණ උපදින සැටි දැක්ෙව්.56 සික්ඛාපද
විභඞ්ගෙයහි පඤ්ච ශීලෙය් විෙශේෂ විභාග දක්වා ඇත.57පටිසම්භිදා විභඞ්ගෙයහි අත්ථ, ධම්ම,
නිරුක්ති, පටිභාන යන පටිසම්භිදාවන්ෙග් විස්තර දැක්ෙව්.58ඤාණවිභඞ්ගෙයහි එකවිධ ඥානය,
අද්විධ ඥානය, තිවිධ, චතුර් විධ, පඤ්චවිධ, ෂඩ්විධ, සප්තවිධ, අෂ්ටවිධ, නවවිධ, දශවිධ, ඥානය
යන ෙම්වා ෙබදා දැක්ෙව්.59 ඛුද්දකවත්ථු විභඞගෙයහි තනිව පවත්නා ජාති මදාදි ධර්මද, යුගල ෙසේ
පවතින මක්ඛ පලාස ආදී ධර්මද තික වශෙයන් පවතින අකුසල් මුල් තුන ආදියද, චතුෂ්ක ෙසේ ඇති
ආශව, ගන්ථ, ඕඝ, ෙයෝග උපාදානාදි දිට්ඨ ධර්මද පංච ඕරම්භාගීය සඤ්ෙඤෝජන, පඤ්ච
නීවරණාදී පඤ්චක වශෙයන් පවත්නා ධර්මද අපරිහානීය ධර්මාදී ෂට්ක වශෙයන් පවතින ධර්මද
සප්තක වශෙයන් පවතින ධර්මද අෂ්ටෙලෝකා ධර්මාදී අෂ්ටක වශෙයන් පවතින ධර්මද අඝාත
වස්තු ආදී නවවිධ ධර්මද ක්ෙල්ශවස්තු ආදී දශවිධ වශෙයන් ධර්මද සතිස් තෘෂ්ණා විචරිතද, ෙබදා
දක්වා ඇත.60
ධාතුකථාපකරණය අෙනක් අභිධර්ම කෘතියයි.61ධාතු(පදාර්ථ) විෂෙය් පශ්න හා පිළිතුරු
ෙම් කෘතිෙය් දැක්ෙව්.පරිච්ෙඡ්ද 14 කින් යුක්ත ෙම් ගන්ථය කුඩාය.ෙමය ධම්මසංගණිෙය්
පරිශ්ෂ්ටයක් වශෙයන්ද සැලකිය හැක.62ෙමහි පංචස්කන්ධය, ආයතන, ධාතු, සතර සතිපට්ඨාන,
බල, ඉන්දිය ආදී ෙද් පිළිබඳ සෑෙහන තරම් විෙව්චනයක් දැක්ෙව්.63ෙමහි ෙකොපමණ ස්කන්ධ,
ආයතන,ධාතූන්, විසින් රූප ස්කන්ධය හා ෙව්දනාස්කන්ධය සමන්විත වී ඇතිදැයි පශ්න විචාරා
ඇත.64ඒවා “රුපස්කන්ධය හා ෙව්දනාස්කන්ධය ස්කන්ධ ෙදකකින් ආයතන එෙකොෙළොසකින්,
ධාතු එෙකොෙළොසකින් සංගහවී ෙව්” යනාදී වශෙයන් දැක්ෙව්.65ෙමෙසේ කමෙයන් පශ්න ගැඹුරු
ස්ථර කරා ළඟාවී ඇත.66රූපස්කන්ධ හා යම් ධර්ම ෙකොටසක් විපයුක්ත ෙව්ද ඒ විපයුක්ත ධර්ම
ෙකොපමණ ස්කන්ධ,ආයතන,ධාතු හා විපයුක්ත ෙව්දැයි” යනාදී ස්ථරයකින් විමසා ඇත.67
ස්කන්ධ, ධාතූන්ෙග් ෙනොෙයක් ස්වරූප ඇති නිසා ෙමයට ධාතුකථා යන නම භාවිතා ෙව්.68
පුග්ගලපඤ්ඤත්තිපකරණය තව අභිධර්ම කෘතියකි.69පුද්ගල ශබ්දෙය් අදහස ජීවියා යනුයි.
ෙම් අනුව විවිධ ජීවීන් පිළිබඳව උදාහරණ හා උපමා ආශිතව සවිස්තර විෙව්චනයක් ෙමහි දැක්ෙව්.
ෙමය සුත්ත නිපාතෙය් විෂය හා පතිපාදන ෛශලිය අතරත් විෙශේෂ සමානත්වයක් තබා ඇත.දීඝ
නිකාෙය් සංගීති පරියාය (33) හා ෙමහි ෙවනසක් දක්නට ෙනොලැෙබ්.ෙමහි පරිච්ෙඡ්ද 11කි.ඒක
ගුණ, ද්වි ගුණ, ති ගුණ වශෙයන් දස පකාර ජීවයන් පිළිබඳ සවිස්තර වර්ණනාව ෙම් පරිච්ෙඡ්දවල
දක්නට ලැෙබ්.ෙමහි 1.ඛන්ධ පඤ්ඤත්ති 70 2.ආයතනපඤ්ඤත්ති 71 3.ධාතුපඤ්ඤත්ති 72
13

14. 4.සච්චපඤ්ඤත්ති 73 5.ඉන්දියපඤ්ඤත්ති 74 6.පුග්ගලපඤ්ඤත්ති 75 ආදී ෙකොටස් සයකි.අවසාන
ෙකොටෙසේ ඇති නම ෙපොතට ෙයොදා තිෙබ්. අභිධර්මෙය් ෙපොත් අතරින් කුඩාම ෙපොත ෙමයයි.මුදිත
බුරුම ෙපොෙත් පිටු71කි.මීට වඩා තරමක් විශාලවූ පාලි ධාතුකථාෙව් පිටු 77ක් දක්නට ඇත.
පුග්ගලපඤ්ඤත්ති ෙකොටෙසේ ඒකක76, ද්වික77, තික78, චතුෂ්ක79, පඤ්ඤක80, ෂට්ක81, සප්තක,
අෂ්ටක82, නවක83, දශක84 වශෙයන් පුද්ගල ෙකොටස් දශයක් ෙලස ෙබදා ඇත. එෙසේම ෙමහි
“ෙයෝධාජීවූපම පුද්ගලෙයෝ පස්ෙදෙනකි” ආදී ෙලස දැක්ෙවන ඇතැම් ධර්ම ෙකොටස් අංගුත්තර
නිකාෙය්ද අන්තර්ගතය.දික්සඟිෙය් සීලක්ඛන්ධ වග්ගෙය් දැක්ෙවන චුල්ලසීල,මහාසීල ආදියද
ෙමහි ඇතැම් තැනක දැක්ෙව්. “තෙමෝ තමපරායණ” ආදී පුද්ගලයන් පිළිබඳව ෙමහි සඳහන්
විස්තරයද සූතපිටකෙය් ඇත.85
කථාවත්ථුපකරණය බුද්ධ පරිනිර්වාණෙයන් අවුරුදු ෙදසිය අටෙළොසක් ගතවූ පසු භික්ෂූන්
අතර ඇතිවූ නානා මතෙභ්ද නිරවුල් කිරීම සඳහා ෙමය රචිත බව සැලෙක්.86ෙම් ගන්ථය බුදුසමෙය්
ඉතිහාසය දැන ගැනීම සඳහා පෙයෝජනවත්ය.බුදුසමෙය් අටෙළොස් සම්පදාය නිසා ඇති වූ විවිධ වාද
විවාද පිළිබඳ විෙව්චන ඉතා සුන්දරව ෙමහි දක්වා ඇත.87කි.පූ.3 දී අෙසෝක සමෙය් ෙතවනධර්ම
සංගායනාෙව් මූලිකත්වය දැරූ ෙමොග්ගලී පුත්ත තිස්ස මහ රහතන් වහන්ෙසේෙග් කෘතියක් ෙසේ
ෙමය පිළිගැෙන්.ඊට ෙපර අභිධර්මෙය් ෙසසු ගන්ථ රචනාවී පැවතිනි. පථම සංගීතිෙය්දී සංගහකළ
ගන්ථයන්හි තිෙබන භාෂාවට වඩා ස්වල්ප ෙවනසක් ෙම් ෙපොෙත් භාෂාෙව් දක්නට ලැෙබ්.88ෙමහි
ෙනොෙයක් තැන ෙයදී තිෙබන “හඤචි” යන නිපාතය තිපිටකෙය් අන්කිසි ෙපොතක දක්නට නැත.
එය පරණ ෙපොත්වල ඇති සෙච, යදි (ඉදින්) යන නිපාතවල අර්ථය ෙගන ෙදන්නකි.89“න ෙහවං
වත්තබ්ෙබ” යි ෙමහි ෙබොෙහෝ තැන්වල ෙයදී තිෙබන වාක පද ෙම් ෙපොතටම විෙශේෂවූවකි.පරණ
පාලිය අනුව නම් එය තිෙබන සච්චකට්ඨ යන්නද අන් ෙපොතක ෙනොදක්නා ලැෙබ්.ෙමෙසේ ස්වල්ප
ෙවනසක් ඇතත් අෙශෝකාධිරජයන්ෙග් ශිලා ලිපිවල භාෂාව හා ෙම් ෙපොෙත් භාෂාව සමානත්වයක්
ෙනොෙපෙන්.90රෙට් ව වහාර භාෂාව ෙවනස්වී ගිය නමුදු ෙපොත්පත් ලිවීෙම් සාහිත භාෂාව ෙවනස්
ෙනොෙකොට පවත්වා ෙගන ගිය බව මින් පැහැදිලි ෙව්.91 උගතුන් වැඩි ෙදෙනක් ෙම් පරපුර
විශ්වාසදායක හා ඓහිහාසික වශෙයන් පිළිගනිති.බුදුරදුන්ෙග් පරිනිර්වාණෙයන් වර්ෂ සීයක්
ඇතුළතදී මහා සංඝ පිරිස අතරත් ආචාර හා සිද්ධාන්තත්,විනය හා සූත පිළිබඳවත් ෙනොෙයක්
ආකාරෙය් මතෙභ්ද පැන නැඟුෙන්ය.92අෙශෝක යුගය වන විට විෙරෝධී සම්පදායයන්ෙග් සංඛ ාව
අටෙළොස දක්වා වර්ධනය විය.ෙම් අටෙළොස් නිකාය අතර ඇති පරස්පර විරුද්ධ සිද්ධාන්ත ගැන
සඳහන් වී තිබීම ෙම් ගන්ථෙය් විෙශේෂ වැදගත්කම ෙලස සැලකිය හැක.93
වජ්ජිපුත්තකාදී අන නිකායික භික්ෂූන් විසින් උපදවන ලද “පුද්ගලෙයක් ඇත්ෙත්ය” යන
ආදී මත බිඳීම සඳහා ෙතරණුෙවෝ තමන්වහන්ෙසේම පශ්න උපදවා තමන්ම ඒවාට උත්තරදීෙමන්
ෙම් ෙපොත සංගහකර තිෙබ්. 94 ෙනොෙයක් තැනදී සාධක වශෙයන් ෙගනහැර පෑ සූතපාඨ
ෙබොෙහෝය.ඒ ඒ වාද කුමන නිකායිකයන්ෙග් දැක් ෙවන්ෙකොට දැක්වීමක් ෙමහි නැත.නමුත්
අටුවාෙවහි ඒ වාද මහා සාංඝික,සම්මිතීයාදී ඒ ඒ නිකායිකයන්ෙග් යැයි ෙවන්ෙකොට දක්වන ලදී.
කථාවත්ථුපකරණය සම්පාදනය කරන කාලෙය්දී ෙනොසිටි සම්මිතීයාදීන්ෙග් නම්ද අටුවාෙවහි
දක්නා ලැෙබ්.අටුවා කාලෙය්දී සිටි ඒ මතය දැරූවන්ෙග් නම් කීම නිසා එය සිදුවී තිෙබ්.ෙමහි වර්ෂ
ෙතවිස්සක්ද කථා 217 ක්ද ෙව්.95
ෙමම ගන්ථෙයන් පවා වෑයම් කර ඇත්ෙත් බුදුදහෙම් පරම අවෙබෝධය විගහ වන සියුම්
ස්ථාන නිවැරදිව විගහ කිරීමයි.96ඒ අනුව එකල සාමාන ව වහාරෙය් පැවති සාවද මතවාද යම්
පමාණයක් ෙගන නිවැරදි ෙථේරවාදී මූලධර්ම අනුව ඒවා ඛණ්ඩනය ෙකොට පිළිතුරු සැපයීම
කථාවත්ථුපකරණෙයන් ඉටුවී තිෙබ්.ෙසසු වැරදි ආකල්ප නිවැරදිව ෙපන්වා දී බිඳ දමන අතර
සකාරණව ෙථේරවාදී මූලධර්ම ෙපන්වාදීම මින් ඉටුවී ඇත.ෙම් යටෙත් අනුන්ෙග් මත 500ක් බිඳ
දැමීමටද,ස්වකීය මතවාද 500ක් තහවුරු කිරීමටද ෙමමඟින් වෑයම් කර තිෙබ්. කථාවත්ථු
පකරණය ෙමොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහ රහතන්වහන්ෙසේෙග් කෘතියක් බව ෙථේරවාදී සම්පදෙය් පවා
14

15. පිළිගැනීමට ලක්වී ඇත.97නමුදු කථාවත්ථුපකරණය අභිධර්ම මූලගන්ථ සතින් එකක්ෙසේ ෙථේරවාදී
සම්පදායතුළ පවා සම්භාවනාවට ලක්ෙව්.මීට ෙහේතුව ෙමොග්ගලීපුත්ත තිස්ස හිමි ෙම් ගන්ථය
රචනා කරනු ලැබුෙව් ෙථේරවාදී න ායට අනුව වන නිසාය.98 ලක්දිව විදූ ෙථේරවාදීන් තමන්ව
හඳුන්වා ගනු ලැබුෙව් විභජ්ජවාදීන් යන අන්වර්ථ නාමෙයනි.ෙමකී විභජ්ජවාදී ෙයදුම බහුල
ව වහාරයට පැමිණීම පිළිබඳ තර්කානූකූල ෙහේතු සාධක දැක්වීම අපහසු වුවද ලක්දිව විසූ පුරාණ
ෙථේරවාදී ආචාර්ය පරපුර තමන් විභජ්ජවාදීන් ෙසේ හඳුනාගන්නට දැක්වූෙය් ෙනොමඳ රුචිකත්වයකි.
ඇතැම් විට ධර්මය ෙබදා විගහෙකොට විශ්ෙල්ෂණය කරන බැවින් ඒ අර්ථය ෙගන විභජ්ජවාදීන්
ෙසේ හැඳින්වූවා වියහැක.99ෙකෙසේ නමුදු ධර්මය අවෙබෝධ කරගැනීෙම් පහසුව තකා කුඩා
ෙකොටස්වලට ෙබදා විගහ කර විශ්ෙල්ෂණය කරමින් විස්තර කිරීම ඇරඹීමත් සමඟ ෙම් විභජ්ජවාදී
ව වහාරය ව ාප්ත විය.100
යමක පකරණය ඊළඟ අභිධර්ම කෘතියයි.101ෙමහි ෙදයාකාර පශ්න හා ඊට පිළිතුරු
ෙදයාකාර ෙලස දැක්ෙව්.ඒ නිසා ෙමය යමක යනුෙවන් නම්වී ඇත.ෙම් ගන්ථය දුරවෙබෝධය.
එෙසේම මුලින් දැක්වූ අභිධර්ම ගන්ථ පහ පිළිබඳ උපන් සැකසංකා නිරාකරණය කිරීම සඳහා ෙමය
ලියා ඇතිබව ෙපෙනන්ට තිෙබ්.ෙමය 1.මූලයමක102, 2.ඛන්ධයමක103, 3.ආයතන යමක104, 4.ධාතු
යමක105, 5.සච්ච යමක106, 6.සංඛාර යමක107, 7.අනුසය යමක108, 8.චිත්තයමක109, 9.ධම්ම
යමක110, 10.ඉන්දීය යමක111 වශෙයන් යමක දහයකි.යමක නම් යුග්මයයි. යුගලයයි.ෙමහි සෑම
තැනකම “ෙය ෙකචි කුසලා ධම්මා සබ්ෙබ ෙත කුසලමූලා?” (යම්කිසි කුසල ධර්ම ෙකෙනක්
ෙවත් නම් ඒ සියලු ධර්ම කුසල් ෙවත්ද?) යනාදී වශෙයන් පශ්න ෙජෝඩු වශෙයන් ඇති බැවින්
ෙමයට යමක නාමය ව වහාර ෙව්.
මූල යමකෙයහි කුශල මූල,අකුශල මූල ආදිය ගැන ෙමෙසේ පශ්න උපදවා උත්තරදී
තිෙබ්.112 ඛන්ධ යමකෙයහි “යෙමකුට රූපස්කන්ධය උපදී නම් ඒ පුද්ගලයාහට ඒ ෙමොෙහොෙත්දීම
ෙව්දනා ස්කන්ධය උපදීද? යෙමකුට ෙව්දනා ස්කන්ධය උපදී නම් ඒ පුද්ගලයාහට ඒ
ෙමොෙහොෙත්දීම රූප ස්කන්ධය උපදීද?” යනාදී පශ්න උපදවා උත්තර සපයා තිෙබ්.113 ආයතන114,
ධාතු115, සත 116 ආදී යමකවල ආයතන ආදී ෙද් සම්බන්ධව එබඳු පශ්න හා උත්තර ෙව්.සංඛාර
යමකෙයහි කාය සංඛාර,වචී සංඛාර, චිත්ත සංඛාර යන සංඛාර තුන පිළිබඳ පශ්ෙනෝත්තර ෙව්.117
අනුසය යමකෙයහි කාමරාග,පටිඝ,මාන, දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, භවරාග, අවිජ්ජා යන අනුසය සත
පිළිබඳ පශ්ෙනෝත්තර ෙව්.118චිත්ත යමකෙයහි යම් අෙයකුට සිත උපදීද? නිරුද්ධ ෙනොෙව්ද?
ඔහුෙග් සිත නිරුද්ධ වන්න්ද? ෙනොඋපදින්ෙන්ද? යම් අෙයකුෙග් සිත (අනාගතෙයහි)
නිරුද්ධවන්ෙන්ද? ෙනොඋපදින්ෙන්ද? ඔහුට සිත (වර්තමානෙයහි) උපදීද? නිරුද්ධ ෙනොෙව්ද?
යනාදී සිත පිළිබඳ නානා පශ්න හා උත්තර ෙව්.119ධම්ම යමකෙයහි “යම් අෙයකුට කුශල ධර්ම
උපදී නම් (එෙකෙණහි) ඔහුට අකුශල ධර්මත් උපදිත්ද? යනාදී පශ්න හා ඒවාට පිළිතුරු ෙව්.120
ඉන්දිය යමකෙයහි චක්ඛු, ජීවිත, සුඛ, දුක්ඛ, ෙසෝමනස්ස,ෙදෝමනස්ස,උෙපක්ඛා, සද්ධා, විරිය,
සති, සමාධි, පඤ්ඤා, අනඤ්ඤානඤ්ඤස්සාමි, අඤ්ඤ, අඤ්ඤතාවී යන ෙදවිසි ඉන්දියන් පිළිබඳ
පශ්ෙනෝත්තර ෙව්.121
පට්ඨානප්පකරණය අවසාන අභිධර්ම ගන්ථයයි.122එෙසේම අභිධර්ම ෙපොත්වලින් ඉතා
විශාල වූ ද ගැඹුරුවූද ෙපොත පට්ඨානප්පකරණයයි.ෙම් ගන්ථය හා සර්වාස්තිවාදීන්ෙග් ඥාන
පස්ථානය අභිධර්මෙය් අවසාන ගන්ථයයි.පට්ඨානප්පකරණ යන්ෙන් අදහස නම් කාරණ
සම්බන්ධ පතිපාදන ගන්ථය යන්නයි.123ෙම් ගන්ථෙය් ෙකොටස් තුනක් ඇත. එනම් එක, දුක හා
තික යනුෙවනි.124 ෙලොව වස්තූන් අතරත් පරස්පර ආකාර සූවිසි කාය කාරණ සම්බන්ධයක් ෙව්.
එම සම්බන්ධවල පතිපාදන ෙම් ගන්ථෙය් මුඛ විෂයයි.125ෙහේතු, ආලම්බන, අධිපති, අනන්තර,
සමනන්තර, සහජාත, අඤ්ඤ මඤ්ඤ, නිස්සය, උපනිස්සය, පුෙරජාත, පච්ඡාඡාත, ආෙසේවන,
කර්ම, විපාක, ආහාර, ඉන්දිය, ධ ාන, මාර්ග, සම්පයුක්ත, විපයුක්ත, අස්ති, නාස්ති යන සූවිසි
පත ධර්ම පිළිබඳ ෙමහි සඳහන්ෙව්.ෙලෝකෙය් පවතින්ෙන් එකම පරමාර්ථයකි.එනම් නිවනය.126
15

16. ඒ හැර ෙලෝකෙය් සියලු පදාර්ථවල පැවැත්ම සාෙක්ප්ෂක ෙව්.එනම් ඔවුෙනොවුන් අතර ෙම් සූවිසි
පත සම්බන්ධෙයන් යුක්තව පවතී.127 කාය කාරණ පිළිබඳ ෙම් සියුම් විෙව්චන ෙථේරවාදීන්
සතුව පවතින ගැඹුරු නිරීක්ෂණ ශක්තිය ෙපන්වන්නකි.128 ෙම් ගන්ථය කුඩා වුවද දාර්ශනික අතින්
වැදගත්ය.129
ෙනොෙයක් තැන ෙපය ාල ෙයොදා ෙකොට කිරීෙමන්ද ෙමහි තිෙබන මුදත පිටු ගණන 1634
කි. 130 ෙපොත්කාණ්ඩ පසකි.ෙමහි අනුෙලෝම පට්ඨාන,පච්චනීය පට්ඨාන,අනුෙලෝම පච්චනීය
පට්ඨාන, පච්චනීයානුෙලෝම පට්ඨාන වශෙයන් ෙබදීම් සතරකි.131ඒ එක් එක් ෙබදීමක 1.තික
පට්ඨාන132 2.දුක පට්ඨාන133 3. දුක තික පට්ඨාන134 4.තික දුක පට්ඨාන135 5.තික තික පට්ඨාන136
6.දුක දුක පට්ඨාන137 වශෙයන් ෙකොටස් සය බැගින් ෙව්.ෙමෙසේ පට්ඨාන සූවිස්සකි.ෙමහි තික යැයි
කියනු ලබන්ෙන් “කුසලා ධම්මා,අකුසලා ධම්මා, අබ ාකතා ධම්මා” ආදී වශෙයන් අභධර්ම
මාතෘකාෙවහි තිෙබන තික ෙදවිස්සයි.දුක යැයි කියනු ලබන්ෙන් “ෙහේතු ධම්මා,න ෙහේතු ධම්මා”
ආදී වශෙයන් දක්වා තිෙබන ද්වික සියයයි.තික අමිශ වශෙයන් ෙගන ෙබදීම තික
පට්ඨානයයි.ද්වික අමිශ වශෙයන් ෙබදීම දුක පට්ඨානයයි.ද්වික තික හා මිශකර ෙබදීම තික දුක
පට්ඨානයයි.තික අන තික හා මිශෙකොට ෙබදීම දුක දුක පට්ඨානයයි.
ෙම් අනුෙලෝම පට්ඨානාදිෙයහි කුසලාදී තික ෙබදනු ලබන්ෙන් ෙහේතු,ආරම්මණ,අධිපති,
අනන්තර,සමනන්තර,සහජාත,විපාක,ආහාර,ඉන්දිය, ඣාන, මග්ග, සම්පයුක්ත, විප්පයුත්ත,අත්ථි,
නත්ථි,විගත,අවිගත යන සූවිසි පත හා මිශ කිරීෙමනි.138“සියා කුසලා ධම්මං පටිච්ච කුසෙලො
ධම්ෙමො උප්පජ්ෙජ ෙහේතු පච්චයා”(කුශල ධර්ම නිසා අන කුශල ධර්ම ෙහේතු පත ෙයන් ඉපදිය
හැකිද?) යන ආකාරෙයන් අනුෙලෝම තිකපට්ඨානය පටන් ගනුලැෙබ්.139පටිච්ච ශබ්දය ෙයොදා
දැක්වූ ෙකොටස ‘පටිච්ච වාරය’ යි කියනු ලැෙබ්.පටිච්ච ශබ්ද ෙවනුවට සහජාත ශබ්දය ෙයොදා දැක්වූ
දැක්වූ ෙකොටස සහජාත වාර නම්ෙව්.140 පච්චය ශබ්දය ෙයොදා දැක්වූ ෙකොටස ‘පච්චය වාර’
නම්ෙව්. නිස්සය ශබ්ද ෙයොදා දැක්වූ ෙකොටස සංසට්ඨ වාර නම්ෙව්.141 සම්පයුක්ත ශබ්දය ෙයොදා
දැක්වූ ෙකොටස සම්පයුක්ත වාර නම්ෙව්.කුශල ධර්ම ෙතම කුශල ධර්මයට ෙහේතු පත ෙයන්
පත ෙව්ද?යනාදී වශෙයන් පශ්න ෙයදූ ෙකොටස පඤ්හ වාර නම්ෙව්.ෙමෙසේ අනුෙලෝම තික
පට්ඨානාදී එක් එක් ෙකොටසක වාර සත බැගින් ඇත.142
2.3. සංජානනය හා මෙනෝ උපෙද්ශනය
කිසියම් ගැටළුවකට මැදිවූෙවකුහට ස්වීය ශක්තිෙයන් ඊට විසඳුම් සපයා ගැනීමට ඇතැම්
විට අසීරුෙව්.සිය ගැටළු හා පශ්නවලට නිසි විසඳුම් සපයාගත ෙනොහැකිවීම යෙමකුෙග් කායික
මානසික ෙවෙහසට ෙහේතුවකි. ෙනොෙයක් විට පුද්ගලයින් කායික හා මානසික ෙරෝගී තත්වයන්ට
පවා ෙම් ෙහේතුව නිසා භාජනය ෙව්. එවිට තමාටම ස්වශක්තිෙයන් අදාළ ගැටළුවට ෙහෝ පශ්නයට
මුහුණදීමට අවශ කරන ෙපෞරුෂය හා හැකියාව අවමෙව්.එවිට බාහිර අෙයකුෙග් ආධාරය ඒ
සඳහා අවශ ෙව්.ෙමබඳු අවස්ථාවකදී පූර්ණ මැදහත්වීමකින් යුතුව විවිධ පුද්ගලයින්ෙග් ගැටළු හා
පශ්න සඳහා සුදුසු විසඳුම් හා ෙයෝජනා ඒ ගැටළු හා පශ්නවලට මුහුණපෑ පුද්ගලයින් ෙවතින්ම
ලබාගැනීෙම් කමෙව්දය උපෙද්ශනය නම්ෙව්.ගැටළුවට මුහුණ පෑ පුද්ගලයා හා ගැටළුව අතරට
මැදිහත්කරුෙවකු ෙලස පෙව්ශවන්නාට උපෙද්ශකයා ෙලස ව වහාර කරනු ලැෙබ්.ෙමම
පුද්ගලයා මුහුණපා ඇති ගැටළුවට ෙහොඳින් සවන්දී එහි පසුබිම මනාව අවෙබෝධ කරගත යුතුය.
ෙදවනුව ගැටළුවට මුහුණපෑ පුද්ගලයාෙග් මානසික මට්ටම ෙහොඳින් අවෙබෝධ කරෙගන ඊට අදාළ
ගැටළුව විශ්ෙල්ෂණය කර ඒ පුද්ගලයාටම වැටෙහන්නට සැලැස්විය යුතුය.සාමාන ෙයන් යම්කිසි
පුද්ගලෙයක් උපෙද්ශකවරෙයකු හමුවීමට තීරණය කරනුෙය් ඒ පුද්ගලයාටම ස්වශක්තිෙයන්
අදාළ ගැටළුවට තනිවම මුහුණදීමට අසීරුවූ අවස්ථාවලදීය.ඊට ෙහේතුව ඊට මුහුණදීමට ෙයෝග
මානසික ෙපෞරුෂයක් ෙහෝ ආත්ම ශක්තියක් ඒ තැනැත්තාට නැතිවීමයි.උපෙද්ශකවරයාෙග්
16

17. වගකීම විය යුත්ෙත් පළමුව ෙහොඳින් සවන්දීමයි.මන්ද ගැටළුවට මුහුණපාන ලද අෙයකුට මුලින්ම
අවශ වනුෙය් එක එල්ෙල් උපෙද්ශ සපයන්ෙනකු ෙහෝ ගුරුවරෙයකු ෙමන් උගන්වන්නට වෑයම්
කරන්ෙනකු ෙනොෙව්.කිසිෙවකුෙග් පූර්ණ අවධානය සිය ගැටළුවට ෙයොමුවීම පවා යෙමකුට විශාල
මානසික අස්වැසිල්ලක් වියහැකි බව අප අමතක ෙනොකළ යුතුව ඇත.එබඳු අවස්ථාවකදී
උපෙද්ශකෙග් කාර්යභාරය වියයුත්ෙත් සිය පූර්ණ අවධානය ෙයොමුකිරීම මඟින් ගැටළුවට මැදි වූ
පුද්ගලයාෙග් ආත්ම ශක්තිය වර්ධනය කිරීමයි.තමාට කිසිෙවකුෙග් පූර්ණ අවධානය ෙයොමුවී ඇති
බව වැටෙහන විට ඇතිවන මානසික සුරක්ෂිතතාව ෙහේතුෙවන් යම් ගැටළුක් නිසා ආතතියට ලක්වූ
අෙයකුෙග් ක්ලමථ ස්වභාවය පවා දුරුවී යාමට ඉඩ තිෙබ්.ගැටළුවට මුහුණපෑ පුද්ගලයාෙග්
ගැටළුෙව් ස්වභාවය හා එය ඇතිවීමට තුඩුදුන් ෙහේතු සාධක මනාව පුළුල් ෙලස වටහාගත යුතුය.
ඉන් පසුව කමිකව ඒ පුද්ගලයෙග් ආත්ම ශක්තිය වර්ධනය වන පරිදි හා ගැටළුව විසඳීමට අවශ
කරන සියළුම කමෙව්ද අදාළ පුද්ගලයා තුළින්ම මතුකරගැනීමට තරම් උපෙද්ශක දක්ෂ විය යුතුය.
සැබවින්ම උපෙද්ශනෙය් කාර්යභාරය වන්ෙන් ෙම් සියළු කාර්යයන් ෙනොපිරිෙහලා ඉටුකිරීම
මඟින් සිය ෙසේවාව ලැබීමට ෙයොමුවන පුද්ගලයින්ට සහනය සැලසීමයි.143
තමන් මුහුණ පා ඇති ගැටළුවක යථා ස්වභාවය ඒ පුද්ගලයාටම අවෙබෝධ වීම ඊට අදාළ
නිසි විසඳුම් සපයා ගැනීමට පහසුවකි.උපෙද්ශකෙග් පමුඛතම කාර්යභාරයවනුෙය්ද ගැටළුකට නිසි
විසඳුම සපයා ගැනීමට සඳහා ගැටළුව හඳුනාගැනීමට උපකාරීවීම.සංජානනය නම් අවෙබෝධයයි.ඒ
සංජානන නිසි ෙලස කියාත්මක ෙනොවන විට අවෙබෝධ කරගැනීෙම් ගැටළු ඇතිෙව්.ඒවා සංජානන
ගැටළු නමින් හැඳින්ෙව්.ෙබොෙහෝවිට මිනිසුන් අතර විවිධ පශ්න ඇතිවීමට පධාන ෙහේතුව සංජානන
ගැටළුයි.යමක් අවෙබෝධවනුෙය් සංජානන කරන්නාවූ ස්වරූපය අනුවය.සාවද ෙලස සංජානනය
කිරීම නිසා යමක් අවෙබෝධ කරගනුෙය් වැරදි ෙලසය.සමාජෙය් විවිධ අදහස් ඇති පුද්ගලයන් ෙව්.
ෙම් ෙහේතුව නිසා යමක් සම්පූර්ණෙයන්ම නිවැරදිව සංජානනය ෙව්යැයි සිතිය ෙනොහැක.සාමාන
කරුණු මූලික කරෙගන වැරදි සංජානන සිදුවීම මඟින් එතරම් පබල බලපෑමක් ඇති ෙනොෙව්.ෙම්
නිසා සෑම වැරදි සංජානනයකදීම විශාල පශ්න ගැටළු ඇතිෙවතැයි ෙනොසිතිය යුතුය.ෙකෙනකුෙග්
ජීවිතයට බලපාන පබල කරුණුවලදී වැරදි සංජානනයක් සිදුවීම නම් පබල බලපෑමක් ඇතිකරයි.
එබඳු අවස්ථාවලදී මුලින්ම අදාළ ගැටළුව නිවැරදිව අවෙබෝධ කරගත යුතුය.උපෙද්ශකෙග් මූලික
කාර්යභාරය ඇරෙඹනුෙය් ෙමතැනිනි.එනම් උපෙද්ශනයට අවශ පුද්ගලයින් මුහුණපා ඇති මූලික
ගැටළුව නිසි ආකාරව හඳුනාගත යුතුය.ගැටළුව නිසි ආකාරව හඳුනාගැනීමට නම් පළමුව අදාළ
පුද්ගලයාට මැනවින් සවන්දිය යුතුය.අනතුරුව පුද්ගලයාට එම ගැටළුව නිවැරදිව හඳුනාගැනීමට
මඟ ෙපන්වීමක් කළහැක.ෙමහිදී සිදුකරනුෙය් උක්ත පුද්ගලයාෙග් සාවද සංජානන නිවැරදි අතට
හැරවීමයි.ෙම් නිසා උපෙද්ශනෙය් මූලික කාර්යභාරය සංජානනය නිවැරදි කරගැනීමට ආධාරවීම
බව පැහැදිලි විය යුතුය.යම් අෙයකුෙග් සංජානන නිවැරදි කිරීම ෙකෙනකු සිතන තරම් පහසු නැත.
මන්ද ඒ පුද්ගලයා මුලින්ම වැරදියට සිතන ආකාරය නිවැරදිව ෙත්රුම්ගත යුතු බැවිනි.අදාල වරද
නිවැරදි කරගැනීමට ලැෙබන්ෙන් ඉන්පසුවය.අධි මානසික හැකියාව ලැබූෙවකු නම් ඒ සුවිෙශේෂීවූ
බලය භාවිතා කර අනුන්ෙග් සිත් ෙත්රුම්ගැනීමට තිබිණ.එමඟින් වරදවා සංජානනය කර ඇත්ෙත්
ෙකෙසේද අදාළ වරද නිවැරදි කළ යුත්ෙත් ෙකෙසේද යනාදී කරුණු නිවැරදිව දැනගත හැකිව තිබිණ.
නමුදු උපෙද්ශක සතුව එබඳු සුවිෙශේෂී බල නැතිවිය හැක.එබඳු අවස්ථාවකදී මෙනෝවිද ාමූලධර්ම
නිවැරදිව දැනඋෙගන ඒ අනුව යෙමකුෙග් චර්යාව හා ඒ පුද්ගලයා පවසන ෙතොරතුරු මත පදනම්ව
නිවැරදි විනිශ්චයන්ට එළඹීෙම් හැකියාව පළපුරුදු වෘත්තීය උපෙද්ශකවරුන් සතුව ඇත.144
මෙනෝඋපෙද්ශනය සම්බන්ධව බටහිර මෙනෝවිද ා විෂය මූලධර්මවලට අදාල කරුණු හා
බුදුරජාණන් වහන්ෙසේෙග් ඉගැන්වීම් අතර යම් යම් සමානකම් ෙමන්ම ෙවනස් ලක්ෂණ ද ඇත.එය
එෙසේ වූ පමණින් බුදුරදුන්ෙග් ඉගැන්වීම් සනාථ කිරීමට බටහිර මෙනෝ විද ා මූලධර්ම භාවිතා කළ
යුතු නැත.ෙම් කමෙව්ද ෙදක අතර ඇති විවිධ සම විෂමතා අධ යනය කිරීම මඟින් ෙබෞද්ධ මෙනෝ
විද ාව පිළිබඳ වඩාත් විචාර පූර්වක දැනීමක් ඇතිකරගත හැක.බටහිර මෙනෝවිද ා මූලධර්මවලට
වඩා ෙබෞද්ධ මෙනෝවිද ාව මඟින් මිනිස් සිෙත් ගැඹුරු ස්ථර දක්වා විශ්ෙල්ෂණය කර ගැටළුවක
17

18. ස්වරූපය, එය ඇතිවීමට ෙහේතු, ඊට නිසි විසඳුම හා විසඳුම කරා යාහැකි කමෙව්දය යනාදී වශෙයන්
අංගසම්පූර්ණ උපෙද්ශනයක් විගහකර දැක්ෙව්.එදිෙනදා සමාජ ජීවිතෙය්දී ඇතිවන සුළු පශ්න හා
ගැටළුවල සිට අනුකමෙයන් මානවයාහට ඇතිවිය හැකි ෙලෞකික හා අධ ාත්මික ගැටළු සඳහාද
ෙබෞද්ධ මෙනෝඋපෙද්ශනය මඟින් සහනය ලබාදිය හැකිබව එහි විස්තර ෙකෙර්.උපෙද්ශනය යනු
හුෙදක් විස්තරාත්මක උපෙදස් සැපයීමක් පමණක්ම ෙනොෙව්.කිසියම් විද ාත්මක කමෙව්දයක්
ඔස්ෙසේ ඒ පුද්ගලයාෙග් අභ න්තර ස්වීය ෙපෞරුෂය නඟා සිටුවීම සඳහා ලබාෙදන අභිෙපේරණයක්
ෙලසද උපෙද්ශනය නම් කළ හැක.මන්ද උපෙද්ශනය තුළින් යම් පුද්ගලෙයකුෙග් ස්වීය විභවතා
අභ න්තර ශක්තීන් පුබුදුකරවීමට උපෙද්ශකයාහට හැකි බැවිනි.තමාතුළ සැඟව ඇති විවිධ විභව
ශක්තීන් අදාළ පුද්ගලයින් පවා ෙනොදැන සිටිය හැක.ෙම් නිසා පුද්ගලයින් නිරතුරුව පරාධීන ෙලස
කල්පනා කිරීමට ෙපළෙඹ්.ජානමය,ආරමය,ෛජව විද ාත්මක ෙහේතු සාධක බඳු විවිධ කරුණු
නිසා යෙමකුට මානසික ෙරෝග වැළඳිය හැක.මීට අමතරව ෙපෞරුෂ දුබලවීම,මානසික අසමතුලිත
බව වැනි ෙහේතුද මීට බලපායි.ෙපෞරුෂය දුබලවීම හා මානසික අසමතුලිතබව ඇතිවනුෙය් සිත තුළ
හට ගන්නා අභ න්තර සෘණාත්මක ෙපේරණවල දැඩි බලපෑමට පුද්ගලයා නතුවීම නිසාය.145
සෘද්ධි පාතිහාර්ය හා ආෙද්ශනා පාතිහාර්ය ෙනොඅනුදත් බුදුරදුන් අනුමත කෙල් අනුශාසනා
පාතිහාර්ය පමණි.ෙමහි සෘද්ධි පාතිහාර්ය යනු ෙනොෙයක් සෘද්ධිවිධ මායාවන් දැක්වීමයි.ආෙද්ශනා
පාතිහාර්ය යනු අනුන්ෙග් සිත කියවීමයි.ෙමකල ෙමෝහන විද ාව පගුණකළ අයද ස්වප්න නිදාෙව්
නියැලි අයෙග් සිත් කියවීම සිදුකර කරති.සෘද්ධි හා ආෙද්ශනා යන පාතිහාර්ය ෙදකම ආධ ාත්මික
ගුණවත් බවකින් ෙතොරව වුවද කළහැක.එෙසේම එහි අර්ථවත් බවක්ද නැත.අනුශාසනා පාතිහාර්ය
නම් අවවාද, ඔවදන් ලබාදීමයි.යෙමකු වරදින් වැළැක්වීමටත්,සුචරිතෙයහි නිරතකරවීම පිණිසත්
අනශාසනා පාතිහාර්ය ඉතා වැදගත්ය.ෙම් නිසා බුදුරදුන් අනුශාසනා පාතිහාර්යෙය් ඇති වැදගත්බව
පහදා දී තිෙබ්.උපෙද්ශනයද අයත්වනුෙය් ෙම් අනුශාසනා පාතිහාර්යටය.ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනෙයහි
ස්වභාවය ධර්මෙය් ලක්ෂණවල අන්තර්ගතය.එනම් මුල,මැද හා අග යනාදී ෙසේ මැනවින් ෙද්ශනා
කරන ලද ධර්මය සිය පඥාව අනුව අවෙබෝධ කළ යුතුය.ෙම් අනුව අෙයකු ඉතා ක්ෂණිකවද තවත්
අෙයකු විස්තර වශෙයන් ධර්මය ෙද්ශනා කරන විටද,තව අෙයකු ඊටත් වඩා ෙබොෙහෝ විස්තර කර
ෙද්ශනා කරන විටද ධර්මය අවෙබෝධ කරගැනීමට සමත්ෙවති.සිව්වන ෙකොටස කුමන කමයකින්
විස්තර කරනු ලැබූවද ඒ භවෙය් ධර්මාවෙබෝධයට ෙහේතු වාසනා රහිතබව ෙපන්වාදී තිෙබ්.ෙමෙසේ
උද්ඝටිතඤ්ඤ, විපටිතඤ්ඤ, ෙඥය හා පදපරම යනුෙවන් ධර්මාවෙබෝධෙයහි ලා පුද්ගලයින් සිව්
ෙකොටසක් විද මාන වනබව පැහැදිලි කර ඇත.එෙසේම ධර්මාවෙබෝධයට කිසිදු කාලසීමාවක් නැත.
අතීත, වර්තමාන හා අනාගත යන කාලතයටම ෙපොදුබව ධර්මෙය් අන්තර්ගතය.එෙසේම ධර්මයට
අනුව හැසිෙරන පුද්ගලයාට එහි යහපත් ඵලවිපාකය ලැබීම අපමාදීව සිදුෙව්.එයට කාලසීමාවකින්
කිසිදු ගැටළුවක් මතු ෙනොෙකෙර්.මාර්ග චිත්ත සම්පූර්ණවූ ඇසිල්ෙලහි ඵල සිත උපදී.එය කාලසීමා
වලින් ෙනොදැක්වියහැකි ක්ෂණයකි.අකාලික බව ෙලස සඳහන්වනුෙය් ෙම්ගුණයයි.ස්වීය පත ක්ෂ
අනුව සත අසත තාව දැකගත හැකිවීම ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනෙය් දැකියහැකි සුවිෙශේෂීතාවයි.අනුන්
කියන නිසා පිළිගැනීමක් බුදුදහෙම් නැත.එෙසේම අනුන් ෙකතරම් උපෙද්ශනය කළද,තමා එම ෙද්
අනුගමනය කර තමාෙග් ජීවිතයට ඒ කරුණු එක්කර ගත යුතුය.ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනෙය්දී උපෙදස්
ෙදනු ලබන්නාට වඩා වැඩි වැඩ ෙකොටසක් උපෙද්ශනය ලබන පුද්ගලයා විසින් ඉටුකළ යුතුය.එහි
නිසි ඵල පෙයෝජන ලැබිය හැක්ෙක් එවිටය.එෙමන්ම කපටි ෛකරාටිකකම් නැති අවංක සෘජු ගති
ගුණ ඇති පුද්ගලෙයකුවීම ඉතාම අවශ ය.පතෙපොෙත් දැනඋගත්කම් තිබීම එතරම් අවශ ෙදයක්ද
ෙනොෙව්.ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනෙය්දී අවංකබව වැදගත්ෙකොට සලකා ඇත්ෙත් කපටි පුද්ගලයා ෙකෙසේ
උපෙදස් ලබාදුන්නද කිසි දිනක නිවැරදි කරගත ෙනොහැකි බැවිනි.ෙම් ෙහේතුව නිසා අවංකබව ඉතා
වැදගත් පඥාව වර්ධනය කරගැනීමට පූර්වගාමීව තිබිය යුතු ගුණාංගයක් ෙලසද හැඳින්විය හැක.146
බුදුදහෙම් විඤ්ඤු පුරිස නමින් හඳුන්වා ඇත්ෙත් අවංක තැනැත්තා මිස උගතා ෙනොෙව්.යම්
කිසි විෂයක් පිළිබඳ දැනඋගත්කම වැඩිදියුණු වූ ඇතැම් අයෙග් හුදු දැනුම මිස බුද්ධිය ෙහෝ පඥාව
නැතිබව සාමාන ව වහාරය අනුව ෙපනී යයි.ෙමබඳු අයතුළ ෙබොෙහෝවිට ෙමෝහය අධිකය.දැනුම
18

19. නිසා ඇතිවන මානය ආත්මාර්ථකාමීබව සමඟ එක්වූ විට කපටිකම ඇතිෙව්.ෙමබඳු අය තුළ ඉතා
සියුම් වශෙයන් කියාත්මක වන ආත්මාර්ථකාමී ලක්ෂණ ඇත.අනුන් ෙනොමඟ යැවීම මිස ෙම් අය
කිසිෙසේත් යහමඟට ගැනීමට ෙනොහැකිබවක්ද ෙපෙන්.නමුදු අවංක තැනැත්තා තුළ ෙමබඳු දුර්ගුණ
නැත.ෙහතම සිය වැරදි ෙනොසඟවන අතර ෙපන්වා ෙදන වරද වහා නිවැරදිකර ගැනීමට ෙපළෙඹ්.
ෙසෝවාන් මගඵල ලාභී ආදී ආර්ය පුද්ගලයින්තුළද ෙබොෙහෝවිට ෙමබඳු ලක්ෂණ ඇත.එනම් රහත්
මඟඵලයට වඩා පහළ මාර්ගඵලලාභී ෙසසු ආර්ය පුද්ගලයින්ෙගන් ඇතැම් වැරදි සිදුවීෙම් අවකාශ
තිෙබතත් ඒ උතුමන්වහන්ෙසේලා අවංක බැවින් සිදුවූ වරද ෙනොසඟවති.ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනෙය් තව
ලක්ෂණයක් නම් එය පාෙයෝගිකව තමාම පත ක්ෂ කළ යුතුවීම.ඒ පත ක්ෂය සඳහා උපෙද්ශනය
මඟින් අවශ මූලික මඟ ෙපන්වීම සිදුකරනු ලැෙබ්.ඒ මඟ අනුගමනය කර අවෙබෝධය කරා යාම
උපෙදස් ලබන්නන්ෙග් කාර්යයකි.හුෙදක් උපෙද්ශකයා ෙකෙරහි ඇති ෙගෞරවය නිසා ෙනොව තමා
පත ක්ෂ අවෙබෝධය ලබා එහි නිවැරදිබව වටහාගැනීම ෙමහිදී අවධාරණය ෙකෙර්.147
ෙබෞද්ධ උපෙද්ශන කම 6 කට අනුව පැහැදිලි කර දක්වා ඇත.ෙමහි ෙද්සනා (Lecture
Method) යනුෙවන් දක්වා ඇත්ෙත් ෙද්ශනා මඟින් උපෙදස් ලබා දීමයි.පඤ්ඤාපනා (Theorem
Method) යනුෙවන් දැක්ෙවනුෙය් යම් කිසි තාර්කික සිද්ධාන්ත කමයකට අනුව ගැටළුව විසඳීමයි.
පට්ඨපනා (Revision Method) ෙලස දැක්ෙවනුෙය් පුනරීක්ෂණ කමෙව්දය භාවිතාකර උපෙදස්
සැපයීමයි.විභජනා (Analytical Method) ෙසේ දැක්ෙවනුෙය් යම්කිසි ගැටළුවක් විශ්ෙල්ෂණ කමය
භාවිතාකර විසඳන ආකාරය ෙපන්වාදීමයි.ෙබොෙහෝවිට ආභිධම්මික ඉගැන්වීම් විගහකර ඇත්ෙත්
ෙම් කමය අනුවය.විවරණා (Explanatory Method) නම් විමර්ශන කමෙව්දය භාවිතාකරන අයුරු
ෙපන්වාදීමයි.පහසුෙවන් වටහාගැනීමට අසීරුවන ෙදයක් පුළුල්ව විස්තරකිරීම ෙම් යටෙත් ගැෙන්.
උත්තානිකම්ම (Method of Clarifying Obscure Points) යනුෙවන් හැඳින්ෙවන්ෙන් උපෙද්ශනය
සිදුකර අනතුරුව ෙනොපැහැදිලි ස්ථාන යළි පැහැදිලි කිරීමයි.යමක් වඩා පැහැදිලිව මතක සිටීමට
හා අවධාරණයවීමට ෙමෙසේ පැහැදිලි කිරීම අවශ ෙව්.ෙමෙසේ විවිධ කම අනුගමනය කිරීෙමන්
බලාෙපොෙරොත්තුවූෙය් ෙකෙසේ ෙහෝ ශාවකයා සත ාවෙබෝධය කරා ලඟා කරවීමයි.ශාවකයා තුළ
ඇති ගැටළු විසඳීමට අවශ මූලික මඟෙපන්වීම ෙමමඟින් ලබාදී තිෙබ්.ශාවකයාතුළ ඇති විවිධ වූ
ගැටළු විසඳීම සඳහා බුදුරදුන් අනුගමනය කළ කම 4 ක් සඳහන්ය.එනම් එකංස ව ාකරණ නම් වූ
පළමු කමයයි.ෙමහිදී අදාළ ගැටළුව සඳහා සෘජු පිළිතුරක් ලබාදීෙම් කමය අනුගමයෙකොට ඇත.
ෙදවන කමය විභජ්ජ ව ාකරණ කමයයි.ෙමහිදී ගැටළුව වඩාත් සවිස්තරව ෙබදා විගහෙකොට එනම්
විශ්ෙල්ෂණ විධිකමෙයන් විසඳුම් සැපයීමයි.ෙතවන කමය නම් පටිපුච්ඡා ව ාකරණ කමයයි.ෙමහි
දී උපෙද්ශනයට පාතවන්නාෙගන් පති පශ්න නඟමින් ඒවාට ලැෙබන පිළිතුරු අනුව උපෙද්ශනය
සිදු කිරීමයි.සිව්වන කමෙව්දය නම් ඨපනීය කමෙව්දයයි.ෙමය ෙබොෙහෝවිට දැනඋගත්කම් නිසා ඒ
පිළිබඳ නඟන අර්ථවත් ෙනොවන පශ්නවලදී අනුගමනය කළ කමෙව්දයයි.ෙමහිදී පශ්නය පෙසකට
තබා ශාවකයාට අර්ථවත් වන ෙද් පමණක් සාකච්ඡාෙවන් විසඳා ඇත.148
ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනය පධාන වශෙයන් ෙදයාකාරයකට සිදුවී තිෙබ්.පළමු කමෙය්දී සම්මුති
ෙද්ශනා යනුෙවන් දක්වන ෙලෝක ව වහාරය අනුව සත වශෙයන් පිළිගැෙනන ෙපොදු එකඟතා
වලට අනුව උපෙදස් සැපයීමයි.ෙමහිදී හුෙදක් බුදුදහෙම් ගැඹුරු දාර්ශනික හරය ෙවනුවට එදිෙනදා
ජීවිතෙය්දී ජීවිතය වඩාත් සුවපත් කරගැනීම සඳහා ඉවහල්විය හැකි විවිධ කරුණු පිළිබඳව ශාවක
පජාව දැනුවත් කර තිෙබ්.පරාභව සූතය, ව පජ්ජ සූතය,මංගල සූතය,වසල සූතය හා සිඟාෙලෝවාද
සූතය වැනි සූතෙද්ශනාවල සංගහවන ෙලෞකික ජීවිතය වාසනාවන්ත කරගැනීමට ඉවහල්වන ෙද්
ෙමෙසේ සම්මුති සත ෙලස දැක්විය හැක.එබඳු කරුණු හුවා දක්වා කළ ෙද්ශනා සම්මුති ෙද්ශනා
නමින් හැඳින්ෙව්.එතරම් ගැඹුරු කරුණු උකහාගත ෙනොහැකි ශාවක පිරිස්හට ෙමබඳු උපෙද්ශන
වලින් ගැටළුවලට විසඳුම් සැපයීම සිදුකර තිෙබ්.ෙදවන කමෙය්දී පරමත්ථ ෙද්ශනා ෙලස ෙපන්වා
දී ඇති ස්කන්ධ, ධාතු, ආයතන ආදී පරමාර්ථ ස්වරූප කරුණු හුවා දක්වා ශාවක පිරිස්වලට අවශ
උපෙදස් සපයා තිෙබ්.ෙමහිදී බුදුදහෙම් සැබෑ දාර්ශනික හරය මනාව මතුකර දක්වා තිෙබ්.අභිධර්ම
පිටකයට අයත් ගන්ථ සත තුළ සඳහන්වන සියළු කරුණු ෙම් සඳහා නිදසුන් ෙලස දැක්විය හැක.ඒ
19

20. දාර්ශනික හරය විනිවිද දැකීම විදර්ශනා භාවනාව ෙලස හැඳින්ෙව්.බුදුදහමටම පමණක් සුවිෙශේෂී වූ
භාවනා කමය ෙලස හැඳින්ෙවන ෙමම විදර්ශනා භාවනාව මඟින් සසර දුක් නිවා දැමීම සිදුෙව්.එහි
පතිඵලය මාර්ග ඵල නමින් හැඳින්ෙවන ධර්මාවෙබෝධයට පැමිණවීමයි.අවසාන මාර්ගඵලය ෙලස
දැක්ෙවන අර්හත්වයට පත්වූ උතුමාට කිසිදු මානසික දුකක් නැත.බුදුදහෙම් අවසාන කූටපාප්තියද
ෙම් අර්හත්ව පරමාදර්ශය සාක්ෂාත් කරගැනීමයි.149
ෙබෞද්ධ උපෙද්ශන කමෙව්දෙය්දී එය තවත් ෙදයාකාර ස්වරූපයකින් දැක්ෙව්.පළමු කමය
නම් සංඛිත්ත ෙද්ශනාවයි.ෙමහිදී කිව යුතු කරුණ සාරාංශ වශෙයන් ෙද්ශනාකරනු ලැෙබ්.ෙදවන
කමය නම් විත්ථාර ෙද්ශනාවයි.ෙමහිදී කිවයුතු ෙද් විස්තර කරමින් විගහකිරීමයි.විවිධ ශාවකයින්
තුළ වැඩී ඇති ඉන්දිය ධර්මවලට ගැලෙපන ආකාරයකින් උපෙද්ශනය ලබාදිය යුතුබව මින් ලබා
ගත හැකි ආදර්ශයයි.මන්ද සංක්ෂිප්තව පැවසිය යුතු පුද්ගලයාට විස්තර සහිතව ෙද්ශනාකිරීම ෙහෝ
විස්තර සහිතව පැවසිය යුතු පුද්ගලයාට සංක්ෂිප්තව ෙද්ශනා කිරීම ෙහෝ එතරම් ඵලදායක නැත.
අස්සජී ෙතරුන් වදාළ සතරපද ගාථාෙව් එක් පදයක් ඇසූ ක්ෂණෙයහි සැරියුත් හිමියන්ට ෙසෝවාන්
වීමට හැකිවිය.නමුදු මුගලන් හිමියන් ෙසෝවාන් වූෙය් මුළු ගාථාවම ශවණය කළ පසුවය.සිව්පද
ගාථාවක් පවා සිහි තබාගත ෙනොහැකිව දුබල ස්මරණ ශක්තියක් ඇතිව විසූ චුල්ලපන්ථක හිමියන්
අර්හත්වය අවෙබෝධ කරෙගන අසූමහා ශාවකයින් අතර එක් හිමිනමක්වීමට තරම් හැකියාව ඇතිවී
තිබුෙණ් උන්වහන්ෙසේෙග් ඉන්දීය ශක්තිය නිසියාකාරව අවෙබෝධකරෙගන ඊට අනුව උපෙද්ශනය
ලබාදීමට බුදුහිමියන් දැක්වූ දක්ෂතාව නිසාය.බුදුරදුන් අනුගමනය කළ තවත් උපෙද්ශන කමෙව්ද
ෙදකක් සඳහන්ය.ඉන් පළමු කමෙව්දය නම් ෙනය ත්ථ උපෙද්ශනයයි.මින් අදහස්වනුෙය් අර්ථය
ෙගනහැර දැක්විය යුතු ෙද්ශනා බවයි.ෙදවන කමෙව්දය නීතත්ථ උපෙද්ශනයයි.අර්ථය ෙගනහැර
දක්වන ලද ෙද්ශනා ෙමහි නීතත්ථ ෙද්ශනා ෙලස හැදින්ෙව්.බුදුරදුන් වදාළ දහෙම් අර්ථය ෙගන
හැර වඩාත් පැහැදිලි කළ යුතු එෙසේ ෙනොකිරීම හා වඩාත් සංකීර්ණ ෙනොකළ යුතු ස්ථාන සංකීර්ණ
කර දැක්වීම වරදක්බව ෙද්ශනා කර තිෙබ්.ෙමෙසේ කරන්නා තථාගතයන්වහන්ෙසේට අසත ෙයන්
ෙචෝදනා කරන්ෙනකු වන බව පැහැදිලි කර දී ඇත.ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනෙය්දී ෙම් ලක්ෂණ ෙහොඳින්
කියාත්මක කිරීම දැඩිව අවධාරණය කර තිෙබ්.මන්ද විස්තර කළ යුතු ෙද් විස්තර ෙනොකිරීම ෙසේම
විස්තර කර වඩාත් සංකීර්ණ ෙනොකළ යුතු කරුණු එෙසේ නුවමනා ෙලස විස්තර කරන්නට යාෙමන්
සංකීර්ණ කිරීමද යහපත් උපෙද්ශනයකට සිදුවන හානියක් බව අවෙබෝධ කරගත යුතුය.නිතරම
සිය අත්තෙනොමතියට අනුව කියාකිරීමට වඩා බුදුරදුන් අනුදත් ධර්ම විනයට එකඟව කටයුතු කිරීම
මඟින් සිදුවිය හැකි අත්වැරදීම් අවම කරගැනීමට ඉඩකඩ ලැෙබනු ඇත.150
මන්ද උපෙද්ශනෙය් නිරත තැනැත්තා එෙසේ කරන්ෙන් හුෙදක් තමාෙග් විශිෂ්ට ඥානෙයන්
අවෙබෝධ කරගත දහමක් අනුව ෙනොවන බැවිනි.බුදුරදුන්ෙග් ශාවක ශාවිකාවන් කරනුෙය් බුදුරදුන්
අවෙබෝධ කරගත් දහම තම නැණ පමණින් වටහාෙගන ඊට අර්ථකථන සැපයීමයි.අතිධාවනකාරීව
අතිපණ්ඩිතමානීව කටයුතු කිරීම නිසා බුදුදහෙම් නිර්මලත්වයට හානි සිදුවිය හැක.එබැවින් හැකි
තාක් බුදුරදුන්ෙග් මුලික අදහසට ගරුකරමින් දහම් පණිවිඩය හැකිතාක් උසස් ෙලස පහදාදීම සෑම
ශාවකෙයකුෙග්ම වගකීම ෙව්.මෙනෝ උපෙද්ශනෙය් නිරත තැනැත්තා අතින් විය යුත්ෙත්ද එයමය.
බුදුරදුන්ෙග් තවත් උපෙද්ශන කමෙව්ද ෙදකක් සඳහන්ෙව්.පළමු කමය නම් සප්පරියාය ෙද්ශනාය.
යමක් පිළිබඳ අවම දැක්වීම සප්පරියාය ෙද්ශනා නම්ෙව්.එනම් යමක් සංක්ෙෂේපව දැක්වීමයි.නුවණ
ඇති පුද්ගලයින්ට යමක් සංක්ෂිප්තව විස්තර කිරීම පමණක් පමාණවත්ය.වහා අවෙබෝධය ලැබීමට
ෙහේතුෙව්.එෙසේ ෙනොහැකි වන පුද්ගලයින්හට නිප්පරියාය ෙද්ශනා මඟින් කරුණු දැක්ෙව්.ෙමහිදී
යමක් සංක්ෂිප්තව ෙද්ශනා කළ කල්හි අවෙබෝධ කළ ෙනොහැකි අයට උපරිම වශෙයන් දැක්වීමයි.
පඤ්චකාංග නැමැති වඩුවා බුදුහිමියන් ෙව්දනාව ෙදවදෑරුම් ෙකොට දක්වා ඇතැයි පවසන අතර
උදායි හිමියන් පවසනුෙය් ෙව්දනාව ෙතවදෑරුම්ෙකොට දක්වා ඇති බවයි.ෙම් අදහස් ෙදකම නිවැරදි
බව දක්වන බුදුහිමියන් ෙව්දනාව තමන්වහන්ෙසේ ෙදකක්,තුනක්,පහක් හා දහයක් ආදී ෙලස විගහ
කර දක්වා ඇතිබවද පර්යාය වශෙයන් ඒ සියල්ල සත බවද ෙපන්වා දී තිෙබ්.උපෙද්ශන කාර්ෙය්දී
අදාළ පුද්ගලයාෙග් බුද්ධි මට්ටමට අනුව උපෙදස් ලබාදිය යුතුබව මින් වටහාගත යුතු කරුණයි.151
20

21. බුදුන්වහන්ෙසේෙග් උපෙද්ශන සිව් ආකාරයකි.එහි පළමුවැන්න අවස්ථාව හා පිරිස අනුව
ෙමබඳු උපෙද්ශනයක් කිරීම සුදුසු යැයි සලකා සිය අදහසට අනුව උපෙද්ශනය පැවැත්වීම.බුදුරදුන්
තුළ පැවති ආසයානුස ඥානය ආදී බුද්ධ ඥානය අනුව පිරිසෙග් සිතැඟි හා ඉන්දිය ෙව්මත්තතාවය
අනුව උපෙද්ශනය සිදුකළ යුතු ආකාරය තීරණය කිරීෙම් හැකියාව බුදුරදුන්තුළ පිහිටා තිබිණ.එහිදී
උන්වහන්ස් විසින් සිදුකළ උපෙද්ශන කාර්යය ඉතා පශස්ත මට්ටමක පැවතින.ෙදවැන්න නම් එහි
සිටින ශාවක පිරිසෙග් අදහස විමසා ඔවුන්ෙග් අෙප්ක්ෂාවට අනුව උපෙද්ශන කියාවළිෙය් නිරතවී
ඉහළ පරිසාධන මට්ටමකට ඔවුන් ෙගනඒමයි.බුදුරදුන්තුළ පැවති සුවිෙශේෂී හැකියාව ෙමහිදීද ඉතා
පෙයෝජනවත් විය.ෙතවන කමෙව්දය නම් ශාවක පිරිස අසන ලද පැණයකට පිළිතුරු ෙදමින් එය
නිරාකරණය කරන ස්වරූපෙයන් සිදුකර උපෙද්ශන කියාවලියයි.ෙමහිදී පිරිසෙග් අවධානය මුල
සිට අග දක්වා රැෙඳන අයුරින් අවසානෙය් චතුරාර්ය සත ාවෙබෝධය කුළුගන්වා උපෙද්ශනය සිදු
කර තිෙබ්.ෙබොෙහෝවිට බුද්ධ ශාවකයින් පිරිසෙග් අදහස්වලට අනුව ධර්මවෙබෝධය ලබාදීමට විවිධ
පයත්න දැරූවත් උපෙද්ශන කියාවළිය අවසානවත්ම චතුරාර්ය සත වෙබෝධය ඔවුන්ට අත්පත්කර
දීමට බුදුන්වහන්ෙසේ පමණකට හැකියාවක් ෙනොපැවතිබව ඇතැම් සිදුවීම් අනුව ෙපන්වා දිය හැක.
සැරියුත් හිමියන් බහ්මෙලොවට යාම පිණිස එක්තරා බමුෙණකුට බහ්මවිහාර භාවනා නිවැරදිව කළ
යුතු ආකාරය ෙපන්වා දුනි.ඒ අතර ආයු අවසන් වීෙමන් ඒ බමුණා කළුරිය කෙල්ය.බහ්මවිහාර
භාවනා වඩා ෙලෞකික ධ ාන ඉපිදවූ බැවින් බමුණා බහ්මෙලොව උත්පත්තිය ලැබීය.බුදුරදුන් එදින
මහාකරුණා සමාපත්තියට සමවැද බලනවිට ෙම් බමුණාට අර්හත්වයට පත්ව නිවන් දැකීමට ෙහේතු
සම්පත් ඇතිබව දුටුෙසේක.නමුදු බුදුන්වහන්ෙසේ ෙම් බමුණා ෙවත ළඟා වීමට ෙපර සැරියුත් හිමියන්
බමුණා ෙවත ෙගොස් කමටහන් උගැන්වා බඹෙලෝ ගතකරවීමට සමත්විය.මින් පසු ආපසු බුදුරදුන්
ෙවත පැමිණි සැරියුත් හිමියන්ට බුදුරදුන් වදාෙල් සතර පද ගාථාවකින් වුවද උපෙද්ශනය සිදුකළද
චතුරාර්ය සත ය මිස බඹෙලොව වුවත් භවය වර්ණනා කර ශාවකයින් ඊට ෙනොෙපොළඹවන ෙලසය.
බුදුරදුන්ෙග් ෙම් ඔවදන අනුව යළි ආපසු බඹෙලොවට වැඩ ඒ බමුණාට දහම් ෙදසා චතුරාර්ය සත ය
ෙද්ශනා කර නිවන් අවෙබෝධ කරවීමට සැරියුත් හිමියන්ට සිදුවිය.“මා ඔබලාට උපෙදස් දී ඇත්ෙත්
ශාවකයින්ට හීනවූ බඹෙලොව ඉපදීම පිණිස දහම් ෙදසීමටදැයි”බුදුරදුන් සැරියුත් හිමියන්ට පවසා
ඇති ආකාරය සූතෙද්ශනා තුළ පැහැදිලිව දක්වා තිෙබ්.සිව්වන කමෙව්දය නම් ශාවක පිරිස අතර
පවතින විවිධ ගැටළු නිරාකරණය කිරීම පිණිස ඒවාට විසඳුම් දක්වමින් උපෙද්ශනෙය් නිරතවීමයි.
බුදුරදුන් ෙහෝ ධර්මය පිළිබඳව විවිධ කතිකාවත් විටින් විට එදා භාරතීය සමාජයතුළ සිදුවිය.ෙමබඳු
අවස්ථාවල ඒ ගැටළු තැන් නිරාකරණය කිරීම පිළිබඳ සාකච්ඡාවල නිරතවීම ෙබෞද්ධ පැවිදි, ගිහි
පිරිස්වල සිරිතක්ව පැවතින.එබඳු පිරිසකෙග් ආරාධනාව මත ඔවුන්ෙග් ගැටළු නිරාකරණය පිණිස
වැඩමවන ලද බුදුරදුන් ඒ අවස්ථාවල උද්ගතව ඇති ගැටළුව විසඳීම් වශෙයන් සිදුකරන උපෙද්ශන
කියාවළිය ෙම් සිව්වන කමය වශෙයන් දක්වා තිෙබ්.152
බුදුන්වහන්ෙසේ සිය උපෙද්ශන කියාවලිෙය්දී විවිධ න ාය භාවිතට ගනුලැබු ෙසේක.පළමු
වැන්න නම් අත්තජ්ඣාස කමයයි.ෙමහිදී තමන්වහන්ෙසේෙග් අදහසට අනුව උපෙද්ශනය සිදුකරන
ෙසේක.පිහිටි විය යුතු දුක්ඛිත අය අරමුණු කර පා ගමනින් ෙහෝ සෘද්ධි බලය භාවිතා කර වැඩමවා
ෙහෝ ඒ පුද්ගලයා ෙවතට අෙලෝකයක් යවා උපෙද්ශනය ලබාදීම මින් අදහස්ෙව්.ෙදවැන්න නම්
පරජ්ඣාස කමයයි.එහිදී අනුන්ෙග් අදහසක් මත සිය උපෙද්ශන කියාවළිය පැවැත්වීමයි.වැරදි මත
වාද ෙවනුවට නිවැරදි ආකල්ප හඳුන්වාදීම මින් සිදුවිය.ෙබොෙහෝවිට වැරදි සමාජ ආකල්ප ෙකෙරහි
බුදුරදුන් සිය අර්ථකථන ඉදිරිපත්කරන ලද්ෙද් ෙම්කමයට අනුගතවය.ෙතවැන්න නම් පුච්ඡාවාසික
කමයයි.ෙමහිදී අසන ලද පශ්නයට පිළිතුරුදීම් වශෙයන් උපෙද්ශනෙය් ෙයදීමයි.ෙබොෙහෝවිට බුදු
හිමියන් හමුවට පැමිණි විවිධ ශාවක පිරිස් සිය ගැටළුව සඳහා බුදුහිමියන්ෙගන් විසඳුම් අෙප්ක්ෂා
කර ඇත.එහිදී පැමිණි ශාවක පිරිස්වල ආකල්ප, අදහස්වලට ගැලෙපන පරිදි ඔවුන්ට පිළිතුරුදීමට
බුදුන්වහන්ෙසේ කියාකළ ෙසේක.සිව්වැන්න නම් අට්ටුප්පත්තික කමයයි.තමාෙග් මතවාදය බුදුරදුන්
අබිමුඛෙයහිදී තහවුරු කරගැනීම පිණිස බුදුහිමියන් හමුවට පැමිණි ශාවක පිරිස්වලට විවිධ දෘෂ්ටි
වාද පිළිගැන්වීම පෙසක තබා ඒ මතවාද පිළිගැනීම ෙහෝ පතික්ෙෂේප ෙනොෙකොට කරුණු අවෙබෝධ
වීම සඳහා උපෙද්ශන කියාවළිෙය් නිරතවීම මින් අදහස්ෙව්.පස්වැන්න නම් දෘෂ ාධාර භාවිතකමය
21

22. ෙව්.ෙමහිදී යමක් දර්ශනය වීමට සලස්වා සත ය අවෙබෝධ කරවා ඇත.ෙඛ්මා බිසවට උපෙද්ශනය
සිදුකරන ලද්ෙද් ෙම්කමයටය.ෙමහිදී දර්ශනයවන ෙද් උපෙද්ශනයට ලක්වන පුද්ගලයාට පමණක්
ෙපෙනන ෙලස ෙහෝ සියළු ෙදනාටම ෙපෙනන ෙලස ෙහෝ විවිධ කමවලට ෙමය භාවිතාකර තිෙබ්.
සවැන්න නම් සාකච්ඡා කමයයි.ෙමහිදී කරුණු සාකච්ඡා කරමින් සිදුකරන උපෙද්ශන කියාවළිය
මඟින් ධර්මය අවෙබෝධවීමට සලස්වා තිෙබ්.බුදුහිමියන් සිය ශාවකයින්ෙග් චින්තන නිදහසට ඉතා
ගරු කළ ශාස්තෘන්වහන්ෙසේ නමකි.ඒ නිසා කිසිදු ආකාරයක අධිකාරී ස්වරූපයකින් ශාවකයින්
ෙකෙරහි කටයුතු කර නැත.ඊට ෙහොඳම නිදසුනක් නම් උන්වහන්ෙසේෙග් උපෙද්ශනතුළ ගැබ්වූ ෙම්
සාකච්ඡා කමෙව්දයයි.සත්වැන්න නම් පාෙයෝගික කමයයි.ෙමහිදී යමක් සිදුකිරීමට පවරා ඒතුළින්
සත ය අවෙබෝධවීමට සැලැස්වීමයි.කිසාෙගෝතමියට කිසිෙවකු ෙනොමළ ෙගයකින් අබ ස්වල්පයක්
රැෙගන පැමිණීමට පැවරුමක් ලබාදීම මඟින් පැහැදිලි වනුෙය්ද ෙම් කමයයි.වාචික උපෙද්ශනෙය්
නිරතවීමට පූර්වෙයන් අදාළ ගැටළුව පිළිබඳ යථාර්ථවත් ෙලස සිතාබැලීමට යම් ෙපළඹවීමක් ඇති
ෙකෙර්.153
අටවැන්න නම් උපමා භාවිත කමයයි.ෙමහිදී උපමාවක් භාවිතා කරමින් උපෙද්ශනෙය්
නිරතෙව්. ෙබොෙහෝවිට දහම් කරුණු වටහාගැනීමට අසීරුවූ අවෙබෝධ ශක්තියක් ඇති අය අරමුණු
කර ෙමබඳු කමයක් භාවිතා කර තිෙබ්.කුඩා දරුෙවකු වූ රාහුල හිමියන්ට පාතයක් ෙපන්වා බුදු
හිමියන් ලබාදුන් උපෙදස්තුළ අන්තර්ගතවනුෙය්ද ෙම්කමෙව්දයයි.නවවැන්න නම් පියවර කමයයි.
එනම් පියවෙරන් පියවර කරුණු අවෙබෝධවීමට සැලැස්වීම පිණිස උපෙද්ශනෙය් නිරතවීමයි.
දන්නා ෙදෙයහි සිට ෙනොදන්නා ෙද් දක්වා යන අධ ාපන මෙනෝවිද ා මූලධර්ම මඟින් පැහැදිලිකර
ඇත්ෙත්ද ෙම්කමය ෙව්.ෙම් කමෙය් ඇති වාසිය නම් අවෙබෝධ කරගැනීමට ඉතා අසීරු සංකීර්ණ
කරුණක් වුවද මුලින් ෙහොඳින් දන්නා කරුණක සිට අනුකමිකව පියවර ඔස්ෙසේ පැමිණීෙම්දී
පහසුෙවන් අවෙබෝධකරගත හැකිබවයි.දසවැන්න නම් ගැටළු කමයයි.එනම් ගැටළුවක් මුල්කර
එය විසඳීෙමන් සත ය අවෙබෝධවීම පිණිස උපෙද්ශනෙය් නිරතවීමයි.ෙම් කමයට ශාවකයාට
ක්ෂණික අවෙබෝධයකට පැමිණීමට අවකාශ ඇත.එෙසේම ඊට ෙයොමුකරන ගැටළුව අභිෙපේරණයක්
ෙලසද භාවිතා කර තිෙබ්. එෙකොෙළොස්වැන්න නම් ආඛ ාන කමයයි.ෙමහිදී කථාවක් මඟින්
කරුණු අවෙබෝධ කරදීමට දහම් ෙදසීමයි.ජාතක කථා බිහිවී ඇත්ෙත් ඒ අනුවය.වර්තමානෙය්
උද්ගතව ඇති කරුණක් අරමුණුකර අතීත පුවතක් ඇසුෙරන් ඊට ෙහේතු පැහැදිලිකිරීම මඟින් ෙම්
කමෙය්දී උපෙද්ශනෙය් නිරතවී තිෙබ්. ෙදොෙළොස්වැන්න නම් නිදර්ශන කමයයි.ෙමහිදී උදාහරණ
සපයා ඒඇසුෙරන් උපෙද්ශනෙය් ෙයදීම මඟින් සත ය අවෙබෝධවීමට සැලැස්වීම ෙම් කමෙය්දී
සිදු ෙකෙර්.දහතුන්වැන්න නම් මෙනෝ විද ාත්මක කමයයි.ෙමහිදී ශාවකයාෙග් මානසික අවශ තා
ෙහොඳින් වටහාෙගන ඒ අනුව සිය උපෙද්ශන කියාවළිය පැවැත්වීමයි.ශ්රාවකයින්ෙග් ඉන්දීය
ෙව්මත්තතාව ෙහොඳින් වටහාෙගන ඊට අනුගතව උපෙද්ශනය ලබාදීෙමන් පහසුෙවන් ධර්මය
අවෙබෝධයට පත්කළ හැක.දහහතරවැන්න නම් ආකල්ප වර්ධනයකිරීෙම් කමයයි.ෙමහිදී
ශාවකයාෙග් ආකල්ප වර්ධනයකිරීම සඳහා උපෙද්ශනය භාවිතා කර තිෙබ්.ආකල්ප,කුසලතා හා
හැකියාව වර්ධනය කිරීම සඳහා උපෙද්ශනය සාර්ථකව භාවිතා කර ඇත.අධ ාපන මෙනෝවිද ා
මූලධර්ම අනුව නූතන යුගෙය්දී ෙමබඳු කමෙව්ද සාර්ථකව භාවිතා ෙකෙර්.බුදුරදුන් සිය උපෙද්ශන
කාර්යෙය්දී ෙමබඳු කමෙව්ද එකලද සාර්ථකව භාවිතාකර තිෙබ්.පහෙළොස්වැන්න නම් ෙපළඹවීෙම්
කමයයි.ෙමහිදී උපෙද්ශනය මඟින් ශාවකයා සත ාවෙබෝධය ලැබීම සඳහා ෙපොළඹවනු ලැෙබ්.
නූතන අධ ාපන මෙනෝවිද ාව තුළ ෙපළඹවීම් න ාය යනුෙවන් හඳුන්වා ඇත්ෙත් ෙම් මූලධර්ම
යයි.දහසයවැන්න නම් දඬුවම් කමයයි.ෙමහිදී සත ාවෙබෝධය ලබා දීම සදහා දඬුවම් ලබාදීෙම්
කමෙව්දය භාවිතා කර තිෙබ්.නමුදු බුදුන්වහන්ෙසේ කිසිම අවස්ථාවකදී කායික දඬුවම් භාවිතාකර
නැත.උන්වහන්ෙසේ භාවිතා කර තිෙබනුෙය් මානසික දඬුවම්ය.පුද්ගලයා තුළ ඇති අහිතකර
මානසික දුබලතා ඉවත්කිරීම සඳහා සෘණාත්මක අභිෙපේරණයක් ෙලස පමණක් මානසික දඬුවම්
භාවිතා කර තිෙබ්.ඡන්න හිමියන්ට පැණවූ බහ්ම දණ්ඩනය බඳු මානසික දඬුවම් තුළින් අෙප්ක්ෂා
කර ඇත්ෙත් සත ාවෙබෝධයට පත්වීමට අවකාශ සලස්වාදීම මිසක පුද්ගලයාව අපහසුතාවයකට
බඳුන් කිරීම ෙනොෙව්.දඬුවම ලබාදී ඇත්ෙත් වරදට මිස පුද්ගලයාට ෙනොවනබව මින් පැහැදිලිය.154
22

23. ෙමම න ාය පුද්ගලයාට හා අවස්ථාවට උචිත පරිදි බුදුන්වහන්ෙසේ විසින් භාවිතාකර තිෙබ්.
එෙසේම එහිදී ෙවන් වශෙයන්ම ෙමන්ම ෙපොදුෙව් භාවිතා කර ඇති අයුරුද සූත ෙද්ශනාවන්හි දක්වා
ඇත. උපෙද්ශනෙය්දී ඉහත න ාය භාවිතා කර ඉන් නිසි ඵල ෙනලාගත් අයුරුද පැහැදිලිය.
ආජීවක, පරිබාජක, ජටිල, නිගණ්ඨ, බාහ්මණ ආදී ෙවනත් සමයවාද පිළිගත් ෙකොටස්, රජවරු,
සිටුවරු, දාසයින් ගණිකාවන් ආදී සමාජෙය් විවිධ තරාතිරම්වලට අයත් පිරිස් බුදුරදුන් ෙවතින්
උපෙද්ශනය ලැබීමට ෙයොමුවූෙය් බුදුරදුන් උපෙද්ශන කියාවළිෙයහිදී දැක්වූ පබලත්වය හා
දක්ෂතාව නිසාය. බුදුරදුන් තුළ පැවති සුවිෙශේෂී අසමසම පුද්ගල ෙපෞරුෂත්වයද ෙම් කරුණ තීව
කිරීෙම්හිලා පබලව උපස්ම්භක වූ බව පැහැදිලිය.වාදෙයහි ෙයදී බුදුරදුන්ව පරාජය කරමින්
ෙවනත් අරමුණු ෙපරදැරිව බුදුරදුන් හමුවූ විවිධ පිරිස්පවා අවසානෙය්දී බුදුන්වහන්ෙසේෙග්
උපෙද්ශනයට ලක්ව ගුණධර්ම වැඩි දියුණු කර ගත් බව සූත ෙද්ශනාවන්හි දැක්ෙව්.ෙමබඳු කරුණු
නිසා බුදුරදුන් අනුගමනය කර ඇති උපෙද්ශන කම පාදක ෙකොට ෙබෞද්ධ මෙනෝ චිකිත්සාෙව්දී
උපෙද්ශකවරයා විසින් පිළිපැදිය යුතු ලක්ෂණ දැක්විය හැක.මහා දුක්ඛන්ධ සූතෙය් දැක්ෙවන
පරිදි මානසික ගැටළුවලින් මිදිෙම් කම තුනක් නිර්ෙද්ශ කර තිෙබ්.පළමු කමය නම් අස්සාදයි.
ආස්වාදය ආස්වාදයක් ෙලස සැලකීම.ෙමහිදී ආස්වාදය ෙකෙරහි ෙනොඇලී, ෙනොගැටී එය සිහිෙයන්
දැකිය හැකිවිය යුතුය.එෙසේ කිරීම නිසා සිත ආස්වාදෙයන් මිදිය හැකිෙව්.ෙදවන කමය නම්
ආදීනවයි. ආදීනව නම් දැකිය යුතු ආදීනව පිලිබඳ සිහියයි. යමක ගැබ්ව පවතින නියම ස්වභාවය
වැටහීම ඇතිවනුෙය් ආදීනව සිහිකිරීෙමනි.එය ෙනොකටයුතු ෙද් වැලකීමට ෙමන්ම කළ යුතු
ෙද්වල නිරත කරවීමටද ෙහේතුවකි.ෙමෙසේ කිරීම නිසා පසුව ඇති විය හැකි පසුතැවීම ඇති ෙනොෙව්.
ෙතවන කමය නම් නිස්සරණයයි.මින් අදහස්වනුෙය් ඉවත් වීමයි. යමක සැබෑතත්වය වටහා ගැනීම
නිසා සිත ඇලීෙමන් හා ගැටීෙමන් ඉවත්වීම ෙමහි නිස්සරණය ෙලස සලකා ඇත.ඒ නිසා සැබෑ
ෙබෞද්ධකම ෙගොඩ නැෙඟනුෙය් සෑම සංස්කාර ධර්මතාවක් ෙකෙරහිම ෙමෙසේ ආස්සාද ආස්සාද
ෙලසද, ආදීනව ආදීනව ෙලසද,නිස්සරණ නිස්සරණ ෙලසද වැටහීමක් ඇතිකර ගැනීෙමන් පමණි.
ෙබෞද්ධ මෙනෝඋපෙද්ශනෙය්දී සෘණාත්මක සිතිවිලි ඉවත් කර දැමීමට ෙමන්ම ධනාත්මක සිතිවිලි
වර්ධනය කරගැනීමටත් ෙම් තුළින් හැකියාව ඇති ෙව්. පාප හා අකුසල් සෘණාත්මක සිතිවිලි
ෙලසද, පුණ හා කුසල් ධනාත්මක සිතිවිලි ෙලසද ෙබෞද්ධ මෙනෝ උපෙද්ශනෙය්දී සැලෙක්.
එනිසා බුදුදහම උපෙදස් ෙදනුෙය් පාපෙයන් හා අකුසලෙයන් වැළකී පුණ හා කුසල කියා
වර්ධනය කිරීම සඳහාය.155
2.4. සංජානනය හා සන්නිෙව්දනය
සංජානනය සන්නිෙව්දනය අතර ඇත්ෙත් ඉතා සමීප සබඳතාවයකි.මන්ද ඉන්දියන්තුළින්
ඇතිවන සංෙව්දීතාව ෙමොළය ෙවත සම්ෙපේෂණයවීම හා ෙමොළය ඒවා හඳුනාගැනීම යන කියාවලිය
සංජානනය නමින් හැඳින්ෙවන බැවිනි.ෙම් නිසා සංජානනෙය්දීද කියාත්මකවනුෙය් මානවයාතුළ
ඇති ස්නායු පද්ධතියට අදාළ සන්නිෙව්දන හැකියාව බව සැලකිය හැක.එම නිසා සංජානනය එක්
අයුරකින් සන්නිෙව්දනයක් ෙලස දැක්වීෙම් වරදක්ද ෙනොමැත.ෙමකී සන්නිෙව්දනයට බලපාන්නා
වූ විවිධ ෙහේතු සාධක නිසා සංජානනය ෙවනස්විය හැක.සංජානනෙය් පවතින ෙම් ෙවනස්බව විවිධ
පුද්ගලයන් තුළ විද මාන පුද්ගල අනන තාව ෙගොඩනැඟීමට උපකාරීෙව්.ෙමෙලොව සර්වසමානවූ
මිනිසුන් ෙදෙදෙනකු විද මාන ෙනොවන්ෙන් ෙම් ෙහේතුව නිසාය.නිවුන් දරුවන් අතර පවා මානසික
පැතිකඩතුළ විවිධ සංජානන ෙවනස්කම් ගැබ්විය හැක.සාමාන ෙයන් යෙමකු තවත් පුද්ගලෙයකු
ෙවතින් ෙවන්කර හඳුනාගන්නා පැහැදිලි ලක්ෂණය නම් සංජානන ෙවනස්කමයි.සන්නිෙව්දනෙය්
දී ෙම් සංජානන ෙවනස්කම සැලකිල්ලට ගැනීම ඉතා වැදගත්ය.යම් පණිවිඩයක් ගාහකයින් කීප
ෙදෙනකු අතර සන්නිෙව්දනයවීෙම්දී කිසියම් ෙවනස්කමට බඳුන්වීමට ෙහේතුව ෙම් කරුණයි.විවිධ
පුද්ගලයින්තුළ අභ න්තර මානසික ස්වභාවෙය් පවතින සංජානන සුවිෙශේෂතා සන්නිෙව්දනෙය්දී
ධනාත්මකව ෙමන්ම සෘණාත්මකවද බලපායි.ෙමහිදී ජානමය හා ආරමය සාධක,සමාජ වටාපිටාව,
හුරුපුරුදු,ඇබ්බැහිකම්,කුසල ෙහෝ අකුසල ඵලවිපාක(වාසනා ශක්තිය),සමාජආර්ථික ෙද්ශපාලන
23

24. ව හය,ඉෙගනීම,සමාජ සබඳතාවල බලපෑම ආදී විවිධසාධක මහත් රාශියක් සංජානන සුවිෙශේෂතා
ඇතිවීමට ෙහේතුෙව්.එෙසේම යම් යම් දෘෂ්ටිගතිකබව,ආගම,සංස්කෘතික සාධක ආදී ෙහේතුද බලපාන
බව ෙපෙනන්නට තිෙබ්.ෙම් නිසා පුද්ගලෙයකු යනු සුවිෙශේෂීවූ සංජානන හැඩයක්බව සැලකිල්ලට
ගැනීම වැදගත්ය.ෙම් සුවිෙශේෂී සංජානන හැඩ අතර සිදුවන පුද්ගලාන්තර සබඳතාව සන්නිෙව්දනය
ෙලස අර්ථදැක්විය හැක.ෙබෞද්ධ ආගමික ලක්ෂණවලට අනුගතවන පුද්ගලාන්තර සන්නිෙව්දනය
ෙබෞද්ධ සන්නිෙව්දනය කමෙව්දය ෙලස සැලකිය හැක.ෙමහි බුදුදහෙම් අනන තාව දැකිය
හැක.156
මානව සන්නිෙව්දනෙය්දී භාවිතාකරන මාධ ය පිළිබඳ නිශ්චිත සීමා නැත.පසිඳුරන් මඟින්
ලැෙබන විවිධ ඉන්දියඅරමුණු ෙමොළය කරා සන්නිෙව්දනයවීම නිසා අර්ථවත් පණිවිඩයක් ගහණය
කළ හැක.ඉන්දීය සන්නිෙව්දනය ෙමන්ම අතීන්දීය සන්නිෙව්දනයද පවතී.ෙමහිදී මුළික අවධානය
ෙයොමු කරනුෙය් සාමාන සන්නිෙව්දනය ෙහවත් ඉන්දීය සන්නිෙව්දනය ෙවතය.කතාෙවන් ලිවීම
තුළින්,ෙපන්වීෙමන්,ඇසීෙමන්,ස්පර්ශෙයන්,ආඝාණෙයන් සන්නිෙව්දනය කළහැක.නිහඬබව පවා
එක්තරා සන්නිෙව්දනයක් ෙලස ජන සන්නිෙව්දන මූලධර්මවලදී සැලෙක්.නිහඬබෙවන් කැමැත්ත
අකමැත්ත,ෙනොගැලපීම,ලැජ්ජාව,බිය,කුලෑටිබව,වංචනිකබව,බුද්ධිමත්බව ආදී විවිධ සන්නිෙව්දන
ලබාදිය හැක.අවස්ථාවට උචිත පරිදි නිහඬබව නිසා බිහිවන සන්නිෙව්දනය විවිධෙව්.සන්නිෙව්දන
මාධ පවා අද වනවිට බිහිව තිෙබ්.මානව සමාජය සන්නිෙව්දනයට දක්වන ලැදියාව ඉතා විශාලය.
ෙම් ෙහේතුව නිසා සන්නිෙව්දනය අද ඉතා ලාභදායී වාණිජ ව ාපාරයක මට්ටමකට පත්ව තිෙබ්.ෙම්
තුළ සන්නිෙව්දනය මුළුමනින්ම ආර්ථික කටයුත්තක් බවට පත්ව ඇත.විවිධ ෙවළඳ ව ාපාර සඳහා
වාණිජ පරමාර්ථ මූලික කරෙගන සන්නිෙව්දන කටයුතු බහුලව සිදුෙව්.ෙමහිදී සන්නිෙව්දය පිණිස
භාවිතා විය යුතු ආචාර ධර්ම පද්ධතියක්ද ෙලෝකෙය් දියුණු රටවල කියාත්මක ෙව්.සන්නිෙව්දනය
සඳහා විවිධ අර්ථගැන්වීම් සිදුකිරීම ආර්ථික කියාවළිය තුළදී සාමාන ෙදයකි.සැබෑවට වඩා ව ාජ
ෙද් ඉස්මතු කිරීම වාණිජ ආර්ථික කියාවළිය තුළ සිදුවන සන්නිෙව්දනයන්හි මූලික තරඟකාරී හැඩ
තලය ෙලස දැකිය හැක.ෙමහිදී සාධාරණත්වයට වඩා අසාධාරණත්වය ෙපරට පැමිණ ඇති අයුරු
නිරීක්ෂණය කළ හැක.ෙබෞද්ධ දෘෂ්ටිෙකෝණෙයන් සැලකීම වැදගත්වනුෙය් ෙමබඳු අවස්ථාවලදීය.
හුෙදක් ආගමික පසුතලයකින් බැහැරව ෙපොදුෙව් සමස්තය ෙකෙරහි සමතුලිත අයුරින් කටයුතුකළ
හැකි නම් එය සාධාරණ පතිපත්තියකි.බුදුදහම ෙපන්වා ඇත්ෙත් එෙසේ කටයුතු කිරීමයි.නූතනෙය්දී
උද්ගතව ඇති සමාජ අර්බුද නිරාකරණෙයහිලා බුදුදහෙමන් ෙපන්වාෙදන ආකල්ප සන්නිෙව්දනය
සඳහා භාවිතාකිරීම සන්නිෙව්දන කාර්යය වඩාත් අර්ථවත් කරගැනීමට වැදගත්වූ ෙහේතු
සාධකයකි.157
කතාබහ කිරීම පබල මානව සන්නිෙව්දනයකි.භාෂාව ඇතිවීමට පථම පවා ශබ්ද මඟින්
මානවයින් වාචික සන්නිෙව්දනෙය් නිතරවූ බවට සාධක තිෙබ්.කතාබහ කිරීම භාෂාව භාවිතාකිරීම
නිසා පුළුල්විය.මුල්ම යුගවලදී පැවතිෙය් ශබ්ද උච්චාරණය,හස්ත මුදා,ආංගික අභිනය පෑම ආදීකම
මඟින් සිදුෙකරුණු අදහස් දැක්වීම්ය.ෙම්වා විධිමත් ෙනොවිනි.විවිධ ෙගෝතික කණ්ඩායම්වලට ෙපොදු
වූ ෙමබඳු කමශිල්ප එකල මානවයා අතර පැවතිබවට පුරා විද ාත්මක සාධක හමුවී තිෙබ්.හුෙදක්
මූලික මානව අවශ තා ඉටුකරගැනීම පිණිස ෙවනත් අයෙග් සහය අවශ වූ අවස්ථාවලදී එය ලබා
ගැනීම පිණිස යම් යම් ශබ්ද හා හස්ත මුදාදී උපකම භාවිතෙයන් සිය අවශ තාව ෙවනත් අෙයකුට
පැවසීමට මිනිසුන් හුරුව සිටිබවට සාධක වාග්විද ා ගන්ථවල සඳහන්ෙව්.කල්ගතවීෙම්දී සමාජය
කමික පරිනාමයවීම අනුව ෙමකී ශබ්ද, හස්ත මුදා හා ආංගික අභිනය මඟින් අදහස් පකාශ කිරීමට
හුරුව සිටි මිනිසුන් ශබ්ද උච්චාරණ රටා ෙපොදු සම්මත බවට පත්කර ඒවා වචනවලට පරිවර්තනය
කරගැනීම නිසා වචන භාවිතෙයන් භාෂාවක් සකස්කර ගැනීමට සමත්විය.ෙලෝකෙය් පැවති මුල්
කාලීන භාෂා ඉතා ෙනොදියුණු තත්වෙය් සිට අනුකමෙයන් දියුණුභාෂා ෙසේ විකාශයවූ බව වාග්විද ා
ඉතිහාසෙය් සඳහන්ය.ෙමය එක්තරා අයුරක වාචික සන්නිෙව්දනෙය් දියුණුවක්ෙලස සැලකියහැක.
ඉන් පසුව වචන සුමට භාවිතට එක්විය.මානවයාෙග් සිෙත් ජනනය වන අදහසක් තවත් අෙයකුට
පැවසීම සඳහා භාවිතාකරන ෙමවලමක් ෙලස භාෂාවක ඇති වචන දැක්විය හැක.භාෂාවක් සකස්වී
24

25. ඇත්ෙත් වචන එක්වීෙමනි.වචන එක්විය යුතු සීමා හා නීතිරීති පද්ධතියක්ද ඒ සඳහා සම්මතවීඇත.
ෙමය ඒ භාෂාෙව් ව ාකරණ ෙලස හැඳින්ෙව්.ෙබොෙහෝවිට භාෂාවක වචන භාවිතා කිරීෙම්දී සම්මත
ෙපොදු සම්මුතීන් කාලානූරූපව ෙවනස්ෙව්.ඊට අනුව භාෂාවක ව ාකරණානූකූලබව පවා ෙවනස්වී
ෙගොස් තිෙබ්.සිංහල භාෂාෙව් පැවති මුල්කාලීන වාග්විද ාත්මක ස්වරූපයකට වඩා නූතන යුගෙය්දී
දක්නට ලැෙබන වාග්විද ාත්මක ස්වරූපය ෙවනස්ය.ව කරණය පවා කාලයට ඔබනෙසේ ෙවනස්ව
ෙගොස් ඇත.භාෂාව ලිඛිත මාධ යට පැමිණීෙම්දී වචන දැක්වීම සඳහා නිශ්චිත වර්ණමාලාවක් එයට
සකස්ව ඇත.ෙම් අනුව ෙලෝකෙය් ෙබොෙහෝ භාෂාවන්ට ඊට අනන වර්ණමාළා පවතී.නමුදු ෙලොව
සෑම භාෂාවකට ඊට අනන වර්ණමාළා නැත.එෙසේ ෙනොමැති භාෂාද ඇත.එවිට ෙවනස් භාෂාවක
වර්ණමාළා භාවිතෙයන් එකී භාෂාවට අයත් අක්ෂර ලියා දැක්වීම කරුණු ලැෙබ්.ජපන් භාෂාව ලියා
දැක්වීම පිණිස චීන අක්ෂර මාළාව භාවිතා කිරීම නිදසුන් ෙලස ෙපන්විය හැක.පාලි භාෂාවටද ඊට
අනන වර්ණමාළාවක් නැත.ෙම් නිසා පාලි භාෂාව සිංහල ෙහෝ ෙවනත් ඕනෑම භාෂාවක අක්ෂර
භාවිතෙයන් ලියා දැක්විය හැක.ෙබොෙහෝවිට තමන්ට අනන වර්ණමාළා නැතිවීමට ෙහේතුව ලිඛිත
භාෂා මාධ යක් ෙලස අදාළ භාෂා ෙනොපැවතීමයි.පාලි භාෂාව හුෙදක් කථනය සඳහාම උපෙයෝගීවූ
භාෂාවක් ෙලස පැවති කාලවකවානුව තුළදී ඊට වර්ණමාළාවක් තිබීෙම් අවශ තාවක් ඇතිෙනොවීය.
බුදුදහම පාලි භාෂෙවන් ගන්ථගතකිරීෙම් අවශ තාව පැනනැඟුනු පසුව වර්ණමාළාවක අවශ තාව
ඇතිවිය.බුදුරදුන් ජීවමාන යුගෙය්දී බුදුහම පැවතිෙය් හුෙදක් වාචික සන්නිෙව්දන මාධ යක් ෙලසට
පමණි.පථම,ද්විතීයික හා තෘතීයික ධර්මසංගායනාවලදී පවා මුඛ පරම්පරානුගතව බුදුදහම පවත්වා
ගැනීමට උත්සුකවීම නිසා බුදුදහම පැවති භාෂාවට වර්ණමාළාවක් තිබීෙම් අවශ තාවක් උද්ගතවූ
බවට සාධක නැත.මුල් බුදුදහම පැවතිෙය් වර්තමානෙය් අප අතර විද මාන පාලි භාෂාෙවන්ද එෙසේ
නැතෙහොත් පාලි භාෂාවට සමානත්වය දරණ ෙවනත් මගධෙය් පැවති ව වහාර භාෂාවකින්දැයි තිර
ෙලස පැවසිය හැකි සාධක වාග්විද ානූකූලව දැක්වීම අපහසුය.158
ෙකෙසේෙහෝ බුදුරදුන්ෙග් ඉගැන්වීම් පද්ධතිය හැකිතාක් සමාජගතකිරීෙම් ව පාරෙය්දී පවා
ලිඛිත සන්නිෙව්දනයට වර්තමානෙය්දී ලැබී ඇති වැදගත්කම පුරාණෙය්දී ලැබී තිබුෙණ් ස්මරණය
හා ෙද්ශනා මාධ ය ෙවත බැවින් මුල්කාලීන බුද්ධ ෙද්ශනාවල ස්වරූපය ෙකබඳුදැයි තීරණයකිරීම
උගහටය.නමුදු දැනට පාලි තිපිටකය තුළ වාර්තාගතවී ඇති බුද්ධ ෙද්ශනාවල ආකෘතිගත ස්වරූපය
මුල්කාලීන ජීවමාන බුද්ධ ෙද්ශනාවලට හැකිතාක් සමීප ස්වරූපයකින් ආරක්ෂා කරගැනීමට ෙබොදු
යතිවරුන්වහන්ෙසේලා විසින් දරණලද දැඩි කැපවීම හා පරිශමය පිළිබඳ විශාලඇගැයුමක් වංශකථා
සාහිත ගත ෙතොරතුරුවල හා ශාසන ඉතිහාසයතුළ දක්වා ඇත.කිසියම් අදහසක් ෙවනත් අෙයකුට
පැවසීෙම්දී ඒවා ෙපොදුෙව් සම්මත භාෂාවක වචන මඟින් පැවසීමට සිදුෙව්.අදහස වචනවලට නැඟීම
අනුව එහි අදහස තහවුරුවීම සිදුෙව්.ෙමහි දක්ෂතාව ඇතිඅෙයකුට ෙබොෙහෝ දුරට නිවැරදිව තමාෙග්
ඇති අදහස වචනවලට නැඟීමට හැක.භාෂාවක ඇති වචන ෙපොදු සම්මුතීන්ය.ෙපොදු සම්මුතී වල
අන්තර්ගත වනුෙය් සීමාසහිත ෙත්රුම්ය. 159නමුදු පුද්ගලෙයකුතුළ ඇතිවන හැඟීම්,ආකල්ප ආදී
ෙද් ෙවනත් ඒ පැවති අයුරින්ම වචනවලට නඟා පැවසීමට හැකියාව ලැෙබතැයි සිතීමට අපහසුය.
සිය අදහස ෙහෝ හැඟීම හැකිතාක් ආසන්න ෙලස නිවැරදිව වචනවලට නඟා පැවසූ නමුදු අෙනක්
අයද එය එෙසේම ෙත්රුම්ගනිතැයි සිතීමට අපහසුය.මන්ද ෙසසු අයෙග් සංජානනය ෙවනස් වන
නිසාය. ෙම් නිසා ෙකෙනකු භාවිතා කරන වචන තවත් අෙයකු ෙත්රුම්ගන්ෙන් ඒ පුද්ගලයාෙග්
සංජානන හැකියාව අනුවය.ෙම් ෙහේතුව නිසා කිසියම් පස්තුතයක් වචනවලට නැඟීෙම්දීද
ෙවනසකට ලක්ෙව්. එෙසේම එම අදහස නිරූපනය කිරීම සඳහා ෙයොදාගන්නා වචන තවත් අෙයකුට
සන්නිෙව්දනෙය්දීද ෙවනසකට ලක්ෙව්.ෙම් ආකාරයට කිසියම් අෙයකුෙග් අදහසක් තව අෙයකු
දක්වා සන්නිෙව්දනය වීෙම්දී මුලින් දක්වන අදහස විශාල ෙවනසක්වීමකට බඳුන්වී සංජානනයවන
බව පැහැදිලිය.ෙමය සංජානන ගැටළුවකි.ෙලෝකෙය් විද්යමාන පශ්න සුවිශාල පමාණයක් හට
ගැනීමට ෙමබඳු සංජානන ගැටළු ඉවහල්වන බව ෙපන්වා දිය හැක.ඇතැම් දරුවන්තුළ ජාන
විද ාත්මකව පවතින ෙමවැනිවූ සංජානන ගැටළු අධ ාපන මෙනෝවිද ාෙව් පැහැදිලි කර දී තිෙබ්.
විෙශේෂ අවධානය දැක්විය යුතුමවූ ෙමවැනි දරුවන්හට අධ ාපනය ලබාදීෙම්දී ඒ සඳහා පුහුණු කළ
ශික්ෂකයින් භාවිතා කරනු ලැෙබ්.160
25

26. සන්නිෙව්දනෙය්දී මුහුණපෑමට සිදුවන විශාලම බාධකය නම් සංජානන ගැටළු ජයගැනීම
ෙව්.ෙම් සඳහා නිශ්චිත විසඳුමක් නැත.මන්ද පුද්ගල අනන තාව එකීයත්වයකට ෙගනයාෙනොහැකි
බැවිනි.මානවසමාජය එකත්ත කාය එකත්ත සංඥා අවස්ථාෙව් පවතීනම් සංජානන ගැටළු ෙබොෙහෝ
අවම කරගත හැකිව තිබිණ.නමුදු සංඥාෙව් පෙභ්ද ස්වරූපය නිසා හඳුනාගැනීම විවිධ ෙව්.හැඳීනීම
අනුව සංජානන සිදුවන නිසා සංජානනයද විවිධ ෙව්.ෙලෝකෙය් පවතින විවිධත්වය බිහිවී ඇත්ෙත්
ෙමකී සංජානන විවිධත්වය නිසාය.නිර්මාණශීලීත්වය බිහිවීමට සංජානන විවිධතා සන්නිෙව්දනය
වීෙම් හැඩතල ෙබොෙහෝදුරට ඉවහල්ෙව්.යන්තයක් හා මිනිසාෙග් අතර ඇති ෙවනසද එයයි.මානව
සමාජය නිර්මාණශීලීවීමට සංජානන විවිධතා සන්නිෙව්දනය උපකාරී ෙව්.යෙමකුෙග් නිර්මාණය
තවත් අෙයකුට ඊට සම්පූර්ණෙයන්ම පරිබාහිර ෙවනත් රසවින්දනයක් ලබාදීමට හැකිවී ඇත්ෙත්
ෙමකී සංජානන විවිධතා සන්නිෙව්දනය නිසාය.නමුදු ෙමහිදී මතක තබාගත යුත්තක් නම් ෙමබඳු
සංජානන විවිධතා විකෘතියක් ෙනොවන බවයි.මන්ද විවිධාකාරබව ෙලෝක ස්වභාවයට අනන වන
ෙදයක් වන ෙහයිනි.ස්වභාවෙයන්ම ෙලොව විචිතය.එහි විචිතවත්බව බිහිවීමට මානව ගතිස්වභාවය
ෙබොෙහෝ දුරට උපකාරීවී තිෙබ්.මිනිසා මිනිස් හැකියාවන්ෙගන් පරිපූර්ණත්වය කරා යෑෙම්දී යටිසිත
තුළ නිදාශීලීව තැන්පත්ව පවතින විවිධ මානවආෙව්ග කලාත්මක හා ෙසෞන්දර්යාත්මකව මුදාහැර
රසවින්දනයක් ඇතිකිරීම සඳහා නිර්මාණශීලීත්වය ෙබොෙහෝ උපකාරීෙව්.ෙම් රසවින්දන හැකියාව
මානවයාහට පමණක් සුවිෙශේෂීවූ අනන තාවයක් ෙලසද සැලෙක්.මිනිසුන්ට වඩා පහත් මට්ටම්වල
ජීවීන් චිත්ත ආෙව්ග මුදාහැරීෙම්දී එය කලාත්මක හා නිර්මාණශීලී ෙලස සිදුකිරීමට අෙපොෙහොසත්
බැවින් එමඟින් තවත් ජීවීන්ට හානිකර ලක්ෂණ ෙපන්වයි.නමුදු මානවයාෙග් රසවින්දන හැකියාව
අනුව එය තවත් අෙයකුට රසවිඳියහැකි ෙසේ කලාකෘතියක් මඟින් ආෙව්ග මුදාහැරීම නිර්මාණශීලීව
සිදුෙව්.ලලිත කලාවන් බිහිවීමට ෙමවැනි මානව කියාකාරීත්වයක් ෙබොෙහෝදුරට ඉවහල්වී තිෙබ්.161
බුදුරදුන් ජීවමානව වැඩවිසූ යුගෙය්දී සන්නිෙව්දනය ෙබොෙහෝවිට ධර්ම ෙද්ශනා මාධ ය
තුළින් දැකගත හැකි විය.ඒ යුගෙය් ලිඛිත සන්නිෙව්දන මාධ අද ෙමන් ෙබොෙහෝ සුලබ ෙහෝ වඩා
පචලිත මාධ යක් ෙලස ෙනොතිබිණ.නූතන යුගයතුළ ලිඛිත සන්නිෙව්දනය වඩා දියුණු කමශිල්පද
සමාජෙය් පචලිතව පවතී.විද ත් සන්නිෙව්දනය ෙම් අතරින් පමුඛතම ෙව්.ඒ අනුව විවිධ තාක්ෂණ
උපකරණ විද ත් සන්නිෙව්දන කියාවළිෙය්දී භාවිතයට ගනුලැෙබ්.ගුවන්විදුලිය,රූපවාහිනිය ආදී
විද ත් උපකරණ පමණක් ෙනොව පරිගණක වැනි දියුණු තාක්ෂණ සන්නිෙව්දන මාධ පවා නූතන
යුගෙය් වඩාත් පචලිතව තිෙබ්.ඒ අනුව අන්තර්ජාලය නූතනෙය් වඩාත් ක්ෂණික ජන සන්නිෙව්දන
මාධ යක් බවට පත්ව තිෙබ්.ෙම් නිසා මුළු මහත් ෙලෝකය පුරා ක්ෂණිකව සන්නිෙව්දනය ජාලගත
අයුරින් අන්තර්ජාලය මඟින් සම්බන්ධවී තිෙබ්.ෙලෝකෙය් එක් තැනක සිදුවන කවර ෙහෝ සිදුවීමක්
ක්ෂණිකව අෙනක් ෙකළවරට සන්නිෙව්දනයවීම අද ඉතා සුළු කටයුත්තක් වී තිෙබ්.ෙම් නිසා අද
සංජානන කියාවළිය එක්තරා අයුරින් යාන්තීයකරණය වී තිෙබ් යැයි පැවසීම මුසාවක් ෙනොෙව්.එය
ෙහොඳට ෙමන්ම නරකටද එක ෙලසම අදාළ ෙව්.යම් අසත කරුණක් සන්නිෙව්දනය වුවෙහොත් ඒ
බව ෙකතරම් ෙපන්වා නිවැරදි කිරීමට පසුව උත්සහ කළද,ෙව්ගවත්ව සන්නිෙව්දනයවනුෙය් සත
ෙනොව අසත ෙද්වල්ය.මිනිසුන් ස්වභාවෙයන්ම ෙහොඳ ෙද්ට වඩා නරක ෙද් සන්නිෙව්දන කිරීමට
දක්වන අභිරුචිය නිසා ෙහොඳ ෙද්ට වඩා නරක ෙද්වල ව ාප්තවීම අධිකවී තිෙබ්.ෙහොඳ ෙද් දැනගත්
නමුදු ෙනොදත්තාක් ෙමන් සිටීමටද,නරක ෙද් සත ෙහෝ අසත වුවද එය ඉතා ෙව්ගවත්ව ව ාප්ත
කිරීමටද මිනිසුන් දක්වන උනන්දුව පිටුපස මිනිස් චින්තනෙය් අසාමාන ජුගුප්සාජනක ස්වභාවය
සැඟව පවතී.නූතන තාක්ෂණය ෙකතරම් දියුණුවුවද මිනිස් ආකල්ප එතරම් සීඝව දියුණු ෙනොවීමද
ෙම් තත්වයට අනියම්ව බලපායි.ආකල්ප දියුණුෙනොවූ මිනිසා අතට ලැෙබන තාක්ෂණය දැළි පිහිය
අතපත් වඳුරාෙග් මුග්ධ චර්යාව සිහිපත් කරවයි.ෙම් ෙහේතුව නිසා තාක්ෂණ දියුණුවට සමගාමීව අද
ආචාරධර්ම පද්ධතියක හා සාරධර්ම ක්ෙෂේතයක අවශ තාව ඉතාමත් තදින් දැෙන්.ෙලොව අෙනක්
ආගම් සිය ආගෙමන් පරිබාහිර ෙසසුආගම් ෙකෙරහි දක්වන අධානගාහී පතිපත්තිය නිසා බුදුදහෙම්
සහනශීලී පතිපත්තිය ෙකෙරහි නූතනෙය් ෙවනත් රටවල පවා අවධානය ෙයොමුවීමට ෙහේතුවක් වී
තිෙබ්.සන්නිෙව්දන දියුණුව නිසා බුදුදහෙම් සීඝ ව ාප්තිය ඒ ෙකෙරහි අවධානය දක්වන විද්වතුන්
හට ෙබෞද්ධ සාරධර්ම හා ආචාර ධර්ම පිළිබඳ දැන හැඳින ගැනීමට උපකාරීවී ඇත.162
26

27. ඉතා සංකීර්ණ මානව සබඳතා ජාලයක් සමාජයකි.එෙසේ මානව සමාජය වශෙයන් ගත්විටද
සංජානනය හා සන්නිෙව්දන පැතිකඩ පිළිබඳ ෙබොෙහෝ ෙද් සාකච්ඡා කිරීමට ඉතිරිව තිෙබ්.මන්ද
සමාජෙය් සමාජ සම්මත ෙගොඩනැඟීමට සාමූහික ගති ලක්ෂණ,ආකල්ප හා චර්යා ෙබොෙහෝදුරට
ඉවහල්වන බැවිනි.ෙම් අනුව සමාජ සම්මතයක් යනු සමාජයතුළ වැඩිෙදෙනකුෙග් පිළිගැනීමකි.
මින් අදහස්වනුෙය් සමාජෙය් සෑම ෙකෙනකුෙග්ම පිළිගැනීම එකම යැයි ෙනොෙව්.යමක් වැඩි
ෙදෙනකු පිළිගත්තද,ඊට එකඟෙනොවන අය සිටියහැකිබවද පිළිගත යුතුය. ෙම් නිසා ෙපොදු සමාජ
සම්මතය යනු වැඩිෙදෙනකුෙග් පිළිගැනීම ඊට එකඟ ෙනොවන ටිකෙදෙනකු මත පටවන ෙදයක්
බව වටහා ගත යුතුය.ඊට අමතරව වැඩිෙදෙනකුෙග් කැමැත්ෙතන් සමාජගතවන විවිධ ආකල්ප,
සමාජ සම්මත පිළිබඳ අවෙබෝධය ෙදෙදෙනකු අතර පවා ෙදයාකාරෙයන් ඇති වියහැක.නිදසුනක්
ෙලස පැණිරස යන වචනය ගත්විට සීනී,රසකැවිල්ලක,ඉඳුණු පළතුරක,මිදිවල ආදී විවිධ ආහාර
වර්ගවල අඩංගු පැණිරස පිළිබඳ ලැයිස්තුවක් මනසට අරමුණු වියහැක.සමාජෙය් ෙපොදු සම්මතය
ෙකෙසේ පැවතියද පුද්ගල අත්දැකීෙම් විෂය ක්ෙෂේතයට අනුව එම පැණිරෙසේ පෙභ්ද තිබිය හැක.ෙම්
අනුව ෙපොදු සමාජ සම්මතයතුළ පවා ෙපෞද්ගලික ඉන්දියානුභූතියට අනුව ෙවනස් සංජානන
පවතිනබව අපට පිළිගැනීමට සිදුෙව්.පුද්ගලාන්තර සන්නිෙව්දනෙය්දී ෙම් තත්වය වඩාත් උග ෙව්.
එනම් යෙමකු පැණිරස බව පැවසූවිට එය ශවණවන ෙදවැන්නා සැබවින්ම පැණිරස ෙලසට හඳුනා
ගනු ලබන්ෙන් මුලින් පැවසූ තැනැත්තාෙග් අදහෙසේ තිබිය යුතු පැණිරස වර්ගය ෙනොව එම
පුද්ගලයාෙග් ෙපෞද්ගලික අත්දැකීම්වල අන්තර්ගත පැණිරස වර්ගයි.සංජානනය විවිධ ස්වරූපයක්
ගැනීම නිසා සන්නිෙව්දනයට සිදුවන බලපෑම පිළිබඳ විවිධ පර්ෙය්ෂණ සිදුවී තිෙබ්.සන්නිෙව්දනය
ගාහයකයාෙග් අත්දැකීම්වලට අනුකූලව සංජානනය කරගැනීම සිදුෙව්.යම් පුවතක් සන්නිෙව්දනය
වීෙම්දී සමාජයක් තුළ ගාහයකයින් රාශියකින් සුසැඳි සමාජ ජාලයක් තුළ විහිදී ව ාප්තවී යයි.ෙම්
අනුව පළමු ගාහකයාට අදාළ පුවත සන්නිෙව්දනයවූවාට වඩා හාත්පසින්ම ෙවනස් අයුරින් අවසන්
ගාහකයා ෙවත පැමිෙණන පුවත් ෙවනස්ෙව්.ෙම් ෙවනස කමිකව ඇති වන්නකි.කපුටු පිහාටුවක්
වමනය කළ පුවත කපුටන් සතක් වමනය කිරීම දක්වා ව ාප්තවන්ෙන් ෙම් අනුවය. නිතරම
පුවතට නිර්මාණශීලී යමක් එකතුකිරීම ගාහකයාෙග් අතින්ද සිදුෙව්.ෙබොෙහෝවිට ෙම් එකතුකිරීම
ෙමන්ම අඩුකිරීම්ද සන්නිෙව්දනය තුළ විද මානය.ෙම් සඳහා ගාහකයාෙග් රුචිකත්වය බලපායි.
අකමැතිවූ ෙද් අඩුකිරීම හා කැමති ෙද් එක්කර වැඩිකිරීම නිසා සන්නිෙව්දනය වීම කිසියම් විකෘති
වීමකට ලක් ෙකෙර්.සංජානනය පුද්ගල අභ න්තරගතව සිදු වන්නකි. සන්නිෙව්දනය බාහිරව
සිදුවන්නකි. ෙමහි යම් යම් සමාන ලක්ෂණ ෙමන්ම අසමාන ලක්ෂණද ෙනොමැතිවා ෙනොෙව්.
සංජානනෙය් විවිධකාරවූ පැතිකඩවලින් සමන්විතය. සන්නිෙව්දනය සංජානනය මත පදනම්ව
ඇත. සංජානනය ඇති ෙවනස නිසා පුද්ගලාන්තර සන්නිෙව්දනෙය්දී අනුගමනය කළයුතු සුවිෙශේෂී
කමෙව්ද සකස්ව ඇත.163
බුදුදහම අනිත , දුක්ඛ හා අනාත්ම සිද්ධාන්ත ඔස්ෙසේ ෙගොඩනැඟී ඇති බැවින් නිවන්දැකීම
සඳහා එකී සිද්ධාන්ත ඉන්දිය බාහිර හා අභ න්තර අරමුණු සමඟ ගලපා පත ක්ෂ අවෙබෝධය කර
ගත යුතුය.කිසියම් සිද්ධාන්තයක් අවෙබෝධෙය්දී හුෙදක් බැහැෙරන් පැමිෙණන්නක් ෙලස ෙනොව
හුෙදක් සිය අභ න්තරගතව ඇතිවන කියාවළිය දැක පැහැදිලි අවෙබෝධකරනු ලබන්නක් වශෙයන්
දැකීම වැදගත්ය.සිය කායික, මානසික කියාවලිය නිරීක්ෂණෙයන් සිද්ධාන්ත තමාතුළම දැකගත
හැකි පමණට සිහිය හා අඛණ්ඩ නිරීක්ෂණය දියුණුකරගැනීම අවශ ය.ඒ සඳහා බුදුදහම අනුකමික
පතිපදාවක් හඳුන්වාදී තිෙබ්.එහිදී පළමුෙවන්ම සීලය මඟින් චර්යා ශික්ෂණයද,සමාධිය මඟින් සිය
සිත්හි ආෙව්දන පැතිකෙඩ් ශික්ෂණයද,පඥාව මඟින් සිය සංජානන හැකියාවද වර්ධනය කරගැනීම
අනුමත කර තිෙබ්.ෙමහිදී සිදුවනුෙය් නිවැරදි සංජානනය සිදුවීමට බාධාකරණ අභ න්තර අයහපත්
අභිෙපේරණ සිතින් ඉවත්කිරීමයි.පුද්ගලාන්තරගත සංජානනය එක් අයුරකින් සන්නිෙව්දනයක් ෙසේද
සැලකිය හැක.මන්ද ඉන්දියයන් මඟින් ගන්නා අරමුණු ෙමොළය අභ න්තරයට සන්නිෙව්දනයවීම
සංජානනය ෙසේ සැලකියහැකි බැවිනි.සංජානනය යනු ස්නායු තන්තු දිෙග් විද ත් සංඥා චලනයවීම
හා ගමන්ගැනීම නිසා ෙමය දත්ත සම්ෙපේෂණයක් ෙලසද ෙපන්වාදියහැක.සන්නිෙව්දනය සීමා වන
හා බාධාකාරීවන අවස්ථා මානසික කියාකාරීත්වය තුළ හඳුනාෙගන මඟහැරීමට හා ඉවත් කර
27

28. වීමට ෙම් අනුව හැකියාව ඇතිෙව්.ෙමම සන්නිෙව්දනය සීමාවීමට හා බාධාකාරීවීමට බලපානු
ලබන්ෙන් සෘණාත්මක අභිෙපේරණයි.සිතතුළ අභ න්තරව ඇතිවන සෘණාත්මක මානසික
අභිෙපේරණ ඉවත්වූ විට ෙමොළෙය් සන්නිෙව්දනය ෙහොඳින් සිදුෙව්.එවිට සන්නිෙව්දනයට බාධාවන
හා සන්නිෙව්දනය විකෘතිවීමට ෙහේතුවන ෙහේතු ඉවත්වී ඇති බැවින් සන්නිෙව්දනය නිවැරදිව
ලැබිය හැක. නීවරණ ෙසේ සාමාන ව වහාරය අනුව හැඳින්ෙවනුෙය්ද සිෙත් පභාස්වරය ආවරණය
කරන ෙමබඳු සෘණාත්මක මානසික අභිෙපේරණයි.නීවරණ ඉවත්වූ විට සිත ෙහොඳින් පැහැදිලි ෙව්.
එවිට යමක ඇති ස්වභාවයම දැකගැනීමට හැකි තරම් මානසික ශක්තිය තියුණුය. පසිඳුරන්හි
කියාකාරීත්වය නිසා ෙමොළය ෙවත ලැෙබන දත්ත සම්ෙපේෂණය ෙහවත් ස්නායු සන්නිෙව්දනය
නිසා අවට ෙලෝකය සංජානනය කිරීම සිදුෙව්.ෙබෞද්ධ අර්ථකථන අනුව ෙමය සම්පූර්ණෙයන්ම
ෙමොළෙය් කියාවක් පමණක් ෙනොෙව්.එය හදවත නමින් හඳුන්වන හෘදය වස්තුව ආශිතව පිහිටි
අවිඥානක කියාකාරීත්වෙයහි සමාජෙයෝජන තත්වයක් බව මින් පැහැදිලි කරදී තිෙබ්.ෙකෙළස්
ෙහවත් මානසික දුබලතා ඇතිවීමට පුද්ගලත්වය ෙකෙරහි ආශක්තවූ සෘණාත්මක මානසික
අභිෙපේරණ උපස්ථම්භක ෙව්.ෙමහිදී පුද්ගලත්වය ෙලස දැක්ෙවන්ෙන් දැඩි ආත්මාර්ථකාමීත්වය
හා බැඳුනු සමූහෙයන් තමා ෙවන්කර ගන්නා ස්වභාවයයි.164
පුද්ගලත්වය හා බැඳුනු මමත්වය ඕලාරිකව සැලකීෙම්දී සක්කායදිට්ඨිය ෙලස හැඳින්විය
හැක.ෙසෝවාන්වීෙම්දී පහාණය කරන ෙසසු සංෙයෝජන වන සීලබ්බත පරමාස හා විචිකිච්ඡාව යන
ෙසසු සංෙයෝජන ෙදකම ඇතිවනුෙය් සක්කාය දිට්ඨිය යන සංෙයෝජනය පාදකකර ෙගනය.කායික
හා මානසික කියාකාරීත්වය යන ෙදකටම අයත් සෑම ස්කන්ධයක් ෙකෙරහිම සක්කායදිට්ඨිය ඇති
ෙව්.එෙසේ ඇතිවනුෙය්ද එක් එක් ස්කන්ධ ෙකොටසක් ෙකෙරහි සිව් අයුරකිනි.පංචස්කන්ධය පාදක
කරෙගන සිව් අයුරකින් ඇතිවන සක්කායදිට්ඨිෙය් පෙභ්දගතවීම විසිආකාරය.මීට ෙහේතුව පසිඳුරන්
පාදක කර ඇතිවන සන්නිෙව්දන ෙකෙරහි ගිජුෙකොට වින්දනය ලැබීෙම් කැමැත්තයි.තෘෂ්ණාවෙසේ
හැඳින්ෙවන්ෙන් ෙමයයි.ෙමෙසේ තෘෂ්ණාව ඇතිවීමට ෙම්වාෙය් සැබෑකියාකාරීත්වය ෙනොදැනසිටීම
ෙහේතුවකි.ෙම්වාෙය් සැබෑ කියාකාරීත්වය ෙනොවැටෙහන්ෙන් අවිද ාව නිසාය.ෙම් නිසා තෘෂ්ණාව
ඇතිවීමට අවිද ාව ඉවහල්වන බව පැහැදිලිය.ෙමය නූල්ෙබෝලයක් ෙමන් පැටලී ඇත.එහි ඇති එක්
ෙකොණක පැටළුම ලිහූ විට ෙසසු පැතිද ඉෙබ්ම ලිහී යයි.අවිද ාව හා තෘෂ්ණාව එකම කාසිෙය් පැති
ෙදකක් ෙමනි.අවිද ාව නිසා තෘෂ්ණාව ඇති ෙව්.තෘෂ්ණාව නිසා අවිද ාව ඇතිෙව්.ෙමහි අවිද ාව
යනුෙවන් හැඳින්ෙවනුෙය් දුක,දුක ඇතිවීෙම් ෙහේතුව,දුෙකහි නිස්සරණය,නිස්සරණයට මඟ යනාදී
චතුරාර්ය සත ය බව ධර්මෙය් සඳහන්ය.චතුරාර්ය සත අවෙබෝධවනුෙය් විදර්ශනා භාවනාෙවනි.
විදර්ශනා භාවනාව යනු නාම,රූප ස්කන්ධ තිලක්ෂණය අනුව සැලකීමතුළින් උපදින විෙශේෂ පඥා
අවෙබෝධයයි.විදර්ශනා භාවනාව සම්පූර්ණවනුෙය් මාර්ගඵල අවෙබෝධෙයනි.මාර්ගඵල ලැබීෙම්දී
ෙච්ෙතෝ විමුක්තියද,පඥා විමුක්තියද ලැෙබ්.ෙලෞකික ධ ාන ලැබීෙම්දී සිදුවනුෙය් තාවකාලිකෙලස
ෙකෙළස් යටපත්වීම පමණි.දාර්ශනික ඤාණයතුළින් සත ය දැක සම්පූර්ණ පහීණවීම සිදුවනුෙය්
මාර්ගඵල ඥාණ ඉපදවීෙමන් පසුව පමණි.මගඵල වලට අරමුණු වනුෙය් නිවනයි.පුහුදුන් සිතකින්
නිවන් අරමුණු කළෙනොහැක.මන්ද නිවන් අරමුණුවීෙම්දී නිසැකවම මගඵල ඥාණ උපදින බැවිනි.
ෙකෙළස් සම්පූර්ණෙයන්ම දුරුවනුෙය් මඟඵල ඥාණය ලැබීෙමන්බව සඳහන්වීෙම් අරුතනම් එය
සංජානන පැතිකෙඩ් ඇතිවන ෙවනසක්බවයි.ෙලෞකික ධ ාන ලැබීෙම්දීද සංජානන පැතිකෙඩ් ෙම්
ෙවනස ඇතිෙවතැයි තවත් අෙයකුට ගැටළුවක් ඇතිවිය හැක.නමුදු ෙලෞකික ධ ාන මට්ටෙම්දී ඒ
ෙවනස ඇතිවීම සිදුවුවද එමඟින් නව දැනුමක් බිහි ෙනොෙව්.බිහිවන දැනුම වුවද ෙලෝකයට අයත්වූ
දැනුමකි.එනම් ධ ාන අභිඥා සිත්හි උපදින ඥාණ වනාහී ෙලෞකිකත්වෙයන් මිදුනු සිත් ෙනොෙව්.
ෙලෞකික ධ ාන ෙනොවැඩූ අභාවිත පුහුදුන් සිතකට වඩා ෙලෞකික ධ ාන හා අභිඥා ලාභීවන සිතක
ඇති ෙලෞකික දැනුම උසස් මට්ටමක පවතින බව සත යකි.නමුදු ඒ උසස්බව ෙලෞකික සීමාවතුළ
නතරවන උසස්බවකි.ඊට ෙලෝෙකොත්තර සීමාව අතිකමණය කිරීෙම් හැකියාවක් නැත.ෙලෞකික
සීමාව අතිකමණය කිරීෙම් හැකියාව ඇතිවනුෙය් මඟඵල සිතකට පමණි.ෙලෞකික සිත්වුවද අභිඥා
සිත් උපදවා ගැනීම තුළින් මිනිසත්බව ඉක්මවන සුවිෙශේෂී විස්මිත අසාමාන හැකියා ලැබියහැක.
නමුදු ඒ හැකියා සියල්ලම ෙලෞකික සීමාවතුළ ෙකොටුවී පවතින බව අමතක ෙනොකළ යුතුය.165
28

29. ෙලෞකික ධ ාන පාදකකර ඉපිදවූ අභිඥා සිතකට අතීන්දීය පත ක්ෂ දැනුම සන්නිෙව්දනය
කළහැක.සාමාන මිනිස් ඉන්දියන් එක්තරා සීමිත හැකියාවලින් යුතුය.අභිඥා සිත්වලින් ෙමබඳුවූ
හැකියා අසාමාන මට්ටමට වර්ධනය කළහැක.එවිට ෙභෞතික උපකරණ භාවිතාකිරීෙමන් ෙතොරව
මිනිස් ඉන්දියන්හි සීමාෙවන් බැහැරව ඇති ෙද් පහසුෙවන් සන්නිෙව්දනය ෙව්.ෙම් අනුව රූප,ශබ්ද,
රස,ගන්ධ,ස්පර්ශ හා ධර්ම යන සන්නිෙව්දන ලැබිය හැක.ෙම් සන්නිෙව්දනය සතර මහාභූත රූප
ෙනොඉක්මවා සිටින්නකි.ෙහවත් ෙලෝක විෂය තුළ පිහිටියකි.ෙලෝෙකෝත්තර ස්වභාවය නම් ෙමකී
ෙලෞකික භූත ස්වභාව සීමාෙවන් බැහැරවූ යන්නයි.එෙසේ බැහැර විය හැකිදැයි යන්න පවා පුහුදුන්
මානව මනසට ෙගෝචර ෙනොෙව්.පළමුවරට ඒ පිළිබඳ දර්ශන ඥාණෙයන් කිසියම් වැටහීමක් ලබා
ගන්ෙන් ෙසෝවාන් මාර්ගඵල සිතකින් බව ධර්මෙය් සඳහන්ය.පළමු දර්ශන ඥාණෙය් ඇතිවීම ෙලස
ෙසෝවාන් මාර්ගඵල ඥාණය හැඳින්ෙවනුෙය්ද එබැවිනි.මාර්ගඵල සිත් සැබවින්ම සංජානන අංශෙය්
ඇතිවන වර්ධනීය අවස්ථාවකි.මිනිසාෙග් ෙද්හෙය් ෙමන්ම ෙමොළය තුළ සන්නිෙව්දන කටයුතු සිදු
වනුෙය් ස්නායු පද්ධතිෙය් ආධාරෙයනි.බාහිර පරිසරය අවෙබෝධකරගනුෙය් සන්නිෙව්දනය මඟිනි.
ෙලෞකික දැනුම ලැබීෙම්දී පුද්ගලෙයකුට බාහිර පරිසරය තිෙබන ස්වභාවෙයන්ම ෙත්රුම්ගැනීමට
ෙනොහැක.ෙලෞකික දැනුම ලැබීෙම්දී අභ න්තරව සංස්කරණ කියාවලියක්ද සිදුෙව්.ෙම්නිසා අෙයකු
සංජානන කරගනුෙය් නිවැරදි ෙදයක් ෙනොෙව්.බාහිර පරිසරය තමාෙග් අභිමතය පරිදි සංස්කරණය
කර උකහාගන්නා ලද ෙද්ය.එනිසා ෙමහිදී පුද්ගලයා ලබන දැනුම නිවැරදි දැනුමක් යැයි පැවසිය
ෙනොහැක.එමඟින් ෙලෝකෙය් සැබෑව ගහණය කරගත ෙනොහැක.සැබෑව ෙවනුවට මායාව සත යම
ෙලස වටහාගනී.මායාව රඳවාගත හැක්ෙක් ෙකටිකාලසීමාවකටය.මන්ද එය නිරතුරුව ෙවනස්වන
බැවිනි.අනිත වූ දුක්සහිතවූ අනත්තවූ ෙද් ඊට වඩා පතිවිරුද්ධ අයුරින් වටහාගනී.එනම් නිත ,සුඛ,
ආත්ම යනුෙවනි.නමුදු ෙමය සැබෑව ෙනොෙව්.වරදවා සංජානනය කිරීමකි.දිගුකාලයක් වැරදි ෙලස
සංජානනය කිරීම නිසා මානවයාතුළ කිසියම් වැරදි සහගත මානසික හුරුවක් ඇතිව තිෙබ්.එය එක්
වරම ෙවනස්කළ ෙනොහැක.එෙසේ කිරීම අපහසුය.එබැවින් කමික පතිපදාවක් ඔස්ෙසේ වැරදි දැකීම
අඩුකිරීමට ෙවෙහස වියයුතුය.එවිට කිනම් ෙමොෙහොතක ෙහෝ එහි උපරිමය දක්වා යාහැකිවනු ඇත.
මන්ද කමිකව ලබන ෙම් පුහුණුව ස්නායු පද්ධතියට බලපෑ යුතුය.ෙමොළෙය් රසායන ව හය දක්වා
එහි බලපෑම ව ාප්තව පවතී.තිෙහේතුක පටිසන්ධිය යනු යථාවෙබෝධය ලැබියහැකි පමණට මානව
ජීව විද ාත්මක ව හය උපතින්ම උරුමකරෙගන පැමිණීමයි.සසර පුරුද්ද ෙම් සඳහා උපකාරීෙව්.
තිෙහේතුක පටින්ධියක් ෙනොලැබූෙවකු ෙකතරම් උත්සාහ කළද,ඒ පුද්ගලයාට ජීව විද ාත්මක සහය
ෙනොලැෙබන බැවින් ෙම් කියාකාරීත්වය නිවැරදිව වටහාගැනීමට ෙනොහැක.ෙලෝෙකෝත්තර දැනුම
ලැබීමට ජීව විද ාත්මක සහයද ලැබිය යුතුබව මින් පැහැදිලිය.එය ෙලෞකික දැනුම ලැබීමටද එක
ෙසේ වැදගත්ය.නමුදු ෙලෝෙකෝත්තර දැනුම ලැබීම ෙමහි පමුඛව සැලෙක්.සන්නිෙව්දනය නිවැරදිව
ලැබීමට ජීව විද ාත්මක අනුබලය ෙබොෙහෝ උපකාරීෙව්.මන්ද එවිට සන්නිෙව්දනයට බාධාකාරීවීම්
ඇති ෙනොවන බැවිනි.ජීව විද ාත්මක දුබලතා සන්නිෙව්දනයට බාධාකාරී ෙලස ක්රියාත්මක
ෙව්.166
අනිත ලක්ෂණය පිළිබඳ නිවැරදි සන්නිෙව්දනයක් ඇතිෙනොවනුෙය් නිත සංඥාව නිසාය.
දුක්ඛ ලක්ෂණය පිළිබඳ නිවැරදි සන්නිෙව්දනයක් ඇති ෙනොවීමට සුඛ සංඥාව බාධාකරයි.අනාත්ම
ලක්ෂණය පිළිබඳ නිවැරදි සන්නිෙව්දනයක් සිදුවීමට ඇති අවහිරය නම් ආත්ම සංඥාවයි.සංඥාෙව්
ලක්ෂණය හැඳිනගැනීමයි.සංජානනය අර්ථදැක්ෙවනුෙය්ද හැඳිනගැනීම් ලක්ෂණෙයනි.ඒඅනුව ෙම්
සංඥාව මඟින් සංජානන කියාකාරීත්වය විගහ කරනබව පැහැදිලිය.පුහුදුන් සිතක සංඥා විපර්යාස
වී පවතින බව පිළිගැනීමට හැක.එවිට එම සංඥා විපර්යාසය යළි සකස්කර නිවැරදිකිරීම විදර්ශනා
භාවනාව තුළින් සිදුෙව් යැයි සැලකිය හැක.ෙලෞකික ධ ානවලදීද සංඥාව පාදක කරෙගන භාවනා
වැඩීම සිදුෙව්.රූපාවචර හා අරූපාවචර ධ ානවලදී සිදුවනුෙය් කමිකව සංඥාව සියුම්කිරීමයි.එහිදී
අවසාන ඉලක්කයවන ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙය්දී සංඥාව ඇති නැති පමාණයට සියුම්ෙව්.
ඉන් ඔබ්බට සංඥාව සියුම් කළ ෙනොහැක.එබැවින් එතැනින් ෙලෞකික ධ ාන මට්ටම් නවතී.ෙමම
සීමාෙවන් ඔබ්බට ගමන්කළ හැක්ෙක් විදර්ශනා වැඩීෙමන් පමණි.එනම් සංඥාෙව් යථා ස්වභාවය
පිළිබඳ අරමුණු කිරීෙමනි.සංඥාව දුරුකළ හැක්ෙක් එය සියුම් කිරීෙමන් ෙනොව එහි විපරිණාම ගති
29

30. ලක්ෂණ අරමුණු කිරීෙමන් බව මින් පැහැදිලිෙව්.ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙය්දී සංඥාෙව් එක්
ලක්ෂණයක් අරමුණු ෙව්.එනම් ඇති බව හා නැතිබව ෙනොහැකිය හැකි බවයි.එය සංඥාෙව් කියාව
හැඳිනගැනීමට අවශ මූලික ලක්ෂණයක් පමණි.සංඥාෙව් ස්වභාවය පඥාෙවන් දැකියහැකි ෙලස
ෙමහිදී නුවණක් ඇති ෙනොෙව්.ෙමහිදී සංඥාෙව් සියුම් කිරීම සිදුකරනුෙය් සිත ෙකෙළස්වලින් දුරුව
තබාගැනීෙම් උපකමයක් වශෙයනි.ඒ මිස සංඥාෙව් ස්වභාවය පුළුල්ව අරමුණු කිරීමක් ෙමහිදී සිදු
ෙනොෙව්.පථම රූපාවචර ධ ාන මට්ටෙම් සිටම එක්එක් ධ ානාංග විදර්ශනාවට නැඟීම තුළින් සිදු
වනුෙය් සංඥාෙව් යථා ස්වභාවය ෙලස සිහි නුවණ ෙයොමුකිරීමයි.ෙලෞකික ධ ානවල පවතින යම්
අරමුණකට තියුණුවෙයොමුවීෙම් ශක්තිය භාවිතාකර සංඥාව පිලිබඳ යථාවෙබෝධය ඇතිකරගැනීමට
ෙවෙහස ගනී.විදර්ශනා වැඩීමට ෙලෞකික ධ ාන අවශ ම නැත.එෙසේ වුවද ෙලෞකික ධ ානවලඇති
සිහිය,එකඟබව හා යම් අරමුණකට සියුම්ව ෙයොමුවීෙම් හැකියාව ආදී ගුණාංග විදර්ශනා වැඩීමට
ෙයෝග පිටිවහලකි.එනිසා ෙලෞකික ධ ාන විදර්ශනා භාවනාවට උපකාරයක් මිස අනිවාර්ය
නැත.167
ඇතැෙමකුට ස්වභාවෙයන්ම යම්කිසි අරමුණකට සියුම්ව සිත ෙයොමුකිරීෙම් හැකියාව ඇත.
එබඳු අෙයකුට විදර්ශනා භාවනා වැඩීමට ෙලෞකික ධ ාන තිබිය යුතුම නැත.සමහරුන්ට ෙම් ගති
ලක්ෂණ හා හැකියාව නැත.එබඳු අයට නම් විදර්ශනා වැඩීමට පළමු ෙලෞකික ධ ාන ෙහෝ සමාධි
මට්ටම් ලැබීම අවශ ය.චරිත හා පුද්ගල ආදී වශෙයන් ෙමය ෙවනස්ෙව්.එෙසේ තිබියදී එක් අෙයකුට
නිර්ෙද්ශ කරන ලද්දක් තවත් අෙයකුට බලහත්කාරෙයන් පැටවීම ෙයෝග නැත.සූක්ඛ විදර්ශක
රහතන්වහන්ෙසේලා යනු කිසිදු ෙලෞකික ධ ානයක් නැතිව විදර්ශනා භාවනා වඩා අර්හත්ඵලයට
පත්වූ උතුමන්ය.පුහුදුන් අයට සංඥා විපර්යාසය නිසා පංචස්කන්ධ මිරිඟුව සැබෑවක් ෙලස ෙපෙන්.
විදර්ශනා භාවනාව ඇත්ෙත් ෙමකී සංඥා විපර්යාසය දුරුකරගැනීමට උපායක් වශෙයනි.සසරභව
ගමන සිදුවනුෙය් ෙම් සංඥා විපර්යාසය නිසාය.සංඥා විපර්යාසය නිසා සැබෑවෙබොරු ෙලසද,ෙබොරු
සැබෑව ෙලසද ෙපෙන්.යථාභූතඥාණදස්සනයට පැමිණීම යනු ෙම් සංඥා විපර්යාසය දුරුකිරීමයි.ඒ
සඳහා කමික පතිපදාවක් හඳුන්වා දී තිෙබ්.ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය යනු ඒ පතිපදාවයි.එහිදී සීල,
සමාධි හා පඥා යන තිශික්ෂාව යටෙත් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය පගුණ කරනු ලැෙබ්.පුද්ගල චර්යා
සංස්කරණය සීල ශික්ෂාව මඟින් සිදුෙව්.සංඥා විපර්යාසවීම නිසා ඇතිවන චර්යා පැතිකඩ නිවැරදි
කිරීම සීල ශික්ෂණෙය් අරමුණයි.චර්යා ශික්ෂණය මඟින් කය වචන ෙදෙක් සංවරබව ඇතිෙව්.ෙම්
සංඥා විපරිතබව දුරුකිරීෙම් මූලික පියවරෙව්.බුද්ධිමය හා ආෙව්දන වශෙයන් සංඥා නිවැරදිකිරීම
සිදුවනතුරු බාහිර හැඩය සකස්කළ යුතුය.ඒ සඳහා මූලික පියවර වන සීලය උපකාරීෙව්.ආෙව්දන
පැතිකඩතුළ සංඥා විපර්යාසය නිවැරදිවනුෙය් සමාධි ශික්ෂාව මඟිනි.එහිදී ෙලෞකික ධ ාන සමවත්
ආදිය සිතතුළ එකඟබව ෙගොඩනඟා ගැනීමට උපකාරීෙව්.බුද්ධිමය පැතිකඩතුළ සංඥා විපර්යාසය
නිවැරදිවීමට පඥා ශික්ෂාව අත වශ ය.විදර්ශනා භාවනාව උපකාරීවනුෙය් ෙමහිදීය.මඟඵලලැබීම
නිසා පඥා ශික්ෂාව වර්ධනය ෙව්.ෙසෝවාන් මඟඵලෙය් සිට අර්හත්වය දක්වා වූ විවිධ අවස්ථාවලදී
එහි පඥා ශික්ෂාව සම්පූර්ණවීම අනුපිළිෙවළින් සිදුෙව්.අවසාන වශෙයන් අර්හත්වයලැබීම නිසා ඒ
පඥා ශික්ෂාව සර්ව සම්පූර්ණෙව්.පඥාව නම් සංජානන පැතිකඩ සන්නිෙව්දනයට සෘජුවම
අදාළය.168
2.5. සංජානනය හා අධ ාපනය
ෙබෞද්ධ ඉගැන්වීම් පද්ධතිය ෙගොඩනැඟී ඇත්ෙත් හුෙදක් විෂය කරුණු පිළිබඳ දැනුම ලබා
ෙදන කමෙව්දයක් ෙලස ෙනොෙව්.ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් අරමුණ සදාචාරය ෙක්න්දකරගත් දැනුම
ලබා දීමයි.ෙම් ෙහේතුව නිසා ෙබෞද්ධ අධ ාපන ව හය සකස්වී ඇත්ෙත් ෙම් අරමුණ මැනවින් ඉටු
කර ගැනීමට හැකියාව ලැෙබන පරිදිය.ෙබෞද්ධ අධ ාපනය අනුව ෙම් ෙලෝකය සකස්වී ඇත්ෙත්
දුක පදනම් කරෙගනය.දුක පදනම් කරෙගන ෙලෝකය හටගැනී ඇතත්,හැමවිටම එම දුක විඳිය යුතු
යැයි ෙබෞද්ධ ඉගැන්වීම්වල සඳහන් ෙනොෙව්.ඒ ෙවනුවට දුක ඇතිවීමට ෙහේතුව ෙසවීමත්,එය මනා
30

31. ෙලස අවෙබෝධ කරගැනීමත් අවධාරණය කර තිෙබ්.ෙලෝකය යනු දුක නම් දුෙකන් මිදීමක්ද තිබිය
යුතුබව ෙබෞද්ධ අධ ාපන පරමාර්ථවල සඳහන්ය.දුෙකන් මිඳීමට නම් දුක ඇතිවීෙම් ෙහේතුව වටහා
ෙගන තිබිය යුතුය.ෙහේතුව දත්විට එය ඉවත්කිරීෙමන් දුක ඉවත්කළ හැකිබව ෙමහි පාෙයෝගික
කරුණයි.එෙසේම දුක නැතිකළ යුතු නම් එය නැති කිරීමට කිසියම් කමෙව්දයක්ද තිබිය යුතුය.එකී
කමෙව්දය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නමින් ෙබෞද්ධ අධ ාපන විද ාෙව් සඳහන්ය.ෙම් අනුව
ෙබෞද්ධ අධ ාපන විද ාව සතරාකාර කමෙව්දයක් පදනම්කර ගනිමින් සිය සිද්ධාන්තය ඉදිරිපත්
කර ඇත.ෙමය චතුරාර්ය සත ධර්මය ෙලස සඳහන්ය.බුද්ධත්වය අවෙබෝධ කරගැනීෙම්දී බුදුන්
වහන්ෙසේ මූලිකව වටහාගත් ධර්මය නම් ෙමකී චතුරාර්ය සත ාවෙබෝධයයි.එෙසේම ෙබෞද්ධ
අධ ාපන විද ාව ෙසසු අධ ාපන කමෙව්දවලින් ෙවනස්වන පමුඛතම ලක්ෂණය නම් චතුරාර්ය
සත ය නමැති කිසිදු අයුරකින් ෙවනස්කළ ෙනොහැකි පරම ගම්භීර සිද්ධාන්තයයි.එහි ගැටළුව ඊට
ෙහේතුව ඒ සඳහා ෙයොදන පිළියම හා විසඳුම නැමැති සතරාකාර ෙකොන් ඇති විධිකමය ෙමහි පදනම
ෙලස දැක්විය හැක.ෙමය ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය්දී සඳහන් අවසාන පරමාදර්ශය ශාක්ෂාත් කිරීම
ෙලස ෙපන්වා දිය හැකිය.169
ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය්දී ස්වයං පත ක්ෂයට මූලික ස්ථානය පිරිනැෙම්.ඇදහීම,භක්තිය වැනි
විශ්වාස මූලික කරගත් ෙද්ට බුදුදහෙම් කිසිදු ඉඩක් නැත.කාලාම සූතෙය් ෙපන්වා ඇති පරිදි සිතීම,
කියාකිරීම ආදී සියළු කටයුතුවලදී අධානගාහීත්වෙයන් බැහැරවී තමාට වැටෙහන පරිදි ස්වාධීනව
කටයුතු කිරීම උසස් යැයි ෙපන්වා දී තිෙබ්.ෙකෙනකුෙග් මානසික නිදහස අවුරාතැබීම මඟින් ලබා
ගන්නා පැහැදීම උසස් යැයි බුදුදහෙම් ෙනොසැලෙක්.ඒ ෙවනුවට පුද්ගලයාට මානසික විකසිත බව
ඇතිකර ගැනීම පිණිස පූර්ණ නිදහස පිරිනමා ඇත.එමඟින් පුද්ගලෙයකු අත්පත් කරගන්නා පඥාව
නිසා විමුක්තිය ලැබීමට අවශ සංජානන පැතිකඩ වර්ධනය වන බව පැහැදිලිව ෙපන්වා දී තිෙබ්.ඒ
සංජානන පැතිකෙඩ් සංවර්ධනය ලැබීම නිසා සසර භව ගමන ෙකළවර කළහැකි බව දැක්ෙව්.ෙම්
සංජානන හැකියාව වනාහී කිසිදු ෙලෞකික දැනුම් මට්ටමකින් ලැබිය හැක්කක් ෙනොෙව්.ඉෙගනුම
තුළින් ලැබිය හැකි සුතම ඥානය පත ක්ෂ අවෙබෝධයක් ෙලස බුදුදහම ෙනොසලකයි.මන්ද දැනුම
යනු ස්මරණය තුළින් විෂය කරුණු පිළිබඳ මතකය ගබඩා කරගැනීම විනා ෙලෝකය විනිවිද දැකීම
ෙනොවන බැවිනි.ඒ නිසා බුදුදහෙම් අධ ාපන කමෙව්දයක් සකස්වී ඇත්ෙත් සංජානන පැතිකඩතුළ
සිදුවන පූර්ණ පරිවර්තනයක් මඟින් පත ක්ෂ අවෙබෝධය ලැබිය හැකි වන ෙලසය.ෙමම පත ක්ෂ
අවෙබෝධය දැනුම ෙසේ විටින් විට ෙවනස්වන්නක් ෙනොෙව්.දැනුම ෙගොඩනැඟී ඇත්ෙත් උපකල්පන,
නියම, සිද්ධාන්ත, පෙම්යය වැනි පූර්ව නිගමන ඔස්ෙසේය.ඒවා සෙත ක්ෂය කළ කාලසීමාව තුළදී
පමණක් ඒක ෙද්ශික වශෙයන් එය සත කැයි ෙපනීගියද,හුෙදක් එබඳු ෙද්වල් ඒකාන්ත සත්යකැයි
වරදවා ෙනොවටාගත යුතුය.මන්ද වෙරක සත කැයි සම්මතව තිබූ පෙම්යය,නියම,උපකල්පන ආදී
ෙද් පවා තවත් වෙරක අසත ෙද් ෙලස ෙලෝකයා විසින් සම්මත කළ හැකි බැවිනි.එවිට ඊට අනුව
සත කැයි පිළිගැනී පැවති දැනුම් ෙකොට්ඨාශ පවා අසත ෙව්.එනිසා ෙමබඳු තාවකාලිකව පමණක්
සත කැයි සම්මතව පවතින නමුදු ඒකාන්තව සත කැයි පත ක්ෂෙයන් ෙනොදත් ෙද් අධානගාහීව
දැඩිව සලකා කටයුතු කිරීම අෙගෝචරය.එෙසේ අධානගාහීව පැමිෙණන නිගමන ෙබොෙහෝ අවැඩ
දායක වන නිසාය.170
ෙම් ෙහේතුව නිසා ෙබෞද්ධ අධ පනෙය්දී සංජානන පැතිකෙඩ් වැදගත්කම අවිවාදිතය.ෙමහි
සංජානන පැතිකඩ වර්ධනය කිරීම යනු හැකිතාක් මනස විෂය කරුණුවලින් පිරවීම ෙනොෙව්.දැනුම
අනිත ය.දැනුම යනු ස්මරණෙය් තැන්පත්ව ඇති මතකයයි.මතකය මනෙසන් ෙවන්ව පවතින්නක්
ෙනොෙව්.දැනුම මනෙසේම ෙකොටසකි.මනස ෙභෞතික පදාර්ථ ස්වභාවය ඇසුරුෙකොට පවතින්නකි.ඒ
ෙභෞතික පදාර්ථ තිලක්ෂණ ධර්මතාවයට යටත්ය.ෙම් නිසා මනසද තිලක්ෂණ ධර්මතාවයට යටත්
බව අමතක ෙනොකළ යුතුය.මනෙසේම ෙකොටසක්වන දැනුමද එනිසා තිලක්ෂණ ධර්මතාවයට යටත්
ෙව්.මුළු මහත් ෙලෝකයම තිලක්ෂණ ධර්මතාවයට අයත්ය.ෙලෝකෙයන් එෙතරවීෙම් හැකියාව ඇති
වනුෙය් තිලක්ෂණ ධර්මතාෙවන් මිදීම තුළිනි.එනම් ෙලෝක විෂය සීමාෙවන් එහාවූ ෙලෝෙකෝත්තර
තත්වයයි.එය සතර මහා භූතයන් ඉක්මවූ අවස්ථාවකි.එහි කිසිදු පඥප්තියක් නැත.දෘෂ්ටි,විනිශ්චය,
31

32. සම්මුති ආදී ෙද්වල්ද ෙනොමැත.ෙබෞද්ධයින් විසින් ස්වයං පත ක්ෂෙයන් අත්දැකිය යුතු යැයි ෙදසා
ඇති නිර්වාණය නම් සියළු පඥප්ති ඉක්මවූ අවස්ථාවයි.නමුදු ඒ තත්වය ෙකෙනකුට පත ක්ෂ කළ
ෙනොහැකි අවස්ථාවක් ෙනොෙව්.එය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය සම්පූර්ණ කළ ඕනෑම අෙයකුට ඉතා
පැහැදිලිව අවෙබෝධ කළ හැකි තත්වයකි.නිවන් අවෙබෝධයට පැමිණි උතුමන්වහන්ෙසේලා ආර්ය
නාමෙයන් හඳුන්වා තිෙබ්.ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් පරමාර්ථය ෙම් ආර්ය අවෙබෝධයට පත්වීම පිණිස
මාර්ගය ෙපන්වාදීමයි.අවසානය පරමාර්ථය සාක්ෂාත් කළ උතුමා ක්ෙල්ශ පරිනිර්වාණෙයන් පසුව
ඇසුරු කරන ෙභෞතික ෙලෝකය එෙලසම පුහුදුන් පුද්ගලයාද ඇසුරු කරයි.නමුදු ආර්ය උතුමාෙග්
වැඩි දියුණු කළ සංජානන හැකියාව නිසා එකම අත්දැකීම් පරාසය ෙලෞකිකත්වෙයන් අත්මීදී ගනු
ලබද්දී පුහුදුන් පුද්ගලයා අඩු සංජානන හැකියාව නිසා එම අත්දැකීම් පරාසයම ෙලෞකිකත්වයතුළ
රැඳීසිටිමින් සංජානනය කරගනු ලැෙබ්.171ෙම්නිසා බුදුදහෙම් විවිධ සම්පදායවලදී සසර හා නිවන
යනු එකම කාසිෙය් ෙදපැත්තම බව අවධාරණය කර තිෙබ්.එකම කරුණ වුවද රහතන්වහන්ෙසේ
දකින ස්වරූපයත්,පුහුදුන් පුද්ගලයා දකින ස්වරූපයත් එකිෙනකට පරස්පර ෙවනස්ය.නිවන,සසර
ආදීෙසේ දක්වා ඇත්ෙත් එකී ස්වරූපය ෙදකයි.ෙම් අනුව රහතන්වහන්ෙසේට ඕනෑම ඉන්දියගතවූ
අරමුණක් සංජානනයවීෙම්දී උන්වහන්ෙසේතුළ ඇතිවනුෙය් නිවන් අරමුණුවූ කියා සිත්ය.ඒවායින්
කර්මඵලාදී විපාක ෙනොඉපෙද්.එබැවින් උන්වහන්ෙසේ සසරින් මිදුනු පුද්ගලෙයකි.නමුදු පුහුදුන්
පුද්ගලයා එබඳු ඉන්දියගතවූ අරමුණක් සංජානනයවීෙම්දී ඒවා ආශ්වාදය කරයි.ඒ නිසා
ඇතිවනුෙය් කුසල,අකුසල සිත්ය.ඒවා මතු විපාක ෙගනදීෙම් හැකියාෙවන් යුතුය.එනිසා පුහුදුන්
අය සසරට බැඳුෙනෝ ෙවති.172
ෙම් ෙහේතුව නිසා යෙමකු සසරට බැඳ තැබීමට ෙමන්ම සසරින් නිදහස්ව විමුක්තිය ලැබීමට
ඒ පුද්ගලයා ඉන්දියගතවූ අරමුණු ෙකෙසේ සංජානනය කරගන්ෙන්දැයි යන්න මත රඳාපවතින බවද
පැහැදිලිය.එෙසේම යම්කිසි පුද්ගලෙයකු සතුව ඇති අභ න්තර සංජානන පැතිකඩ උත්පත්තිෙයන්
උරුමකරෙගන එනුලබන කිසියම් සුවිෙශේෂී අනන තාවයක් අනුව සකස්ව පවතිනබවද වටහාගත
යුතුය.ෙම් උත්පත්තිගත සංජානන හැකියාව තිෙහේතුක කුසල සම්පත්තිය යන නමින්ද හැඳින්ෙව්.ඒ
අනුව යම්කිසි ෙකෙනකු ෙමෙලොව ධ ාන,මාර්ගඵල ආදී විවිධසුවිෙශේෂී උත්තරීතර මනුෂ හැකියා
ලැබීම සඳහා ෙමකී තිෙහේතුක කුසල සම්පත් උපනිශය වශෙයන් පැවතිය යුතුබව බුදුදහෙම් දක්වා
ඇත.තිෙහේතුක කුසල සම්පත්තියකින් උපත ෙනොලැබූෙවකුට ෙමෙලොව වශෙයන් කරන කවරනම්
ෙවරවීරිය වැඩීමකින් වුවද ධ ාන,මාර්ගඵල සම්පත් ලැබිය ෙනොහැකිබවද සඳහන්ය.ෙම් අනුව යම්
යම් පුද්ගල සුවිෙශේෂතා පිළිබඳ ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය්දී අවධාරණය කරඇතිබව ෙපෙන්.බුදුදහෙම්
ඇති සුවිෙශේෂී ලක්ෂණයක් නම් සංජානන හැකියාව මඟින් සංවර්ධනය කළහැකි නියම පුද්ගලයාව
අඳුනාෙගන ඉන්පසුව ඒ පුද්ගලයාතුළ අදාළ හැකියාව වැඩි දියුණු කිරීමයි.ෙම් අනුව වඩා ඵලදායීව
ෙබෞද්ධ අධ ාපනය කළමනාකරණය කර ඇතිබව පැහැදිලිය.ෙබෞද්ධ අධ ාපනය මඟින් පුද්ගල
විභව ශක්තීන් ඔප මට්ටම්කර ෙපෞරුෂය උපරිම අවස්ථා දක්වා සංවර්ධනය කළහැකිබවද ෙමහිදී
ෙපොදුෙව් පිළිගැනී තිෙබ්.ෙම් ෙපෞරුෂෙය් උපරීම අවස්ථාව නම් සිත ෙකෙළසුන් ෙකෙරන් මිදීමයි.
එය සංෙව්දන සංජානනෙය් එක්තරා සංවර්ධිත අවස්ථාවක් සනිටුහන් කරවන්නකි.173
මූලික වශෙයන් ෙබෞද්ධ පතිපදාන සීල, සමාධි හා පඥා යන ති ශික්ෂාවට සංගහ කර ඇත.
සීලය නිසා චර්යා පැතිකඩද, සමාධිය නිසා ආෙව්දන පැතිකඩද, පඥාව නිසා පජානන(Cognition)
ෙමහි පජානනය යනුෙවන් දැක්ෙවනුෙය් හැඳිනීම,දැනීම,උපලබ්ධිය,ඥානය යන කරුණුයි.කිසියම්
ෙකෙනකුතුළ යම්කිසිවක් කිසිවක් අරබයා මීට ෙපර ෙනොතිබූ නුවණක්,දැනුමක්,ඥානයක් ඇතිවීම
පජානනයයි.එෙසේම ෙමකී චර්යා,ආෙව්දන,සංජානන යන පැතිකඩවල සංවර්ධනය නිසා බාහිර
ෙලොව නිවැරදිව අර්ථකථනය කරගැනීමට හැකිවීම සංජානනයි.ඒ අනුව යෙමකුතුළ වැඩි දියුණු
වන චර්යා,ආෙව්දන,පජානන හැකියා නිසා ඒ පුද්ගලයා ෙසසු අයට වඩා ෙහොඳින් බාහිර පරිසරය
සංජානනය කරගනී.එෙසේම සීලය සමාධියට හා පඥාවට උපනිශය ෙව්.එෙසේම චර්යා සැකැස්ම,
ආෙව්දන සැකැස්ම සංවර්ධනය කිරීමටද,ආෙව්දන සැකැස්ම පජානන සැකැස්ම සංවර්ධනය
කිරීමටද අෙන ෝන වශෙයන් උපකාරීෙව්.එෙසේම තවත් විෙටක පජානන සැකැස්ම චර්යා හා
32

33. ආෙව්දන සැකැස්ම වැඩිදියුණු කිරීමටද උපකාරීෙව්.ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය සකස්වී ඇත්ෙත් ෙම්
සඳහන් කියාවළිය නිවැරදිව සිදුවන අයුරිනි.ෙම් අනුව ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් අවසාන පරමාර්ථය
ෙලස හැඳින්ෙවන අර්හත්වය ශාක්ෂාත් කර ගැනීෙමහිලා සංජානනයට පූර්වංගම වශෙයන් උදව්
වන චර්යා, ආෙව්දන හා පජානන නමින් පැතිකඩ තුනක්ද ඇති බව වටහාගත යුතුය.ෙබෞද්ධ දෘෂ්ටි
ෙකෝණය අනුව සංජානනය පරිපාකයට පත්වනුෙය් ෙමකී පැතිකඩ තුෙනහිම ඇතිවන කමිකවූ
සංවර්ධනය අනුව බව ෙමහිදී දැකගතහැකි පධාන ලක්ෂණයකි.කිසියම් පුද්ගලෙයකුෙග් ජීව විද ා
සැකැස්ෙමහි ස්වරූපයට අනුව සංජානනයට අදාළ චර්යා,ආෙව්දන හා පජානන පැතිකඩ දියුණු
කළහැකි අතර ඒවාෙය් විවිධ කායික මානසික සීමාවන්ද තිබිය හැක.මන්ද ඉෙගනීෙමන් ලබාදිය
හැකි දියුණුව ලැබීමට සුදුසු ෙභෞතික ජීව විද ා ව හයක් උපතින් උරුමකරෙගන ෙනොතිෙබන
අෙයකුට ඒ දියුණුව කුමන කමයකින්වත් ලබාදිය ෙනොහැකි බැවිනි.ති ෙහේතුක පටිසන්ධිය වැනි
කරුණු වැදගත්වනුෙය් ෙම් නිසාය.අභිඥා,ධ ාන,මාර්ගඵල ආදී උත්තරීතර මානුෂික ශක තා යම්
පුද්ගලෙයකු තුළ පුබුදුකළ හැක්ෙක් ඊට සරිලන ජීව විද ා ව හයක් උරුම නම් පමණි.174
ෙබෞද්ධ අධ ාපනය පුද්ගල ෙපෞරුෂ විභවතා නිවැරදිව හඳුනාගැනීමට උපෙදස් දී තිෙබ්. ඒ
ෙබෞද්ධ අධ ාපන කියාවළිය ඇරඹීමට ෙපර කුමන ස්වරූපෙය් අධ ාපන කමෙව්දයක් ෙයදිය යුතු
දැයි අවෙබෝධකරගැනීෙම් අරමුණ ඇතිවය.ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් අවසාන නිෂ්ටාව අර්හත්වය බව
සත යකි.අර්හත්වය ලැබිය හැක්ෙක් විෂයය දැනුෙමන් ෙහෝ යම් දෘෂ්ටියකින් පුද්ගල මනස පුරවා
දැමීෙමන් ෙනොෙව්. සියළු දෘෂ්ටි ඉවත්කර මනෙසේ පැහැදිලි නිර්මල පවිතතාවය මතුකර ගැනීම
තුළිනි.එනිසා අර්හත්වය ලැබීමට මූලිකව පුද්ගල දුබලතා හා පබලතා පිළිබඳ පැහැදිලි වැටහීමක්
ඇතිකරගත යුතුය.ඉන් අනතුරුව දුබලතා ඉවත්කර පබලතා වැඩිදියුණු කර මානසික පවිතතාව
ඇතිකළ හැක.ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් සුවිෙශේෂී ලක්ෂණය විදර්ශනා භාවනාව තුළ ගැබ්ව තිෙබ්. එහි
කමික පියවර මඟින් සිදුවනුෙය් අනුකමෙයන් මානසික පිරිසිදුබව කරාළඟාවීමයි.ෙම් සඳහා සප්ත
විශුද්ධි නමින් හඳහන්වන සිත පවිතකිරීෙම් අනුකමික පියවර ෙහෝ මට්ටම් සතක් තුළින් ගමන්කළ
යුතු බව ෙපන්වාදී තිෙබ්.ෙම් අනුකමික පියවරතුළදී පිළිෙවලින් චර්යාව,ආෙව්දනය,පජානනය
පිරිසිදු ෙව්.ෙම් පැතිකඩ තුෙනහිම පවිතත්වය සම්පූර්ණවීමත් සමඟම සමස්ත සංජානන කියාවළිය
තුළ පැවති වැරදි වැටහීම් නැතිවී ෙගොස් නිවැරදි දැක්මකට පත්ෙව්.යථාභූත ඥාණ දස්සන නමින්
දක්වා ඇත්ෙත් ෙමයයි.සිව්මාර්ගඵල ඥාණ ෙලස පහළවන්ෙන් ෙමකී වැඩිදියුණුවූ සංජානනය බව
වටහාගත යුතුය.පළමු මාර්ගඵල ඥාණෙය් සිට අනුපිළිෙවලින් ඇතිවන ෙමකී සංජානන හැකියාව
අර්හත්වය ලැබීමත් සමඟම සම්පූර්ණෙව්.ෙමහි ඇති සුවිෙශේෂීබව නම් සංජානනය උපරිම නිෂ්ටාව
වූ අර්හත්ව මට්ටම දක්වා සංවර්ධනය කරන කියාවළිෙය්දී යම් නිශ්චිත අවස්ථාවන්හි චර්යාෙව්,
ආෙව්දනෙය් හා පජානනෙය් වැඩි දියුණුවක් දක්නට ලැබීම මුල්ම ආර්යබවට පත්වීෙම් ලක්ෂණය
ෙලස දැකියහැකිබවයි.ඉන් අනතුරුව මුල්ආර්යභූමිෙය් සිට ෙතවැනි ආර්යභූමිය දක්වා අනුකමිකව
පුද්ගල සංජානනය වැඩිදියුණුෙව්.එහි හැරවුම් ලක්ෂය සනිටුහන්වනුෙය් මුල්වරට ෙසෝවාන්වීමත්
සමඟමය.ෙම් අනුව උපරිමය වූ අර්හත්වය පතිෙව්ධ කළ අවස්ථාවතුළ පමණක් ෙනොව ඊට ෙපර
ෙසේඛ අවස්ථාවලදී පවා ඒ සඳහා උචිත චර්යා ආෙව්දන හා පජානන පැතිකඩවල් හිමිවී තිබූ බව
දැකගත හැකිවිය.ෙම් අනුව රහතන් වහන්ෙසේලා තුළ දැකිය හැකි සමාන වූ සංජානන හැකියාව ඊට
සමාන ෙසසු රහතන්වහන්ෙසේලාහටද ලැෙබ්.පුද්ගල ෙපෞරුෂය විවිධ වියහැක.175
ෙම් අනුව ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් පරමාර්ථය අර්හත්වය දක්වා පුද්ගල සංජානනය වර්ධනය
කිරීම බව පැහැදිලි ෙව්.පුද්ගල සංජානනය ෙමහිදී පබල හා පරමාදර්ශී අවස්ථාව කරා ළඟාෙව්.එය
ෙලෞකික සීමාව අතිකමණය කිරීමයි.ෙලෞකික නම් ෙලෝකයට අයත් සම්මුති හා පඥප්තිය.සිතකට
දැෙනන සියළු සංකල්ප,අදහස් හා ආකල්ප ෙලෞකික සීමාවතුළ පවතී.ෙලෞකික සීමාවතුළ රැඳීසිට
ෙකතරම් සංජානන හැකියාව සංවර්ධනය කළද,එය හුදු ෙලෞකික සීමාෙවන් බැහැරට ෙනොයයි.මුල්
ෙසෝතාපත්ති මාර්ගඵල සිත පළමුවරට ෙම් ෙලෞකික සීමාව අතිකමණය කිරීමට සමත්ෙව්.දෘෂ්ටිය
නිවැරදි හා සෘජුවීම පළමු මාර්ගඵල සිෙත්දී සිදුවනුෙය් එබැවිනි.බුදුරදුන්ෙග් පළමු ෙද්ශනාව ෙලස
සැලෙකන ධම්මචක්කපවත්වන සූතෙද්ශනාෙව්දී සිදුකරන ලද්ෙද් පස්වන මහණුන්හට ෙම් දෘෂ්ටි
33

34. පතිලාභය ලබාදීමයි.ඒ අනුව ෙබෞද්ධ ඉගැන්වීම්වල දක්නට ලැෙබන සුවිෙශේෂීතම ලක්ෂණය නම්
කිසිදු අන්තවාදී දෘෂ්ටියක් ෙසේවනය ෙනොකරනබවයි.එෙසේම සිය දෘෂ්ටිය නිවැරදි කරගැනීම මඟින්
ෙලෞකික සීමාෙවන් බැහැරවිය හැකිබව ෙමහිදී විද මානවූ පබලම ලක්ෂණය ෙලස දැක්විය හැක.
ෙලෝකෙය් ෙලෞකික සීමාෙව් රැඳී පවතින සියළුම දෘෂ්ටි පධාන අධානගාහී දෘෂ්ටි කඳවුරුෙදකක්
තුළ ෙගොනුකළ හැකිබව ෙපන්වා දී තිෙබ්.එනම් ශාස්වතවාදය හා උච්ෙඡ්දවාදය යන දෘෂ්ටි කඳවරු
ෙදකයි.ෙම් දෘෂ්ටි කඳවරු ෙදක බිහිවීමට සෑම පුද්ගලෙයකු තුළම විද මාන මමත්වය මුල්කරගත්
සක්කාය දෘෂ්ටිය ෙහේතුවන බව පැහැදිලි කර දී තිෙබ්.රූපස්කන්ධය හා සතර නාමස්කන්ධය යන
පස්වැදෑරුම් පංචස්කන්ධ ක්රියාකාරීත්වය තුළම ෙමකී මමත්වය මුල්බැසෙගන පවතී.ෙම් නිසා
එක් එක් ස්කන්ධ ෙකොටසක් පාසා සතර ආකාරයකට මමත්වය පහළෙව්.ෙමහි මමත්වය යම්
ස්කන්ධ ෙකොටසක් හා මුසුවී ඇතිවන කියාකාරීත්වය සක්කාය දෘෂ්ටි නමින් අර්ථදක්වා ඇත.ඒ
අනුව පංච ස්කන්ධෙය් එක් එක් ස්කන්ධ ෙකොටසක් ෙකෙරහිම සතර ආකාරයකට ඇතිවන
සක්කාය දෘෂ්ටිය නිසා සම්පූර්ණ සක්කාය දෘෂ්ටිය විසි වැදෑරුම් වශෙයන් බිහිවන බව ෙපන්වාදී
තිෙබ්.ෙලෞකිකසීමා මායිම ෙගොඩනැෙඟනුෙය් ෙම් සක්කායදෘෂ්ටිය නිසාය.ෙම් ෙහේතුව නිසා
සක්කායදෘෂ්ටිය ඉවත්කර ෙනොෙගන කවර කමයකට සිත දියුණුකළද ඒ දියුණුව හුෙදක් ෙලෞකික
සීමාවතුළම රැඳීපවතිනබව ෙබෞද්ධ අධ ාපන කමෙව්දෙයහිදී පැහැදිලිව ෙපන්වාදී ඇත.ෙම්
ෙහේතුව නිසා ෙබෞද්ධ අධ ාපනය තුළදී හැකි සෑම පයත්නයක්ම දරනුෙය් ෙම් සක්කාය දෘෂ්ටිය
පහාණය කිරීම මුලික කරෙගනය.ඒ බව පැහැදිලිවනුෙය් හිස ගිනි ගත් පුද්ගලෙයකු ෙසේ සක්කාය
දිට්ඨි පහාණය පිණිස වෑයම් කළයුතු බව බුදුරදුන් ෙපන්වා දී ඇති බැවිනි.ඒ නිසා එහි වැදගත්කම
අවිවාදිතය.176
සක්කාය දෘෂ්ටිය පහාණයවීම සමඟම ඒ සමඟ රැඳී පැවති තවත් දෘෂ්ටි ෙදකක්ද පහීනෙව්.
එනම් විචිකිච්ඡාව හා සීලබ්බත පරාමාසයයි.ෙම්වා සංෙයෝජන නමින් හැඳින්ෙව්.සසර හා සංෙයෝග
කර ෙලෞකිකත්වය තුළම සත්වයාෙග් සිත රඳා පැවැත්වීමට සමත්බැවින් ෙම් ධර්මතා සංෙයෝජන
නම් ෙව්.එෙසේම ෙමම ෙසසු සංෙයෝජන ධර්ම ෙදක ඇතිවනුෙය්ද සක්කාය දිට්ඨිය ෙක්න්දකරෙගන
බව පැහැදිලිය.ෙම් සීලබ්බත පරාමාසය නම් විමුක්තිය ලැබීමට නිසි පාෙයෝගික කමය ෙනොදැනීම
නිසා වැරදි අන්තවාද ෙසේවනය කිරීම බව පැහැදිලි කර දී ඇත.ඒ අනුව ශාස්වතවාදය ෙසේවනයකර
අත්තකිලමථානුෙයෝගයද, උච්ෙඡ්දවාදය ෙසේවනයකර කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගයද ඇතිවන අතර
ෙම්වා පුද්ගලයා සත ාවෙබෝධෙයන් දුරස්කරනබව ෙබෞද්ධ ඉගැන්වීමයි.177ආර්ය අෂ්ටාංගික
මාර්ග පතිපදාව ෙබෞද්ධ අධ ානෙය්දී මූලිකව වැදගත්වනුෙය් ෙමකී අන්තවාදී කමෙව්ද ෙදකින්
විමුක්ති මඟට පෙව්ශවිය ෙනොහැකි බැවිනි.එෙසේම ෙම් අන්තවාදී කමෙව්ද ෙදක අනුගමනෙයන්
නිර්වානය අවෙබෝධ කළ ෙනොහැක.ෙලෝකයතුළ ඇතිතාක් විවිධවූ ආගමික පතිපදාතුළ
ඉගැන්ෙවන කමෙව්ද ෙමකී අන්තවාද ෙදකට සංගහකළ හැක.ෙම් තත්වය අතීතෙය්දී පැවති
පධාන දෘෂ්ටිවාද62 ෙක්න්ද කරගත් ෙසසු සියදහස් ගණන් ලබ්ධීන්ට ෙමන්ම වර්තමානෙය්
පහළවිය හැකි ඕනෑම දෘෂ්ටිවාදීවූ ඉගැන්වීමකට ෙපොදු තත්වයක් බව සැලකිල්ලට ගත යුතුය.මිනිස්
මනස මධ ම පතිපදාෙවන් ඉවත් කර අන්තවාද ෙසේවනයට ෙයොමුකරවනුෙය් සත ාවෙබෝධය
නැති නිසා ඇතිවන අවිද ාව නිසාය.ඒ අවිද ාව දුරලා පළමුෙකොට ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය
ෙලොවට පකාශ කරනුෙය් බුදුවරෙයකු විසිනි. ෙසසු සංෙයෝජනය වන විචිකිච්ඡාව නම් බුදුරදුන්,
ධර්මය හා සංඝයා පිළිබඳ ඇතිවන සැකයයි.එම කරුණු පිළිබඳව හා පතිපත්ති මාර්ගය පිළිබඳ
සැකය උපදින්ෙන් ෙනොදන්නාකම නිසාය.භාවිතාව මඟින් සැකය නිරාකරණය ෙව්.ඒ අනුව
සක්කායදිට්ඨිය හා සීලබ්බත පරාමාසය යන සංෙයෝජන ධර්මතා දුරුවයාෙම්දී නිරායාසෙයන්ම
සැකයද දුරුවී යයි.ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගෙය් පෙයෝගිකබව එය වැඩීම තුළින් නිරායාසෙයන්
අවෙබෝධවීම නිසා තිවිධ රත්නය පිළිබඳ ඇති සැකය දුරුවී යයි.178
මින් පැහැදිලිවනුෙය් පළමු ආර්යභූමිය ෙවත පැමිණීෙම්දී බුදුදහෙම් සෑබෑ ස්වරූපය පිළිබඳ මනා
වැටහීමක් ඇතිවන බවයි.පළමු ආර්යභූමිය නම් ෙසෝතාපන්න අවස්ථාවයි.ෙම් තත්වය පත්වූ
අෙයකුට ඉතිරි ෙසසු මාර්ගඵල ලැබීම සඳහා කිසිෙවකුෙග් ගුරුහරුකමක් අවශ ෙනොෙව්.ඒතාක්ම
34

35. ගුරුවරෙයකුෙග් මඟෙපන්වීම ලැබිය යුතුය.ෙම් නිසා බුදුදහෙම් ගුරු ඇසුර ලැබීම සසුෙන් මුලිකව
ඇතිකරගත යුතු වැදගත් කරුණක් ෙලස සලකා තිෙබ්.ආධුනිකෙයකුට ගුරු ඇසුර ලැබීම හා ගුරු
සිසු භූමිකා කියාත්මක විය යුතු ආකාරය පිළිබඳව පවා බුදුහිමියන් පැහැදිලි කර දී තිෙබ්.ශික්ෂුසංඝ
පිරිස අනුකමිකව පුළුල්වන විට බුදුරදුන්ට පමණක් සෑම ආධුනිකෙයකුටම ගුරුහරුකම් ලබාදීමට
අසීරු විය.එබඳු අවස්ථාවලදී වැඩිහිටි ස්ථවිර භික්ෂුන් ඇසුරින් නවක භික්ෂූන්ට ගුරුහරුකම් ලැබීම
පිණිස කිසියම් කමෙව්දයක් පිළිෙයල වී තිෙබ්.බුදුසසුෙනහි නවක භික්ෂූන් හික්මවීම පිණිස සුදුසුවූ
කමෙව්දයක් ෙලස උපාධ ාය - සද්ධිවිහාරික හා ආචාර්ය - අන්ෙත්වාසික කමය පිළිෙයළවී තිෙබ්.
ෙමහි උපාධ ායවරයාෙග් ශිෂ යා සද්ධිවිහාරිකයාය.ආචාර්යවරයාෙග් ශිෂ යා අන්ෙත්වාසිකයාය.
වැරදි හා නිවැරදිබව පිළිබඳ සද්ධිවිහාරිකයාට හඳුන්වාෙදනුෙය් උපාධ ායවරයාය.ආචාර සමාචාර
ආදිෙය් අන්ෙත්වාසිකයා හික්මවනුෙය් ආචාර්යවරයාය.සද්ධිවිහාරිකයාට හා අන්ෙත්වාසිකයාට
උපාධ ායවරයා හා ආචාර්යවරයා මව් පිය ෙදපළ හා සමානය.පැවිදි දිවියට එළඹීෙම් අරමුණ නම්
දැනුම ලැබීම පමණක්ම ෙනොව පැවිදි ජීවිතය සාර්ථක කරගැනීම සඳහා අවශ අභ න්තර ගුණවත්
බවද ඇතිකරගැනීමයි.ෙම් අරමුණු ෙදක ඉටුකරගැනීම සඳහා ආචාර්ය හා උපාධ ාය ෙදපළක් නම්
කර තිෙබ්.ෙමහි සියුම් ෙවනස්කම් පැවති නමුදු ආචාර්ය උපාධ ාය යන්ෙනන් ගුරුභූමිකාව අදහස්
ෙව්. ෙම් උපාධ ාය හා සද්ධිවිහාරික සම්බන්ධතාව පිය පුතු සම්බන්ධතාව ෙමන් විය යුතුබව
දක්වා ඇත.ආචාර්ය අන්ෙත්වාසික සම්බන්ධතාවයද ෙම් අයුරින්ම විය යුතුබව දක්වා තිෙබ්. ගුරු
භූමිකාව මඟින් ශිෂ යාෙග් වැඩි දියුණුව ඇතිකිරීම බලාෙපොෙරොත්තුෙව්.ගුරුවරයාෙග් මූලික
කාර්ය යභාරය නම් අවවාදයත් අනුශාසනයත් ශිෂ යාට ලබාදීමයි.අවවාදය නම් යම් වරදකට
කිරීමට ෙපර ෙමය කරන්න ෙමය ෙනොකරන්න යැයි යනුෙවන් සිදුකරන පකාශයයි.යම්වරදක්
කිරීෙමන් පසු සිදුකරන පකාශය අනුශාසනයයි.එෙසේම යම්වරදක් කළවිට ෙහෝ කිරීමට ෙපර පළමු
පකාශය අවවාදයයි.එම පකාශය යළි යළි කීම අනුශානයයි.එෙසේම මුල්යුගෙය්දී ආචාර්ය
උපාධ ාය තනතුර සඳහා අර්හත් පුද්ගලෙයකු විය යුතුවිය.නැතෙහොත් ෙසේඛ පතිපදාවට පැමිණි
පුද්ගලෙයකු වියයුතු විය.ශිෂ යන්ව සීල,සමාධි,පඥා,විමුක්ති,විමුක්ති ඥාන දර්ශන ආදි කරුෙණහි
හික්ම වීමට හැකි පුද්ගලයා ආචාර්ය උපාධ ාය වීමට සුදුසු බව ෙපන්වා දී තිෙබ්.179
බුදුදහෙම් ෙපන්වා ෙදන පතිපදාව ඉතා ගැඹුරුය.එය යම් පුද්ගලෙයකුට තනිව පිළිපැදීමට
දුෂ්කරය. මුල්කාලෙය් භික්ෂු සමාජයට පෙව්ශවූ අයට නම් බුදුන්වහන්ෙසේම ආචාර්ය
උපාධ ාත්වය දැරූ ෙසේක. 180 නමුදු කල්යාෙම්දී භික්ෂු සමාජය ගණනින් අධිකවත්ම බුදුන්
වහන්ෙසේට පමණක් තනිව එය කළ ෙනොහැකිවිය.181ඒ නිසා ව ක්ත පතිබල සම්පන්න පරිණත
භික්ෂූන් වහන්ෙසේ නමක් මඟින් ෙම් ආචාර්ය උපාධ ාය තනතුර දරමින් නවක භික්ෂූන් හික්මවීමට
කටයුතු සලස්වා තිෙබ්.ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් සුවිෙශේෂීත්වය වන්ෙන් පුද්ගල වටිනාකමට
මූලිකත්ව පිරිනැමීමයි. ෙම් අනුව හුෙදක් අන්ධ විශ්වාසය ෙපරදැරිව ෙනොව ස්වයං පත ක්ෂය
අනුව වැරදි නිවැරදි බව වටහාෙගන ඒ අනුව කියාකළයුතුබව දක්වාතිෙබ්. 182 ෙසේඛ යනු
හික්මවීමයි. අෙසේඛ යනු හික්මී අවසන්වූ බවයි.ෙසෝතාපත්ති මාර්ගෙය් සිට අර්හත්ව මාර්ගය දක්වා
ආර්ය භූමියට පත්ව සිටින පුද්ගලයන් සත්ෙදනා අෙසේඛ ෙසේ දැක්ෙව්.එෙසේම අවසාන ආර්ය භුමිය
වන අර්හත්ව ඵලයට පත්වූ ආර්යන්වහන්ෙසේ තව දුරටත් කිසි අයුරකින් හික්මවීමක් අවශ
ෙනොවන පුද්ගලෙයකි.එනිසා රහතන් වහන්ෙසේ අෙසේඛ නමින් දක්වා ඇත.ආර්ය මාර්ගෙය්
හික්මවීම යනු සංජානනය සංවර්ධනය කිරීමට මඟෙපන්වීමයි.183විදසුන් වැඩීම යනුෙවන් දක්වා
ඇත්ෙත් එයයි.විදර්ශනා භාවනා වැඩීෙම්දී සිදුවනුෙය් කමානූකූල අයුරින් පුද්ගල මනෙසේ සංජානන
හැකියාව උපරීම මට්ටමකට පත්කිරීමයි.සාමාන ෙයන් පුහුදුන් පුද්ගලෙයකුෙග් මනෙසේ සංජානන
හැකියාව ඇත්ෙත් ඉතා පහළ මට්ටමකය.ඒ නිසා පුහුදුන් පුද්ගලයා සංජානනය කරගනුෙය් ඇත්ත
ඇති හැටියට ෙනොෙව්.සත ය විකෘතිකර සංජානන කිරීම පුහුදුන් පුද්ගලයාෙග් ලක්ෂණයයි.පුහුදුන්
පුද්ගලයාෙග් සංජානනය ලණු කැබැල්ල නෙයකු ෙලස දැකීමක් හා සමානය. ලණු කැබැල්ෙල්
කිසිවක් නැතත්,එය නෙයකු ෙලස වරදවා සංජානනය කිරීම නිසා බිය,ආෙව්ගය, තැතිගැන්ම ඇති
ෙව්. ෙම්වා ඉතා ක්ෂණිකව ඇතිෙව්.එෙසේම ෙම්වා සෘණාත්මක අභිෙපේරණයි.එයින් අභිෙපේරිත
පුද්ගලයා පජානන, ආෙව්දන හා චර්යා වශෙයන් කිසියම් ෙවනස්වීමට ලක්ෙව්.ෙවනස් වීම
35

36. සංස්කරණය කිරීමයි.සංඛාර ස්කන්ධෙයන් අදහස්වනුෙය් ෙම් ෙවනස්වීමයි.නයායැයි ලණුවට බිය
වූ පුද්ගලයාෙග් සිතතුළ ඇතිවූ නයා පිළිබඳ ආකල්ප සමූහය පජානනයි.බියවීම ආෙව්දනයයි.
බියවී එතැනින් පළායෑම චර්යාවයි.නැති ෙදයක් ඇතිෙසේ වරදවා වටහාගැනීම නිසා විශාල කියාවක්
කායික, වාචසික,මානසික යන ෙතඅංශෙයන්ම සිදුවිය.නැති ෙදයක් ඇති ෙලස වරදවා ගැනීම නිසා
පුද්ගලයා සසර සැරි සැරීමට ෙහේතුවන්ෙන්ද ෙම් කමයටමය.184
ෙබෞද්ධඅධ ාපනය මඟින් සසරදුක් පහීණ කිරීම කළයුතුබව ෙපන්වා ඇත්ෙත්ද යෙථෝක්ත
කමෙව්දයට අනුවය.එනම් සත්ව පුද්ගලාදී වශෙයන් වරදවා ගනුලබන සංජානනය නිසා මම ෙවමි
යැයි වැටහීමක් ඇතිෙව්.එය වැරදි සංජානනයකි.ෙම් වැරදි සංජානනය නිසා පජානන,ආෙව්දන හා
චර්යා පැතිකඩවල වරදවා වටහාගැනීම රාශියක් එක්විටම සිදුෙව්.මම ෙවමැයි පංචස්කන්ධය තුළම
ෙමකී මමත්වය දැකීම පජානන විකෘතියයි.සුව,දුක් හා උෙපක්ෂා වශෙයන් විඳීම් සියල්ල ගහණය
කිරීම නිසා ආශාව හා තණ්හාව ඇතිවීම ආෙව්දන විකෘතියයි.ඊට අනුකූලව හැසිරීම චර්යාෙව් ඇති
විකෘතියයි.අවිද ාව යන සාවද සංජානනය නිසාම කය,වචන හා සිත මඟින් අරමුණු සංස්කරණය
වී හටගනී.ෙලෞකික සීමාව තුළ සිත්පහළවනුෙය් ෙම් අනුවය.ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය්දී ෙම් අවිද ාව
ඇතිවීමට ෙහේතුව හා එය නැතිකරගන්නා කමය පහදා ෙද්.ඒඅනුව කියාකළවිට අවිද ාව පහීනෙව්.
විදර්ශනා භාවනාව මඟින් කමිකව සිදුකරන්ෙන් ෙම් අවිද ාව පහීන කරන නිවැරදි කමෙව්දය ඉතා
ගැඹුරු ෙලස පාෙයෝගිකව භාවිතා කිරීමයි.ෙලෞකික සීමා අතිකමණයකර ෙලෝෙකෝත්තර මට්ටමට
සිත වර්ධනය වන්ෙන් විදර්ශනා භාවනාව මඟිනි.විදර්ශනා භාවනාෙව්දී විශුද්ධි සතක් මඟින් සිත
ක්රමිකව විෙශෝධන කියාවළියකට ලක්ෙකෙර්.විශුද්ධි යැයි එම විශුද්ධි සත නම්වන්ෙන්ද
එනිසාය. ඒ විශුද්ධි සත නම් සීල විශුද්ධිය, චිත්ත විශුද්ධිය, දිටිඨි විශුද්ධිය, කංඛාවිතරණ විශුද්ධිය,
මග්ගා මග්ග ඥාණ දස්සන විශුද්ධිය, පටිපදා ඥාණදස්සන විශුද්ධිය හා ඥාණ දස්සන විශුද්ධිය
ෙලස හැඳින්ෙව්. පළමු විශුද්ධිෙය් පටන් අවසාන විශුද්ධිය දක්වා කමානූකූලව සංජානන පැතිකඩ
විෙශෝධනයවීමට ලක්කිරීම විදර්ශනා භාවනා වැඩීෙම්දී සිදුෙව්.විදර්ශනා භාවනාව නිසි පරිදි
සිදුෙව්දැයි වටහාගැනීම සඳහා ඇති ෙහොඳම කමය නම් සිය සිෙතහි සංජානන පැතිකෙඩ් ඇතිවී
ඇති දියුණුව ෙකතරම්දැයි වටහාගැනීමයි.185ඉඳුරන් මඟින් ලබන අරමුණුවලට මුළා ෙනොවී
යථාභූත ඥාණදස්සනය ඇතිව දැකිය හැකි නම් එය නිවැරදි මඟයි.විදර්ශනා භාවනාව
දියුණුෙවමින් ගැඹුරට යනවිට ෙනොමඟයාම් ඇති වීමට විවිධ ෙහේතු ඉදිරිපත්ෙව්.භාවනාෙව්
දියුණුවම ඒ සඳහා ඇතැම්විට ෙහේතු විය හැක.මන්ද සිතට ගැඹුරු වැටහීම් ඇතිවනවිට සිත
එකඟවනවිට හා සමාධිගතවනවිට පහසුෙවන් ඒ කිසියම් ෙදයක් අල්ලාෙගන යළිත් සාවද
සංජානනය වැඩීෙගන යාහැකි බැවිනි. ෙහොඳම කමය නම් විදර්ශනාව යම් තරමකට දියුණුවන විට
තිලක්ෂණය ඒ සමඟ වැඩීමයි.භාවනාව නිසා ඇතිවූ විවිධ උපක්ෙල්ශ ධර්ම පවා අනිත ය,දුක්ඛය
හා අනත්ත ස්වභාවය අනුව සලකා ෙනොඇලීම දියුණුකළ යුතුය.ෙමකී ෙනොඇල්ම ෙහවත්
ඇලීෙමන් මිදීම වැඩීම නිසා සිත අෙලන, බැෙඳන වින්දනීයවූ ස්වභාවයන්ෙගන් හැකිතාක් ඉවත්ව
යළි භාවනා අරමුණටම ළඟාවීමට එය උපකාරී ෙව්.වරින් වර භාවනාෙව්දී ගැටළු තැන් ඇතිවූ විට
එය විමසා සැක දුරුකරගැනීම සඳහා සුදුසු ආචාර්යවරෙයකු සිටීම වඩා පහසුවකි. සුදුසු ආචාර්ය
වරෙයකු ෙසොයාගැනීමට අපහසුයැයි භාවනා ෙනොකර සිටීමට වඩා ෙකෙසේ ෙහෝ එම අඩුපාඩුව
සම්පූර්ණකර ගන්නාෙතක් භාවනාව වැඩීම ෙයෝග ය.ෙබෞද්ධ අධ ාපන කමය උපනිෂද්
ඉගැන්වීම්වල ෙමන් ගුරුවරයා ළඟටම වී ලබාගත යුතුමවූ ගුරුමුෂ්ටි ඇති ඉගැන්වීමක් ෙනොෙව්.එය
සියළු විඤ්ඤු පුරිස සෑම ෙදනාටම එක හා සමානව විවෘතය.186
2.6.සංජානනය හා සමය
සමය සංස්කෘතියට අයත් එක් පැතිකඩකි.සමය මානව සමාජයතුළ අනුකමිකව දියුණුවට
පත්වූ මානව ආකල්ප පද්ධතියකි.ෙම් මානව ආකල්ප මිනිස් ශිෂ්ටාචාරය දියුණුවීමට සාෙප්ක්ෂකව
අනුකමෙයන් සංවර්ධනයට පත්වී තිෙබ්.මුලදී ස්වභාව ධර්මෙය් පැවති යම් යම් ස්වභාවික ලක්ෂණ
36

37. වටහාගැනීමට මානවයා අසමත්වීම නිසා ඒ ෙකෙරහි බිය,සැක,කුතුහලය මුසු ආකල්පයක් සහිතව
කටයුතු කිරීමට ෙයොමුවී ඇත.පසුව මිනිස් ශිෂ්ටාචාරය සංවර්ධනය ෙවත්ම මානවයාතුළ පැවති ෙම්
බිය,සැක,කුතුහලය මුසු ආකල්ප සංසිඳවාගැනීමට අවශ විය.ස්වභාවික ෙලෝකෙය් ඇතිවන ගින්දර
වැස්ස,අකුණු ගැසීම්,භූ චලන බඳු තත්ව වටහාගැනීමට ෙමන්ම ඒවා ෙකෙරහි ඇති බිය සංසිඳවීමට
විවිධ අර්ථකථන ලබාදීම මුලින්ම ඇතිවිය.මානවයා තමා අවට පරිසරෙය් සිදුවන විවිධ ස්වභාවික
සංසිද්ධි වටහාගැනීමට තැත් කිරීම ආගමික සංකල්ප බිහිවීෙම් මූලිකම පදනම විය.ෙමම ස්වභාවික
සංසිද්ධි සිදුවන ආකාරය නිවැරදිව අර්ථකථනය කිරීමට පුරාණ මානව සමාජය අසමත්විය.ඒ නිසා
ඔවුන් ඒවාට ලබාදුන් අර්ථවිගහද ගුප්ත,මිථ ාස්වරූප ඉසිලීය.ෙලොව බිහිවූ මුල්ම ආගමික සංකල්ප
වල හැඩය බහුල ෙලස ගුප්ත,මිථ ා ස්වරූප ඉසිලීමට ෙමය එක් ෙහේතුවක් විය.විද ාත්මක ආකල්ප
නිවැරදිව වටහාගැනීමට ෙනොහැකිවීම නිසා ඒවා සියල්ල කිසියම් අදෘෂ මාන බලෙව්ගයකට පවරා
ඒ ෙකෙරහි බියමුසු ආකල්පයකින් කටයුතු කිරීමට ඔවුහු ෙපළඹුනාහ.ෙම් බිය නිසා ඒවා අවෙබෝධ
කරගැනීමට උත්සුක ෙනොවී එය කිසියම් අදෘෂ මාන බලෙව්ගයකට පවරාදී නිශ්ශබ්දවීමට හුරුවී
ඇත.ෙම් අදෘශ මාන බලෙව්ගය සතුටට පත්කර සිය පැවැත්ම නිරුපදිතව පවත්වාගැනීම සඳහාම
පුරාණ ෙගෝතික ජනතාව විවිධ අභිචාර විධිවලට ෙයොමුවී තිෙබ්.ෙම් අභිචාර විධි ඉතාමත් පාථමික
ස්වරූපයක් ඉසිලීය.පසුව කල්යාෙම්දී ෙමකී අභිචාරවිධි කමෙයන් සංවර්ධනය පත්විය.අදෘෂ මාන
බලෙව්ග ෙද්වත්වයට නංවා ඇදහීමට පාතවිය.ෙම් අනුව එකී ෙද්වත්වය සතුටට පත්කරවීම පිණිස
අභිචාර විධි පවත්වනු ලැබිණ.ෙමහිදී පරමාර්ථය වූෙය් ෙද්වත්වය සතුටට පත්කිරීම මඟින් තමාෙග්
පැවැත්ම තහවුරු කරගැනීමයි.සමෙය් මූලික ආකෘතිය ෙමවැනි දළ ස්වරූපයකින් සංවර්ධනය
විය.187
පසුව කල්යාෙම්දී ෙද්ව සංකල්ප විවිධ අයුරින් සංවර්ධනය පත්විය.ෙද්වත්වය පිදීම සඳහා
ස්ෙතෝත,යාඥා,ශ්ෙලෝක නිර්මාණය විය.එෙසේම පුදපූජාදිය සඳහා ආහාර,පාන හා ෙවනත් දව ගනු
ලැබිණ.ගින්න ෙද්වත්වය කරා පැමිණීමට මාර්ගය ෙලස අර්ථකථනය විය.ෙම් අනුව අග්නිය පිදීම
මඟින් ෙද්වත්වය පමුදිත කිරීම අෙප්ක්ෂාව විය.ෙද්ව සංකල්පය අනුකමිකව ඒක ෙද්වවාදී අදහස්
වලින් බහුෙද්වවාදය කරා ව ාප්ත විය.ෙම් අනුව විශ්වය මවා පාලනය කරනුලබන එක් ෙදවිෙයකු
ෙවනුවට ස්වභාව ධර්මෙය් විවිධ කියාකාරකම් ෙවනුෙවන් ෙවන්වූ විවිධ ෙදවිවරු බිහිවිය.ෙම් අයද
විවිධ මට්ටම් තරාතිරම්වලින් යුතුවිය.මානව ෙලෝකෙය් මිනිසුන් අතර දක්නට ලැෙබන උස්මිටිකම්
ආදිය ෙද්වත්වයට පවරා දී තිබිණ.මානව සමාජෙය් රජු ෙහෝ ෙගෝතික නායකයා පධානියා ෙලස
සැලකින.සමය සංකල්පය අනුකමෙයන් වර්ධනයවී පැමිෙණද්දී මානව සමාජය ෙගෝතික අවදිෙය්
සිට රාජාණ්ඩු අවස්ථාව දක්වා විකාශය ෙවමින් පැවතිබවද ෙමහිදී සැලකිල්ලට ගත යුතුය.ඒ නිසා
ෙද්ව සංකල්පය මානව ස්වරූපෙයන් නිරූපණය වීෙම්දී මානව සමාජෙය් පධානියා වූ රජුෙග් ඇති
ඉසුරුමත් ස්වරූපයට අනුව එකී ෙදවියා රෙජකුෙග් බාහිර හැඩතලවලට අනුකූලව නිරූපණය විය.
ෙම් අනුව ඇඳුම් පැළඳුම්,සමාජ තත්වය,කතාබහ,හැසිරීම,පාලන බලතල,වත්කම් ආදිය රෙජකුෙග්
ස්වරූපෙයන් නිරූපිත විය.ඒ අනුව මුලින්ම විශ්වය මවා පාලනය කරනුලබන සර්වබලධාරී ෙදවියා
සෑම අයුරකින්ම බාහිර හැඩතල අනුව මානව සමාජෙය් රෙජකුට හිමි බලතල අනුව නිරූපණයකර
දැක්වීම සිදුවිය.සමාජ විකාශයට සමගාමීව මානව සමාජෙය් සිතුම්පැතුම් ෙවනස්ෙවද්දී ෙදවියාෙග්
බාහිර ස්වරූපයද ඊට අනුරූපවම විකාශයට පත්විය.ෙම් අනුව රජාණ්ඩු ෙමන්ම සමූහාණ්ඩු පාලන
කම අත්දකින මානව සමාජය ෙද්ව සංකල්පයද ඒකෙද්වවාදෙය් සිට බහුෙද්වවාදය කරාද,බහුෙද්ව
වාදෙය් සිට ඒකෙද්වවාදය කරාද මානව සමාජයට සමරූපීව වරින් වර විතැන්විය.ෙපරදිග අවරදිග
ෙද්ව සංකල්පවල විකාශෙය් සුළු සුළු විවිධතා දක්නට තිබුණද ෙපොදුෙව් එහි ගැබ්වූ සමාන ලක්ෂණ
ඇතිවීමට ෙහේතු වූෙය් සමාජ ආකල්පවල ඇතිවූ ෙමබඳු ෙවනස්කම්ය.188
මුලදී මානවයා ස්වභාවික පරිසරෙය් පැවති විවිධ ස්වභාවික සිදුවීම් නිවැරදි ෙසේ සංජානන
කරගත ෙනොහැකිවූෙය් ඊට අදාළ ආකල්ප ඔවුන් සතුව ෙනොතිබූ බැවිනි.ඔවුන්ෙග් අධ ාපනය ඉතා
පාථමික මට්ටෙම් විය.හුෙදක් ෛදනික දිවිපැවැත්ම ෙගනයාමට සරිලන උපකරණ භාවිතාකිරීමට
දැනගැනීම පමණක් ඔවුන්ට වැදගත්විය.ඒ නිසා ඔවුන්ෙග් දැනීම එබඳු සුළු උපකරණ භාවිතාකිරීම
37

38. සඳහා පමාණවත්වූ ඉෙගනීමකි.ස්වභාවිකව පරිසරෙය් ලැව්ගිනි ඉෙබ් ඇතිවූ විට ඉන් බියපත් වීමට
හා එවැනි ෙද් අදෘෂ මාන බලෙව්ගයක් නිසා ඇතිවූ ෙද්වල් ෙලස සැලකීය.එබඳු ස්වභාවික සිදුවීම්
නිවැරදිව වටහාගැනීමට ඒවා සිදුවන ආකාරය පිළිබඳ විද ානූකූල අවෙබෝධයක් ලබාතිබිය යුතුය.
හුෙදක් ඉන්දියන් මඟින් විවිධ අරමුණු ලැබූ පමණින් ඒවා සිදුවන්ෙන් ෙකෙසේදැයි ෙනොවැටෙහේ.ඊට
ෙහේතුව එබඳු සිදුවීමක කියාකාරීත්වය අවෙබෝධකරගැනීමට ඒවා ෙමෙසේ සිදුවන්ෙන්යැයි දැනසිටිය
යුතුය.ෙනොදන්නා ෙද් ගුප්ත පැතිකඩ ෙදසට තල්ලුකරදැමීමට ආදී කාලීන මානව සමාජයට සිදුවී
තිබුෙන් ඔවුන්ෙග් ෙභෞතික දැනුම ස්වභාවික සංසිද්ධි නිවැරදිව අර්ථකථනය කරගැනීම තරම් එදා
දියුණු මට්ටමක ෙනොපැවතී බැවිනි.ඒ නිසා එදා පැවති ආගෙම් පාථමික හැඩය වූ ඇදහිලිවල ගැබ්ව
තිබුෙණ් බහුල වශෙයන් ගුප්ත අංශයට වැඩි නැඹුරුතාවයක් දැක්වූ කරුණුවීම ස්වභාවිකය.කරුණු
නිසි අයුරින් ෙත්රුම්ගැනීමට ෙනොහැකිවීෙම් අඩුපාඩුව ඔවුන් පියවාගත්ෙත් ඒ රික්තය ගූඪඇදහිලි
විශ්වාසවලින් පුරවමිනි.ෙම් නිසා මානව පරිණාමෙය් ෙනොදියුණු යුගවලදී පැවති ජන ඇදහිලි බහුල
ෙලස මිථ ා විශ්වාස අභිචාර විධිවලින් ආකූලව පැවතින.කමානූකූලව මානව සමාජය පරිණාමයවී
දියුණු ෙවද්දී මානව දිවි ෙපෙවත හා සබැඳී ෙබොෙහෝ ස්වභාවික සංසිද්ධීන් ඉතා නිවැරදිව ගහණය
කරගත හැකි පමණට මිනිස් දැනුම, ආකල්ප හා කුසලතා සංවර්ධනය විය.නූතන විද ාව,තාක්ෂණ
දැනුම හා කාර්මික කරණෙයන් මානවයා ලබන විශාල සංවර්ධනය සාෙප්ක්ෂව මුල්කාලීනව ඇති
වී පැවති ෙබොෙහෝ දුර්මත මිනිසුන් ෙකෙරන් පහව යන්නට විය.ෙභෞතික දැනුම දියුණුවීමත් සමඟ
සෑම ෙදයකටම නිවැරදි ෙහේතු සාධක දැන ගැනීමට හැකිවිය.ෙම් නිසා මුල්කාලීන මානව සමාජය
තුළ පැවති මිථ ා මතවාද,ආකල්ප වලට තව දුරටත් මානවයාතුළ රැඳීමට අවකාශ මඳවිය.189
විද ාත්මක චින්තනය සංවර්ධනයවීමත් සමඟ මුල්කාලීන මානවයාට වඩා තාර්කිකව සිය
සිතීෙම් හැකියාව වර්ධනය කරගැනීමට මිනිසුන් ෙයොමුවිය.නූතන විද ාව ජීවිතෙය් සෑම අංශයකම
පැවති මිථ ාව දුරුකර හැරීමට සමත්විය.ෙම් නිසා ආගම, සමාජයීය ආකල්ප, සිතුම් පැතුම් ආදීෙද්
සියල්ල කාලානූරූපව ෙවනස්විය.මුල්කාලීනව මානවයා ඉතා තදින් ෙද්වවාදී ආකල්පවලට ෙසේම
ෙනොෙපෙනන අදෘෂ මාන බලෙව්ගවල පාලනයට වුවමනාවටත් වඩා ගැතිව සිටී බවට පුරාවිද ා
සාධක හමුවී තිෙබ්.මානව සංජානනය තාර්කික දැනුම සමඟ දියුණුවත්ම තවදුරටත් මානවයා හට
අදෘෂ මාන බලෙව්ගවල පිහිට ලැබීමට වුවමනා ෙනොවීය.නූතන ෛවද විද ාෙව් දියුණුව නිසාම
විවිධ අසාධ ෙරෝග සඳහා ඖෂධවර්ග ෙසොයා ගැනිනි.ෙසෞඛ පහසුකම් වැඩිදියුණුවිය.ෙම් නිසාම
මුල්කාලීනව මානවයා ආගමින් ඉටුකරවාගැනීමට බලාෙපොෙරොත්තුවු ෙබොෙහෝ කටයුතු කිසිදු අංශු
මාතයක අඩුපාඩුවක් නැතිව නූතන විද ාව මඟින් ඉටුකරගැනීමට හැකි විය.ෙම් නිසා අද සමාජය
තුළ ෙවෙසන මානවයාට සමය මඟින් ඉටුකරවාගත යුතු ෙදයක් නැති තරමට විද ාව මිනිසුන් හට
සමීප වී තිෙබ්.සමය අද මානව සමාජය ෙවතින් කමෙයන් දුරස්වයාමට පබල ෙහේතුවක්වී ඇත්ෙත්ද
ෙම් කරුණයි.මානවයින් සමය සංකල්පෙයන් බලාෙපොෙරොත්තුවූ කරුණු විද ාෙව් මහිමෙයන් ඉටු
කරවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇති බැවින් තව දුරටත් ෙම් සමාජෙය් සමයට පැවැත්මක් නැතිවන
තරමට එය මානවයා ෙවතින් දුරස්ව තිෙබ්.පුරාණෙය් සමයට තිබූ ස්ථානය ෙම්වන විට විද ාව
විසින් හිමි කරෙගන තිෙබ්.ෙම් ෙහේතුව නිසා නූතන සමාජෙය් විද ාවද එක්තරා සමයක් ෙලස
සැලකිය හැකිබවට සමාජ විඥ ාඥයින් විසින් පවසන අදහෙසේ අර්ථය එයයි.නමුදු ෙමහි කිසියම්
විෙශේෂත්වයක් ඇත.එනම් සමාජෙයන් පතික්ෙෂේපවී යනු ඇත්ෙත් ෙද්වවාදී හා අදෂ මාන බලෙව්ග
ෙක්න්දකරගත් සමය සංකල්ප පමණි.ෙම් සමාජ කමයතුළදී වුවද යම්කිසි සමයකට විද ාත්මකවූ
චින්තන රටාවක් ඇත්ෙත් නම් එබඳු සමය සංකල්පවලට නූතන සමාජෙය්ද පැවැත්මක් ඇත.ෙමය
බුදුදහම සම්බන්ධෙයන් පමණක් වලංගුවන කරුණක්බව මනාව පැහැදිලිෙව්.මන්ද බුදුදහෙම් දැක්
ෙවන විදර්ශනා කමෙව්දය ෙවනත් කිසිදු සමය සංකල්පයක ෙනොදැක්ෙවන බුද්ධි ෙගෝචර දැක්මක්
වන බැවිනි.ෙම් නිසා නුතන සමාජය විද ා හා තාක්ෂණික දැනුම අතින් ෙකතරම් දියුණුවුවද එය
බුදුදහමට තර්ජනයක් ෙනොවනබව සැලකිය හැකිය.බුදුදහම මඟින් ඉදිරිපත්කරනුෙය් හුෙදක් අන්ධ
විශ්වාස අවිචාර පූර්වකව පිළිගැනීම ෙනොෙව්.යමක් තමාටම පත ක්ෂවීම අනුව දහෙම් පාෙයෝගික
බව අත්දැකිය හැකිවීම බුදුදහමින් අනුදත් සුවිෙශේෂී දර්ශන සම්පත්තිෙය් පමුඛ ලක්ෂණයයි.190
38

39. ෙලෝකෙය් සමය ආකල්ප ව ාප්තවීෙම් ඉතිහාසය ඉතා දුර ඈත අතීත කාලවකවානු කරා
විහිෙද්.එබඳු සමය ආකල්ප ව ාප්තියක් අධ යනය කිරීෙම් අවශ තාවයක් එය සංක්ෂිප්ත ෙසේ
දැක්වීෙම්දී පැණ ෙනොනඟී.එබැවින් භාරතීය සාමයික ඉතිහාසය පමණක් සැලකීම ෙමහිදී වඩාත්ම
උචිතබව ෙපනී යයි.භාරතීය සමාජයතුළ මුල්බැස ගත් විවිධ සාමයික දෘෂ්ටි දහස් ගණනක් එකල
විය.මින් පැහැදිලිවනුෙය් වඩා නිවැරදි සංජානන පැතිකඩක් ගැබ්වූ සමයක අවශ තාව ජනතාව
අතර තිබූ බවයි.ෙම් නිසා නිවැරදි යැයි වැටහුනු යම්කිසි දාර්ශනික ආකල්ප ෙව් නම් ඒවා සමය
සංකල්ප ෙලස සලකා අනුගමනය කිරීමට උත්සුකවූ බව පැහැදිලිෙව්.ෙම්වා අතරින් පධානත්වය
ඉසිලූ කිසියම් දාර්ශනික හරයක් ගැබ්ව පැවති දෘෂ්ටි 62 පමණ තිබූ බව බහ්මජාල සූතය අනුව
පැහැදිලිෙව්.ෙම් දෘෂ්ටි 62 පධාන දෘෂ්ටි බල කඳවුරු ෙදකකට අයත්විය. ෙම්බල කඳවුරු ෙදක නම්
ශාස්වත හා උච්ෙඡ්ද දෘෂ්ටි වශෙයනි.ඉන් ශාස්වත දෘෂ්ටිය අත්තකිලමථානුෙයෝගය යටතටද,
උච්ෙඡ්ද දෘෂ්ටිය කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගය යටතට පතිපදා වශෙයන් අයත්විය.එකම ෙබෙහවින්ම
පබලව පැවති බාහ්මණ සම්පදාය අයත්වූෙය් මින් ශාස්වතවාදී දෘෂ්ටියටය.එකල භාරතීය සමාජයට
බාහ්මණ සම්පදාෙයන් පබල බලපෑමක් එල්ල වී තිබිණ.සියළුම සමාජ සංස්ථා බාහ්මණ ඉගැන්වීම්
වලට අනුව පාලනය කරනු ලැබිණ.ෙම් බාහ්මණ අධිකාරය සමාජෙය් සියළුම සමාජ සංස්ථාවන්හි
කියාකාරීත්වය දැඩිව සියතටෙගන පාලනය කිරීම නිසා සමාජය දැඩිව පීඩනයකට නතුව
තිබිණ.191
බාහ්මණ සම්පදාය සිය ඒකාධිකාරී ලක්ෂණ මඟින් සමාජය පාලනය කරනුලැබුෙව්
ෙවනස් සමය සංකල්පයකට කිසිෙසේත් සමාජෙය් නැඟී සිටිය ෙනොහැකි ෙලස සමාජෙය් නිදහස්
ආකල්ප දැඩිවම මර්දනය කරවමිනි.කුඩාකළ සිට ඉගැන්වීම් කටයුතුවල ආධිපත දරමින් මානව
සිතැඟී සිය පැවැත්ම සඳහා ෙයෝග ෙලසට සකස්කිරීම බාහ්මණයින් අතින් සිදුවිය.ෙම් නිසා සෑම
ෙදනාම බාහ්මණ ආකල්ප නිවැරදි යැයි සංජානනය කළහ.රජු හා නිලධාරී ෙපළැන්තියද කිසිවක්
කළ ෙනොහැකි ෙලසට බාහ්මණ බලයට යටවී තිබිණ.රජු විසින් රාජ ය පාලනය කරන ලද්ෙද්
බාහ්මණ පූජකයින්ෙග් අවවාද අනුශාසනා පරිදිය.කුලෙභ්දය,සමාජ පංතිය,කරන රැකියා අනුව
මානව සමාජය වර්ගීකරණය කිරීම වැනි අතිශයින්ම ෙනොමනා ඉගැන්වීම් රැසක් සමාජය පුරාම
ව ාප්තව පැවතිෙය් බාහ්මණ පූජක ෙපළැන්තිෙය් වුවමනාව පරිදිය.බ්රාහ්මණයින් සමාජෙය්
ෙමකී අයුරින් ආධිපත ය පතුරුවාෙගන වාසය කරද්දී ක්ෂතිය වංශෙයන් ඊට එෙරහිව ආකල්ප
මතුවිය. බාහ්මණ ඉගැන්වීම්හි අන්තර්ගත දැඩි අධිකාරිවාදී බව පියෙනොකළ නිහස් මතධාරීහු ඊට
විකල්ප කණ්ඩායමක් ෙලස සංවිධානයවී සිය ඉගැන්වීම් භාරතය පුරාම ව ාප්ත කිරීමට කටයුතු
කළහ.එකී කණ්ඩායම නම්වී තිබුෙණ් ශමණ සම්පදාය යන නමිනි.සැබවින්ම ශමණ සම්පදාය
භාරතෙය් බිහි වන්ෙන් බාහ්මණ ඉගැන්වීම් විෙව්චනය කරමින් එයට එෙරහිව දියත්වූ විකල්ප
සමය සම්පදායක් වශෙයනි.ෙම් ශමණ සම්පදාෙය් කැපී ෙපනුනු ආගමික ශාස්තෘවරුන් සය
ෙදෙනකු විය.ඔවුහු ෂට් ශාස්තෘවරුන් වශෙයන් එකල භාරත සමාජය පුරා ජනපිය විය.ෂට්
ශාස්තෘවරුන්ෙග් ඉගැන්වීම් ඉතා සීඝෙයන් භාරත සමාජය පුරා ජනපියවීමට බාහ්මණ ආධිපත ය
නිසා සමාජය අධික පීඩාවට පත්ව පැවතීම පබල ෙහේතුවක් විය.ෙම් නිසා පීඩාවට පත්ව සිටි බහුතර
ජනතාවෙග් හඬබවට පත්ව තිබුෙණ් ශමණ සම්පදාෙය් ඉගැන්වීම්ය.නමුදු ශමණ සම්පදාෙය්
ඉගැන්වීම් එක අයුරක් ෙනොවීය.192
ශමණ සම්පදායට අයත් වඩා ජනපිය ශාස්තෘවරයා ෙලස සැලකනු ලැබුෙව් නිගණ්ඨ නාථ
පුත්තයි.ඔහුෙග් ඉගැන්වීම් ෙක්න්දෙකොටෙගන ෛජන සමය පචලිත විය.ෛජන සමය බුදුදහමෙසේ
කර්මවාදී ඉගැන්වීම් අන්තර්ගත දහමකි.ඒ නිසා ආචාර විද ාත්මක පක්ෂෙයන් බුදුදහම පමණටම
සර්ව සම්පූර්ණ නැති වුවද යම් පමාණයකට සදාචාරාත්මක ශික්ෂණයක් ෛජන සමෙය්ද අඩංගුව
පැවතින.ෛජනයින්ෙග් ශික්ෂණ පිළිෙවත චතුයාම සංවරයයි.එනම් වර්තමානෙය්දී කර්ම බිහිවීම
වැළකීම,ඇල්දිය පානෙයන් වැළකීම,පවින් වැළකීම,පව්ෙසෝදා හැරීම,පව් ස්පර්ශ කරමින් අවසන්
කිරීම යන කරුණුයි.ෙමහිදී ඉගැන්වූ සදාචාර ශික්ෂණය අත්තකිලමථානුෙයෝගී පිළිෙවකි.ඉතා දැඩි
ෙලස සිරරට දුක්දීෙම් කමෙව්දයකින් ෙමකී අත්තකිලමථානුෙයෝගී පිළිෙවත සකස්ව පැවතිනි.එහි
39

40. ශික්ෂාපද පහක් ඉදිරිපත්ව තිබිණ.එනම් සතුන් ෙනොමැරීම,ෙහොරකම් ෙනොකිරීම,කාමෙයන් ෙවන්වී
විසීම,ඇත්ත කීම,ෙලෞකික සම්පත් දුරුකිරීම යන්නයි.ෛජන ඉගැන්වීම්වල පධාන සංකල්ප පහක්
දැක්ෙව්.එනම් පරම අවිහිංසාවාදය,කර්මවාදය,ස ාද්වාදය,ආත්මවාදය,සත්තාවාදය යනුයි.එෙසේම
ෛජන මහාවීර සිය ස ාද්වාදය ස්ථර සතක් මඟින් පකාශයට පත්කර තිෙබ්.ඒ නිසා එය සප්තභංගී
න ාය යැයි හැඳින්ෙව්.කිසියම් පස්තුතයක් පිළිබඳ දාර්ශනික නිගමනයකට එළඹීෙමන් වැළකීෙම්
කමෙව්දයක් ෙමහිදි භාවිතා කර තිෙබ්.පත ක්ෂ දැනුම ඇති කරගන්නා ෙතක් හැකිතාක් නිවැරදිව
සංජානනය කිරීම පිණිස අධානගාහී ෙනොවී සිටීම ඉතා වැදගත්ය.මනස ඕනෑම කරුණක් ෙකෙරහි
අධානගාහීවනුෙය් පක්ෂාතීබව නිසාය.ෙම් නිසා ඒකාන්ත විනිශ්චයන්ට එළඹීම හැකිතාක් ෙනොකර
සිටීමට උත්සාහ ගැනීෙම් පිළිෙවතක් ෙම් තුළින් පකාශයට පත්ෙව්.193
ෛජනයින්ෙග් සත්තාවාදයනම් පරිවර්තනශීලී ෙලොව පවතින අපරිවර්තනශීලී ස්වභාවයන්
සතක් පිළිබඳව සිදුකරන පැහැදිලි කිරීමයි.ඒවා නම් ජීව,අජීව,ආශව,බන්ධ,සංවර,නිර්ජර,ෙමොක්ෂ
යන සතයි.ෙම්වා ෙලෝකෙය් ෙවනස්ෙනොවන තත්වය ෙලස ෛජන දහෙම් දැක්ෙව්.ෛජන කර්මය
කාය දණ්ඩ, වචී දණ්ඩ හා මෙනෝදණ්ඩ ෙලස දණ්ඩතයකින් ෙපන්වාදී තිෙබ්.194මින් වඩා වැදගත්
වන බව දක්වා ඇත්ෙත් කාය දණ්ඩයයි.බුදුදහම කියාවට ෙච්තනාෙව් වැදගත්බව පවසා තිබුණද
ෛජන දහෙම් කාය දණ්ඩයට පමුඛත්වය හිමිවීම නිසා ෛජනයින් ෙච්තනාෙව් වැදගත්කම
ෙනොදැන සිටි බව පැහැදිලිෙව්.ෛජන දහෙම් කාය දණ්ඩය කර්මයට පධානවන බව සැලකූ බැවින්
කයට දුක්දීම පධානෙකොට සැලකින.කයට දුක්දීෙමන්ම විමුක්තිය ෙහවත් ෙක්වලත්වයට පත්විය
හැකි බව එහිදී දක්වා තිබිණ.ෛජනයින් වඩා වැදගත්ෙකොට සලකා ඇත්ෙත් පසිඳුරන් මඟින්
ලබන සංජානනයයි. සංජානනය පාලනය කිරීෙමන් සම්පූර්ණ සංජානන විෙශෝධය කළහැකිබව
ඔවුන්ෙග් මතයයි.195
සංජය ෙබල්ලට්ඨිපුත්ත ෙසසු ෂට් ශාස්තෘවරුන් අතරින් අෙඥයවාදී,සංශයවාදී ස්ථාවරයක්
ඇසුරු කළ අෙයකි.ෙම් දාර්ශනික ස්ථාවරය අමරාවික්ෙඛ්පවාදය ෙලස හැඳින්ෙව්.ආෙඳකු ෙමන්
ලිස්සා යන බව එහි අදහසයි.සංජය ෙබල්ලට්ඨිපුත්තෙග් ස ාත්වාදය පංච නිෙශේධනාත්මකය.ඉන්
අදහස්වනුෙය් පස් වැදෑරුම් නිෙශේධනතුළින් ඕනෑම දාර්ශනික පස්තුතයක් විගහකළ බවයි.ෙමහිදී
සංජානනය හැකිතාක් නිවැරදිව පවත්වාගැනීෙම් උපායක් වශෙයන් ෙමකී කමෙව්දය භාවිතා කර
තිෙබන බව ෙපනී යයි ෙම් න ාය යමක් අධානගාහීව සංජානනය කිරීෙමන් වැළකීමට භාවිතාකළ
හැකි පෙයෝජනවත් වූ න ායකි.එනම් යෙමකු සත ාවෙබෝධයට පැමිෙණන ෙතක් කිසිදු දෘෂ්ටි
ගහණයක වුවද සිරවී සිටීම සත ාවෙබෝධය බාධාවකි.එබැවින් එබඳුවූ අවස්ථාවක හුෙදක් දෘෂ්ටි
ගහණෙයන් වැලකීම පිණිසම ෙම් අමරාවික්ෙඛ්පවාදය පෙයෝජනවත් වියහැකි වුවද එහි ෙබොෙහෝ
අඩුපාඩු තිෙබ්.මන්ද එබඳු සැක මුසු ස්ථාවරයක විසීම නිසා කිසිදු අවස්ථාවකදී පරමාර්ථ සත ය
අවෙබෝධයට පැමිණීමට අවකාශයක් ෙනොලැබීමයි.හුෙදක් ෙනොදන්නා කරුණුවලින් ගැලවීයාමට
පමණක් අමරාවිෙක්‍ෂේපවාදය වැදගත්ය.බහ්මජාල සූතෙය්දී අමරාවික්ෙඛ්පවාදය ඇසුරුකිරීමට ඇති
ෙහේතු සතරක් දැක්ෙව්.එනම් යම් කරුණක් පිළිබඳ පූර්ණ සංජානනයක් කිරීමට අවකාශ ෙනොමැති
විට, නිශ්චිත නිගමනයට පැමිණීම අසම්පූර්ණ සත යක් තහවුරුවීමට ෙහේතුවක්වන බැවින් ඒගැන
සලකා ස්ථිර නිගමනයකට ෙනොඑළඹිය හැක.එෙසේම නිවැරදිව ෙහේතු පත පකාශ කිරීමට අසමත්
බැවින් ස්ථිර නිගමනයකට ෙනොඑළඹිය හැක.අනුන්ෙග් පශ්නකිරීම්,වාදවිවාදියට මුහුණදීෙම් බිය
නිසා ස්ථිර නිගමනයකට ෙනොඑළඹිය හැක.එෙමන්ම හුදු අනවෙබෝධය නිසාම ස්ථිර නිගමනයකට
ෙනොඑළඹිය හැක.ෙම් කරුණු සතරින් හුදු අනෙබෝධය නිසා ස්ථිර නිගමනයකට ෙනොඑළඹීම හැර
ෙසසු දාර්ශනික ස්ථාවර දරණුෙය් කිසියම් අවස්ථාවක පූර්ණ අවෙබෝධයකට පැමිණීෙම්දී මුහුණපෑ
හැකි බාධක හැකිතාක් අවම කරගනු රිසිෙයන්බව පැහැදිලිෙව්.යම් දාර්ශනික කරුණක් තාර්කික
ස්ථාවර පහකින් පශ්න කිරීම පුරාණ භාරතෙය් පැවති එක් සංජානන කමෙව්දයකි.එකල පැවතියාවූ
දාර්ශනික පෙබෝධය මත සියළු ආගමික ශාස්තෘවරුන් හා දාර්ශනිකයින් ෙවත ඉදිරිපත්වූ නිශ්චිතවූ
පශ්නමාලාවක් තිබිණ.ෙම්පශ්න මාළාව සකස්වී ඇත්ෙත් ෙමෙලොව,පරෙලොව,ඕපපාතික සත්වෙයෝ
කර්මඵල විපාක,විමුක්තියට පත් පුද්ගලයා පිළිබඳ ආදී වශෙයන් පශ්න 16කිනි.බුදුරදුන්ට ඉදිරිපත්
40

41. වූ අව ාකෘත පශ්නවලට අයත් පශ්න දහයද ෙමකී පශ්න 16කින් සමන්විත පශ්න මාලාවට අයත්ව
තිබිණ.සංජාය ෙබල්ලට්ඨිපුත්ත අජාසත් රජුට පකාශකරනුෙය් තමාෙග් පංචනිෙශේධන කමෙව්දය
මඟින් ඉහතකී දාර්ශනික පශ්නමාලාවට සාර්ථකව මුහුණදියහැකි බවයි.196
එෙසේම පංචනිෙශේධන කමෙව්දය ඔස්ෙසේ වාග්වික්ෙෂේපයට පැමිණීම ඊට විසඳුමෙලස දක්වා
තිෙබ්.ෙම්පශ්න මාලාවට ඇතුළත් ගැටළු එදා භාරතීය දාර්ශනිකයින්ෙග් අවධානයට,වාදවිවාදාදිය
පිණිස ෙහේතුවූ දැඩි මතෙභ්දාත්මක කරුණුය.ෙම්වාට නිශ්චිත ෙහේතු දැක්වීම අනිවාර්යෙයන්ම වාද
විවාදාදියට ෙහේතුවිය හැකි කරුණකි.වාදවිවාදාදිය සත ාවෙබෝධය ලැබීමට ෙහේතුවක් ෙනොෙව්.එම
නිසා ෙම් තත්වය හමුෙව් වාග්වික්ෙෂේපයට පැමිණීමද එක් අතකින් සහනයකි.එබැවින් සංජයෙග් ඒ
අමරවික්ෙඛ්පවාදයද දාර්ශනික අතින් වැදගත්ය.ෙම් පශ්නමාලාව බුදුරදුන් ෙවත ඉදිරිපත්වීෙම්දී ඒ
පශ්නවලින් ෙමෙලොව,පරෙලොව,ඕපපාතික සත්වයින්,කර්මඵල විපාක ආදී කරුණුවලට නිශ්චිතව
පිළිතුරු ලබාදී තිෙබන බව පැහැදිලිව ෙපනී යයි.දශ අව ාකෘත පශ්න ෙලස සලකා බුදුරදුන් විසඳුම්
සපයා නැත්ෙත් විමුක්තියට පත් පුද්ගලයා පිලිබඳ ඇසූ පශ්නවලට බව ෙපෙන්.එයට පිලිතුරු ලබා
ෙනොදීමට ෙහේතුව එබඳු පශ්නවලම පවතින වරදක් නිසාය.මන්ද එබඳු පශ්න ඇතිවනුෙය් සාවද වූ
සංජානනය නිසාවීමයි.විමුක්තියට පත්වූ අෙයකුට තව දුරටත් සත්ව පුද්ගල පඥප්තියක් පිලිබඳව
ගැටළුවක් ඇතිෙනොෙව්.හුෙදක් සක්කාය දිට්ඨිය පහීණවීමත් සමඟම සක්කායදිට්ඨිය නිසා ඇතිවන
එබඳු ගැටළු ඉෙබ්ම නැතිවී යයි.සක්කාය දිට්ඨිය ඇති අෙයකුට එය කිසිෙසේත් වචනෙයන් පහදාදිය
ෙනොහැක.එබැවින් එබඳු අවස්ථාවකදී නිහඬව මුනිවත රැකීම වඩාත් උචිත යැයි බුදුරදුන් කල්පනා
කළා වීමට ඉඩතිෙබ්.බුදුරදුන්ෙග් නිහඬ පිළිෙවත සත ය ෙනොදැනීම නිසා ඇතිවන්නක් ෙනොෙව්.
පකුධකච්චායන ෂට්ශාස්තෘවරුන් අතරින් සප්තකායවාදිෙයකු ෙලස දැක්ෙව්.ෙමොහු පඨවි,
ආෙපෝ,ෙතෙජෝ,වාෙයෝ,සුඛ,දුක්ඛ,ජීව යන පදාර්ථ සතින් ජීවිෙයකු නිර්මාණයවී ඇතිබව පැවසීය.
එක්තරා අයුරකින් ෙම් පදාර්ථ පරමාර්ථ ධර්ම සතක් ෙලසද දැක්වියහැක.ෙලෝකය විචිතවත් ෙලස
නිර්මාණයවී ඇත්ෙත් ෙම්පදාර්ථ සෙතහි එක්තැන්වීම නිසාබව එහි කියෙව්.කියාව,කියාඵලය,ෙපොදු
සදාචාරය, පුද්ගල වගකීම ෙමම ඉගැන්වීම අනුව මුළුමනින්ම පතික්ෙෂේපවී යයි.මන්ද තියුණුවූ
අවියකින් හිස සිඳ යෙමකුෙග් දිවි ෙතොරකිරීම යනු හුෙදක් සප්ත කාය අතරින් ආයුධය ගමන්කිරීම
පමණක්බව පැවෙසන බැවිනි.ෙමහි ෙච්තනාව පිළිබඳ පුද්ගල වගකීම මුළුමනින්ම බැහැරෙව්.එය
සමාජෙය් සදාචාර සම්පන්න හැසිරීමට බාධාවකි.උපනිෂද් දර්ශනෙයහි එකම පරමාර්ථ පදාර්ථයක්
ඉදිරිපත්වන අතර ඒ ෙවනුවට ෙමොහු පදාර්ථ බහුත්වයක් ඉදිරිපත් කරයි.සත්ව,පුද්ගල,ආත්ම සංඥා
බුදුහෙම් පරමාර්ථෙසේ ෙනොසලකනු ලබතත්,ෙහේතුඵල ධර්ම න ායට අනුව ෙලෝකෙය් සදාචාර
පැවැත්ම ආරක්ෂා කිරීම සඳහා කියා බද්ධ ෙච්තනාවට මුලිකත්වය පිරිනැමී තිෙබ්.සෑම කියාවක්ම
ෙච්තනාමූලිකය.ෙම් නිසා එබඳු පසුබිමකදී පුද්ගල වගකීමට, ෙච්තනාවට මූලිකත්වය පිරිනැෙමන
බැවින්ම සදාචාරයද සුරැෙක්.197
අජිතෙක්සසම්බලෙග් දාර්ශනික ස්ථාවරය උච්ෙච්දවාදී ස්වරූපයක් ගනී.චාර්වාක දර්ශනය
හා සමාන ෙභෞතිකවාදී චින්තනයක් ෙමහිදී ඉදිරිපත්ෙව්.එෙසේම ෙමොහු ෙභෞතිකවාදි,අකිරියවාදී වූ
දාර්ශනික පසුබිමක් නිෙයෝජනය කරයි.අජිතෙග් ෙම්දර්ශනය අනුව,දාන,යාගෙහෝම,ෙහොද නරක
කියා ආදීෙද්වල විපාක නැත,එෙසේම ෙදමව්පියන්,ඕපපාතික සත්වයින්,විමුක්තියට පත් පුද්ගලයින්
නැත ආදී වශෙයන් උග ෙභෞතිකවාදී අකිරියවාදී ස්ථාවරයක් දක්නට ලැෙබ්.පුද්ගලයා සතර මහා
භූතයන්ෙග් නිර්මිතයක් බව පැවසීම නිසා ෙමොහු ෙභෞතිකවාදිෙයකු ෙව්.කර්ම විපාක පතික්ෙෂේප
කිරීම නිසා අකිරියවාදිෙයකුෙව්.ෙමෙලොව පරෙලොව නැතිබව කීම නිසා උච්ෙඡ්දවාදිෙයකුෙව්.ෙම්
සෑම දාර්ශනික ස්ථාවරයක්ම බාහ්මණයින්ෙග් ෙද්වවාදී ස්ථාවරයට විරුද්ධව ඉදිරිපත්වූ ඒවා වන
නමුදු හුෙදක් විරුද්ධබව දැක්වීම පමණකින් ඒවා නතරවී තිෙබ්.බාහ්මණයින් යාගෙහෝම,යඥෙයන්
ෙගනගිය සතුන්මරා බිලිපූජා කිරීෙම් පාණඝාත අභිචාරවිධිවලට මින් විෙරෝධය දක්වා තිෙබ්.එෙසේ
වුවද විෙරෝධය අර්ථවත් නැත.සදාචාරාත්මක පිළිෙවතක් මින් ඉදිරිපත් කර නැති බැවිනි.බාහ්මණ
පූජකයින්ෙග් ශාස්වතවාදයට විරුද්ධව උච්ෙඡ්දවාදී ස්ථාවරයක් ෙමහිදී එල්ලවී තිෙබ්.බුදුදහම ෙම්
41

42. ස්ථර ෙදකම ඉවත දමා සදාචාර සම්පන්න මැදුම් පිළිෙවත තුලින් සදාචාර සම්පන්නවූ කමෙව්දයක්
හඳුන්වාදීමට කටයුතු කරතිෙබ්.198
මක්ඛලී ෙගෝසාලද හුෙදක් බ්රාහ්මණයින්ෙග් ශාස්වතවාදී පිළිෙවතට එෙරහිව
අකිරියවාදය, අෙහේතුකවාදය,සංසාර ශුද්ධිවාදය වැනි දාර්ශනික ස්ථාවරයක් ඉදිරිපත් කර තිෙබ්.ෙම්
අකිරියවාදය අෙහේතුක අප්පච්චයවාදය නමින් පසිද්ධය.මන්ද ඉන් සංජානනය කරගනුෙය් සත්වයා
ෙහේතුඵලයක් නැතිව පිරිසිදුබවට,අපිරිසිදුබවට පත්වියහැකි බවයි.ෙම් නිසා පුද්ගල
ස්වච්ඡන්දතාවය පතික්ෙෂේපවී යයි.ෙම්නිසා පුරුෂ බලය,පුරුෂ වීර්යය,පුරුෂ පරාකමය ඉවතට
තල්ලුවී යයි.ස්වච්ඡන්දතාව ඉවතට තල්ලුවී යෑම සමඟ නියතිසංගතිවාදය (Determinism)
බිහිෙව්.ෙමය නියතිසංගතිවාදයක් වන්ෙන් සසරගත කළයුතු නිශ්චිත කාලසීමාවක් දක්වා ඇති
බැවිනි.ඒ අනුව සත්ව ෙයෝනිවල 146600වරක් ද, සසර ගතයුතු කාලය කල්ප 84000ක්ද වනබව
දක්වා තිෙබ්.ශීලෙයන්,තපසින්,බඹසරින් දුරුකල යුතු ෙදයක් නැත.නිශ්චිත ආත්මභව
ඉකුත්වීෙමන් අනතුරුව සසර දුකින් නිදහස ලැබිය හැකිබවද ෙමහි පැහැදිලි ෙකෙර්.ෙම්
දර්ශනෙයන් දැඩි ෙලස සදාචාර දර්ශනය පතික්ෙෂේපවන නිසා බුදුරදුන් ඉතා පබලව ෙම් ආකල්ප
බැහැරකර තිෙබ්.මිනිසුන් විපතට ෙහලන ෙකමනක් ෙලස බුදුරදුන් ෙම් දර්ශනය හඳුන්වා
තිෙබ්.ෙමහිදී මිනිසුන් පුද්ගල වගකීම සදාචාරය ෙනොසලකා සංජානනය කිරීමට ෙපළඹිය හැකි
බැවින් සදාචාරාත්මක කියාවල උපෙයෝගීතාව අඩුවීමට ෙම් ආකල්ප ෙහේතුෙව්.199
පූරණ කස්සපෙග් මූලික දාර්ශනික ස්ථාවරය අකිරියවාදයයි.සියළු කියාවන්හි ෙහොඳ නරක
විනිශ්චය ෙම් දර්ශනෙයහි පතික්ෙෂේප කර තිෙබ්.200ෙමහිදී සදාචාරාත්මක පැවැත්ම පතික්ෙෂේප
වන බැවින් සමාජ පැවැත්ෙම්දී අනතුරුදායකද වියහැක.සම්මත ෙලෝක ව වහාරයට අනුව නරක
යැයි හඳුන්වනු ලබන සියළු කියා හා ෙහොඳ යැයි හඳුන්වන සියළු කියාවල කර්මඵල විපාක
මුළුමනින්ම ෙමහිදී පතික්ෙෂේප කර දක්වා ඇත.බාහ්මණ සමය ආකල්ප අනුව යාගය,යඥය හා
සතුන් මරා බිලි පූජා පැවැත්වීම ආදිය මඟින් ස්වර්ග ෙමෝක්ෂ සම්පත් බලාෙපොෙරොත්තු
වින.සැබවින්ම පාණ ඝාතය පාපයකි.නමුදු බාහ්මණසම්පදාය මඟින් උගන්වන ලද්ෙද් ෙම් පාපය
කර ඉන් විමුක්තිය ලැබීමටය. සදාචාර දර්ශනය අගය කළ අවංක බුද්ධිමතුන්ෙග් විෙරෝධය ෙමයට
එල්ලවින.ඔවුන්ෙග් අදහසවී තිබුෙණ් ෙමබඳු බිලිපූජාකර විමුක්තිය ලැබිය හැකි නම් ෙහොඳ නරක
යන සම්මුතිය පවත්වාගැනීම නිරර්ථක බවයි.සත වශෙයන්ම පුරණ කස්සපෙග් ෙමකී සමය
ආකල්පෙය් අදහස ෙමබඳු අදහස් නිසා එකල භාරතීය සමාජෙය් බාහ්මණ සම්පදායට විකල්ප
මතධාරීන් අතර ෙව්ගවත්ව ජනපියවීම පුදුමයක් ෙනොෙව්.කාලයක් තිස්ෙසේ වැරදි අදහස්
සංජානනයවීම නිවැරදි කිරීෙම් ව ාපාරයක් ෙලස ශමණ සම්පදායතුළ ෙමකී ෂට් ශාස්තෘවරුන්ෙග්
සමය ආකල්ප පමාණික කාර්යභාරයක් ඉටුකරනු ලැබුවද සදාචාර පක්ෂෙයන් අසම්පූර්ණ සමය
දර්ශන ඉදිරිපත්කළ බැවින් එතරම් සාර්ථක ෙනොවූ බව පැහැදිලිව ෙපෙනන්නට තිබිණ.භාරත
සමාජයට බුදුදහම ඉදිරිපත්වන්ෙන් සමය ආකල්පතුළ ඇතිව තිබූ ෙම්සදාචාර රික්තකය
සම්පූර්ණකිරීම සඳහාය.මන්ද බුදුදහම ෙසසු ෂට්ශාස්තෘවරුන්ෙග් සමය ආකල්ප ෙමන් හුෙදක්
බාහ්මණ සම්පදායට එෙරහිව සමය අදහස් පකාශ කිරීෙමන් පමණක් සෑහීමට පත්ෙනොවී සදාචාර
පක්ෂෙයන් සර්ව සම්පූර්ණ ජීවන සමය දර්ශනයක් ඉදිරිපත්කළ නිසා එදා භාරතීය සමාජය තුළ
ඉතාම ෙකටි කාලසීමාවක් තුළ බුදුදහම ෙව්ගවත්ව ව ාප්ත විය.ෙම් බව වඩාත් ෙහොඳින්ම තහවුරු
වන්ෙන් බුද්ධත්වය ලබා පළමු කාලසීමාවතුළදීම සමස්ත භාරතසමාජය පුරාම ෙව්ගවත්ව භික්ෂු
සංස්ථාව ෙගොඩනැඟීම හා ඒභික්ෂු සමාජය පාලනයකිරීම පිණිස ෛනතික ශික්ෂාමාලාවක්
පැණවීමට සිදුවීම තුළිනි.එෙසේම ඒ ෙබෞද්ධ පැවිදි සමාජය වටා උපාසක,උපාසිකා ආදී ගිහි පිරිසක්
ෙගොනුවීම ඇරඹින.ෙබෞද්ධ සිව්වනක් පිරිස අතරට බාහ්මණ සම්පදාය නිසා විවිධ අයුරින් පීඩනයට
ලක්වූ මානව පිරිස් ඒකරාශි වන්නට විය.බාහ්මණ,ක්ෂතිය,ෛවශ ,ශුද යන කුල සතෙර්ම මානව
පිරිස් ෙබෞද්ධ සම්පදාය වටා එක්ෙරොක්වන්නට වූෙය් එමඟින් ඉදිරිපත්කළ විරාගී දර්ශනය මිනිස්
හදවත් සදාචාරාත්මක ගුණ සුවඳින් ඔපවත් කරවන්නට හැකිවූ බැවිනි.201
42

43. 2.7.සංජානනය හා සාරධර්ම
මානවයා සිය සමාජ පසුබිම සම්මත ව වහාරය අනුව සංජානනය කරනබව සැලකියහැක.
ඉන්දීය සංජානනය මඟින් ලබාගන්නා අරමුණු අවෙබෝධ කරගැනීෙම්දී සම්මුතිය වැදගත්ය.ෙලෝක
යන ව වහාරය පවා ෙගොඩනැඟී ඇත්ෙත්ද සම්මුතියට අනුව බැවිනි.බුදුන් වහන්ෙසේ ෙලෝකය යැයි
දක්වා ඇත්ෙත් පුද්ගලයායි.ෙමහිදී පුද්ගලයා යනුෙවන් හැඳින්ෙවනුෙය් ඉන්දීය සංජානනයයි.එම
ඉන්දීය සංජානනය නිසා භවය, සසර ආදී වශෙයන් ගැෙනන සමස්ත පටිච්ච සමුප්පන්න ධර්මයම
ෙගොඩනැෙඟ්.එයට ෙහේතුව අවිද ාව හා තණ්හාවයි.අවිද ාව ෙමහි දෘෂ්ටි පාක්ෂික ධර්මතාව ෙලසද
තණ්හාව ආෙව්දන පාක්ෂික ධර්මතාව ෙලසද සැලකිය හැක.එකිෙනක පැටලැවුණු නූල් පන්දුවක්
පරිද්ෙදන් සෑම අතකින්ම පැටලී අග මුල නිසි ෙලස ෙසොයාගත ෙනොහැකි සසර පැවැත්ෙම් ෙහේතුව
බිහිවීමට අවිද ාව හා තෘෂ්ණාව ෙහේතුවන බව බුදුරදුන් විසින් ෙද්ශනාකරතිෙබ්.ඉන්දීය සංජානනය
පුද්ගලත්වෙයන් සැලකීෙම්දී අවිද ාව ඇතිෙව්.ෙමෝහය යනුෙවන් හැඳින්ෙවනුෙය්ද අවිද ාවයි.දළ
වශෙයන් සැලකීෙම්දී අවිද ාෙව් පධාන ස්ථර ෙදකක් තිෙබ්.ඉන් පළමු ස්ථරය නම් පංචඕරම්භාගීය
සංජෙයෝනය අයත් ෙකොටසයි.ෙදවන ස්ථරය නම් පංච උද්ධම්භාගීය සංෙයෝජන අයත් ෙකොටසයි.
පංච ඹ්රම්භාගීය සංෙයෝජන අතරින් අවිද ාෙව් මූලික හැඩය පංචස්කන්ධය තුළ එක් එක් ස්කන්ධ
ෙකොටසක් පාසා සතර අයුරකින් සම්පූර්ණෙයන් විසි අයුරකින් ඇතිවන සක්කායදිට්ඨිය තුළ අඩංගු
ෙව්.අවිද ාෙව් ද්විතීයික මට්ටම පංච උද්ධම්භාගීය සංෙයෝජනතුළ අස්මි මානෙය් හැඩයෙගනඇත.
ෙම්අනුව සක්කායදිට්ඨිය පහාණය කලද,මම ෙවමි යන අණු සහගත හැඟීම අස්මි මානය දුරුකරන
ෙතක්ම පුද්ගල චිත්ත සන්තානෙය් ෙනොසිඳී පවතී.ඉන්දීය සංජානනය ඇතිවීෙම්දී ඒ සමඟ මම යැයි
ඇතිවන සංඥාව සංජානනය කිරීම නිසා සක්කාය දිට්ඨියද අස්මි මානයද ඇතිෙව්.සක්කායදිට්ඨිය
පහාණය කිරීම යනුෙවන් හඳුන්වනුෙය් ඉන්දිය සංජානනෙය්දී මම ෙවමැයි යන ඕලාරික හැඟීමක්
පමණි.සක්කාය දිට්ඨිය පහාණය කලද,තව දුරටත් ඉන්දීය සංජානනෙය්දී මම ෙවමැයි යන සියුම්වූ
අණු සහගත හැඟීමක් ඉතිරිව තිෙබ්.එය අස්මි මානයයි.ෙම් අස්මි මානය දුරුව යන්ෙන් රහත්මාර්ග
ඵලය ලැබීෙම්දීය.රූප,ඵස්ස,ෙව්දනා,සංඛාර,විඥාන ස්කන්ධවල ඉතා සියුම්ව පුද්ගලත්වයක් බිහිවී
එය මම ෙලස දැකීම සාවද සංජානනයයි.ෙමය පටිච්ච සමුප්පාදෙය් අවිද ාව ෙලස හැඳින්ෙව්.202
පංචස්කන්ධය තුළින් ලබාගන්නා බාහිර ෙලෝකය පිළිබඳ අවෙබෝධය සමඟම ඉන්දීය රසය
වින්දනය ෙකෙර්.ෙම් අනුව ඇස,කණ,නාසය,සම,දිව හා මනසද,පංචස්කන්ධෙය් එක් එක් ස්කන්ධ
ෙකොටසක් පාසා බිහිවන සංජානනයද රස වින්දනය කිරීම නිසා ඒ ෙකෙරහි ෙලොල්බවක් ඇතිෙව්.
ෙමය තෘෂ්ණාවයි.ඉන්දීය සංජානනය ෙකෙරහි ෙලොල්කිරීමට ෙහේතුවනුෙය් එය වරදවා සංජානනය
කිරීම නිසා ඇතිවන සැබෑවටම ෙනොමැති මමත්වය පිළිබඳ හැඟීමයි.ෙම් නිසා තෘෂ්ණාව ඇතිවීමට
අවිද ාව ෙහේතුවන බව පැහැදිලිය.එෙසේම ෙකළවරක් නැතිව ඉන්දීය සංජානනය ෙකෙරහි ආශක්ත
වීම නිසා එය මම යනුෙවන් සැලකීමට ෙයොමුෙව්.ෙමය තෘෂ්ණාව නිසා අවිද ාව ඇතිවීමයි.ෙමබඳු
අවස්ථා ෙදකක් අවිද ාෙව් හා තෘෂ්ණාෙව් ඇත.එනම් එක් අවස්ථාවක අවිද ාව නිසා තෘෂ්ණාව හට
ගනී.එෙසේම අෙනක් අවස්ථාෙව් තෘෂ්ණාව නිසා අවිද ාව හටගනී.ෙම් නිසා පටිච්ච සමුප්පාදෙයහිදී
අවිද ාව හා තෘෂ්ණාව ඔවුෙනොවුන්ට ෙහේතුපත වනබව පැහැදිලි කරදී තිෙබ්.නූල් ෙබෝලයක අග
ෙකළවර නූල් ෙදකින් මුළු නූල්ෙබොලයම පැටලැවී ඇති පරිද්ෙදන් අවිද ාෙව් හා තෘෂ්ණාෙව් අගවූ
ෙහේතුපත ෙදක නිසා පටිච්ච පමුප්පාදෙය් ෙසසු ෙහේතුපත ධර්මතාවතාද ඇතිෙව්.එහි ෙකළවරක්
පෙව්ශමින් පැටලුම් හැරියෙහොත් ෙසසු ෙකළවරවල්ද ලිහාදැමිය හැක.ෙම් ෙහේතුව මත අවිද ාෙව්
හා තෘෂ්ණාෙව් ෙම් සබඳතාව නිවැරදිව වටහාෙගන සංජානනය පිරිසැකසුම් කරගත යුතුය.අවිද ාව
දුරුවීම දිට්ඨි විමුත්තිය ෙලසද,තෘෂ්ණාව දුරුවීම ෙච්ෙතෝවිමුක්තිය ෙලසද හඳුන්වා ඇත.සාවද ෙසේ
සංජානනය කිරීම නිසා අවිද ාව හා තෘෂ්ණාව හටගනී.ෙම් නිසාම අවිද ාව හා තෘෂ්ණාව දුරුකිරීම
උභෙතෝ විමුත්තිය ෙලස දක්වා ඇත.සියළු වැරදි ආකල්ප,හැඟීම්,චර්යා ඇතිවනුෙය් ෙමෙසේ වරදවා
සංජානනය කිරීම නිසාය.සංජානනය නිවැරදිකරගැනීම නිසා ෙකෙළස් ෙසේ හඳුන්වන සෘණාත්මක
අභිෙපේරණ යළි සිෙත් ඇති ෙනොෙව්.එවිට සිත අතිශය ගැඹුරු සංසිඳීමකට පත්ෙව්.ෙම් සංසිඳීම සිත
43

44. තුළ ඇතිවිය හැකි වූ උපරීම සදාචාරාත්මක මට්ටමයි.ෙබෞද්ධ දෘෂ්ටිෙකෝණය යටෙත් අර්ථදක්වන
බැවින් ෙමය පරම සාරධර්ම නිට්ඨාව ෙලස නම්කළ හැක.එය නිවන යන දාර්ශනික පස්තුතයයි.203
බ්ලූකයිම් නැමැති සමාජ විද ාඥයා විසින් සාරධර්ම අර්ථදක්වා ඇත්ෙත් සමාජ මැලියමක්
(Social Binder)ෙලසයි.මින් අදහස්වන්ෙන් මානව සමාජයතුළ ඒකාබද්ධතාව රඳාපවත්වා ගැනීම
විෂෙයහි සාරධර්මවල පවතින සැබෑම උපෙයෝගීතාවයි. සාරධර්ම යනු යම්කිසි මානව ෙකොටසකට
අනන වූ සම්මත ආකල්ප, හැඟීම් හා චර්යා සමූහයයි.ෙම් අනුව සාරධර්මවලට නිශ්චිත සීමාවක්
තිෙබ්.ෙම් නිසා සාරධර්ම අර්ථකථනය කළ හැක්ෙක් එකී සීමාව තුළ පමණි.ෙම් අනුව ෙබෞද්ධ
සාරධර්ම ෙවනත් සමයක සාරධර්ම වලට වඩා ෙවනස් ෙව්.එෙසේම ෙබෞද්ධ සංස්කෘතිය සතු
සාරධර්ම ෙවනත් සංස්කෘතියකවූ සාරධර්මවලට වඩා ෙවනස්ය.ඇතැම් අවස්ථාවලදී සම්මත
මානව පිරිසක් සතුවූ සාරධර්ම ෙකෙනකුෙග් හෘද ශාක්ෂියට එෙරහිව යන අවස්ථාද එළඹිය හැක.
සති පූජාව හින්දූන්ෙග් සාරධර්මයකි.එහිදී සැමියා මියයාෙමන් පසුව බිරිඳ සැමියා ආදාහනය කරන
චිතකයට පැන දිවි ෙතොරකරගත යුතුය.යම් ස්තියක් කැමැත්ත මත ෙම් චාරිතය ඉටු ෙනොකළෙහොත්
ඇයව බලහත්කාරෙයන් ඔසවා ගිනි ඇවිෙලන චිතකයට දමා මරාදමනු ලැෙබ්.ෙම් කියාව හින්දු
සංස්කෘතිය අනුව සාරධර්මයක් වුවද හෘද ශාක්ෂියට එකඟ විය හැකි ෙදයක් ෙනොෙව්.ෙම් කියාව
යහපත් යැයි සම්මතව ඇත්ෙත් හින්දු සංස්කෘතික සීමාව යටෙත් පමණි.ඒ සීමාෙවන් බැහැර එය
තවත් එක් මනුෂ ඝාතන අපරාධයක් පමණි.යම්කිසි සීමාවක්තුළ සාරධර්මයක් ෙලස සැලෙකන
ආකල්ප,හැඟීම් හා චර්යා තවත් සීමාවක්තුළ එෙසේ ෙනොසැලෙකන බව පැහැදිලිය.මීට ෙහේතුව එක්
සීමාවක්තුළ ඇතිවූ සම්මතයට වඩා ෙවනත් සීමාවක්තුළ සම්මතය ෙවනස්විය හැකි බැවිනි.ඒ නිසා
සාරධර්ම කිසියම් නිශ්චිත සීමාවකට සාෙප්ක්ෂකය.එම සාෙප්ක්ෂ සීමාව ඉත්මවූ විට සාරධර්ම
වලට වියුක්තවූ පැවැත්මක් නැත.ඕනෑම සාරධර්මයක් සම්බන්ධෙයන් ෙම් කරුණ සත යකි.ෙම්
ෙහේතුව නිසා සාරධර්මවල ලක්ෂණ කීපයක් දැකගත හැක.එනම් තවත් කරුණකට සාෙප්ක්ෂබව
හා යම්කිසි සීමාවකට යටත්බවයි.204
නමුදු සාරධර්මවල පවතින ෙමකී ලක්ෂණවලට ෙවනස් ඇතැම් මානව ආකල්ප,හැගීම් හා
චර්යාද තිෙබ්.ෙම්වා සෑම මානව පිරිසකටම ෙපොදුය.එබඳු ආකල්ප,හැඟීම් හා චර්යාවලට සදාචාරය
යැයි පැවෙසේ.සදාචරය සාරධර්ම ෙමන් සාෙප්ක්ෂ ෙනොෙව්.එය කිසියම් නිශ්චිත මානව පිරිසකෙග්
සම්මතයට සීමාවූවක් ෙනොෙව්.එහි සමස්ත විශ්වයටම ස්වභාවයක් දැකගත හැක.හෘද ශාක්ෂිය ෙසේ
හැඳින්ෙවනුෙය් එබඳු ෙද්ය.නමුදු හැමවිටදීම හෘද ශාක්ෂිය වුවද සදාචාරයට අනුගත ෙනොවිය හැකි
බව වටහාගැනීම වැදගත්ය.මන්ද අධ ාපන මෙනෝවිද ාව අනුව හෘද ශාක්ෂිය වුවද ඉගැන්වීම අනුව
සකස් කළහැකිබව ෙසොයාෙගන ඇති බැවිනි.මානවයා කුඩාකළ සිට වයසින් වැෙඩද්දී ලබන විවිධ
අත්දැකීම් වලට අනුරූපව එම පුද්ගලයාෙග් හෘද ශාක්ෂියද සකස්වන බව මෙනෝවිද ාඥයින් විසින්
ෙසොයාෙගන ඇති බැවිනි.ෙම් අනුව සදාචාරය යනු හෘද ශාක්ෂිය ෙලස පැහැදිලිකළද සෑම විටකදීම
ඒ පකාශය මුළුමනින්ම සත ෙනොවියහැකි බව දැන සිටීම වැදගත්ය.සදාචාරය අර්ථ දැක්වියහැකි
තවත් කමයක් ඇත.එනම් සාරධර්මවල පවතින විවිධ සීමාමායිම් ඉවත්කළ විට එය සදාචාරයබවට
පත්ෙව්.ෙම් නිසා සීමාමායිම් ඉවත්කරන ලද සදාචාරය සාරධර්ම වනබව වටහාගැනීම වැදගත්ය.ඒ
නිසා විශ්ව සම්මත සාරධර්ම පිළිබඳ වර්තමාන මානව සමාජය තුළ පුළුල් කතිකාවතක් සිදුෙවමින්
පවතී.කිසිදු සමය,සංස්කෘතික සම්පදායක සීමාවකට යටත් ෙනොවූ පුළුල් සීමාරහිත වටාපිටාවකින්
සමන්විත සාරධර්ම බිහිකළ හැකිද යන්න පිලිබඳ ෙම් අවධානය ෙයොමුවී තිෙබ්.සදාචාරය සියළුවිට
ෙපොදුබවකින් යුක්තය.එහි පුද්ගල කණ්ඩායම්,ආකල්ප ආදියට සැලකිල්ලක් ෙනොදක්වයි.සාරධර්ම
වල ෙමබඳු ෙවනස්කම ඇතිකිරීම මඟින් යම්කිසි සාරධර්ම ෙකොටසක් සදාචාරය බවට පරිවර්තනය
කළහැකි බවට පිලිෙගන තිෙබ්.නිදසුනක් වශෙයන් බුදුදහෙම් පංචශීල පතිපදාව ෙබෞද්ධ සාරධර්ම
වලට අයත්ය.නමුදු එහි අන්තර්ගතවනුෙය් හුෙදක් බුදුදහමට සුවිෙශේෂී සාරධර්ම පමණක් ෙනොෙව්.
සාමාන ෙයන් මනුෂ සදාචාරය ගරු කරන ඕනෑම මනුෂ ෙයකුට උචිත සාරධර්ම පංචශීලයතුළ
ගැබ්වී ඇත.ෙම්නිසා පංචශීල පතිපදාව මනුෂ සදාචාරය මූර්තිමත් කරන්නක් ෙලස සැලකිය
හැක.205
44

45. ෙම් අනුව ඇතැම් සාරධර්ම සදාචාරයටද අයත්බව පැහැදිලිෙව්.සෑම සදාචාර ධර්මතාවක්ම
අනිවාර්යෙයන් සාරධර්ම ෙනොෙව්.පාණඝාතෙයන් වැළකීම සදාචාරය ධර්මතාවයකි.එබඳු සදාචාර
ධර්මතාවයක් සාරධර්මයක් ෙලස සැලෙකන්ෙන් සීමිත මානව පිරිස් අතර පමණක්බව පැහැදිලිය.
මන්ද ඇතැම් සමය ආකල්ප අනුව මනුෂ ඝාතනය ෙනොවන පාණඝාතය ඇතැම් අවස්ථාව අනුමත
කර ඇති බැවිනි.ඇතැම් අවස්ථාවලදී එය විමුක්තිගාමී පතිපදාවට පවා සම්බන්ධ කරඇති අන්දමද
දැකගත හැක.යාගෙහෝම,යඥය,බිලිපූජා වැනි අභිචාරවිධි පැවැත්වීෙම්දී ඇතැම් සමයවල පාණඝාත
සිදුකිරීම අනුමත කරතිෙබ්.නමුදු එය සදාචාරය විෙරෝධීය.ඒවාෙය් වරද දැක සාරධර්ම නමින් එබඳු
සදාචාර විෙරෝධී ෙද් සිදුකිරීමට එෙරහිවූ විකල්ප අදහස් දරණ ආගමික කණ්ඩායම් සාරධර්ම අර්ථ
විරහිත ෙදයක්බව කීමට පවා අතිධාවනකාරීවූ බව සමය ඉතිහාසය අනුව පැහැදිලිෙව්.උච්ෙච්දවාදී
හා ෙභෞතිකවාදී සමය ආකල්ප බිහිවූෙය්ද උග ශාස්වතවාදීවූ සදාචාර විෙරෝධී සමය ආකල්පවලට
එෙරහිව යෑමට ඇති එකම කමය එය බව අවංකව විශ්වාස කළ බැවිනි.නමුදු එෙසේ සදාචාර විෙරෝධී
ශාස්වත සමය ආකල්පවලට විරුද්ධවීම පමණක් එහි අරමුණ වූ බැවින් නිවැරදි සදාචාර සම්පන්න
පතිපදාවක් එබඳු සමය ආකල්පවලින් ඉදිරිපත් ෙනොවින.උච්ෙඡ්දවාදී හා ෙභෞතිකවාදී ආකල්පවල
පධාන පරමාර්ථය කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගී පිළිෙවත ෙවතට මානව සමාජය තල්ලුකිරීම ෙනොෙව්.
නමුදු උච්ෙඡ්දවාදී හා ෙභෞතිකවාදී ආකල්ප කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගී පිළිෙවතට උචිත වටාපිටාවක්
ෙගොඩනැඟීමට එමඟින් යම් දායකත්වයක් සපයන්ෙන් යැයි යන අදහස පතික්ෙෂේප කළ
ෙනොහැක.206
ශාස්වතවාදී සම්පදාය නිසා සංජානනයතුළ ෙගොඩනැෙඟනුෙය් අත්තකිලමථානුෙයෝගයයි.
ෙමහිදී පංච ඉන්දීය හා පංචස්කන්ධය නිසා හටගැෙනන සංජානන මම යැයි වරදවා දෘෂ්ටිවශෙයන්
දැකීම ශාස්වතවාදී ආකල්ප ෙගොඩනැඟීමට ඉවහල්ෙව්.ශාස්වතවාදී දෘෂ්ටි බහුලව ඇතිවනුෙය් සිත
ෙක්න්දකරගත් සංජානන ආත්මයක් ; සාරයක් වශෙයන් සලකනු ලබන්නන්ටය.ෙම් සංජානනයට
ගැතිවූ අයට පළමු රූපාවචර ධ ානෙය් සිට ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන අරූපාවචරවූ ධාන
සිත වූ අෂ්ටසමාපත්තිය දක්වා ෙලෞකික ධ ාන ඉපදවිය හැක.නමුදු ෙකතරම් ඉහලට ධ ාන වැඩූව
ද ෙම් සෑම ධ ාන සිතකම ශාස්වතවාදී දෘෂ්ටිය සැඟවී ඇත.ෙමොවුහු සිත උසස්කර සලකන බැවින්
සිරුරට දුක්දීෙමන් සිත පාලනය කළහැකි යැයි සිතති.ෙම්දෘෂ්ටිෙය් පදනම කායික ෙව්දනාව මඟින්
මානසික මට්ටම උසස්කළ හැකි යැයි එකල භාරතීය සමාජෙය් ඉතාම තදින් මුල්බැස ෙගන පැවති
ආචීර්ණ කල්පික විශ්වාසයයි.විමුක්තිය සදාචාරයට ඇති එකම මඟ ෙම් බව එකල භාරත සමාජෙය්
විසූ සෑම දාර්ශනිකෙයකුම විශ්වාස කළබව අත්තකිලමථානුෙයෝගයට දැක්වූ අන්ධභක්තිය මතම
පැහැදිලිෙව්.මීට ෙහේතුව ආත්ම දෘෂ්ටියතුළම සිරවී සිටීමට මිස ඉන් බැහැරව කටයුතු කිරීමට එවක
පැවති කිසිදු දාර්ශනික සම්පදායක් අසමත්වීමයි.207උච්ෙඡ්දවාදී සම්පදාය නිසා සංජානනය තුළ
ෙගොඩ නැෙඟනුෙය් කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගයයි.ශාස්වතවාදීන් සිත ආත්ම යැයි ගැනීම ෙවනුවට
උච්ෙඡ්ද වාදීන් ආත්ම වශෙයන් සලකනුෙය් ෙභෞතික ශරීරයයි.එනම් දව ය ආත්ම යැයි සැලෙක්.
ෙභෞතික ශරීරය සකස්වී ඇත්ෙත් පඨවි,ආෙපෝ,ෙත්ෙජෝ හා වාෙයෝ වන මූළදව සතෙරනි.
ජීවිෙයකු ඇතිවීම ෙහෝ ජීව ස්වභාවයට ෙහේතුවනුෙය් ෙමකී පදාර්ථමය ෙභෞතික දව ය පමණක්
බව පිලිගැනීම ෙමහි දක්නට ලැෙබ්.ෙමොවුන් සිත ෙලස සලකනුෙය් ෙභෞතික පදාර්ථ වලින්
නිර්මිත සිරුර ඇසුරුකරඇති එක්තරා සංෙව්දන ස්වභාවයකි.ෙම් සංෙව්දන ස්වභාවය ෙභෞතික
පදාර්ථවලින් ෙවන්ව පිහිටි සිතක් බව ඔවුහු ෙනොපිළිගනිති.ෙම් පදාර්ථ දව මය සිරුර අත්හැර
සිතකට පැවැත්මක් නැතිබවටද ඔවුහු විශ්වාස කරති.ඔවුන්ෙග් සංජානන හැකියාව ඉන්දීය
පත ක්ෂය පමණක් පාදක කරෙගන සකස්ව ඇත.ඉන්දිය පත ක්ෂෙයන් අත්දැකිය ෙනොහැකි පාර
ෙභෞතික ආධ ාත්මක ෙද් පිළිබඳ ඔවුහු කිසිදු සැලකිල්ලක් ෙනොදක්වති.පරෙලොව,සසර,විමුක්තිය
ආදිය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීෙමන් වැළෙකති.208
සිත ආත්ම යැයි සැලකුවද දව ය ආත්ම යැයි සැලකුවද ඒ දෘෂ්ටි ෙදකතුළම ආත්මදෘෂ්ටිය
ගැබ්ව ඇත.ෙමය එක්වරම වටහාගැනීම අසීරුය.එක් කාලකදී භාරතීය දාර්ශනික සම්පදාෙය් මූලික
සාරධර්ම පද්ධතියට පාදකවූෙය් ශාස්වතවාදයයි.අත්කිලමථානුෙයෝගී පිළිෙවත අනුව කියාකර එහි
45

46. පරම නිෂ්ටාව අත්පත් කරගැනීමට පිළිපන් විවිධ සමය සම්පදායන් එකල විය.ෙමකී කමය පිළිපැද
ෙලෞකික ධ ානලැබූ අය පවා එකල විසීය.කලකදී ෙම් සම්පදායට විකල්පව උච්ෙඡ්දවාදී සම්පදාය
ඉදිරිපත් විය.උච්ෙඡ්දවාදී සම්පදාය රූප ස්කන්ධෙය් ඇති දව ය පදාර්ථ ආත්මදෘෂ්ටිෙයන් සැලකීම
නිසා දව මූලික කරගත් ආකල්ප රැසකට පමණක් ඔවුන්ෙග් චින්තනය සීමාවිය.සිෙත් පැවැත්මට
බලපාන කරුණු ෙනොසලකා හැරීම නිසා මානසික කියාකාරීත්වය අදාළ සංජානන සියල්ල සාවද
අයුරින් ගහණය කිරීමට ෙපළඹිනි.ෙමය කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගී පිළිෙවෙත් ඇරඹුමයි.වින්දනීයවූ
සියළු මානසික ධර්මතාවල ඇලීම කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගයයි.හුෙදක් ඉන්දීය සංජානනය පාදක
කරෙගන තර්කානුසාරීව නිගමනවලට එළඹීම පමණක් ෙමොවුන්ෙග් සමය ආකල්පයයි.සිත ආත්ම
වශෙයන් ෙනොගත් බැවින්ද දව මූලිකව සත්ව කියාකාරීත්වය විශ්වාස කරන බැවින්ද,ෙමබඳු අය
තුළ ඇති ආත්මදෘෂ්ටිය ශාස්වතවාදීන්ට වඩා පහසුෙවන් ඉවත්කළහැකි බවක්ද ෙපෙන්.සාරධර්ම
ගරුකරන ඉතා සංෙව්දී පුද්ගලයින්ද උච්ෙඡ්දවාදී සම්පදාය අතර සිටිනබව අමතක ෙනොකළ යුතුය.
උච්ෙච්දවාදීහු පුරාණෙය් සිට පැවෙතන ආදී කල්පික මතවාද එකෙහලා බැහැරකර,හුෙදක් ඉන්දීය
පත ක්ෂ පමණක්ම සත යැයි පිළිගත්හ.බුද්ධිවාදී වූ ෙමොවුහු විචාරපූර්වකබවට ඉතාම ගරු
කළහ.209
ඉන්දීයන් තුළින් බාහිර ෙලෝකෙය් විවිධ අරමුණු ගැනීෙම් කියාව නිසා මානව සංජානනය
එක්තරා ව හයකට අනුව සිදු ෙව්.ඉන්දියන් ඇසුෙරන් ලබාගන්නා සන්නිෙව්දන දත්ත මස්තිෂ්කය
කරා සම්ෙපේෂණය ෙව්.එෙසේම මානව සංජානන පැතිකඩ රූප, ඵස්ස, ෙව්දනා, සංඥා හා සංඛාර ආදී
පස්වැදෑරුම් ව හයකින් සමන්විතය.ෙමහි සඳහන් රූප ස්ක්ධයතුළ රූප 28 ක් පිළිබඳව සාකච්ඡා
ෙව්.ඒ නිසා ෙමහි රූප යනුෙවන් දැක්ෙවනුෙය් හුෙදක් ෙභෞතික රූපය පමණක් ෙනොෙව්.ෙභෞතික
දව මය පදාර්ථ රූප ෙකොටස් ඒ රූප 28ට ඇතුළත් ෙකොටසක් පමණි.හුෙදක් ෙභෞතික පදාර්ථවල
කියාකාරීත්ව ස්වභාවය ඇසුරුකරෙගන පවතින රූප ස්කන්ධයට අයත් ෙකොටස්ද ෙම් රූප28තුළ
තිෙබ්.රූප ස්කන්ධ සංජානනයට ෙම් සියළු ෙකොටස් අයත්ය.එෙසේම ඵස්ස, ෙව්දනා, සංඥා, සංඛාර
යන නාම සතර නාම ස්කන්ධ ෙකොටස්වල සංජානනයට අරමුණ ඉන්දියන්ට විෂයවීම,සංෙව්දනා
ඇතිවීම,හඳුනාගැනීම,ආකල්ප ඇතිවීම යන සියළු මානසික ධර්මතා ඇතුළත්ය.ෙම් අනුව බුදුදහෙම්
අර්ථදැක්ෙවන මෙනෝකායික සංජානනය අතිශයින්ම පුළුල්බව පැහැදිලිෙව්.ෙම්අනුව සාරධර්මයක
කියාකාරීත්වය ෙම් සියළු මෙනෝකායික පසුබිම යටෙත්ම බුදුදහම මඟින් අර්ථදක්වන බව පැවෙසේ.
සාරධර්මයක ආකල්ප,ආෙව්දන හා චර්යා යන සියළු ස්ථරවල කියාකාරීත්වය ඉතා ගැඹුරින් ෙමහි
දී ඉදිරිපත්ෙව්.එෙසේම බුදුදහම ෙච්තනාෙව් වැදගත්කම ෙපන්වාදී තිෙබ්.සියළු මෙනෝකායික චර්යා
සඳහා ෙච්තනාව පමුඛෙකොට සැලකිය යුතුබව දක්වා ඇත.ෙච්තනාව නම් යම්කිසි කියාවක් සිදුවන
අවස්ථාෙව්දී ඒ පුද්ගලයා විසූ දෘෂ්ටිමය පසුබිමයි.ෙම් දෘෂ්ටිය නම් සංජානනය කරන ස්වරූපයයි.ඒ
ස්වරූපය සකස්වීමට යම් සංජානනයක් පිළිබඳ ඇතිකරගන්නා ආකල්පවල සැකැස්ම වැදගත්ෙව්.
ආත්ම දෘෂ්ටිය සහිතව සිදුකරන ෙහොඳ කියා සාරධර්මය.කුසල් නම් ෙමයයි.ආත්ම දෘෂ්ටිය සහිතව
සිදුකරන නරක කියා අසද්ධර්මයි.අකුසල් නම් ෙමයයි.ආත්ම දෘෂ්ටිය කමිකව අඩුකළහැකි කියා
අව ාකෘතයි.අව ාකෘත නම් කුසල් අකුසල් වශෙයන් දැක්විය ෙනොහැකි බවයි.210
ෙලෞකික ෙලෝෙකෝත්තර ෙලස සියළු සාරධර්මවල ආකල්ප,ආෙව්දන හා චර්යා පැතිකඩ
අතර පවතින සීමාව නම් ආත්ම දෘෂ්ටියයි.ආත්ම,පුද්ගල,මම යන විවිධ ස්වරූපෙයන් මතුවියහැකිවූ
සාවද සංජානනය නිසා ෙලෞකික සීමාෙවන් ඔබ්බට සාරධර්ම සංවර්ධනය කළෙනොහැකිෙව්.එය
බිඳීය හැක්ෙක් ආත්ම දෘෂ්ටිය අඩුකරන හා පහාණය කරන මඟ වැඩීෙමන් පමණි.ෙලෝෙකෝත්තරවූ
මාර්ගය වැඩීම නම් එයයි.පළමුවර ආත්ම දෘෂ්ටිය බිඳ වැෙටන්ෙන් ෙසෝවාන් මඟඵල අවෙබොධෙය්දී
සක්කායදිට්ඨිය පාදකකරගත් විචිකිච්ඡාව හා සීලබ්බත පරාමාසය දුරුවීම සමඟමය.ෙලොෙකෝත්තර
මාර්ගෙයහි සුවිෙශේෂී ලක්ෂණයක් ඇත.එනම් එක්වරක් ෙලෝෙකෝත්තර මාර්ගයට මූලික පෙව්ශය
ලැබූෙවකුට ඉතිරි ෙලෝෙකෝත්තර මාර්ග අනුගමනය නිරායාසෙයන් ලැබියහැකි පසුබිමක්ද පවතින
බවයි.එනම් ෙසෝවාන්වූෙවකුට සසර ෙකතරම් පමාදී වුවද ආත්මභව සතක් ඇතුළත අර්හත්මඟඵල
අවෙබෝධයට පත්විය හැකිබව දහෙම් සඳහන්ය.ෙලෞකික ධ ාන,සමාපත්ති ලැබූ අෙයකුට වැරදීම්
46

47. සිදුවී ෙකෙළස් ඇතිවීම නිසා ලැබූ ෙලෞකික ධ ාන,සමාපත්ති අහිමිවී යළි පුහුදුන් මට්ටමට පත්විය
හැකිය.නමුදු ෙලෝෙකෝත්තර මඟඵල අවෙබෝධය ලැබූෙවකුෙග් ඒ මඟඵල අවෙබෝධය ෙකෙසේවත්
යළි ෙවනස්කළ හැකිෙනොෙව්.ෙමය ධර්මතාවයක්බව දහෙම් සඳහන්ය.ෙලෞකික හාෙලෝෙකෝත්තර
බෙව් ෙවනස ආත්ම දෘෂ්ටිෙය් පහාණයයි.ෙමයින් අදහස්වනුෙය් ෙසසු ෙකෙළස් යළි ඇතිවියහැකි
වුවද එක්වරක් දුරුවූ ආත්ම දෘෂ්ටිය යළි ඇතිෙනොවන බවයි.ෙමයට ෙහේතුවක් ඇත.ආත්ම දෘෂ්ටිය
ඇතිවීමට තණ්හාව ෙහේතුෙව්.එෙසේම තණ්හාව ඇතිවීමට ආත්මදෘෂ්ටිය ෙහේතුෙව්.ආත්මදෘෂ්ටිය අඩු
වීම ෙහෝ පහාණයවීම නිසා තණ්හාවද පහාණයෙව්.ෙමය යමක් ඇතිවීෙම් ෙහේතුව ඉවත්වීමකි.නමුදු
ෙලෞකික ධ ාන,සමාපත්තිවලදී සිදුවනුෙය් තණ්හාව තාවකාලිකව යටපත්වීම පමණි.ආත්මදෘෂ්ටි
පහාණය ෙනොවීම නිසා අවස්ථාව ලැබූ සැණින් එය කියාකාරීවී තණ්හාව යළි උපදවයි.ෙලෞකිකෙද්
සියල්ල තාවකාලික වන්ෙන් එබැවිනි.නමුදු ෙලෝෙකෝත්තර මඟඵල ලැබීෙම්දී ආත්මදෘෂ්ටිය පහීණ
වන බැවින් ඒ පහීණවීමට සමගාමීව තණ්හාවද පහීණෙව්.ෙමකී තණ්හාව පහීණවීමට සමඟාමීව
යළිඳු ආත්මදෘෂ්ටිය පහීණෙව්.එෙසේම ආත්මදෘෂ්ටිය පහීණවීමට සමගාමීව තණ්හාව පහීණෙව්.ෙම්
කියාවළිය චකීය යළියළිත් සිදුවීම නිසා එක්වරක් ෙසෝවාන්මඟඵල ලාභීවූෙවකුට අනිවාර්යෙයන්ම
ආත්මභව සතක් තුළ අර්හත් මඟඵල අවෙබෝධයට පත්වියහැකි බව දක්වා තිෙබ්.211
සාරධර්ම පිළිබඳව අර්ථදක්වන විට පධාන සාරධර්ම මට්ටම් ෙදකක් ඇත.පුද්ගල හා සමාජ
මට්ටම යනුෙවනි.පුද්ගල මට්ටෙම්දී සාරධර්ම හුෙදක් පුද්ගල පරමාදර්ශ ෙලස සාකච්ඡාෙව්.සමාජ
මට්ටෙම්දී සාරධර්ම සමාජ පරමාදර්ශෙලස සාකච්ඡා ෙව්.පුද්ගල හා සමාජ සාරධර්ම අෙනොන ෙසේ
බැඳී පවතී.ඒ නිසා පුද්ගල හා සමාජ සාරධර්ම මට්ටම් එකිෙනකින් ෙවන්කර ෙක්වල ෙසේ සලකා
සාකච්ඡාකළ ෙනොහැක.ෙබොෙහෝවිට යම්සමාජයක පුද්ගල සාරධර්ම මට්ටම තීරණවීමට සමාජෙය්
සාරධර්ම මට්ටමද ෙබොෙහෝෙසේ බලපෑම් කරනුලැෙබ්.සමාජ සාරධර්ම මට්ටම පිළිබඳ ෙනොසලකා
පුද්ගල සාරධර්ම මට්ටමක් පිළිබඳ අර්ථදැක්වීම අපහසු තරම්ය.එෙසේ වුවද සමාජ සාරධර්ම මට්ටම
කුමන තරාතිරමක තිබුණද,පුද්ගල සාරධර්ම මට්ටම පවත්වාගැනීමට හැකියාව තිෙබ්.ශක්තිමත් වූ
පුද්ගල ෙපෞරුෂයකින් යුක්තවූ පුද්ගලෙයකුට සමාජ සාරධර්ම මට්ටම කුමන තලයක තිබියද එය
ෙනොසලකා පුද්ගල සාරධර්ම මට්ටම දියුණු කරගත හැක.බුදුදහම උපෙදස් ෙදනුෙය් එබඳු පුද්ගල
සාරධර්ම මට්ටමක් කරා පියනැඟීම පිණිසය.මන්ද සමාජ සාරධර්ම මට්ටමක් කරා සමස්ත සමාජය
ෙගනයෑම පාෙයෝගිකව කළෙනොහැකි ෙදයක් වන බැවිනි.නමුදු විවෘත සමාජෙය් කිරීමට අපහසුවූ
ඒ කරුණ ෙබෞද්ධ පැවිදි සමාජයතුළදී නම් සාර්ථකව ඉටුකරගත හැකි පසුබිමක් ඇතිකර තිෙබ්.ඒ
යම්කිසි පුද්ගලෙයකුට පැවිදි සමාජයතුළ සිට ඉහළම පුද්ගල සාරධර්ම මට්ටමකට පැමිණීමට වඩා
පහසුෙවන් හැකියාව ලැබියහැකි වන පරිදිය.සමාජය කුලය,වත්ෙපොෙහොසත්කම,වෘත්තිමය පසුබිම
වැනි විවිධ සාධක මත මට්ටම්වලට ෙබදී වර්ගවී පවතී.සමානාත්මතාව සමාජ සාරධර්මයකි.නමුදු
සමාජය ෙමෙසේ වර්ගීකරණයවී පවතිනවිට සමානාත්මකවය බඳු සාරධර්මයකට පැවැත්මක් නැත.
ෙසසු සාරධර්ම පැවතීමට සමානාත්මතාව ඉවහල්ෙව්.මිනිසත්බවට අදාළ සාරධර්ම සුරැෙකන්ෙන්
එබඳු සමාජ පසුබිමකය.එනිසා සමාජය ෙබදී වර්ගීකරණය පැවතුනු පමාණයට සාරධර්ම සමාජෙය්
ෙනොපවතී.ෙම් නිසා සාරධර්මවල පැවැත්මක සමාජ ඒකාබද්ධතාව වැදගත්ය.නමුදු මානව අදහස්
දැඩි ආත්මාර්ථකාමී බවට පරිවර්තනය ෙවත්ම සමාජය සාමූහික බෙවන් ඈත්වී යයි.කුලය, ධනය
ආදී සමාජ පංති හටගැනීමට ඉවහල් වනුෙය්ද ආත්මාර්ථකාමී හැඟීම්ය.මානවයා අතර ඇති දැඩි
ආත්මාර්ථකාමී ආකල්ප කමානූකූලව වර්ධනයවීම නිසා ෙම් සමාජය වඩාත් කෑපී ෙපෙනන ෙලස
විවිධ පංති වලට ෙබදීයාෙම් ඇති පවණතාව උගවී තිෙබ්.ෙම් නිසා ආත්මාර්ථකාමීත්වය අවම කළ
හැක්ෙක් ෙපොදුබව පිළිබඳ ආකල්ප මානවයාතුළ ෙරෝපණය කරවීම මඟිනි.212
විවිධ දාර්ශනික ආකල්වල සමාජ සාමූහිකත්වය පිළිබඳ විවිධ අර්ථකථන තිෙබ්.සමාජෙය්
පවතින ෙපොදුබව සමාජවාදී චින්තනයතුළ දැක්ෙවනුෙය් සමස්තයපිළිබඳ සාමූහික වගකීම ෙලසයි.
ෙම් නිසා සමූහයා පිළිබඳව වැඩි අවධාරණයක් ෙම් චින්තනය මඟින්ෙයොමු වී තිෙබ්.ෙමහිදී පුද්ගල
වගකීම පිළිබඳ අවධාරණය කිරීම අඩුබව පැහැදිලිව දැකගත හැක.එහිදී මතුපිටින් සමාජ සාමූහික
බව ඇතිකළ හැක්ෙක් ගැටුමක්තුළින් සිදුකරන ෙවනසකින් බව දක්වා ඇත.එහිදී ෛවරය,ද්ෙව්ෂය
47

48. කළකිරීම බඳු අහිතකර සෘණාත්මක මානසික ආෙව්ග කුළු ගැන්වීම එකී ගැටුමට අවශ මානසික
පෙව්ශය ලබාගැනීම විෂෙයහි ඇතිකරගත යුතුබව දක්වා ඇත.එනිසා බාහිරව සමාජ පංති පිළිබඳව
ෙවනසක් බලාෙපොෙරොත්තු වුවද ඒ සඳහා අනුගමනය කරන කියාමාර්ගය සාරධර්මවලට අනුකූලව
ෙගොඩනැඟී ඇතිෙදයක් ෙනොවන පැහැදිලිෙව්.නමුදු පුද්ගල සාරධර්ම සංවර්ධනය පාෙයෝගිකව කළ
හැකි ෙදයකි.එහිදී කිසිදු ගැටුම්කාරී බවක අවදානමක්ද නැත.සමාජය යනු පුද්ගලාන්තර සබඳතා
ජාලයකි.එබැවින් පුද්ගල සාරධර්ම සකස්කිරීම මඟින් සමාජය ෙකෙරහි ධනාත්මක බලපෑමක් සිදු
කිරීෙම් හැකියාවක් තිෙබ්.ෙමහිදී සිදුවනුෙය් සමාජෙය් බාහිර හැඩතල ෙවනස්කිරීම ෙනොෙව්.එහිදී
පුද්ගල අභ න්තර සාරධර්ම සකස්කිරීම මඟින් සමාජ සාරධර්ම ෙවනසකට ලක්කළ හැක.සමූහයා
පුද්ගලයා සුරකින අතර පුද්ගලයාට සාමූහික වගකීම සිහිපත් කරදීමද ෙමහිදී සිදුෙව්.සමූහයා අතර
පුද්ගලයාෙග් වටිනාකම වඩාත් වැදගත්වනුෙය් එබඳු කමෙව්දයකදීය.213
2.8.සංජානනය හා රසඥතාව
බාහිර පරිසරය නිසි අයුරින් අවෙබෝධ කරගැනීම සංජානනෙය් කාර්යභාරයයි.ෙමහිදී යම්
පුද්ගලෙයකුෙග් කායික හා මානසික සැකැස්ම පවා ඊට ආධාර ෙව්.ජීවවිද ාත්මක ව හයට අනුව
කායික සැකැස්ම තීරණෙව්.ඊට ආරමය හා ජානමය සාධකද ඉවහල්වන අතර පෙව්ණීගත සාධක
වලට අමතරව යම් පුද්ගලෙයකු සතු සසර පුරුදු පුහුණුව පවා බලපානබව පර්ෙය්ෂණවලින් ෙහලි
වී තිෙබ්.යම් පුද්ගලෙයකුෙග් පුද්ගල අනන තාව යනුෙවන් ව වහාරවනුෙය් ෙම් සැකැසුමයි.ෙමය
කිසියම් අෙයකුෙග් මානසික පැවැත්මතුළ පවා විද මානබව ෙසොයාෙගන තිෙබ්.ෙම් අනන තාවය
හඟවන හුරු පුරුදු පවා ෙවනස්වන ෙදයකි.මන්ද අධ ාපනය,අත්දැකීම්,පරිකල්පනය,නිර්මාණශිලී
බව,රසඥතාව වැනි ෙවනත් සාධක නිසා පුද්ගල ආකල්ප ෙවනස්ෙව්.එෙසේම සංජානනෙය් ඇතිවන
ෙවනස්වීම නිසාද රසඥතාව ෙවනස්ව යාහැකිය.බාහිර සාධකවල බලපෑම නිසා සංජානනයට යම්
බලපෑමක් සිදුවිය හැක.එෙසේම යම් පුද්ගලෙයකුෙග් ආකල්ප,හැඟීම් හා චර්යා ෙවනස්වීම නිසාවුව
ද සංජානන පැතිකඩ ඊට අනුරූපව පරිවර්තනය වියහැක.ෙම් නිසා පුද්ගල ආකල්ප ෙවනස්කිරීමට
බලපාන සාධක එෙසේම සංජානනය ෙවනස්වීමට බලපානු ලබනබව පැහැදිලි වියයුතුය.පඥාව,රස
වින්දනය,උගත්කම හා බුද්ධිමත්බව යනුෙයන් අදහස්වනුෙය් එකම ෙදයක් ෙනොෙව්.උගත්කමලබා
තිබුණද ඇතැෙමකුෙග් පරිකල්පන,නිර්මාණශීලීහැකියා හා ආකල්ප ලැබූ උගත්කමට ෙනොසරිලන
මට්ටමක පැවතිය හැක.නමුදු උගත්කම ලැබූ අෙයකුෙග් සංජානන හැකියාව හා රසඥතාව එෙසේ
ෙනොමැති අෙයකුෙග් සංජානන හැකියාව හා රසඥතාවට වඩා දියුණු මට්ටමක තිබීෙම් සම්භාවිතාව
වැඩිය.උගත්කමට සරිලන ඉහළරසඥතාවක් ෙනොමැතිවීෙම් ෙහේතු පිලිබඳ නූතන සමාජෙය් බහුලව
සාකච්ඡාවට බඳුන්වන කරුණක්වී තිෙබ්.උගත් පුද්ගලයින් පවා අවර ගණෙය් රසඥතාවකින් යුතු
වීම පිලිබඳ සැමතින්ම ෙදෝෂාෙරෝපණද එල්ලෙව්.උගත්කම යම්කිසි විෂයක් පිළිබඳව ලබන දත්ත
හා ෙතොරතුරුවලින් මතකය පුරවාගැනීමක් ෙලස අර්ථකථනය කරන්ෙන් නම් එහිදී ෙම් රසඥතාව
පිළිබඳ ගැටළුවට අනිවාර්යෙයන්ම මුහුණදීමට සිදුෙව්.මන්ද පරිකල්පනය,නිර්මාණශීලීත්වය ආදී
සාධනීය මෙනෝගතික ස්වභාවයන්ෙගන් වියුක්ත උගත්කම සංජානන හැකියාව ෙනොපුබුදුවන නිසා
රසඥතාව ඉහළ මට්ටමකට පැමිණිය ෙනොහැකි බැවිනි.ධාරණය,ස්මෘතිය,සිහිය ආදී සාධක වැදගත්
බව අවිවාදිතය.පුරාණෙය් ෙමරට පැවති සාම්පදායික පාචීන අධ ාපන ව හය සකස්වී පැවතිෙය්ද
ෙම් කමෙව්ද භාවිතයට ගනිමිනි.ශක්තිමත් මානසික හැකියාවක් ලැබීමට නම් ෙමබඳු අධ යන
සාධකවලට නිසි තැනක් ලැබියයුතුබවද ෙනොරහසකි.බුද්ධකාලෙය් පටන් තිපිටක ධර්මය ධාරණය
කරෙගන ෙම් අයුරින් සුරක්ෂිතව ෙනොපවත්වාෙගන පැමිණිෙය් නම් අද නිර්මල බුදුදහම ෙලොවින්
තුරන්වී ෙබොෙහෝකල් ඉකුත්වී තිබියහැක.සාම්පදායිකඋගතුන් අතර පරිකල්පනය, නිර්මාණශීලීබව
සුරැකී පැවතින.ඒ නිසා එබඳු උගතුන්ෙග් රසඥතාව ඉතා ඉහළ මට්ටමක පැවති බවට සාධක හමු
ෙව්.තත්යුගයතුළ නිර්මාණයවූ විවිධ කලා හා සාහිත ාංග පිළිබඳ අවධානය ෙයොමුකරන විට ෙම්
බව මනාව පැහැදිලි ෙව්.අද පවා විශ්වමය තලයක පවතින උසස් නිර්මාණ ෙලස අගයනු ලබන්ෙන්
48

49. ෙමකල නිර්මාණය වූ ෙමබඳු කලා හා සාහිත කෘතීන්ය.මීට ෙහේතුව සාම්පදායික අධ ාපනයතුළ
පැවති එක් සුවිෙශේෂී ගුණාංගයක් ෙලස හඳුනාගත හැක.214
සාම්පදායික අධ ාපන රටාවතුළ උගත්කමට සමගාමීව සාරධර්ම හා සදාචාරය ඉගැන්වින.
ඒ දැනුම සාරධර්ම හා සදාචාරෙයන් ෙවන්ෙනොවීය.ෙම් නිසා එකල උගතා යනු හුදු ගුණවෙතක්මවූ
බවට සාධක ඇත.ෙම් නිසා උගත්කම සමඟ එක්වූ ගුණවත්බව මඟින් සංජානන හැකියාව කමිකව
ඉහළ මට්ටමකට ගැනීමට හැකියාව තිබිණ.නමුදු නූතන අධ ාපන රටාවතුළ කුඩාකල පටන් ලබා
ෙදනුෙය් හුෙදක් විෂය දැනුම පමණි.ඒ විෂය දැනුම හුෙදක් දත්ත හා ෙතොරතුරුවලට පමණක් සීමා
වී තිෙබ්.ඒවිෂය දැනුම ඉලක්කගතවී ඇත්ෙත් විභාග සමත්වීමටය.විභාග සමත්වී අධ ාපන සහතික
සහතික ලැබීමටය.අධ ාපනසහතික වැදගත්වනුෙය් රැකියා ලබාගැනීමටය.ෙම්ෙහේතුව නිසා නූතන
යුගෙය් අධ ාපනෙය් ඒකායන පරමාර්ථයවී ඇත්ෙත් වඩා ෙහොඳ රැකියාවක් ලබාගැනීමට ඇති එක්
පෙව්ශයක් වශෙයනි.ෙම් තත්වය පාසැල් අධ ාපනයටම පමණක් සීමාවූවක් ෙනොෙව්.විශ්වවිද ාල
වල උසස් අධ ාපන කමෙව්දයට පවා ෙම් තත්වය ඉතා අහිතකරෙලස බලපා තිෙබ්.විශ්වවිද ාලය
යනු කාර්මික විද ාල ෙනොෙව්.කාර්මික විද ාලවලදී ශිල්පීය පුහුණුව ඉලක්ක කරෙගන පාඨාමාලා
වල ව හය තීරණයවී තිෙබ්.නමුදු විශ්වවිද ාල අධ ාපනෙය් අරමුණු,පරමාර්ථ ඊට වඩා ෙවනස්ය.
විශ්වවිද ාල අධ පනෙය් අරමුණු,පරමාර්ථ සැකසී ඇත්ෙත් යම් විෂයක් පිළිබඳව පුළුල්වූ ශාස්තීය
අවෙබෝධයක් ලැබියහැකි පරිදිය.එය කාර්මිකවිද ාලවලින් ලැබියහැකි ශිල්පීය වෘත්තිය පුහුණුවක්
වැනිෙදයක් ෙනොෙව්.ෙම් නිසා විශ්වවිද ාල අධ ාපනෙය්දී ලැෙබන විශ්වදැනුම නිසා නිර්මාණශීලී
පරිකල්පන හා විචාරපූර්වක හැකියා වැඩිදියුණු ෙව්.නමුදු ෙමරටතුළ දැනට පවතින ආර්ථිකකමය
අනුව ෙහොඳ රැකියා අවස්ථා,වැඩි වැටුප් ෙව්තන ලැබිය හැක්ෙක් ශිල්පීය දැනුම (Professionalism)
ලැබූ පිරිසටය.ෙම් නිසා නූතන සමාජ පිළිගැනීමට විතැන්වී ඇත්ෙත්ද ඒ අංශය ෙවතය.නමුදු ෙලොව
දියුණු රටවලදී ෙම්තත්වය ෙවනස්බව දැකගත හැක.එහිදී වඩා වැඩි පිලිගැනීම හිමිව ඇත්ෙත් විශ්ව
විද ාල උසස් (Academic) අධ ාපනයටය.ෙම් නිසා ෙමරෙට්දී සිය අධ ාපන හැකියාවලට හිමිවිය
යුතු නිසිපිළිගැනීම,ෙහොඳරැකියා,වැටුප් ෙව්තන ෙනොලැබීම නිසා කළකිරීමටපත් ෙබොෙහෝවිද්වතුන්
විෙද්ශ රටවලට සංකමණයවීෙම් අනතුරක්ද නූතනෙය් දැකගත හැක.වඩා ඉහළ රසඥතාවයක් හිමි
ෙම් පිරිසට ෙමරටදී නිසි තැනක් ෙනොලැබීම හා පිලිගැනීමට ලක්ෙනොවීම ෙමරට හැරදා තමන්ට ඒ
සියල්ල ලැබිය හැකි ෙවනත් රටවල් කරා සංකමණයවීෙම් පධානතම ෙහේතුවයි.අවංකව දුකෙසේ ඒ
සියලු ෙකෙණහිලිකම් මැද ෙමරටට ෙසේවය කිරීමට කැමති විද්වතුන්හට තමන්ට අවශ පහසුකම්
ෙමරටදී ෙනොලැෙබන බැවින් නවීනවිද ාගාර,දියුණුඋපකරණ,පර්ෙය්ෂණ ඉඩකඩ ආදී ඒ පහසුකම්
ලැබීෙම් අවශ තා පරිමසාගැනීම පිණිසද විෙද්ශරටවලට සංකමණයවීමට සිදුෙව්.ඒ නිසා තවතවත්
ෙමරට ආර්ථික,සමාජයීය,ආකල්පමය වශෙයන් ඉතා ෙනොදියුණු මට්ටමකට පත්ෙවමින් තිෙබ්.ඒ
නිසා ෙමරටට ලැබියයුතු ඉහළම මට්ටෙම් බුද්ධිමතුන්,විද්වතුන්ෙග් ෙසේවයද විශ්වවිද ාල පද්ධතිය
ෙවත ෙනොලැබීයාෙම් අනතුරක්ද ඉදිරිෙය්දී විද මානව තිෙබ්.ෙමය තවදුරටත් ෙමරට සමාජයතුළ
රසඥතාව පිරිහීමට ෙහේතුවක්වනුඇත.නූගත් ෙද්ශපාලනඥයින් විසින් අත්තෙනෝමතික ෙලස විශ්ව
විද ාල පද්ධතියට අතෙපවීෙම් අනිටුපතිඵලයක් වශෙයන්ද බුද්ධිගලනය ෙමරටතුළ අධිකවී තිෙබ්.
එය මානව සමාජෙය් එක් ගැටළුවක් ෙලසද විගහ කළහැකිය.මන්ද මානවයාතුළ අවශ තා ඉටුකර
ගැනීම පිළිබඳ ඇති ෙපළඹවීම චර්යාව ෙකෙරහි බලපානු ලබන බැවිනි.215
ෙමරට පුරාණ සාම්පදායික අධ ාපන රටාවතුළ ස්මෘතියට මුල්තැනක් හිමිවූ නිසා බුදුදහම
ලාංෙක්ය සංස්කෘතියට අනන හැඩයකින් අවෙශෝෂණය වී සුරක්ෂිතව පැවතින.භාරත ෙද්ශෙයන්
ෙමරටට පැමිණි තිපිටක බුදුදහම ෙමරට ජන විඥානගතවූෙය් ෙමරට සංස්කෘතියට අනන වූ එකී
හැඩෙයනි.වර්තමාන යුගය දක්වා බුදුදහම ෙමරට ජන සමාජයතුළ සුරක්ෂිතව ඇත්ෙත් එකී හැඩය
අනුවය.ෙම් හැඩය ලාංෙක්ය ව වහාරික බුදුසමය ෙලසද හැඳින්ෙව්.එය පාලිතිපිටක බුදුදහමට වඩා
ෙවනස්වනුෙය් ලාංෙක්ය සමාජය සතුව පැවති සාම්පදායික ජන ඇදහිලි,විශ්වාස,අභිචාරවිධි ආදියද
ව වහාරික බුදුසමයට එකතුවීම නිසාය.216ෙමරට ජන සමාජෙය් ලාංෙක්ය අනන තාවය සකස්
වීමටද ෙම්තත්වය ඉවහල්විය.ලක්දිව පැවති සාම්පදායික අධ ාපනරටාව මඟින් ශික්ෂිතවූ මානව
49

50. ආකල්ප ද එකල ෙමරෙටහි උසස් රසඥතාවක් ඇති මිනිසුන් බිහිවීමට පධාන ෙහේතුවක් විය.217
ෙමරට ආර්ථික පසුබිම තුළ ඇතිවූ ෙවනස්කම් නිසා සාරධර්ම හා සදාචාරය පැවති අධ ාපන කම
ෙව්දෙයන් ගිලිහීයන්නට වූ බැවින් පසුකාලයකදී උසස්රසඥතා හැකියාව මිනිසුන් ෙවතින් වියැකී
යන්නට විය.පාසල්අධ ාපන රටාවතුළ පමණක් ෙනොව විශ්වවිද ාල අධ ාපන රටාව තුළ පවා
පැවති ගුණාත්මකබව පිරිහීයෑමට වාණිජ ආර්ථික කමෙය් දැඩි බලපෑම ෙහේතු විය. සෑම ෙදයකටම
ආර්ථික කමෙය් දැඩි බලපෑමට යට වීමට සිදුවීම නිසා බුදුදහමටද ඒ තත්වයට මුහුණදීම
වැළැක්විය හැකි ෙනොවීය.බුදුදහම විෂයෙකොට විශ්වවිද ාලවල සිදුවූ පශ්චාත් උපාධි පර්ෙය්ෂණ
අධ යනයන්හිදී ෙලෝෙකෝත්තර පැතිකඩට වඩා එහි ෙලෞකික පැතිකඩ ෙකෙරහි අවධානය
ෙයොමුවීම් බහුලවීම ෙමහි හැරවුම් ලක්ෂය පැහැදිලිකර වන ස්ථානයකි.ෙම් යටෙත් තිපිටක
අධ යනෙය් ගැබ්විය යුතු පරමාර්ථාධිගම වැනි ෙලෝෙකෝත්තර පරමාර්ථ අධ යනය ෙවනුවට
හුෙදක් තිපිටකාගත ආර්ථික ලක්ෂණ වැනි කරුණු ෙකෙරහි විද්වත් සැලකිල්ල ෙයොමු වීම
ඇරඹුනි. එය යමකින් ගතහැකි නියම පෙයෝජනය ෙවනුවට ඊට අඩුමට්ටෙම් ඵලදායීතාවක් කරා
ෙයොමුවීමක් ෙලස හඳුන්වා දියහැක.එය එක්තරා අයුරකින් රසඥතාව පිරිහීෙම් කරුණුය.218
තිපිටක අධ යන පර්ෙය්ෂණය වැනි ෙදයකින් උකහාගත යුතුව තිබූ ඉහළ අගය ෙවනුවට ඊට වඩා
පහළ මට්ටෙම් ඇති විෂය කරුණු අධ යනය හා ෙපළගැස්වීම මඟින් පමණක් සෑහීමකට පත්වීම
පැහැදිලිව නිරීක්ෂණය කළ හැකිවිය.219හුෙදක් යම් විෂයකරුණකට අදාළව දත්ත ෙපළගස්වා
ෙතොරතුරු ඉදිරිපත් කිරීම මඟින් විෂය දැනුම ලැබියහැකි බව සත යකි.නමුදු සාරධර්ම,සදාචාරය
වැනි කරුණු සංවර්ධනය කිරීමට ෙමබඳු විෂයකරුණු පමණක් අධ යනයකිරීම වැදගත් නැත.220
විෂය කරුණු දැනගැනීම විභාග සමත්වීමට,විෂය නිර්ෙද්ශවලට අනුව නියමිත උපාධිය සම්පූර්ණ
කිරීමට වැදගත් විය හැකිවුවද එබඳු පර්ෙය්ෂණතුළින් ලැබියහැකි සාරධර්ම,සදාචාර ෙපෝෂණය
කවරක්දැයි සිතා බැලීම ෙමහිදී පමාණවත්ය.නිදහසින් පසු බිහිවූ කාලවකවානුවතුළ අඩුවැඩි
වශෙයන් බුදුදහම අරබයා කියාත්මකවූෙය් ෙමබඳු අධ ාපන රටාවක්බව නූතන රසඥතාව පිරිහීම
අනුව පැහැදිලිය. නිර්මාණශීලී ආකල්ප ඇති මිනිසුන් අධ ාපන කමය මඟින් බිහිවීෙම් අඩුපාඩුවට
රසඥතාව පිරිහීම ඉවහල් විය. නිර්මාණශීලී ආකල්ප නැති පුද්ගලයා ආකෘතියක් හා සමානය.
ශාස්තීය හා පර්ෙය්ෂණ කාර්යයන්හි අරමුණ නම් නිර්මාණශීලී පුද්ගලෙයකු බිහිකිරීමයි.221
රසඥතාව නම් රස විඳීෙම් (Aesthetics) හැකියාවයි.ෙම් හැකියාව ඇතිවීමට ෙසෞන්දර්යය
ආශ්වාදය කිරීෙම් උසස් මානසික කුසලතාවයක් අදාළ පුද්ගලයාට තිබිය යුතුවීම අවශ කරුණකි.
මිනිසුන්ෙග් සාමාන රසවින්දන හැකියාව වැඩිදියුණු කරන කලාව,සාහිත ය ආදී ක්ෙෂේතවල ඇති
උසස් ෙහෝ පහත්මට්ටම් අනුව රසඥතාව වර්ගීකරණයකට ලක්ෙව්.යම් පුද්ගලෙයකුෙග් රසඥතාව
හා මානසික මට්ටම අතර සෘජු සබඳතාවක් ඇත.222මානසික මට්ටම උසස් ෙහෝ පහළවීම මත
රසඥතාව තීරණයෙව්.මානසික මට්ටම උසස් ෙහෝ පහළවීම ඇතිවනුෙය් ඒ පුද්ගලයාෙග් ආකල්ප,
හැඟීම් හා චර්යා අනුවය.කුඩාකල පටන් යම් පුද්ගලෙයකු ලැබූ අත්දැකීම් හා ජීවන දර්ශනය ආදී
මානසික ලක්ෂණද රසඥතාව සකස්වීමට ඉවහල්ෙව්.රසඥතාව වැඩිදියුණු කළහැකි ෙදයකි.අවර
ගණෙය් රසඥතාවක් ඇති පුද්ගලෙයකුෙග් වුවද මානසික ආකල්ප වැඩි දියුණු කිරීම මඟින් ඒ
පුද්ගලයාෙග් රසඥතාව යම්කිසි ඉහළ මට්ටමකට ගැනීමට හැකියාව තිෙබ්. නමුදු එය කළහැකි
වන්ෙන් අදාළ පුද්ගලයින් ඊට කැමැතිවන්ෙන් හා පිළිගන්ෙන් නම් පමණි.ෙබොෙහෝවිට අවර
ගණෙය් රසඥතාවයකට ෙයොමුවූ අය ඉන් මුදවාගැනීමට අපහසුය.යම්කිසි ෙහයකින් එබඳු අය
පසුව ෙහෝ ජීවනදර්ශනය ෙවනස්වීම නිසා ඉහළ රසඥතා මට්ටමකට ෙයොමුවීෙම් අභිරුචිය ඇති
කර ගනීනම් සැබවින්ම එය ඇතිකර ගැනීෙම් බාධාවක්ද නැත.ෙබොෙහෝවිට පුද්ගලෙයකුෙග්
රසඥතාව හා ඒ පුද්ගලයාෙග් අධ ාපන මට්ටම අතර සෘජු සබඳතාවක්ද තිෙබ්.ඉහළ අධ ාපන
මට්ටමක් ඇති අයෙග් රසඥතාවය ඊට අවම අධ ාපන මට්ටමක් ඇති අයෙග් රසඥතාවයට වඩා
උසස්බව සාමාන ෙයන් දැකගතහැක. 223 යෙමකුෙග් අධ ාපන මට්ටම දියුණුවීම යනු ඒ
පුද්ගලයාෙග් සංජානන පැතිකඩ තුළ ඇතිවන ධනාත්මක ෙවනසකි.ෙමහිදී අධ ාපනය යනුෙවන්
අදහස් වනුෙය් පාසැෙලන්,උසස් අධ ාපන ආයතනයකින් ලබන විධිමත් අධ ාපනය පමණක්ම
ෙනොවන බවයි. හසුරු කුසලතාව,ශිල්පීය නිපුණතාව හා ජීවිත අත්දැකීම් ඇසුරින් ලබන අවිධිමත්
50

51. අධ ාපනය තුළින් පවා යෙමකුෙග් සංජානන පැතිකඩ ධනාත්මක ෙවනසකට ලක්විය හැක.එවිට
එබඳු අෙයකු තුළ රසඥතාව උසස් මට්ටමකට පත්විය හැක.සමහරු කුඩාකාලෙය්දී ෙහෝ ෙයොවුන්
විෙය්දී නැති රසඥතාවක් කල්ගතවී වැඩිහිටි විෙය්දී අත්පත් වියහැක.224ඒ වියපත්වීම සමඟම
ජීවන අත්දැකීම් වලින් ෙමෝරායාම නිසා ඊට සමගාමීව ඒපුද්ගලයාෙග් රසඥතාවද වර්ධනය ෙව්.
සමාජයක ෙවෙසන බහුතර පුද්ගලයින්ෙග් රසඥතාව අනුව ඒ සමාජෙය් කලාව හා සාහිත ාංග
වල සාධනීය ලක්ෂණ වැඩිදියුණු ෙව්.ෙම්නිසා කිසියම් සමාජයක රසඥතාව තීරණයවීමට එබඳු
සමාජයක බහුතර පිරිසකෙග් රසඥතා මට්ටම වැදගත්ය.ෙම් ෙහේතුව නිසා කිසියම් සමාජයක
කලාෙව්, සාහිත ාංගවල උසස්බෙව් ෙහෝ පහත්බෙව් සීමාව ඒ සමාජෙය් බහුතර පිරිසකෙග්
රසඥතාව අනුව ෙවනස්ෙව්.225
යම් සමාජයක විද මාන කලා හා සාහිත ාංග මඟින් ඒ සමාජෙය් රසඥතා මට්ටම පිළිඹිබු
ෙව්. ෙම් අනුව අවර ගණෙය් කලා හා සාහිත ාංග මඟින් අවර රසඥතාවයක්ද,උසස් ගණෙය් කලා
හා සාහිත ාංග මඟින් උසස් රසඥතාවයක්ද නිරූපණය වනබව පැහැදිලිය.නමුදු අවරගණෙය් කලා
හා සාහිත ාංග මඟින් එකී සමාජෙය් සියළු පිරිසෙග් ආකල්ප හා රසඥතා මට්ටම එමඟින් තීරණය
කළ ෙනොහැක.මන්ද එමඟින් නිෙයෝජනය වනුෙය් සමාජෙය් බහුතර මතය විනා සියළුෙදනාෙග්ම
මතය ෙනොවන බැවිනි.සුළු පිරිසකෙග් අදහස් බහුතර පිරිසෙග් ආකල්ප අතර සැඟවී යයි.ෙම් නිසා
අවර ගණෙය් රසඥතාවක් බහුතර පිරිසක් අතර පැවතිය නමුදු ඉහළ රසඥතාවයක් ඇති සුළු පිරිස
බහුතර පිරිස අතර ෙනොෙපනීයයි.මන්ද සෑමවිටම බහුතර කැමැත්තට මූලිකත්වය ලැෙබන බැවිනි.
එෙසේම යම් සමාජයක බහුතර පිරිසක් උසස් රසඥතාවයක් ඇතිවිට ඒ සමාජෙය් සෑම ෙදෙනකුම
උසස් රසඥතා මට්ටමක සිටිතැයි ෙනොහැකි හැක.මන්ද උසස් රසඥතා මට්ටමක් අතර වුවද අවර
රසඥතා මට්ටමක් ඇති සුළුතර පිරිසක් සිටියහැකි බැවිනි.සමාජෙය් රසඥතා මට්ටම තීරණය
කිරීෙම්දී බහුතර මතයට මූලිකත්වය පිරිනැෙමන බැවින් යම් විටක සුළු පිරිසකට අසාධාරණයක්
සිදුවන බවක්ද ෙපනීයයි.226නමුදු බහුතර රසඥතා මට්ටම උසස්වූ විට ඒ අතර ෙවෙසන අවර
රසඥතා මට්ටමක් ඇති සුළු පිරිසට ෙමයින් කිසිදු අසාධාරණයක් සිදුෙනොෙව්.මන්ද උසස්
රසඥතාවයට ෙයොමුවීමට බහුතර පිරිස නිසා ඔවුන්ට ඉඩපස්තාව සැලෙසන බැවිනි.එය ඔවුන්ට
සිදුවන ෙසේවයකි. නමුදු බහුතර පිරිස අවර රසඥතා මට්ටමක ෙවෙසන විට සමාජෙය් නිර්මාණය
වන කලා හා සාහිත ාංග සියල්ල අවර මට්ටමක පවතින බැවින් ඒ අතර ෙවෙසන උසස්
රසඥතාවයක් ඇති සුළු පිරිසකට සිදුවන්ෙන් ෙනොසුදුසු බහුතර මතයට යටවීමටය.ඉහළ රසඥතා
මට්ටමක ෙවෙසන සුළු පිරිසට අකමැත්ෙතන් වුවද එබඳු අවර ගණෙය් කලා හා සාහිත නිර්මාණ
රසවිඳීමට සිදුෙව්. ෙමය සමාජෙය් ඉහළ රසඥතාවයක් ඇති සුළු පිරිසකට සිදුවන අසාධාරණයක්
ෙලස ෙපන්වාදියහැක. කලාව හා සාහිත ාංග අනිවාර්යෙයන්ම මුල අනුගහය මත යැපීමට
සිදුවීම නිසා ඊට බහුතර මතය ෙනොසලකා කටයුතු කිරීමට ෙනොහැකිවීෙම් අපහසුතාවය ඇත.මන්ද
මුල අනුගහය සවිමත්වීමට නම් බහුතරයකෙය් කැමැත්ත ඔස්ෙසේ කටයුතු කළයුතුවීම අනිවාර්ය
නිසාය. බහුතරෙය් කැමැත්ත යනු ෙවළඳ සමාගම්වල භාණ්ඩ,ෙසේවා නිෂ්පාදන සමාජෙය් වැඩි
පිරිසක් අතර අෙලවි කරගැනීමට අවශ ඉඩකඩ ෙහොඳින් ලැබීමයි.මන්ද කලා හා සාහිත ාංග
වලට මුල අනුගහය දක්වන වාණිජ පජාවෙග් අරමුණ එමඟින් හැකිතාක් ආර්ථික ලාභ ඉපයීම
පමණක් වන ෙහයිනි.ෙම්නිසා නූතන යුගෙය් සමාජ රසඥතාව තීරණය කරන පධාන සාධකය
බවට මුල අනුගහය පත්වී තිෙබ්.විශාල බහුතර පිරිසක් අවර ගණෙය් රසඥතාව කරා ෙයොමුවීෙම්
පවණතාව වැඩිවීම වාණිජ පජාවට වාසි දායකය.අවම පිරිවැයක් දරා ඊට නිසි පරිදි සුදුසුකම් ලබා
නැති කුමන ෙහෝ අෙයකු ලවා කලාව හා සාහිත ාංග ෙල්බල යටෙත් හැඳින්වියහැකිව ඇති යම්
ෙදයක් නිමවා ඔවුන්ෙග් අෙලවිපචාරණයද එමඟින්ම ඉටුකර ගැනීමට මහඟු අවස්ථාවක් ඉන්
සැලෙසන බැවිනි.ෙබොෙහෝවිට ෙමෙසේ අවම පිරිවැයක් යටෙත් නිමෙවන ෙබොෙහෝ කලාකෘතිවල
නියමිත පමිතිය ෙනොමැතිබව පැවෙසේ.නමුදු ෙවළඳඅරමුණු සහිතපිරිසට එහි එතරම් අරුමයක්ද
නැත. මන්ද ඔවුන්ෙග් අරමුණ සමාජ රසඥතාව උසස් මට්ටමක පත්කිරීම ෙනොවන බැවිනි.
ඔවුන්ෙග් අරමුණ හැකිතාක් ආර්ථික ලාභ ලැබීමය. එනිසා සිය භාණ්ඩ හා ෙසේවා නිෂ්පාදන වඩාත්
තරඟකාරීව සමාජයතුළ අෙලවිකර ගැනීමට සමාජ මතය තමන්ට වාසිදායක වන අන්දමින් සකස්
51

52. කර ගැනීම ඔවුන්ෙග් අරමුණවී තිෙබ්.ෙම් අරමුණ පහසුෙවන්ඉටුකරගැනීමට රසඥතාව අවර
මට්ටමක පැවතීම වඩාත් වැඩි රුකුලක් වන නිසාය. නූතන යුගයතුළ ෙබොෙහෝ ජනපියව ඇති
ෙවළඳ දැන්වීම්කරණය මඟින් පවා අෙප්ක්ෂාකරනුෙය්ද ෙම් කරුණ වඩාත් ෙහොඳින් ඉටු කරවා
ගැනීමටය.227
සමාජය අවර රසඥතා මට්ටමක පසුවීම තුළ සිය භාණ්ඩ හා ෙසේවා නිෂ්පාදනවලට කිසිදු
අයුරක බාධාවකින් ෙතොරව නිදහෙසේ සමාජෙය් ව ාප්තකර අෙලවිය ඉහළ නංවාගැනීමට හැකිබව
වාණිජ පජාව තරෙය් විශ්වාස කරති.දැනට ෙලොව දියුණු රටවල අනුගමනය කරන කමෙව්දය මීට
වඩා ෙවනස්ය.වාණිජ කටයුතුවලදී සාරධර්ම,සදාචාරාත්මක පැවැත්ම එබඳු රටවල නීතිගතව
ඇත.228 ඒනිසා එවැනි අවර මට්ටම්වල වාණිජ අවශ තා පරිදි රසඥතාව තීරණය කිරීමට එබඳු
සමාජ වලදී නීතිෙයන් කිසිදු බුරුලක් ෙනොලැෙබ්.රසඥතාව සංජානන හැකියාව සමඟ බද්ධව
පවතී. මානසික මට්ටම උසස් ගතිලක්ෂණවලින් ෙහබි සමාජයක අනිවාර්යෙයන්ම රසඥතාව
ඉහළ මට්ටමක ඇති බව ෙපනීෙගොස් ඇති කරුණකි.නූතන සමාජෙය් රසඥතාව පිරිහීමට බලපා
ඇති තව කරුණක් නම් මිනිසුන් කමිකව දැඩි ආත්මාර්ථකාමී ස්වභාවෙයන් කටයුතු කිරීමට
ෙපළඹීමයි. වත්මන් කලියුගය තුළ මිනිස් සිත් සතන් ගුණදහම්වලින් සීඝෙයන් පිරිහීෙගොස් තිෙබ්.
එය එක්තරා රටාවකට අනුවසිදු වන්නක් බව බුදුදහෙම් සඳහන්ය.ෙමකල දැඩි ෙලෝභය, රාගය,
ෙමෝහය ආදී දූෂිත ආකල්ප බලපෑම නිසා මිනිස් සිත් සතන්වලින් මිනිසත්කම ගිලිහී ෙගොස් ඇත.
මිනිසුන් නිරතුරුව කියාකරනුෙය් එක් එක් පුද්ගලයා අභිබවා තරඟකාරීව කියාකිරීමට මිස
සහෙයෝගීව සමූපාකාර පැවැත්මට අනුව කියා කිරීමට ෙනොෙව්.ෙම් තත්වය මිනිස් සිත්තුළ
ආත්මාර්ථකාමීත්වය දැඩිකිරීමට ෙහේතුවක්වී තිෙබ්.එම ආත්මාර්ථකාමීත්වය නිසා සමූහ පැවැත්ම
ෙවනුවට තමාෙග් පැවැත්ම පිණිස සමූහයා ෙනොසලකා හැරීෙම් පිළිෙවතකට මිනිසුන්ෙයොමුවී
සිටින බව දැකගත හැක.එය එක්තරා අයුරකින් ධනවාදීඅර්ථ කමෙය් පරමාර්ථයක් ෙලසද දැක්විය
හැක. මන්ද හැකිතාක් භාණ්ඩ හා ෙසේවා පරිෙභෝජනය ඉහළ අගයක් ගනුෙය් මිනිසුන්තුළ
තණ්හාව,ඉන්දීය පීණනය අධිකවුවෙහොත් පමණක්බව ධනවාදීඅර්ථ කමය ෙමෙහයවනු ලබන්නන්
විසින් හඳුනාෙගන තිෙබ්.භාණ්ඩ හා ෙසේවා නිෂ්පාදන සමාගම්අතර පූර්ණ තරඟකාරීත්වය ඇති
කිරීම මඟින් හැකිතාක් අෙලවිය වැඩිකරගැනීමට උපායමාර්ග භාවිතා කිරීම ෙම්ආර්ථික රටාවතුළ
සාමාන ෙදයක්වී තිෙබ්.ෙමහිදී එක්අංශයකින් මිනිසුන්ෙග් රසඥතාව පහළ දැමීමට පිඹුරුපත්
සකසන අතරම තවත් අංශයකින් පවතින අවර රසඥතාවයට අනුගතවීමට කලා හා සාහිත ාංග
නිර්මාණකරුවන් ෙපළඹවීමට කියා ෙකෙර්.ෙම් යටෙත්වූ සමීක්ෂණ වාර්තා මත පදනම් කරගත්
අෙලවි පවර්ධන වැඩසටහන් මඟින් බහුලව සිදුවනුෙය් අවර රසඥතාව සමාජ ෙද්හය පුරා ව ාප්ත
කර හැරීමට පියවර ගැනීමකි.ෙම් අනුව උසස් රසඥතාව සමාජෙය් ව ාප්තකර හැරීමට ෙවෙහස
ගන්නා නිර්මාණකරුවන්ව පවා බලහත්කාරෙයන් නිහඬෙකොට එකීපටු පරමාර්ථ ඉටුකරගැනීමට
ෙයොමු වන පැහැදිලිව දැකගත හැක.229
දැනට යම් උසස් රසඥතාවක් ෙම් තරමින් ෙහෝ ඉතිරිව ඇත්ෙත් සමාජ ෙද්හය වාණිජ අර්ථ
කමෙය් දැඩිහස්තයට හසුවීමට ෙපර ෙමරට වාසයකළ පරම්පරා අතරබව පැහැදිලිව දැක ගැනීමට
ලැෙබ්.රසඥතාව උසස් මට්ටමකින් පැවතීමට උචිත පාසැල් හා විශ්වවිද ාල අධ ාපනයක් ලැබූ
ෙම් මුල්කාලීන පරම්පරාවලට පසුව බිහිවන නව පරපුරතුළ එකී පමිතිය නැතිබව දැකගත හැක.
තාක්ෂණ හා විද ා දැනුම අතින් නව පරපුර මුල්කාලීන පරම්පරා වලට වඩා ඉතා ඉහළ මට්ටමකට
පත්ව සිටියහැකි බව සත යකි.නමුදු රසඥතාව අතින් නව පරපුර සිටිනුෙය් මුල්පරම්පරාවලට වඩා
පහළ මට්ටමකබවනම් ෙනොරහසකි.පාසැල් හා විශ්වවිද ාල අධ ාපනය හුෙදක් තාක්ෂණ හා විද ා
අංශවලට අධිකවනැඹුරුකරවීමත් සමඟම ශාස්තීය විෂය අධ යනය සිසුන් ෙවතින් දුරස්ව යන්නට
විය.230 ෙමහි පතිඵල නියම වශෙයන් දැකගත හැක්ෙක් තව දශක ගණනාවක් ගතවීෙමන් පසුවය.
ෙම් පවතින අධ ාපනෙය් ලක්ෂණ නම් දැනුම සාරධර්ම,සදාචාර අංශවලින් වියුක්තකර
ඉගැන්වීමයි. හුෙදක් විෂය දැනුම පමණක් ලබාදීම උසස් ආකල්ප, දයා හැඟීම් විරහිත යාන්තික
පුද්ගලෙයකු නිර්මාණය කිරීමක් හා සමානය.ෙමබඳු දැනුමක් ලබන්නා වූ පුද්ගලෙයකු හුෙදක්
52

53. උගෙතකු විය හැකි නමුදු සදාචාර සම්පන්න අෙයකු ෙනොවියහැකි බැවින් ඒ ලබාගන්නා උගත්කම
තුළින් උසස් රසඥතාවක් අෙප්ක්ෂාකළ හැකි ෙනොෙව්.නුතන යුගෙය් කලාව හා සාහිත ාංග බිහි
වනුෙය් ෙමබඳු අවර රසඥතා මට්ටම්වලින්යුතු පුද්ගලයන් අරමුණුෙකොටය. එනිසා ෙම් අවර
රසඥතාව සමාජෙය් ව ාප්තවීම එක්අතකින් බලාෙපොෙරොත්තුවිය යුතුවූ තත්වයක් ෙසේ දැක්විය
හැක. නූතන පරපුර ඉතා ෙව්ගවත්ව උසස් රසඥතාවෙයන් ඉවතට ඇදීයන්ෙන් ඔවුන් සිටින
සමාජ පසුබිමතුළ සකස්වනුෙය් ඊට අනුරූපව බැවිනි.ඒ නිසා නූතන යුගයතුළ ඉන්දීය පීණනය
රසඥතාව වශෙයන් හැඳිනගන්නාවූ සමාජ පසුබිමක් නිර්මාණයවී තිෙබ්.ඉන්දීය පීණනෙයන්
පරිබාහිර රසවින්දනයක් තිබියහැකිද යන කරුණ පවා නූතන පරම්පරාවලට කිසිෙසේත් දැනගත
ෙනොහැකි පරිදි රසඥතාව ෙමොටවී තිෙබ්.එම මුග්ධ තත්වයට සකස්වූ අය පාලනයකිරීම උසස්
රසඥතාවක් ඇති අය පාලනයකිරීමට වඩා පහසු බැවින් එබඳු සමාජ පසුබිමක් ඇති කිරීෙම්
අභිපායක් ඇතැම් පාලක පජාවහට ඇතිදැයි විමසාබැලීම කාෙලෝචිතය. විචාර පූර්වක,
නිර්මාණාත්මක, පරිකල්පනික ආකල්ප අය සිටින සමාජයක් පාලනය කිරීමට එබඳු උසස්
ආකල්ප සහිත පිරිසක් ෙනොසිටීෙම් අවදානමද ෙම් අතරතුර රැඳී පැවතිය හැක. විෂය විෙශේෂඥ
විද්වතුන් ෙනොසලකාහැර සිවිල් පරිපාලන නිලධාරි ෙපළැන්තියකෙග් අවශ තාවය මත ඇතැම්
පරිපාලන තීන්දු තීරණ ගැනීමද සමාජ රසඥතාව ෙනොගැඹුරු තලයට ඇදවැටීමටෙහේතු වී තිෙබ්.
අදාළ විෂය පිළිබඳ දැනඋගත් බහුශැත විද්වතුන්ෙග් ආකල්ප ෙනොවිමසා ගනුලබන එබඳු
අමෙනෝඥ පරිපාලන තීන්දු තීරණවලට සිය පැවැත්ම තකා අකමැත්ෙතන් වුවද එකඟවීමට සිදුවීම
ෙම් කමෙව්දෙය් පවතින දුර්වලතාව මැනවින් විශදෙකොට ෙපන්වන ස්ථානයකි.ෙම් ෙහේතුව නිසා
උසස් රසඥතාවක් පැවතිය යුතු ස්ථානවල එබඳු ෙද් ෙගොඩනැඟීමට බාධාකාරී වාතාවරණයක් ඇති
වී ඇති බව ෙපන්වා දියහැක. රසඥතාව බලෙයන් ෙකෙනකුතුළ ඇතිකළ හැකි ෙදයක් ෙනොෙව්.231
යම්කිසිඅෙයකුතුළ උසස්රසඥතාවක් ෙගොඩනැඟිය හැක්ෙක් ඒවාට බාධාකරන විවිධ ෙහේතු
ඉවත් කිරීෙමනි.මිනිස් සිෙත් උසස් රසඥතාවක් ඇතිවීමට බාධාකරන පධානම ධර්මතාව නම් සිත
කිලිටි කරන අපවිත ආකල්ප,හැඟීම් හා චර්යා ඇතිවීමයි.බුදුදහෙම් ෙකෙළස් ෙලස දක්වා ඇති ෙම්
අපවිත කාරක ධර්මතා නිසා ෙකෙනකුෙග් සිත අපිරිසිදුවීම උසස් රසඥතාවක් ෙගොඩනඟා ගැනීමට
බාධාවකි.232 යම් පුද්ගලෙයකුෙග් මානසික මට්ටම උසස් ෙහෝ පහළ යැයි තීරණය කරනුෙය්
ඉන්දිය සංජානනය මඟින් උකහාගනු ලබන විවිධ අරමුණු පිළිබඳ දත්ත ෙමොළය ෙවත
සම්ෙපේෂණය කරන ආකාරය අනුවය.233ඉන්දියසංජානනය සිදුවීෙම්දී හුෙදක් අරමුණු පිලිබඳ ඇති
වන්ෙන් දැනීමක් පමණි. ෙම්දැනීම් ෙහවත් විජානන ලක්ෂණ සංජානන කියාවළිය සම්පූර්ණවීෙම්දී
නැති පුද්ගලත්වයක් ෙවත ආෙරෝපණය කිරීම සංජානන කියාවළිය විකෘතිවීමකි.හුෙදක් ඇත්ෙත්
ඉන්දිය විජානන ගති ස්වභාවයක් පමණි.නිදසුනක් වශෙයන් ඇසට අරමුණුවන රූප සංජානනය
කළ යුතු නිවැරදි කමය නම් "ෙපෙනන" බවක් ෙලසය.නමුදු ෙමය සංජානනය වනුෙය් "දැකීම"
ෙලසයි. ෙපෙනනබව තුළදී පුද්ගලත්වයක් නැත.එනිසා එයපකෘති සංජානනයයි.නමුදු දැකීමතුළ
පුද්ගල බවක් ඇත.එය විකෘති සංජානනයයි.234ඉන්දීය සංජානන පුද්ගලත්වෙයන් විකෘතිවීම නිසා
ෙගොඩ නඟා ගත් පුද්ගලත්වය තව දුරටත් ෙපෝෂණය කිරීම සිදුෙව්.ඉන්දීය සංජානනය ආකල්ප
පැතිකඩයි. මීට සමගාමීෙලස ආෙව්දන පැතිකඩ වන හැඟීම් ඇතිවීමද සිදුෙව්.එනම් ඉන්දීය
සංජානනය ආශ්වාද වශෙයන් සැලකීමයි.ෙමම ආශ්වාදය තණ්හාව ෙලස සැලකිය හැක.ඉන්දීය
සංජානන සිදුෙවද්දී එය රසාස්වාදනය කිරීම සිදුවී ආශ්වාදයක් ෙගොඩනැෙඟනුෙය් ඉන්දීය
සංජානනය තුළ පුද්ගලත්වයක් ෙගොඩනඟාගතෙහොත් පමණි. පුද්ගලත්වයක් ෙගොඩනඟා
ගැනීෙමන් පරිබාහිර ඉන්දීය සංජානන නිසා ආශ්වාදයක්ද ඇතිෙනොෙව්. පුද්ගලත්වෙයන් වියුක්ත
ඉන්දීය සංජානනය නිසා ආෙව්දන පැතිකඩතුළ ඇතිවනුෙය් හුදු දැනීමක් පමණි.ෙම් දැනීම හුදු සුව,
දුක් ෙහෝ උෙක්ෂා ආදී වශෙයන් "විඳීමක්" ෙනොව නිරාසෙයන්ම ඇතිවන සංෙව්දීතාවක් බැවින්
"දැනීමක්" ෙව්.විඳීමක් ඇතිවීමට විඳින්ෙනක් සිටිය යුතුය.විඳින්ෙනකු සිටිය හැක්ෙක්
පුද්ගලත්වයක් ෙගොඩනැඟීමතුළ පමණි.නිෂ්පුද්ගලව ඇතිවන සංෙව්දන සියල්ලම දැනීම් පමණි.
සිෙත් නිරායාසෙයන් අරමුණු ෙකෙරහි ඇතිවන උත්ෙත්ජන සමූහයක් දැනීම් ලක්ෂණෙයන්
අරමුණු ෙකෙර්.ෙම් ලක්ෂණ විදර්ශනා භාවනා වැඩීෙම්දී ඉතා ගැඹුරින් අරමුණුකරනු ලැෙබ්.දැනීම්
53

54. ලක්ෂණ මිස සත්ව පුද්ගලත්වයක් ෙහෝ මම යැයි හැඟීමක් ඒවාෙය් සැබවින්ම නැත.ඉන්දීය
සංජානනය තුළ මම යැයි පුද්ගලත්වයක් සකස්කර ගැනීම මට්ටම් ෙදකකින් කියාත්මක ෙව්. එහි
පළමු මට්ටම පංච ඕරම්භාගීය සංෙයෝජන ධර්ම මට්ටමයි. ෙදවන මට්ටම වූ කලී පංච උද්ධම්භාගීය
සංෙයෝන ධර්ම මට්ටමයි.එහි පළමු අවස්ථාවෙසේ සැලෙකන පංච ඕරමභාගීය සංෙයෝජන මට්ටෙම්දී
පංචස්කන්ධෙය් එක් එක් ස්කන්ධ ෙකොටසක් පාසා සිව් වැදෑරුම් ෙලස සම්පූර්ණ වශෙයන් විසි
අයුරකින් ඇතිවන සක්කායදිට්ඨිය ෙක්න්දකරගත් මම යන හැඟීම ඕලාරික මමත්වයයි.එහි
අවිද ාව මමත්වයයි.තණ්හාව කාම ආශ්වාදයයි.එහි ෙදවන අවස්ථාව ෙලස සැලෙකන මම ෙවමි
යැයි යන හැඟීම ෙපරටුෙකොට ගත් අස්මි මානය නිසා ඇති වන මම යන හැඟීම සියුම් මමත්වයයි.
ෙමහි අවිද ාව අස්මි මානයවූ මමත්වයයි.තණ්හාව රූප රාග, අරූප රාග වූ ආශ්වාදයයි.නැතෙහොත්
භව තණ්හා,විභව තණ්හා වූ ආශ්වාදයයි.ෙසෝවාන් මඟඵලෙය් සිට අනාගාමී මඟඵලය දක්වා මඟ
ඵල තුන අවෙබෝධ කරගැනීෙම්දී පංච ඕරම්භාගීය සංෙයෝජන මට්ටම නමින් හැඳින්ෙවන ෙමකී
පළමු ඕලාරික මමත්ව මට්ටම පහීනෙව්.අර්හත් මඟඵල අවෙබෝධෙය්දී අවසාන උද්ධම්භාගීය
සංෙයෝජන මට්ටම නමින් හැඳින්ෙවන ෙමකී ෙදවන සියුම් මමත්ව මට්ටම පහීන ෙව්.235
ඉන්දීය සංජානනය නිවැරදි නම් ඒතුළ මමායනයක් තිබිය ෙනොහැක.මමත්වය ෙදෝෂ සහිත
තත්වයකි. සංස්කරණය කරගත්තකි.සත ය ෙලසට ඇත්ෙත් ඉන්දීය කියාකාරීත්වය පමණි.මානව
ඉන්දීය කියාකාරීත්වෙයහි පවතින සංකීර්ණත්වය නිසා ඒ සියළු ෙද් මමත්වෙයන් ගහණය කර
ගැනීම වැරදිය.ෙමය වැරදි ෙලස දකින තාක් දුක උරුමව පවතී.236නිවැරදිව අවෙබෝධ කරගත්
විටක සියළු දුක් නිවී යයි.නිවන ශාන්තය.අෙව්දිත ස්වභාවයකි.නිවැරදි රසඥතාව සිෙතහි පහළ
වනුෙය් සිත හැකිතාක් ෙම් නිවන් අවෙබෝධයට ළංවූ පමණටය.ඒ තාක් රසඥතාව ෙලස අර්ථ
දක්වනුෙය් හුෙදක් ඉන්දීය රසාස්වාදය ෙකෙරහි ඇලී ගැලී සිටීමයි.ඉන්දීය රසාස්වාදෙයහි ඇලී
ගැලී සිටීම නිසා උපදින රසවින්දනය තාවකාලිකය.එහි ආශ්වාදයට වඩා ආදීනව අධිකය.ෙම් නිසා
බුදු දහම ෙම් රසවින්දනය උසස් යැයි ෙනොසලකයි.බුදුදහමට අනුව යම් පුද්ගලෙයකුට ලැබිය හැකි
ඉහළම රසඥතා මට්ටම නම් සියළු ඉන්දීය ඇලීම් ගැටීම් වලින් මිදීෙම් අවස්ථාවයි.ෙම් අවස්ථාෙව්
සිත පවතින්ෙන් සියළු ඇලීම් ගැටීම්වලින් විනිර්මුක්ත ශාන්ත සුවදායී අවස්ථාවකය.එය නිවන්
රසය ලබන අවස්ථාවයි.ෙමය බුදුදහම ෙපන්වන පරමරසඥතා මට්ටමයි.ෙම් මමත්වෙයන් ගහණය
කිරීම අවිද ාව බවද, ඒ මමත්වය නිසා උපදිනා ඉන්දීය සංජානන ෙකෙරහි ඇතිවන ආශ්වාදය
තණ්හාව බවද බුදුදහෙම් දක්වා තිෙබ්.ඇතැම් විටක ෙම් මමත්වය වැරදි ආකල්පයක්බව තමන්ටම
පැහැදිලිව වැටහුනද,මම යන හැඟීෙම් ඉතා තදින් එල්බ ගැනීමට ෙහේතුව ඉන්දීය රසාස්වාදය
ෙකෙරහි ඇති වන ආශාවබව ඉතා පැහැදිලිවම වැටෙහේ.ෙම් ෙහේතුව නිසා පුද්ගලෙයකු
ෙදෙකොණකින් සසරට බැඳතබන බව දතයුතුය.ඒ එක් ෙකොණක් නම් අවිද ාවයි.අෙනක් ෙකොණ
තණ්හාවයි.පුද්ගලයා සසරට ඇඳබැඳතබන ෙම්බැමි ෙදක නිවැරදිව ලිහා ගැනීමට හැකිෙවෙතොත්
මුල් වරට සක්කාය දිට්ඨිය පධානෙකොට ඇති ෙසසු සංෙයෝජන ධර්ම ෙදකවන සීලබ්බත පරාමාස
හා විචිකිච්ඡාව දුරු කරදැමීෙමන් ෙසෝතාපත්ති මාර්ග ඵලයට පත්වීමට හැකියාව ලැෙබ්.වචන
භාවිතා ෙකොට නිවැරදිව ෙමකී කරුණු පහදාදී යෙමකු මඟ ඵල අවෙබෝධයට පත්කළහැක.එෙසේ
කිරීමට කරුණු කීපයක් සම්පූර්ණවී තිබියයුතුය.පළමු කරුණ නම් ජීව විද ාත්මකව එබඳු
අවෙබෝධයකට සුදුසු පරිදි සංජානන පැතිකඩවර්ධනයවී උපතලබාතිබිය යුතුය. ෙදවැනි කරුණ
නම් ෙපර සසෙරහිදී ෙමකී කියාකාරීත්වය අවෙබෝධකරගැනීමට යම් පරිශමයක් දරා සිටීමය. එය
සද්ධර්ම ශවණය,සද්ධර්ම පර්ෙය්ෂණය ෙහෝ විදර්ශනා භාවනා පුහුණුව වියහැක. ෙතවන කරුණ
නම් වර්තමාන භවයතුළ කල ාණ මිත සම්පත්තිය මඟින් සසර ලැබූ පුහුණුව යළි අවධිකර ගත
හැකි කමෙව්දයක නිරතවීමයි.සද්ධර්ම ශවණය,සද්ධර්ම පර්ෙය්ෂණය ෙහෝ විදර්ශනා භාවනා
පුහුණුව ෙමබඳු කම ෙව්දයකට නිදසුන් ෙලස දැක්වියහැක.237
සිෙත් සකල ක්ෙල්ශ පහීණ කළ වීතරාගී උතුෙමකුට මුළු ෙලොව සංජානනය වනුෙය් ඉතා
ෙසෞන්දර්යාත්මකවය.මහා පරිනිර්වාණ සූතෙයහි බුදුහිමියන් අවසන්වරට දුටු ස්ථානවල රමණීය
බව වර්ණනාෙකොට ඇත්ෙත් ඉතා ෙසෞන්දර්යාත්මක වර්ණනාවලින් යුතුවය.ෙථේරෙථේරිගාථා පාලිය
54

55. තුළ සඳහන්වන විවිධෙතරෙතරණිවරුන්ෙග් අපදානයන්හි විස්තරවන ෙසෞන්දර්යාත්මක වර්ණනා
වීතරාගී උතුමන්ෙග් සිතැඟීවල රසඥතාව ෙමොනවට ෙහළිකරයි.එපමණක් ෙනොව තිපිටක පාලිෙය්
ෙබොෙහෝ ස්ථානවලදී පරිසරයපිළිබඳ ෙසෞන්දර්යාත්මක වර්ණනා සඳහන්ය.මිහිරි ස්වරෙයන් ධර්ම
ෙද්ශනා කළ භික්ෂුන්ට බුදුහිමියන් පවා පශංසා කර තිෙබ්.ස්වභාවික පරිසරය පිරිසිදුව තබාගැනීම
මඟින් ෙසෞන්දරාත්මක පැවැත්මකට බුදුහිමියන් අනුබලදී ඇති අන්දම සූතෙද්ශනාවල මනාව දැක
ගත හැක.ඉන් පැහැදිලිවනුෙය් රසඥතාව වනාහී ක්ෙල්ශ පහීණවීම සමඟ උසස් මට්ටමකට පත්වූ
බවයි.ඒ නිසාම රසඥතාව තෘෂ්ණාව ෙහෝ ආශාව සමඟම සමපාත වන්නක් ෙනොවනබවද ෙපනීයයි.
මමත්වය සිෙත් තහවුරුවූ ආත්මාර්ථකාමී අෙයකුට වඩා මමත්වය තුනීකළාවූ පරාර්ථකාමී චර්යාව
වැඩූ අෙයකුෙග් සිත තුළ රසඥතාව ඉතාඉහළම මට්ටමකින් වර්ධනයවී ඇතිබව සූතෙද්ශනා අනුව
පැහැදිලිෙව්.ආත්මාර්ථකාමීත්වය දුරුකිරීම යනු මම යන දෘෂ්ටියතුළට ෙකොටුවී සිමාවී තිබූ සිතිවිලි
වලට සමස්ත විශ්වයම කරා ව ාප්තවිය හැකි පරිදි උපරීම නිදහස ලබාදීමකි.බඹයක් පමණවූ ෙම්
සිරුරකට මම යන දෘෂ්ටිය නිසා සිරගතව ෙකොටුවී සීමාවී පැවති ආත්මාර්ථකාමී හැඟීම දුරුකිරීෙම්
උපෙයෝගීතාවය නම් රසඥතාව හැකි ඉහළම මට්ටමකට වර්ධනයවීමයි.හුෙදක් ස්තී,පුරුෂ සිරුරක
සිරගතව එයම ආශ්වාදනය කරමින් මම යනදෘෂ්ටිෙයන් සීමාවී පැවති රසඥතාව පතිවිරුද්ධලිංගික
ආකර්ශණයට පමණක්ම ෙයොමුවී එයම යළියළි පතමින් සසරතුළ බැඳීතිබිණ.පුහුදුන් සිත්තුළ කාම
රාගය පදනම්කරගත් ආශ්වාදයම පමණක් එකම රසඥතාව ෙලස සැලකූ බැවින් ස්තී,පුරුෂ සිරුරු
තුළ නැති සුන්දරබවක් මිස ස්වභාව ධර්මෙය් නියම ෙසෞන්දර්යය ඊට විඳගත හැකි ෙනොවීය.නමුදු
පිළිකුල් සහගත ස්තී,පුරුෂ සිරුරුවල සෑබෑයථාර්ථය පසක්කළ වීතරාගීහු බාහිරපරිසරෙය් ස්වභාව
ධර්මයතුළ ඉතා සජීවී අයුරින් සැබෑ රසඥතාවය අත්විඳිති.බුදුදහම පුද්ගල රසඥතාවෙය් පරමාර්ථ
සත ය ෙලස ෙපන්වාදී ඇත්ෙත් නිර්වාණ අවෙබෝධයතුළ පවතින නිවීෙම් සැනසුම් සුවය ලැබීමයි.
රසඥතාව නිසිෙසේ ආශ්වාදනය කිරීමට නම් අනිවාර්යෙයන් නිර්වාණාවෙබෝධයට පත්විය යුතුමය
යනාදී සාවද අදහසක් ෙම් මඟින් ෙනොපැවෙසනබව වටහාගත යුතුය.නිර්වාණාවෙබෝධයට පත්වූ
අෙයකු ඉහළම රසඥතා මට්ටම ෙවත පැමිෙණනබව නම් සත යකි.නමුදු කල ාණ පුහුදුන් අෙයකු
සිට අර්හත්වට පත්වූ උතුෙමකු දක්වා රසඥතාව කමිකව ඉහළ මට්ටමකට පත්වනබවද සත යකි.
අවම තරමින් නිවැරදි මඟෙනොමඟ හරිහැටි හඳුනාෙගන ඒඅනුව කටයුතු කළහැකි ඕනෑම අෙයකුට
සිය රසඥතාවය නිවැරදි මාවතකට ෙයොමුකරගත හැකිබව මින් පැහැදිලි විය යුතුය.ෙම් නිසා උසස්
රසඥතා මට්ටමකට පැමිණීමට නම් අනිවාර්යෙයන්ම වීතරාගී උතුෙමකු වියයුතුමය යන අදහසක්
ෙමහි ගැබ්ෙනොවන බව වටහාගැනීමට හැකියාව ලැෙබ්.තමාතුළ ඇතිවන වැරදි ආකල්ප,හැඟීම් හා
චර්යා හඳුනාෙගන කමික පුහුණුව හා අභ ාසය මඟින් කමකමෙයන් ඒවා ඉවත්කිරීමට සිදුකරන
වෑයමතුළ අවශ උනන්දුව හා කැපවීම ඇති ඕනෑම අෙයකුට ෙකදිනක ෙහෝ එබඳු උසස් රසඥතා
මට්ටමකට පැමිණිය හැකිබව අවෙබෝධ කරගැනීම වැදගත්ය.රසඥතාවය යෙමකුට බලෙයන්ලබා
දිය ෙනොහැක.උපතින්ලැබූ බුද්ධි මට්ටම අනුව යෙමකුට උසස් රසඥතා මට්ටමක් නිරායාසෙයන්ම
ලැබිය හැක. සමහරුන්ට උසස් රසඥතා මට්ටමකට පත්වියහැක්ෙක් දිගුකලක් වෑයෙමන් කැප
කිරීම් හා සතතාභ ාස සිදුකිරීෙමන් පසුවය.238සංජානනමට්ටම උසස්වූ පමණට රසඥතා මට්ටමද
උසස් ෙව්.239
2.9.සංජානනය හා ආජීවය
බාහිරපරිසරය අවෙබෝධකරගැනීම සංජානනෙය් කාර්යයි.එහිදී පුද්ගලදිවිපැවැත්මට අදාළ
විවිධ අංශවල බලපෑමට යටත්වීමට සිදුෙව්.පුද්ගල දිවි පැවැත්මට අදාළව සංජානන පැතිකඩ සකස්
ෙව්.ෙම් යටෙත් ෙහොඳ ෙද් කිරීම යහපත් සංජානන ලක්ෂණ හිමිකරගැනීමටත්,නරක ෙද්වල් කිරීම
අයහපත් සංජානන ලක්ෂණ හිමිකරගැනීමටත් ෙහේතුවනබව දක්වා ඇත.බුදුහම ෙම් නිසා උපෙදස්
ලබාෙදනුෙය් ෙහොඳ ෙද් පමණක් කිරීමටය.මන්ද එවිට යහපත් සංජානන පැතිකඩක් උරුමකරගත
හැකි බැවිනි.ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයට අයත් සම්මා ආජීවය ෙලස දක්වා ඇත්ෙත් ෙම් කරුණයි.
නිවැරදි දිවි පැවැත්ම ෙහවත් සම්මා ආජීවය මානව සංජානන පැතිකඩ ෙකෙරහි ෙකතරම් බලපානු
55

56. ලැෙබ්දැයි ෙම් අනුව නිගමනය කළහැක.උසස් සංජානන පැතිකඩ නිසා ආජීවය යහපත්වීමද,පහත්
සංජානනපැතිකඩ නිසා ආජීවය අයහපත්වීමද සිදුෙව්.එෙසේම උසස්ආජීවය නිසාසංජානන පැතිකඩ
නිවැරදිවීමද,පහත් ආජීවය නිසා සංජානන පැතිකඩ මිථ ාදෘෂ්ටි සහගතවීමද සිදුෙව්.ෙම් නිසා යම්
අෙයකුෙග් ආජීවය පිරිසිදුවීම සංජානන පැතිකඩ උසස්වීමට ෙහේතුවනබව පැහැදිලිෙව්.ෙම් ෙහේතුව
නිසා සම්මා ආජීවයට ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගෙය් සුවිෙශේෂී ස්ථානයක් හිමිව ඇත.දිවි පැවැත්ෙමහි
සංවරබව පිණිස මුසාවාදය,පිසුණවාචය,ඵරුසවචනය,සම්ඵප්පලාපය,පාණඝාතය,අදින්නාදාන හා
කාමමිථ ාචාරය ආදී වැරදි වලින් වැලකීම සම්මා ආජීවය ෙලස හැඳින්ෙව්.පැවිදි පක්ෂයට චූලසීල,
මජ්ඣිම සීල හා මහාසීල වශෙයන් සම්මා ආජීවය ඉතා සියුම්ව දක්වා තිෙබ්.ගිහි,පැවිදි ෙදපක්ෂයම
දිවිපැවැත්ම යහපත්ව ගතකිරීෙම්දී ආර්යඅෂ්ටාංගික මාර්ඟයට අයත් සම්මා ආජීවය කියාත්මකෙව්.
හුෙදක් සීලයක් වශෙයන් සිතා සම්මා ආජීවය රැකීෙම්දී සංජානන පැතිකඩ කියාත්මකවනුෙය් එක්
අයුරකිනි.අවෙබෝධෙයන් විමසාබලා කටයුතු කිරීෙම්දී සංජානන පැතිකඩ කියාත්මකවනුෙය් තවත්
අයුරකිනි.හුෙදක් අවෙබෝධය ලබා ඒ අනුව ජීවත්වීෙම්දී නිරායාසෙයන්ම ෙහොඳ මඟට පැමිෙණ්.240
ආජීවය යනු දිවි පැවැත්මයි.සමහරු ෙමයට ජීවිකා වෘත්තිය යනුද පවසති.නමුදු භික්ෂූන්ටද
ආජීවය පිළිබඳ යම්යම් පැණවීම් බුදුදහෙම් දක්වා තිෙබ්.එෙසේ නම් ආජීවය යන්නට ජීවිකා වෘත්තිය
යන අදහස අර්ධ සත යක් බව පැහැදිලිෙව්.ෙමහි නිවැරදි අදහස වියයුත්ෙත් දිවිපැවැත්ම වියයුතුය.
මන්ද දිවිපැවැත්ම ගිහි,පැවිදි ෙභ්දයකින් ෙතොරව සියළු ෙදනා විෂෙයහිම වලංගුවූ සත යක් බැවිනි.
ගිහි පැවිදි පතිපදා වශෙයන් ෙවන්ෙකොට සැලකුවද ආජීවය ෙදපක්ෂය විෂෙයහිම දක්නට ඇත.ගිහි
පක්ෂයට සිය දිවිපැවැත්ම සඳහා විවිධ වෘත්තීන්වල නියැලීමට සිදුෙව්.මන්ද ජීවිතය පවත්වාගැනීම
පිණිස අවශ ආහාරපාන,නිවාස,වස්ත,ආරක්ෂණ අවශ තා ආදී විවිධ ෙද් ලබාගැනීම සඳහා මුදල්
ඉපයීමට සිදුවන බැවිනි.භික්ෂුන් ෙගවනුෙය් පරපටිබද්ධ ජීවිතයකි.ෙම් නිසා ගිහිපක්ෂය ෙමන් සිය
දිවි පැවැත්ම සලසා ගැනීම සඳහා රැකි රක්ෂාෙකොට මුදල් ඉපයීම පැවිදි පක්ෂය විෂෙයහි නිර්ෙද්ශ
කර ෙනොමැත.ෙම් ෙහේතුව නිසා පැවිදි පක්ෂයට ගිහි පක්ෂය ෙමන් මුදල් ඉපයීම සඳහා රැකිරක්ෂා
ෙකොට ෙවෙහසවීෙම් අවශ තාවයක් නැත.පැවිදි පක්ෂෙය් මූලික අෙප්ක්ෂාවවනුෙය් හැකිතාක් සිය
මූලික අරමුණවූ පැවිදිකමට අදාළ ගුණධර්ම වර්ධනය කරගැනීම පමණි.241රැකි රක්ෂාෙකොට පවුල්
සංස්ථාව ෙපෝෂණය කරන ගිහියාත්,පැවිදි අරමුණු ශාක්ෂාත් කරගැනීම විෂෙයහි දිවාරාතී ෙවෙහස
වන භික්ෂුවත් සිය දිවිපැවැත්ම සුරක්ෂිතව පවත්වාගැනීම පිණිස මුලික අවශ තා වන ආහාර පාන,
ඇඳුම්,නිවාස,ඖෂධ ආදී ෙද් සම්පූර්ණ කරගත යුතුය.මානව ශිෂ්ටාචාරෙය් මුල් යුගෙය්දී නම් ෙම්
සඳහා භාණ්ඩ හුවමාරු කමෙව්දයක් පැවතිනි.කමෙයන් මානව ශිෂ්ටාචාරය දියුණුවත්ම ආදීකාලින
වශෙයන් පැවති භාණ්ඩ හුවමාරු ආර්ථික කමෙව්දය ෙවනුවට මුදල් සංසරණය මඟින් වටිනාකම
ෙගවීෙම් කමෙව්දයක් සැකසින.අද ඇත්ෙත් මුදල් හුවමාරුවටත් වඩා දියුණු තත්වයට සංවර්ධනය
වූ කමෙව්දය බව සමාජ ආර්ථික කියාවළිය ෙදස විමසිලිමත්වූ විට ෙපනී යයි.ඉෙලක්ෙටෝනික
කාඩ් පත් මාර්ගෙයන් භාණ්ඩ හා ෙසේවා නිෂ්පාදන අෙලවිකිරීෙම් කම ෙව්දයක් නූතනෙය්
කියාත්මකෙව්. ෙම් ෙහේතුව නිසා නූතන සමාජෙය්දී මුදල් හුවමාරුව පවා යල් පීනූ කමෙව්දයක්
බවට පත්ව තිෙබ්. මුදල් ෙහෝ ෙවනත් විකල්ප කමෙව්දයක් මඟින් ෙහෝ සිදු වනුෙය් තමාට අවශ
භාණ්ඩ හා ෙසේවා ලබා ගැනීමයි.ෙම් භාණ්ඩ හා ෙසේවා පරිෙභෝජනය මානව දිවි පැවැත්මට
අවශ ෙව්.242
ගිහි සමාජය හා පැවිදි සමාජය අතර පවතිනුෙය් ගහට ෙපොත්ත ෙමන්වූ සබඳතාවයකි.ගිහි
සමාජය ෙකතරම් පිරිහීමට හා ගරා වැටීමට ලක්ව ඇතිදැයි දිනපතා පුවත්පත් වාර්තාතුළින් සනාථ
ෙව්.එනමුදු ගිහිසමාජය පැවිදි සමාජය ෙවතින් බලාෙපොෙරොත්තුවනුෙය් බුද්ධකාලීන පැවිදි සමාජය
තුළදී වත් ෙනොතිබුණු ගුණධර්මය.එය දැඩි අසාධාරණ පිළිෙවතක් බව පැහැදිලිෙව්.මන්ද පැවිද්දට
එළෙඹන්ෙන් ෙම් ගිහි සමාජෙය් මව්පිය වරුන්ට දාව ඉපදුනු දරුවන්ය.පැවිද්දට පත්වූ දා සිට සිව්
පසය ලබා ෙපෝෂණය වන්ෙන් ගිහිසමාජය ඇසුෙරනි.ඒ සමස්ත කියාවළියතුළ භික්ෂුව ගිහියාෙගන්
ෙවන්කළ හැකි ෙනොෙව්.ගිහිබවට වඩා පැවිද්ද උතුම්බව සත යකි.පැවිදිවනුෙය් ගිහිෙගය අත්හැර
බවද සත යකි.නමුදු ගිහි සමාජය හා පැවිදි සමාජය ආර්ථික අංශෙයන් ගිහි සමාජය හා බැඳී පවතී.
56

57. ඒ ආර්ථික අංශය සිව්පසය මඟින් පිළිබිඹු ෙව්.පාංශුකූල චීවර,පිණ්ඩියාෙලෝප ෙභෝජන,පූති මුත්තක
ෙභසජ්ජය හා වෘක්ෂමූල ෙසේනාසන ආදී සිව්නිශය නූතන සමාජෙය් ආර්ථික කියාවළිය හා සබඳතා
ෙනොපවත්වන බව සත යකි.එනමුදු බුදුසමෙය් සෑම භික්ෂුවකට අනිවාර්යෙයන්ම එය නියමෙකොට
නැත.මුල්කාලීනව ෙබෞද්ධ සංඝ සමාජය සකස්වූෙය් ඉහතකී සිව්නිශය ආශයකරෙගන බැවින් තත්
සමාජය තුළ ෙමකල ෙමන් ආර්ථිකයට සෘජුව බද්ධ වී ෙනොපැවතුනි.නමුදු කාලයාෙග් ඇවෑෙමන්
භික්ෂු සමාජය පුළුල්ව ව ාප්තවී යත්ම,ආරාම පතිගහණය,දාන ආරාධනා පිළිගැනීම,සිවුරු පිරිකර
ආදිය පිළිගැනීම සම්මත කරගැනීම නිසා භික්ෂු සමාජය සමාජ ආර්ථික කියාවළිය සමඟ බද්ධවිය.
එතැන් පටන් භික්ෂු සමාජයට ගිහි සමාජෙය් අවශ තාවලට අනුව සකස්වීමට සිදුවිය.ගිහි සමාජය
ෙවතින් ලැෙබන සිව්පසයට කෘතගුණ සැලසීම පිණිස ධර්මෙද්ශනා පැවැත්වීම මඟින් යහමඟ දැක්
වීම බුදුහිමියන් අනුදැන වදාරා තිෙබ්.ගිහි සමාජය සමඟ අනවශ සබඳතා පැවැත්වීම අනුමත කර
ෙනොමැති වුවද ගිහි සමාජයට ෙහොඳ නරක දහම්මඟ වටහාදීම භික්ෂුවකෙග් යුතුකමබව බුදුහිමියන්
විසින් ෙපන්වාදී තිෙබ්.එය ගිහි පැවිදි ෙදපක්ෂය අතරවූ යුතුකම් වගකීම් ස්වරූපෙයන් දක්වා
තිෙබ්.243
ගිහි සමාජය දැඩි ආත්මාර්ථකාමී ලක්ෂණවලින් යුක්තවූවකි.ෙම් නිසා සමානාත්මතාවය
වැනි කරුණු ගිහි සමාජෙය්දී අර්ථවත් ෙලස කියාත්මක කළහැකි වනුෙය් එක්තරා මට්ටමකිනි.යම්
සමාජයක් ආත්මාර්ථෙයන් වියුක්තවුවෙහොත් එය සමානාත්මතා ගුණධර්මවලින් යුක්තවනු ඇත.
ඉන්දීය මඟින් සම්ෙපේෂණය වන සංෙව්දන සංජානනයවනුෙය් ඉන්දියන්ෙගන් එම සංෙව්දන ලබා
ගත් ස්වරූපෙයන් ෙනොෙව්.යම්කිසි සංස්කරණයකට ලක්කිරීෙමනි.ෙම් සංස්කරණය නම් ඒතුළ
සැබවින්ම නැති පුද්ගලත්වයක් බිහි කරගැනීමයි.නිදසුනක් ෙලස ඇස මඟින් සම්ෙපේෂණය වන්නා
වූ දෘෂ සංෙව්දන ෙපනීමක් ෙලස සංජානනයවීම නිවැරදිය.නමුදු සාමාන ෙයන් දෘෂ සංෙව්දනය
සංජානනයවනුෙය් ෙපනීමක් ෙලස ෙනොෙව්.එය සංජානනයවනුෙය් බැලීමක් වශෙයනි.බැලීමතුළ
බලන්ෙනකු සකස්ෙකොට තිෙබ්.ෙමය පිරිසිදු සංජානනය ෙනොෙව්.පිරිසිදු සංජානනය සංස්කරණය
ෙකොට ගැනීමකි.ඇස ෙමන්ම ෙසසු ඉන්දියන් වන කණ,නාසය,දිව,සම හා මනස ආදී ඉන්දියන්ෙග්
සංෙව්දන සංජානනය කරගන්ෙන්ද සැබවින්ම නැති පුද්ගලත්වයක් ආෙරෝපණය කරගනිමිනි.ෙම්
වැරදි සංජානනය නිසා දෘෂ්ටියක් බිහිෙව්.ෙම් දෘෂ්ටිය සියළු ඉන්දිය සංජානනය හා බද්ධවී තිෙබ්.
අවිද ාව ෙලස හැඳින්ෙවනුෙය් ෙම් දෘෂ්ටියයි.ෙමකී දෘෂ්ටිෙය් විෙශේෂ ලක්ෂණය නම් සියළු ඉන්දිය
සංජානන තුළ මම නැමැති දෘෂ්ටියක් තිබීමයි.ඕලාරික මට්ටෙම්දී සක්කාය දිට්ඨිය ෙලස ෙපන්වාදී
ඇත්ෙත් ෙමකී දෘෂ්ටියයි.එෙසේම සියුම් මට්ටෙම්දී අස්මි මානයෙසේ ෙපන්වාදී ඇත්ෙත් ෙම් දෘෂ්ටියයි.
මූලික අවස්ථෙව්දී ඉන්දිය සංෙව්දන සම්ෙපේෂණයවීෙම්දී පුද්ගලත්වයක් ෙගොඩනඟා ගැනීම සමඟම
ඇතිවන අෙනක් කරුණ නම් ලබාගන්නා ඉන්දිය සංෙව්දන ආශ්වාදනය කිරීෙම් ලක්ෂණයයි.ෙමය
සියළු ඉන්දීය සංෙව්දන සම්බන්ධෙයන්ම ඇතිෙව්.පංෙච්න්දිය සංෙව්දන ෙකෙරහිම ෙම් ආශ්වාදන
ලක්ෂණය හටගනී.ෙමහිදී ආශ්වාදය කැමතිවීම් රුචිකිරීම් වශෙයන් ඇතිවන බැවින් කාෙමති යන
පාලි කියා රූපයට අනුව සැකසූ "කාම" යන වදනින් එම ඉන්දීය සංෙව්දන හැඳින්ෙව්.ෙම් අනුව ඒ
ආශ්වාදය කාම ආශ්වාදය වශෙයන් හැඳින්ෙව්.ඉන්දිය පහට අනුව පංච කාම ආශ්වාදය අර්ථ දක්වා
තිෙබ්.ෙමහිදී කාම ආශ්වාද කාම තණ්හා නමින්ද හැඳින්ෙව්.ෙම් අනුව මම යන දෘෂ්ටිය අවිද ාෙව්
උපත ෙලසත්,තණ්හාව ඉන්දීය සංෙව්දන ආශ්වාදෙය් උපත ෙලසත් හැඳින්විය හැකිය.එකිෙනක
ගැටගැසී ඇති අවුල්වූ නූල් පන්දුවක පධාන නූල් ෙදෙකළවර අවිද ාව හා තණ්හාව මඟින් දැක්ෙව්.
ෙම් අවිද ාව හා තණ්හාව එකිෙනකට ෙහේතු පත ෙව්.ෙම් නිසා ගැටගැසී අවුල්වී ඇති නූල්පන්දුව
නිවැරදිව ගැට ගලවා අවුල් ලිහාහැරිය හැකි නම් සසරට සංෙයෝගවී පවතින ස්වභාවය දුරුවී
යයි.244
සක්කායදිට්ඨිය අවිද ාෙව් දෘෂ්ටියෙලස ආරම්භ වන පංච ඕරම්භාගීය මට්ටෙම්දී තණ්හාව
කාම තණ්හාෙවන් නිෙයෝජනය ෙව්.එෙසේම අස්මි මානය අවිද ාෙව් දෘෂ්ටිය ෙලස ආරම්භවන පංච
උද්ධම්භාගීය මට්ටෙම්දී තණ්හාව භව හා විභව තණ්හාෙවන් නිෙයෝජනය ෙව්.ෙම් අනුව අති සියුම්
අවස්ථාව උද්ධම්භාගීය මට්ටමයි.ෙම් උද්ධම්භාගීය මට්ටම ඕරම්භාගීය මට්ටෙමන් වැසී පවතී.එහි
57

58. පංච ඕරම්භාගීය මට්ටම ඇත්ෙත් උද්ධම්භාගීය මට්ටමට උඩිනි.ෙම් නිසා පංච ඕරම්භාගීය මට්ටම
දුරුකළද පංච උද්ධම්භාගීය මට්ටම තව දුරටත් දුරුකළ යුතු අති සියුම් අවස්ථාවක් ෙලස ෙශේෂෙව්.
ෙම් නිසා ෙසෝවාන් වුවද පුද්ගලෙයකුෙග් දුරුවනුෙය් සක්කාය දිට්ඨිය පධානෙකොට ඇති අෙනකුත්
සංෙයෝජන ධර්ම වන සීලබ්බත පරාමාස හා විචිකිච්ඡාව පමණි.ෙම් අනුව ෙසෝවාන් උතුමාෙග් සිත
තුළ ඇති අවිද ාව මුල්වරට බිඳක් ෙහෝ අඩුවනුෙය් සක්කායදිට්ඨිය දුරුවීම නිසාය.ෙම් සමඟම ඊට
උපනිශයවී තිබූ තණ්හාවට අයත් උපාදාන සංයුතීන්ෙග් යම්කිසි වියැකීමක්ද සිදුෙව්.නමුදු පබලෙසේ
දැක්විය හැකි තණ්හාෙව් වියැකීම පැහැදිලිව ෙපන්වනුෙය් ද්විතීයික මඟඵල යන සකෘදාගාමී බවට
පත්වීෙම්දීය.එවිට දුරුවනුෙය් දෘෂ්ටි පාක්ෂික සංෙයෝජන ධර්ම ෙනොව තණ්හා පාක්ෂික සංෙයෝජන
ධර්මය.එනම් කාමරාග හා පටිඝ යන සංෙයෝජන ෙදෙක් අඩක් දුරුවීම සිදුෙව්.ෙතවන මඟඵලය වූ
අනාගාමීබව ලැබීෙම්දීද දුරුවනුෙය් දෘෂ්ටි පාක්ෂික සංෙයෝජන ෙනොව තණ්හා පාක්ෂික සංෙයෝජන
ධර්මය.එනම් කාමරාග හා පටිඝ සංෙයෝජනවල ඉතිරි අඩ සහමුලින්ම සමුච්ෙඡ්ද පහාණය ෙව්.ෙම්
සංෙයෝජන ධර්මතා දුරුවීම නිරීක්ෂණය කරනවිට පැහැදිලිවන කරුණ නම් ෙසෝවාන්වීෙම්දී දුරුවී
යනුෙය් දෘෂ්ටි පාක්ෂික සංෙයෝජන තිත්වයක් බවයි.ෙසෝවාන්වීම දෘෂ්ටි පතිලාභය ලැබීමක් ෙලසට
බුදුදහෙම් දක්වා ඇත්ෙත් මන්දැයි ෙම් අනුව ඉතා පැහැදිලිය.මුලින් ෙම් දෘෂ්ටි පතිලාභය ලබා පසුව
අත්පත් කරගත් දහම ඇස තවදුරටත් වැඩීෙම්දී ෙසසු තණ්හා පාක්ෂික සංෙයෝජන ධර්මතා ෙදකක්
අවස්ථා ෙදකකදී සහමුලින්ම දුරුවී යන බව පැහැදිලිෙව්.එනම් කාමරාග හා පටිඝ සංෙයෝජන ෙදක
හරිඅඩක් දුරුවීෙම් මට්ටම සකෘදාගාමීබෙවන්ද සම්පූර්ණෙයන්ම දුරුවීෙම් මට්ටම අනාගාමීබෙවන්
ද නිරූපණය වන බවයි.ෙකෙසේවුවද අනාගාමීවීෙම්දී සංෙයෝජන ධර්මවල එක් ස්ථරයක් සම්පූර්ණ
වශෙයන් පහීණෙව්.එනම් පංච ඕරම්භාගීය ස්ථරයයි.ඊළඟ සංෙයෝජන ස්ථරය ඇත්ෙත් මීට යටිනි.
එය දැෙනන ෙනොදැෙනන තරමට සියුම්ය.ඒ මට්ටම දැකිය හැකි මට්ටමට සියුම් ඉන්දීය ශක්තියක්
ඇතිවිටකදී පමණක් ඒ සංෙයෝජනධර්ම අරමුණුකළ හැකිය.ෙලෞකිකධ ාන ඉපිදවූ අෂ්ට සමාපත්ති
ලාභී අනාගාමීන්ට හා රහතුන්ට පමණක් සඤ්ඤාෙව්දයිත නිෙරෝධ සමාපත්තියට සමවැදිය හැකිය.
ෙම් සඳහන් අෂ්ට සමාපත්තිය නම් ෙලෞකික ධ ාන ශක්තිය වර්ධනය කළහැකි උපරීම තලයයි.ඒ
මට්ටමට සිත දියුණුකර නිෙරෝධ සමාපත්තිය ලැබීම යනු චිත්ත සමාධිය යම් උතුෙමකුට වැඩිය
හැකි ඉහළම අවස්ථාව දක්වා වර්ධනය කිරීමයි.සකළ ක්ෙල්ශ පහීණකළ රහතුන්ට නම් නිෙරෝධ
සමාපත්තියට පත්වියහැකිබෙව් කිසිදු ගැටළුවක් නැත.නමුදු ෙමහි අනාගාමීන්ටද නිෙරෝධසමවතට
සමවැදියහැකි බව දක්වා තිබීෙමන් අදහස්වනුෙය් අනාගාමීන්ෙග් චිත්ත සමාධිය රහතුන්ෙග් චිත්ත
සමාධියට ඉතා ආසන්න අවස්ථාවක් බවයි.නමුදු අනාගාමීන්ෙග් සිෙත් අපහීන සංෙයෝජන ධර්මතා
තුනක් ෙශේෂවී ඇත.එනම් රූප රාග, අරූප රාග ( භව හා විභව තණ්හා), මාන, උද්ධච්ච හා අවිජ්ජා
යන උද්ධම්භාගීය සංෙයෝජන ධර්මතා පහයි.ෙමහි රූප රාග හා අරූප රාග තණ්හා පාක්ෂික අතර
මාන, උද්ධච්ච හා අවිජ්ජා යන සංෙයෝජන තුන අවිද ා පාක්ෂික ෙව්.යම් ෙකෙනකු අනාගාමීබවට
පත්වූ පසු තවදුරටත් සිෙත් අපහීණ සංෙයෝජන ධර්ම තිෙබ්දැයි යන්න පවා ඇතැෙමකුට ෙම් අනුව
ෙනොදැනී යන තරමට සිත පවිත මට්ටම ආසන්නයට පැමිණිය හැකිය.සතිපට්ඨාන සූතෙයහි දක්වා
ඇති ෙලසට සතර සතිපට්ඨාන ධර්ම මැනවින් වඩන්ෙනකුට වසර හෙත් සිට සත්දින කාලපරාසය
තුළ අනිවාර්යෙයන්ම අනාගාමීඵලය ෙහෝ අර්හත්ඵලය ලැබියහැකිබව දක්වා ඇත්ෙත් ෙම්නිසා විය
යුතුය.එහි දක්වා ඇත්ෙත් උපාදානෙශේෂය ඉතිරිව ඇත්ෙත් නම් අනාගාමීඵලය ෙහෝ එෙසේ ෙනොමැති
නම් අර්හත්වය ලැබිය හැකිබවයි.245
ෙමහි උපාදානස්කන්ධ ෙශේෂය යන්ෙනන් අදහස්කරනුෙය් පුණ ශක්තිය,ජීව විද ාත්මක
ඉන්දීය සැකැස්ම,සසර භවපුරුද්ද,වීර්යය හා අඛණ්ඩව භාවනාෙව් නිරතවීම යන කරුණු නැතිවීම
නිසා අර්හත්ව ලැබිය හැකි පමණට සංජානන පැතිකඩ වර්ධනය කළ ෙනොහැකිබවයි.එබඳු අෙයකු
හට ලැබිය හැක්ෙක් අනාගාමීඵලය පමණි.නිදසුනක් ෙලස ගිහිෙයකුට පුණ ශක්තිය,ඉන්දීයබලය
සසරභව පුරුද්ද,වීර්යය හා අඛණ්ඩව භාවනාෙව් නිරතවීම ආදී සියළු කරුණු ෙකතරම් උසස් ෙලස
සම්පූර්ණවී තිබුණද අනාගාමීවීමට මිස අනාගාමීබෙව් සිට අර්හත්වය දක්වා යෑමට ඇති අවස්ථාව
ඉතා දුර්ලභවීම ෙපන්වා දියහැක.යම් ෙහයකින් ගිහිෙයකු අර්හත්ඵලය සාක්ෂාත් කළෙහොත් තව
දුරටත් ගිහිබෙව් සිටිය ෙනොහැකියැයි ධර්මතාවක් ෙපන්වාදීතිෙබ්.එක්ෙකෝ සත්දිනක්තුළ පිරිනිවන්
58

59. පෑ යුතුය.නැතිනම් අනිවාර්යෙයන්ම පැවිදි විය යුතුය.ෙමයට එක් ෙහේතුවක් තිෙබ්.එය නම් ගිහිබව
ආජීවය සම්බන්ධෙයන් අර්හත්වයට ෙනොගැලෙපන අෙයෝග භූමියක් වීමයි.සැබවින්ම ගිහිපැවිදි
ෙභ්දය ෙගොඩනැඟී ඇත්ෙත් ආජීවය සම්බන්ධෙයන් දක්නට ලැෙබන ෙමම විෂමතාවය නිසාය.ගිහි
බව රහතන්වහන්ෙසේ බඳු අතිශය පිරිසිදු උසස් මානසික පැවතුමකින් ෙහබි උතුෙමකුට වාසය කළ
ෙනොහැකි ස්ථානයක් වන නිසාය.නමුදු අනාගාමීෙයකුට සිය සම්පූර්ණ ආයුකාලයම ගිහිෙගයි සිට
මැනවින් විසිය හැකිබව දක්වා තිෙබ්.එම නිසා ආජීවය සම්බන්ධ ෙම් ගැටළුව උද්ගතවනුෙය් රහත්
බව හා අනාගාමී අවස්ථාව අතර ඇති සංෙයෝජන ධර්මතා පහීණවීමතුළ බව පැහැදිලිෙව්.අනාගාමී
උතුමාතුළ කාමරාග හා පටීඝ සංෙයෝජන මුළුමනින්ම පහීණය.එබැවින් එබඳු උතුෙමකු ගිහිෙයකු
ෙලස සිටියද ලිංගික ජීවිතයක් ගත ෙනොකරනබව පැහැදිලි වියයුතුය.ලිංගික සංසර්ගය යනු වර්ගයා
අඛණ්ඩව පවත්වාෙගනයෑම පිණිස සැකසී ඇති ජීවවිද ාත්මක උගුලකි.දැන ෙහෝ ෙනොදැන සියළු
පුහුදුන් මානවයින් ෙම් ජීවවිද ාත්මක උගුලට හසුව එය ඉතා ඉහළ සැපයකැයි සිතා එහි ඇලීගැලී
වාසය කිරීමට හුරුපුරුදුව සිටිනබව ෙපෙන්.ෙම් ජීවවිද ාත්මක උගුලට හසුව වර්ගයා ෙබෝකිරීමට
සිය දායකත්වය ලබාෙදමින් පවුල් සංස්ථාවක් ෙගොඩනැඟීමට මානවයා උනන්දුවනුෙය් ෙලෝකෙය්
සම්මත ව වහාරය ඉක්මවා දැකීමට ෙනොහැකිකම නිසාය.සැබවින්ම ෙලෞකිකබෙව් සීමාව ෙමයයි.
අනාගාමී උතුමා ෙම්ෙලෝකසම්මත ව වහාරය ඉක්මවා දැකීමට හැකියාවක් ලැබීඇති පුද්ගලෙයකි.
එබඳු හැකියාවක් ඇති උතුෙමකුට පවා ෙලෝක සම්මත ව වහාරයට ෙවනස්ව ගිහිෙගයි සිටියහැකි
බව දක්වාතිෙබ්.නමුදු අර්හත්වයට පත්වූ උතුෙමකුට ගිහිෙගයි විසියෙනොහැක.එෙසේනම් රහත්ඵලය
ලැබීෙම්දී අත්පත්වන සුවිෙශේෂී සංජානන හැකියාව විය යුතුය.ෙම් සුවිෙශේෂි සංජානන හැකියාව අත්
පත්වූ පුද්ගලෙයකුට ගිහිෙගයි පවතින ආජීවය ෙනොගැලෙපනබව ෙමහිදී අවෙබෝධෙව්.සූතකමයට
අනුව අර්හත්වය ලැබීෙම්දී පහීණවන සංෙයෝජන අතර විභවතණ්හා යනුෙවන් හැඳින්ෙවනුෙය් සිය
ෙනොපැවැත්ම පිළිබඳ තෘෂ්ණාවයි.ෙමය උච්ෙඡ්ද පාක්ෂික තෘෂ්ණාවක් ෙලසද දක්වාඇත.ෙමහි ඇති
සියුම්බව නිසා වටහාගැනීමට අසීරුය.භව තණ්හා යනු සිය පැවැත්ම අඛණ්ඩව ෙගනයාම පිළිබඳව
සිෙත් ඇතිවන තෘෂ්ණාවයි.ෙමය ශාස්වත පාක්ෂික තණ්හාවක් ෙලසද දක්වා ඇත.මාන යනු අස්මි
මානයයි.එනම් මම ෙවමැයි අති සියුම්වූ අණු සහගත වශෙයන් ඇතිවන අවිද ා පාක්ෂික දෘෂ්ටියයි.
උද්ධච්ච යනු සිෙත් ඇති විපිළිසර ස්වභාවයයි.චංචල ගතියයි.කැළඹීමයි.ඉල්පීමයි.සමාධිය පූර්ණව
වැඩී තිබුණද ෙම් දුබලතාව සියුම් වශෙයන් ඇත.අවිජ්ජා යනු චතුරාර්ය සත ය ෙනොදැනීමයි.ෙමකී
සියළු දුබලතා ෙක්න්දකරගත් ෙනොදැනීම පිළිබඳ අදහස අවිජ්ජා යන්නතුළ තිෙබ්.246
ගිහිබව හා පැවිදි බව අතර ෙවනස ආජීව පාරිශුද්ධිය මත පදනම්ව තිෙබ්.ගිහිබවට මමත්ව
දෘෂ්ටිය ඉතා සියුම් වශෙයන් වුවද තිබිය යුතුය.නැතෙහොත් එය ගිහිබෙව් විවිධ සබඳතා සාර්ථකව
පවත්වාෙගනයෑමට බාධාවකි.මම යන හැඟීම, ආකල්පය ඕලාරික වශෙයන් දුරුකළද අණු සහගත
වශෙයන් ෙහෝ රැඳීපැවතීම ගිහිබවට අනිවාර්යය.නැතෙහොත් ගිහිබව අර්ථවත් ෙනොෙව්.මන්ද ගිහි
බව විවිධ බැඳීම්, පුද්ගලාන්තර සබඳතා සමඟ ෙගොඩනැඟී ඇති ආයතන ව හයක් නිසාය.නමුදු ගිහි
බෙව් ඇති එබඳු දුබලතා කිසිවක් පැවිදිබෙව් නැත.පැවිදිබව ආජීව පාරිශුද්ධිය මත ෙගොඩනැඟීඇති
ආයතන ව හයකි.පැවිදිබෙව් ආයතන ව හය මමත්වෙයන් වියුක්තවන පරිදි එය ෙගොඩනංවාඇත.
සෑම විටම ෙපොදුෙද්පල කමක් මත පැවිදි සමාජය ෙගොඩනැඟී තිෙබ්.සාමූහිකත්වය පදනම්කරඇති
බැවින් පුද්ගලිකත්වය ෙක්න්දකරගත් ආත්මාර්ථකාමී ආකල්පවලට සංඝ සමාජයතුළ ඉඩක් නැත.
රහතන්වහන්ෙසේ වුවද සාමූහික සංඝ සමාජෙය් නීතිරීති, ෙපොදු සම්මුතීවලට ගරුකළ යුතුය.
රහත්ඵලය ෙපෞද්ගලික ගුණයකි.ෙපෞද්ගලික ගුණය සාමූහික පැවැත්ෙම් පදනමට වඩා උසස්ෙසේ
පැවිදි සමාජයතුළ ෙනොසැලෙක්.සාමූහික ෙද්පළකමය ආජීව පාරිශුද්ධි පැවැත්මකට යහ පසුබිමකි.
මන්ද පුද්ගල පැවැත්මක් තකා අසීමිතව ෙවෙහසීමට එවිට පුද්ගලයාට සිදු ෙනොවන ෙහයිනි.පුද්ගල
පැවැත්ම සාමූහික වගකීම මත රඳාපවතී.සාමූහිකත්වයට ගරුකිරීම මත පුද්ගල වටිනාකමද දැඩිව
අවධාරණය ෙකෙර්.පුද්ගලයා සමස්තය ෙවතත්,සමස්තය පුද්ගලයා ෙවතත් වගකියන කමයක් ඒ
තුළ ෙගොඩනැඟී තිෙබ්.ෙම් සියළු ලක්ෂණ රහතන්වහන්ෙසේට පහසුෙවන් වැඩසිටීමට ඉතා ෙයෝග
පසුබිමක් පැවිදි සංස්ථාවතුළ ඇතිබවට සාධකයි.සංඝ සංස්ථාෙව් ව හය පවා ෙගොඩනැඟී ඇත්ෙත්
පුහුදුන් පුද්ගලෙයකු ඊට ඇතුළත් වුවද දෘෂ්ටිෙය් පටන්ම ඒ පුද්ගලයාව අර්හත්ව පරමාදර්ශය කරා
59

60. කමිකව ෙයොමු ෙකෙරන පරිද්ෙදනි.එනිසා අර්හත්වයට පත්වූෙවකුට සංඝ සමාජය අභයස්ථානයක්
බව අමුතුෙවන් පහදාදිය යුත්තක්ද ෙනොෙව්.ගිහිබෙව් සිට අනාගාමීබවට පත්වූෙවකුට පැවිදිභූමියට
පෙව්ශවීම නිසා සිය ආජීවය අත්පත්කරගත් උසස් මානසික සංහිඳියාවට සරිලන අයුරින් සකස්කර
ගැනීමට හැකියාව ලැෙබ්.ෙම් නිසා පරිනිර්වාණය ෙතක් සම්පූර්ණ ආයුකාලයම පැවිද්ෙද් ගතකළ
හැකිය.ශුද්ධාවාස බහ්මෙලෝකවල ගිහි පැවිදි ෙභ්දයක් නැත.එෙසේවනුෙය් ස්තී,පුරුෂ ෙභ්දයක් හා
ලිංගික චර්යාවක් එබඳු ෙලෝකවල නැතිබැවිනි.ෙම් නිසා එහි වැඩ සිටින අනාගාමී හා අර්හත්ඵලය
ලැබූ බහ්මයින්ට ඉන්පසුව සිය ආජීවය අමුතුෙවන් සකස්කරගැනීෙම් අවශ තාවක් මතුෙනොෙව්.ඒ
ශුද්ධාවාසවල ඉපදීම සමඟම පිරිසිදු පැවැත්ම නිරායාසෙයන් උරුමවන බැවින් අමුතුෙවන් ආජීවය
පිළිබඳ ෙවෙහසට පැමිණීම අනවශ ය.නමුදු මනුෂ ෙලෝකෙයහි එෙසේ ෙනොෙව්.මනුෂ ෙලෝකෙය්
ගිහි පැවිදි ෙභ්දය නිර්මාණයවී ඇත්ෙත් ආජීව පාරිශුද්ධිය පදනම්කරෙගනය.මන්ද ලිංග ෙභ්දය හා
ලිංගික සංසර්ගය ජීවවිද ාත්මක අංශෙයන් සාමාන මනුෂ ධර්මයක් ෙලස සම්මතව ඇති බැවිනි.
ෙම් තත්වය යටෙත් අනාගාමී උතුමා ෙම් ජීවවිද ාත්මක අංශෙයන් ලිංග ෙභ්දය ෙනොඉක්මවා යන
නමුදු ආකල්ප,හැඟීම් අංශෙයන් සාමාන මනුෂ ධර්මතා ඉක්මවා යන්ෙනකි.ලිංග ෙභ්දය බාහිරව
විද මාන වුවද,මානසික ආකල්ප,හැඟීම්වලින් ලිංගික සංසර්ගය ෙකෙරහි ආශා රහිතෙයකි.පවුල්
සංස්ථාව රඳා පැවැත්මට අවශ පධානතම සාධකය ලිංගික සංසර්ගයයි.එය ෙකෙරහි ආශා හැඟීම්
රහිතවීම තුළ පවුල් සංස්ථාවට අභව පුද්ගලෙයකු බවට පත්ෙව්.නමුදු ලිංගික සංසර්ගෙයන් ෙතොර
සිය පැවැත්ම (භව තණ්හා), ෙනොපැවැත්ම(විභව තණ්හා) ආදී තෘෂ්ණා පාක්ෂික ධර්මතා හා මම
ෙවමි යන දෘෂ්ටිය (මාන),විපිළිසරබව ( උද්ධච්ච) හා ෙහේතුපත ධර්මතා ෙනොදැනීම (අවිජ්ජා) යන
අති සියුම් අණු සහගත අවිද ා පාක්ෂික ධර්මතා ඒ පුද්ගලයාතුළ පවතී.ෙමබඳු දුබලතා ඇති අෙයකු
හට ලිංගික සංසර්ගෙයන් ෙතොරව වුවද ගිහිෙගයි වාසය කළහැකි පසුබිමක් තිෙබ්.මන්ද ඒ දුබලතා
ඒ පුද්ගලයාව ගිහිෙගයි රඳා සිටුවන අණු සහගත ඇලීමක් හා දෘෂ්ටියක් ෙලස කියාකරන බැවිනි.ඒ
තුළ අනාගාමී උතුමාට ලිංගික සංසර්ගය පාදකකරගත් පවුල් සංස්ථාව තුළ පැවැත්මක් නැතිවුවද,
සිය දිවි පැවැත්ම සඳහා වූ යම් රැකියාවක් පාදකකරගත් වෘත්තීය පැවැත්මක් තිෙබ්.ෙමකී වෘත්තීය
පැවැත්ම සාර්ථක කරගැනීමට ඉවහල්වී ඇත්ෙත් අනාගාමී උතුමාතුළ තවමත් අපහීණවී ෙශේෂවී
ඇති උද්ධම්භාගීය සංෙයෝජන ධර්මතා පහයි.ෙම්නිසා පූර්ණ වෘත්තීය දිවිෙපෙවතකට අදාළවනුෙය්
ඉහත දැක්වූ උද්ධම්භාගීය සංෙයෝජන ධර්ම පහ බව වටහාගත හැක.247
සකල ක්ෙල්ශ පහීණ කළ රහතන්වහන්ෙසේට වෘත්තීය පැවැත්මක නැත.එය පරම ආජීව
පාරිශුද්ධියට පත්වීමයි.කිනම් අයුරක ෙහෝ වෘත්තීයපැවැත්මක සියපැවැත්ම උෙදසාවන ෙවෙහසීම
විද මානය. සිය පැවැත්ම උෙදසා ෙවෙහසීම යනු පැවැත්ම පිළිබඳ කිනම් අයුරක ෙහෝ තෘෂ්ණාවක්
පැවතීමයි. සකල ක්ෙල්ශ පහීණවූ පුද්ගලෙයකුතුළ එබඳු තෘෂ්ණාවක් පැවතිය ෙනොහැක.එම නිසා
රහතන් වහන්ෙසේ ස්වකීය පැවැත්ම උෙදසා ෙවෙහසවීෙමන් වැළකී සිටින්ෙනකි.පැවිදි පක්ෂය ගිහි
පක්ෂය ෙවතින් සිව්පසය ලබා ෙපෝෂණය වන බැවින් සිය පැවැත්ම පිළිබඳ අමුතුෙවන් වෘත්තියක
නියැලී ෙවෙහසීමට භික්ෂූවකට සිදුෙනොෙව්.නමුදු ගිහිෙයකු ඒ වරපසාදය හිමිවී නැත.ගිහියා සිය
පැවැත්ම සඳහා කිසියම් රැකියාවක නියැලී ෙවෙහසී මුදල් ඉපයියයුතුමය.ගිහිබෙව් සිට අර්හත්වයට
පත්වී යනු බාහිරව ගිහිෙයකු වශෙයන් සිටියදීම මානසික ආකල්පවලින් පැවැත්ම උෙදසා ෙවෙහස
වීෙමන් වැළකීමට ෙයොමුවීමයි.ෙමබඳු අවස්ථාවකට පත්වූෙයකුට ගතහැකිවනුෙය් පියවර ෙදකක්
පමණි. එනම් පැවිදිභූමියට පෙව්ශවීමයි.නැතෙහොත් පිරිනිවන්පෑමයි.මන්ද සිය දිවිපැවැත්ම උෙදසා
ෙවෙහසවීමකින් ෙතොරව සිටීමට ගිහිෙයකුට ෙනොහැකි බැවිනි.ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය පැහැදිලි
කරන විට සම්මා ආජීවය ෙලස ඇතැම් අය දක්වනුෙය් වැරදි ෙවළඳාම් පෙහන් වැලකී රැකියාවක
නියැලීම සම්මා ආජීවය බවයි.ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය ගිහිපැවිදි ෙදපක්ෂයටම ෙපොදුය.
පැවිද්ෙදකු අනිවාර්යෙයන්ම වෘත්තීය ජීවිතෙයන් විනිර්මුක්තවූෙවකුබව පාතිෙමොක්ෂ විනය
පිළිගැනීමයි.එබඳු අෙයකුට යළි අමුතුෙවන් වැරදි ෙවළඳාම් පෙහන් වැලකීම දැක්වීම අර්ථ
විරහිතය. එබැවින් ෙමහිදී සම්මා ආජීවය යන්ෙනන් අදහස්කර ඇත්ෙත් ගිහි හා පැවිදි යන
ෙදපක්ෂයටම ෙපොදු සම්මත යමක් විය යුතුය.ෙනොකළයුතු ෙවළඳාම් පෙහන් අදහස්වී ඇත්ෙත් සිය
දිවිපැවැත්ම සඳහා ෙබොරුව,වංචාව ව ාජ ඇඟවීම් ආදිෙයන් වැලකී ජීවිකාවෘත්තිය ෙගනයා
60

61. යුතුබවයි. ෙමය ගිහි,පැවිදි ෙදපක්ෂ සඳහා ෙපොදු සම්මුතියකි.ෙම් නිසා ආජීව පාරිශුද්ධිය, සම්මා
ආජීවය ෙලස හඳුන්වා ඇත්ෙත් ෙහොරෙබොරු ආදී වංචනික කියාවලින් වැළකීමබව වටහාගත
හැකිය. සම්මා ආජීවය උපරිමව ඇත්ෙත් රහතුන් තුළය.රහතුන් වෘත්තීය ජීවිතෙයන් වැළකුණු
අයයි. වෘත්තීය ජීවිතෙයන් වැළකීමතුළ ෙහොරෙබොරු ආදී වංචනික ෙද් සිදුවීමට ඇති ඉඩකඩ
මුළුමනින්ම වැලකී යයි.එම නිසා ආජීව පාරිශුද්ධිය යන්න වැරදි කමවලින් වෘත්තීය ජීවිතෙය්
නිරත ෙනොවීම ෙලස දැක්වීම මුළුමනින්ම නිවැරදි ෙනොවනබව ෙපනී යයි.මන්ද එම නිර්වචනය
පැවිදි පක්ෂයට අදාළ ෙනොවන නිසාය.සම්මා ආජීවය අර්ථ දක්වන විට එම නිර්වචනය ගිහි
පක්ෂයට ෙමන්ම පැවිදි පක්ෂයටද එක හා සමානව අදාළ විය යුතු බැවිනි. පැවිද්ද සකස්වී ඇත්ෙත්
නිර්වාණ ලාභය අරමුණුකරෙගනය.එම නිසා සම්මා ආජීවය ෙතෝරනවිට ඒ පිළිබඳවද සැලකිලිමත්
වීම උචිතබැව් හැෙඟ්.ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගෙය් වැදගත්ම අංගය සම්මා දිට්ඨියයි.සක්කාය දිට්ඨිය
සීලබ්බත පරාමාස හා විචිච්ඡාව දිට්ඨිය දුරුකිරීම නිසා පහාණවී යයි.එම දිට්ඨිය අවිද ා පාක්ෂිකය.
එබැවින් නිවන විද ාව උපදවාගැනීමට මුල්කරෙගන ඇත.සම්මා ආජීවය ෙගොඩනැඟී ඇත්ෙත්
විද ාව උපදවාගැනීමට පහසුකම් සැලෙසන පසුබිමක් මතය.ඊට ෙහොඳම තැන ගිහිබව ෙනොෙව්.
මන්ද ගිහිබෙව් විවිධ පළිෙබෝධ පවතින බැවිනි.එමනිසා පැවිද්ද ඊට සුදුසුම තැනයි. මින් අදහස්
වනුෙය් සමස්ත පැවිදි සංස්ථාව ෙගොඩනැඟී ඇත්ෙත් ඉන්දීය සංෙව්දන නිවැරදිව වටහා ෙගන
පුද්ගලත්වයක් බිහි ෙනොකරගනිමින් සංජානනය කළහැකි පසුබිමක් ඇතිවන පරිදිය.පුද්ගල ෙද්පළ
කමය ඇතිතැන එබඳු පසුබිමක් බිහිකරගත ෙනොහැකිය.එබැවින් සංඝ සමාජයතුළ සාමූහික ෙද්පළ
කමය හඳුන්වාදී ඇත.මන්ද සාමූහික ෙද්පළ පරිෙභෝජනකමයක්තුළ පුද්ගලික ධනවත්බවක් ලැබීම
පිනිස අනවශ අයුරින් ෙවෙහසට පත්වීෙම් අවශ තාවයක් නැතිබැවිනි.ෙම් නිසා මානසික
සැහැල්ලු බවකින් දිවිපැවැත්ම ෙගනයෑමට පැවිදිසංස්ථාවතුළ ඉඩපස්තාව හිමිව තිෙබ්. පුද්ගලික
බව හා ආත්මාර්ථකාමීබව ඉස්මතුවන ගිහි සංස්ථාවතුළ එබඳු මානසික සංසිඳීමක් නැත. එබැවින්
බුදුන් වහන්ෙසේ විසින් සුවෙසේ සත ාවෙබෝධය කිරීම සඳහාත් සත ාවෙබෝධයට පත්වූ උතුමන්ට
සුවෙසේ විසීමට අවශ පසුබිම සැකසීම සඳහාත් සංඝ සමාජය සකස්කර ඇතිබව පැහැදිලිය. ෙමහි
සුවෙසේ විසීම යනු ආජීව පාරිශුද්ධියට පත්ව විසීමයි.සංසිඳුනු මනසකින් දිවි ෙගවීමට හැකිවීම යම්
අෙයකුට ලබාගත හැකි උසස්ම ආජීව පාරිශුද්ධිය ෙලස ෙමහිදී සලකා තිෙබ්.248
මානව දිවි පැවැත්මට ආර්ථිකය දැඩි ෙසේ බද්ධව පවතී.ආර්ථිකෙයන් ෙතොර මානව දිවි
පැවැත්මක් ෙනොමැති තරමට ආර්ථිකය මානව ජීවිතෙය් සෑම අංශයක් පාසාම හසුරවනු ලබයි.ෙම්
අනුව සමාජයීය සබඳතා,කලාව,ආගම,සාහිත ය,සංස්කෘතික ලක්ෂණ,භාෂාව ආදී මානව ජීවිතයට
සම්බන්ධ සියළු අංශම ආර්ථිකව මඟින් සෘජුව ෙහෝ වකව පාලනය කරනු ලැෙබ්.ෙම් නිසා මානව
දිවි ෙපෙවත සකස්වී ඇත්ෙත් හුෙදක් මානව අවශ තාවලට සරිලන අයුරින් ෙනොව ආර්ථිකයට සරි
ලන අයුරින් බව පැහැදිලිව දැක ගැනීමට ලැෙබ්.ෙම් අනුව මානව ජීවිතය හා බද්ධ සමාජ සබඳතා,
කලාව, ආගම, සාහිත ය, සංස්කෘතික ලක්ෂණ හා භාෂාව බඳු සෑම අංශයක්ම ආර්ථික කියාවළියට
උචිත අයුරින් ෙවනස්කරනු ලැබ තිෙබ්.යම් යුගයක ෙම් සෑම අංශයක්ම සකස්ව ඇත්ෙත් ඒ යුගෙය්
ආර්ථික කියාවළියට සමපාතවන අයුරිනි.රට සමෘද්ධිමත්ව පැවති යුග කාලවකවානුවල මානව දිවි
ෙපෙවතට අයත් සමාජ සබඳතා,කලාව,ආගම, සාහිත ය, සංස්කෘතික ලක්ෂණ හා භාෂාව බඳු සෑම
අංශයක්ම උසස් මට්ටමකින් පැවතුනු බවට සාධක ඇත.එෙසේම රට පිරිහී තිබූ සෑම කාලයකම ඊට
උචිතෙලස ෙම්සෑම අංශයක්ම ගරාවැටීමට ලක්වී තිබිණ.නූතනෙය් ෙමරට පවතිනුෙය් පශ්චාත් යුද
කාලසීමාවකය.අතිබිහිසුණු තිස් අවුරුදු යුද්ධයක් පැවතී නිමාවට ලක්වූ ෙමොෙහොතක රටක පවතින
සමාජ පසුබිම සමඟ ආර්ථික කියාවළියද බද්ධව ඇත.ඒ අනුව නූතන ආර්ථික බලපෑම ඔස්ෙසේ සෑම
අංශයකම පැතිකඩ සකස්ව ඇත.ඒ අනුව නූතන සමාජෙය් මානවයන්ෙග් දිවිපැවැත්ම පිරිහී ෙගොස්
ඇතිබව පැවෙසේ.එය අනිවාර්ෙයන්ම පවතින සමාජ ආර්ථික රටාව හා බද්ධවූ පිරිහීමක් වියයුතුමය.
මන්ද ආර්ථික ව හය දිවිපැවැත්ම හා අවිෙයෝජනීය සබඳතාවක් පවත්වන බැවිනි.ෙම් නිසා ආජීවය
මානව සබඳතා යහපත්ව පවත්වා ගැනීම විෂෙයහි දැඩි බලපෑමක් ඇති කරනු ලබනබව පැහැදිලිය.
මානව ශිෂ්ටාචාරය ෙගෝතිය යුගෙය් පවතිද්දී එහි අර්ධ ෙකොමිනියුස්ට් ලක්ෂණ විද මාන විය.249
පසුව කමෙයන් මානව ශිෂ්ටාචාරය දියුණු ෙවත්ම මානව සමාජය වඩාත් සංකීර්ණ ගති ලක්ෂණ
61

62. වලින් යුක්ත විය.අල්ප කෘත හා අල්ප ෙදයකින් ජීවිකා වෘත්තිය තිබූ මුල්යුගෙය් මානව සමාජය
ඉතාම පජාතන්තීය හා සාමූහික ලක්ෂණවලින් සමන්විතව පැවතින. 250 පසුව කල්යාෙම්දී
ආත්මාර්ථකාමී බව වැඩිදියුණු විය.සාමූහික ෙගෝතික සමාජ ෙවනුවට පවුල් වශෙයන් ෙවන්වූ කුඩා
ඒකකවලට මිනිස් සමාජය පරිවර්තනය විය.ෙපරදී මුළු ෙගෝතයම එකම පවුලක් ෙලස සැලකූ
සාමූහික ගතිලක්ෂණය ෙවනුවට පුද්ගලයාෙග් සුඛය ෙක්න්දකරගත් ධනවාදී නැඹුරුව සහිත
සමාජ කමයක් ෙවත මානව සමාජය නැඹුරුවන්නට විය.ඉන්දීය පීණන සුඛය ෙක්න්දකරගත්
ධනවාදී මානසික නැඹුරුව මිනිස් සිත්තුළින් නැතිකර දමා මානව සමාජය යළි පූර්ණ
ෙකොමියුනිට්ස් සමාජයකට පරිවර්තනය කළ ෙනොහැකිබෙව් පාෙයෝගික ගැටළුව ෙමහිදී මතුවිය.251
ගිහි සමාජය ෙවනුවට උක්ත ෙවනස මනාව ඇති කළ සංඝ සමාජයතුළ උපරීම සාමූහික පරමාදර්ශී
සමාජකමය ස්ථාපිත කළහැකිවිය.පාතිෙමොක්ෂ විනය ස්ථාපිත කිරීෙම් පධානතම අරමුණ
ව වස්ථාපිත නීතිරීති පද්ධතියක්තුළ මානසික සංසිඳීමක් ලබාගත හැකි සමාජ කමයක් පවත්වා
ගැනීමයි. එය බුදුදහෙම් දක්වා ඇති පරම විමුක්තිය ලැබීමට ෙමන්ම පරම විමුක්තියට පත්
උතුමන්ට සුවෙසේ වාසය කිරීමට උචිත සමාජ පසුබිමක් ඇති කිරීමකි. මන්ද ගිහි සමාජය
ආර්ථිකෙය් බලපෑමට හසුවීම නිසා සමාජ කමය වරින්වර පූර්ණ ධනවාදීබවක් ෙවත ගමන් කළ
හැකි බව කල්තබා පැහැදිලිවූ බැවිනි.ඒතුළ පුද්ගල සුඛ විහරණය උෙදසා පුද්ගලයා පවතින සමාජ
කමෙය් වහෙලකුවීෙමන් මුදවා විමුක්තිදායක පරිසරයකට ෙයොමුකිරීෙම් අවශ තාව මතුවූ බැවින්
ආර්ථික බලපෑෙමන් වියුක්ත සංඝ සමාජය නිර්මාණය විය.සිව්පසය නිශයවූ පැවිද්දට ආර්ථික
බලපෑම් වලින් අත්මිදී කටයුතු කළහැකි පසුබිමක් තිබිණ.පැවිදි සමාජය පරපටිබද්ධ වුවද සිව්
පසයට ගැතිෙනොවූ සතර අගතිෙයන් මිදුනු සමාජ සංස්ථාවක් ෙලසට ආදිෙය් පටන්ම පැවතින.252
2.10. සංජානනය හා භාෂාව
සංජානනය නම් බාහිරපරිසරය අවෙබෝධකරගැනීමයි.ෙම් අවෙබෝධය පකාශයට පත්කිරීම
උෙදසා භාෂාවක අවශ තාව ඇතිෙව්.ෙලෝකෙය් ඇති භාෂාවන් විවිධ ස්වරූපෙයන් හා විවිධ හැඩ
තල වලින් යුක්තය.යම් භාෂාවක ආරම්භක පසුබිම ෙමන්ම වර්ධනයවූ සමාජ පසුබිම,සංස්කෘතික
ලක්ෂණ පවා එකී භාෂාව හැඩගැස්වීමට ඉවහල්ෙව්.253භාෂාවල වාග්විද ා ඉතිහාසය අධ යනය
කිරීම මඟින් විවිධරටවල භාෂාවන්හි විකාශය සිදුවූ ආකාරය අවෙබෝධකරගත හැකිය. මුලදී
හුෙදක් කථිත අවශ තා සඳහා පාථමික ශබ්ද උපෙයෝගී කරගත් අතර කමිකව එය සංෙක්ත
අනුසාරෙයන් වචන බවට ෙපරලිනි.සීත,උණුසුම ආදී ෙද්ශගුණික සාධක මත වඩා ඉහල ෙහෝ
පහළ ශබ්ද පරාසයන්ෙග් අවශ තාව භාෂාවලට ඇතිවිය.මන්ද භාෂා උච්චාරණය කිරීෙම්දී මුඛය
විවෘත වන පමාණය සිරුර කියාශීලීවීෙම් සාධකය මත රඳා පැවති බැවිනි.ෙම් අනුව බටහිර භාෂා
වල ශබ්ද උච්චාරණය කිරීෙම් රටා ආසියාතික ශබ්ද උච්චාරණය කිරීෙම් රටාවට වඩා පැහැදිලි
ෙවනස්කම් සහිත විය.ස්වරයන්හි දීර්ඝ ෙහෝ භසව උච්චාරණය කිරීෙම් මාතා පමාණය ෙද්ශගුණික
පසුබිම අනුව ෙවනස්විය.254ෙලොව පුරා විවිධ රටවලට අනන භාෂා ලක්ෂණ පැමිණිෙය් ඉන්දු
යුෙරෝපීය ආර්යවරුන්ෙග් සංකමණය සමඟ බව භාෂාෙව් ඉතිහාසය පිළිබඳ පර්ෙය්ෂණය කළ වාග්
විද ාඥයින්ෙග් අදහසක්ව තිෙබ්.එකම භාෂාව ෙලෝකෙය් විවිධ රටවලට ව ාප්තවී පසුව ඒඒ
රටවලට උචිත අයුරින් විකාශයට පත්වූ බව වාග් විද ාඥයින්ෙග් අදහසයි.ඉතා දුරාතීතෙය්දී
ආර්යයන් විවිධ රටවලට සංකමණයවීෙම්දී ඔවුන් කතාබහ කළ භාෂාව පසුව ෙද්ශගුණික
විපර්යාස වලට ලක්ව කාලානුරූපීව ෙලෝකය පුරාම දැනට විද මාන විවිධ භාෂා බිහිවූබව වාග්
විද ා පර්ෙය්ෂණවලදී ෙහළිවී තිෙබ්.ෙම් නිසා ෙලෝකෙය් විවිධ භාෂාවල වචනවල,වාග්විද ා
නිරුක්ති වල හා වාග්විද ා ලක්ෂණවල යම් යම් සමාන ලක්ෂණ ඇති බව දක්නටලැෙබ්.එකම
වචනය සුළුසුළු උච්චාරණ ෙවනස්කම් සහිතව විවිධභාෂාවල එකම අරුත ෙගනදීම සඳහා භාවිතා
වන බව පැහැදිලිව ෙපනී යයි.ෙලෝකෙය් දැනට පවතින විවිධ භාෂා එකම ආදී කාලීන මුල්
භාෂාවකින් පරිණාමයවී පැමිණිබවට එය ෙහොඳ සාධකයක්ද ෙව්.භාෂාවල ෙමකී සම්භවය පිළිබඳ
සැලකීෙම්දී පාථමික භාෂා හුෙදක් සතුන්ෙග් විවිධ ශබ්ද රටා අනුකරණයකරමින් සකස්ව පැමිණි
62

63. බව තහවුරුවී තිෙබ්. එෙසේම පරිසරෙය් විවිධ ස්වභාවික ශබ්ද රටා හා නාදමාලාවන් අනුකරණය
කරමින් මානව සමාජය ඒවා සිය අවශ තා සඳහා ශබ්ද ෙලස භාවිතා කරතිෙබ්.හැඟීම්
සන්නිෙව්දනය කිරීම සඳහා ෙමන්ම ෛදනික කටයුතුවලදී ෙසසු පුද්ගලයින්ෙග් සහෙයෝගය ලබා
ගැනීමට අවශ වූ අවස්ථාවලදී ස්වභාවික ශබ්ද අනුකරණය කරමින් නාදරටා උච්චාරණය කරඇත.
හුෙදක් මුවින් නිකුත් වූ ස්වභාවික ශබ්ද පසුකාලීනව විවිධ රටාවලට හැඩගස්වමින් සිය හැඟීම් හා
ආකල්ප එකිෙනකා අතර සන්නිෙව්දනය කිරීම සඳහා භාවිතා වී තිෙබ්.255
ආදීකාලීන සමාජය හුෙදක් සතුන්ෙග් හා පරිසරෙය් ඇති විවිධස්වභාවික ශබ්ද අනුකරණය
කරමින් ශබ්ද උච්චාරණය කර ඇත.ෙම් ශබ්ද මඟින් තමාට අභිමත හැඟීම්,ආකල්ප අෙනක් අයට
සන්නිෙව්දනය කර ඇත.කාලයක් ගතවීෙම්දී පාථමික ශබ්දවලින් සමන්විත ආදී කාලීන භාෂාවන්
කමිකව සංවර්ධනයට ලක්වී තිෙබ්.ෙම් සඳහා විශාල කාලයක් ගතවී තිෙබ්.එෙසේම ආදීකාලීන ගල්
ගුහා, පර්වත, කඳු බෑවුම් ආදී ස්ථානවල චිත ඇඳ එමඟින් සිය අදහස් සන්නිෙව්දනය කිරීෙම්
කමයක් පවා මුල්කාලීනමානවයා සතුවූ බවට පුරාවිද ාත්මක සාධක හමුවී තිෙබ්.ෙම්වා චිතඅක්ෂර
ෙල්ඛන බවට හඳුනාෙගන ඇත.ජපානෙය් හා චීනෙය් බඳු රටවල දැනටද භාවිතාකරන ලිඛිත
ෙහෝඩිය පවා පරිණාමනයවී ඇත්ෙත් පුරාණෙය් පැවති ෙමබඳු චිත අක්ෂර සම්පදායකින්බව
පැවෙසේ. වර්ණමාළා ෙනොමැතිව කථාබහට පමණක් සීමාවූ භාෂාද ෙම් අතර ෙව්.පාලි භාෂාව එබඳු
එක් බසකි. පාලිබසට අනන වූ නිශ්චිත වර්ණමාලාවක් නැත.එබැවින් ෙලෝකෙය් ඕනෑමභාෂාවක
වර්ණ මාලාවකින් පාලි භාෂාව ලියාදැක්වීෙම් හැකියාව ඇත.දැනට මුදිත තිපිටකෙය් ඇත්ෙත්
සිංහල භාෂාෙව් වර්ණමාලාව භාවිතා කර ලියාදක්වන ලද පාලි බසයි.256බුදුරදුන් ජීවමාන අවදිෙය්
මගධය ෙක්න්දකරගත් ෙපෙදස තුළ සාමාන ජනතාව අතර ව වහාරවූ භාෂාව අනුසාරෙයන්
තිපිටකය ෙල්ඛනගතවූ පාලි භාෂාව සකස් වී ඇතිබවට විශ්වාස කරනු ලැෙබ්.ෙකෙසේවුවද පාලි
භාෂාව දාර්ශනික අංශෙයන් ෙපොෙහොසත් බසකි. මන්ද තිපිටක බුද්ධ ෙද්ශනාවල නියම හරය
වටහා ගත හැක්ෙක් එය පාලි භාෂාෙවන් පවතින විටය. එමනිසාම සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය
ෙකොට තිබූ පාලිඅටුවා යළි පාලි භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම බුද්ධෙඝෝෂ හිමියන් අතින් සිදුවිය.
හුෙදක් ෙමරෙට්දීම සිංහල බසින් ලියැවී තිබූ විවිධ අටුවාද බුදුෙගොස් හිමියන් විසින් පාලිබසට
නඟන ලදී.257බුද්ධෙඝෝෂ හිමියන් දැන උගත්කම් වලින් භාෂාන්තර දැනුමින් ෙපොෙහොසත් හිමි
නමකි. සමකාලීන සමාජෙය් රහතන් වහන්ෙසේලා සිටි නමුදු ෙම් කාර්යය ඉන්දියාෙව් සිට ෙමහි
පැමිණි බුද්ධෙඝෝෂ හිමියන්ටම පවරා ඇත්ෙත් උන් වහන්ෙසේෙග් බහුශැතබව පිලිබඳ එකල වැඩ
සිටි ශාසනභාරකාරත්වය දරණ ලද මහ රහතන් වහන්ෙසේලා පවා සෑහීමකට පත් වූ බැවින් විය
යුතුය. ඒ සඳහා මුලික පරීක්ෂණයක්ද පැවතිබව මුලාශවල සඳහන්ය.258බුද්ධෙඝෝෂ හිමි ෙම්
පරීක්ෂණෙයන් සාමාර්ථය ලැබීය. පරීක්ෂණය සඳහා වූෙය් ෙදනලද එක් මාතෘකා ගාථාවකට
පර්ෙය්ෂණ නිබන්ධනයක් පිටපත් තුනකින් සැපයීමයි.එය බුදුෙගොස් හිමි නිසි ෙලස සිදුකරන ලදී.
ඉන් පසුව ෙහල අටුවා පාලි භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීෙම් කාර්යය මහාවිහාරීය භික්ෂුන්
වහන්ෙසේලා විසින් උන්වහන්ෙසේට පවරන ලදී. සිංහල භාෂාවට වඩා පාලි භාෂාව දාර්ශනික අතින්
ෙපොෙහොසත් බැවින් බුදුදහෙම් නියම දාර්ශනික හරය සුරක්ෂිතකිරීම සඳහා පාලි භාෂාවට
පරිවර්තනය කිරීම ඉතා වටිනා කාර්යයක් බව පැහැදිලිෙව්.259බුදුන්වහන්ෙසේ ධර්ම ෙද්ශනා
සිදුකරන ලද භාෂා මාධ ය පාලිය ෙහෝ පාලියට ඉතා ආසන්න එකල මගධ ෙද්ශය ආශිතව පැවති
ව වහාර භාෂාවක් විය යුතුය.එම නිසා ෙවනත් බසකින් පැවතීමට වඩා මුල්බසින් පැවතීම අර්ථය
සුගමව වටහාගැනීමටද පහසුවකි.260
බුද්ධෙද්ශනාවල අන්තර්ගතවනුෙය් පතිෙව්ධ දහම කරායන පැහැදිලි කමෙව්දයයි.චරිතය,
ස්ථානය,පුද්ගලයා ආදී කරුණු අනුව එකී අවස්ථාවලට ගැලෙපන ෙලස බුදුහිමියන් දහම ෙද්ශනා
ෙකොට තිෙබ්.එහිදී භාෂාව භාවිතා කර තිෙබනුෙය් හැකිතාක් ශවණයකරන පුද්ගලයාට වටහාගත
හැකිවන පරිදිය.261එහිදී ධර්මපතිෙව්ධය සංජානන මට්ටම ෙලස සැලකූවිට එබඳු අවෙබෝධයක්
අසන පුද්ගලයාහට ලබාදීම ධර්ම ෙද්ශනා පැවැත්වීෙම් පරමාර්ථය ෙලස සැලකිනි.එබඳුවූ
අවස්ථාවලදී අසන පුද්ගලයාෙග් මානසික මට්ටමට සැසෙඳන පරිදි ධර්මසන්නිෙව්දනය කිරීෙම්
63

64. වගකීමක් ඇත. එම ධර්මසන්නිෙව්දනය සාර්ථක කරගැනීම පිණිස භාවිතාකරන භාෂාෙව් වචන
සුදුසුෙලස භාවිතා කිරීෙම් දක්ෂතාවයද ෙමහිදී වැදගත්විය.භාෂා මාධ පමණක් ෙනොව
ෙතෝරාගන්නා ලද භාෂාෙවහි අන්තර්ගත වචන මඟින් සන්නිෙව්දනය කිරීමට අවශ වන
ආකල්ප,ආෙව්දන,කුසලතා ආදී සියළු ෙද් මැනවින් ෙතෝරාෙබ්රාගන්නාලද වචන භාවිතෙයන්
සන්නිෙව්දනය කළහැකිවිය යුතුය.භාෂාව ෙලෞකික වපසරිය සීමාෙකොට බිහිවූවකි.එමඟින්
ෙලෞකික වපසරියට හසුෙනොවන ෙද් පකාශකිරීම අපහසු එබැවිනි.සාමාන ෙයන් පුද්ගලෙයකු
තුළ ඇතිවන හැඟීම්,ආකල්ප,සංකල්ප,නිර්මාණශීලී අදහස් ආදිය වචනවලින් පකාශ කිරීම
දුෂ්කරය. ෙකෙනකු තුළ ඇති කුසලතාව අනුව ඒ පුද්ගලයාට කිසියම් භාෂාවක ඇති වචන මඟින්
හැකි තාක් ආසන්න ෙලසට සිය සංජානන හැකියාව පකාශයට පත්කළ හැකිය.නමුදු එහිදූ වුවද
100%ක් සිය සංජානනය නිවැරදිව පකාශකළහැකි ෙනොෙව්.එයට ෙහේතුෙලස පුද්ගල අනන තාව,
අවස්ථාව, චිත්තෙව්ගික ස්වරූපය,සිරුෙරන් හා මුහුණින් පකාශවන හැඟීම් යනාදිය සම්මුඛෙයහි
ෙනොවන පුද්ගලෙයකුට ගහණයකළ ෙනොහැකිවීම ආදී විවිධ ස්වරූප ෙද් දැක්විය හැකිය. ෙම්වා
අනිවාර්යෙයන්ම සන්නිෙව්දන සම්බාධක ෙලස ක්රියාත්මක ෙව්.කිසියම් පුද්ගලෙයකුෙග් සිෙත්
ඇතිවන සිතිවිලි ෙවනත් ෙකෙනකුට සන්නිෙව්දනය කළහැකි කමෙව්දයක් නම් භාෂාව මඟින්
අදහස් පකාශකිරීමයි.අතීන්දිය පත ක්ෂය ෙහවත් භාවනාෙවන් ලැෙබන ෙයෝගී පත ක්ෂය
උපදවා ගත් අෙයකුට සිය සිතතුළ ඇති අදහස් කිසිදු භාෂාවකට ෙනොනඟා ඒ පාථමික සිතිවිලි
හුෙදක් චිත්ත තරංග ෙලස සෘජුවම තවත් අෙයකුට සන්නිෙව්දනය කළහැකිය.ෙමබඳු අති විෙශේෂ
හැකියාවක් ෙනොලැබූ සාමාන අෙයකුට සිය සිතිවිලි ෙවනත් අයෙවත සන්නිෙව්දනය කළ යුතු
වනුෙය් හුෙදක් භාෂාවක් මාධ ෙකොට ගනිමින් පමණි.ෙමහිදී සිය සිතතුළ ඇතිවන පාථමිකවූ
අදහස්, සිතිවිලි ෙගොනු ආදිය භාෂාෙව් වචන බවට පරිවර්තනය කරනුලැෙබ්.භාෂාව හැකියාව මත
සිය පාථමික සිතිවිලිවලට හැකිතාක් ආසන්නව සමාන වන පරිදි තමා වඩාත් ෙහොඳින් දන්නා යම්
භාෂාවක වචනවලට පරිවර්තනය කරනුලැෙබ්.නැතෙහොත් තමා ෙහොඳින්දන්නා භාෂාවක විද මාන
වචන වලින් කියෙවන් අරුත්වලට හැකිතාක් ආසන්නවන පරිදි සිය අදහස ෙපළගස්වමින් ඉදිරිපත්
ෙකෙර්. සාමාන ෙයන් ඕනෑම අෙයකු භාෂාවක් කතාබහ කිරීම යන්ෙනහි දළ අදහස වන්ෙන් ෙම්
කරුණයි. නමුදු ෙකතරම් පෙව්ශමින් සිය හැඟීම් වචනවලට ෙගොනුකළද එෙසේ කළහැකි සීමාවක්ද
තිෙබ්. එනම් භාෂාෙව් දක්නට ඇති වචනවල අර්ථෙය් සීමා සහිතබවයි.262
එකම භාෂාෙව් වුවද වචන ෙකෙනකු පකාශ කරනු තවත් ෙකෙනකු ශවණය කරද්දී එකී
පුද්ගලයාට ඇතිවන අදහස මුලින් වචනපකාශකළ පුද්ගලයාෙග් අදහස්වලටවඩා සම්පූර්ණෙයන්ම
ෙවනස්විය හැකිය.ෙමෙසේවනුෙය් සංජානන ගැටළු හා සංජානන දුබලතා පවතින බැවිනි.ඇතැම්විට
කිසිදු සංජානන ගැටළුක් ෙහෝ දුබලතාවක් ෙනොමැති පුද්ගලයින් අතරද සංජානන පරස්පරතා ඇති
වියහැකිය.ෙමෙසේවනුෙය් ෙපෞරුෂ සාධක බලපෑම නිසාය.පුද්ගල අනන තාව,සමාජ පසුබිම,ජීව
විද ා ලක්ෂණ,අවස්ථානුරූපීබව ආදී ෙවනත් සාධකවල බලපෑම නිසාද භාෂා සන්නිෙව්දනය තුළ
විවිධ ගැටළු මතුවියහැකිය.අසමාන අවස්ථා හා පසුබිම තුළ සිටින ෙදෙදෙනකු ෙහෝ කීපෙදෙනකු
අතෙර් සන්නිෙව්දනය කරනලද ෙතොරතුරක් ඔවුන් වටහාගනු ලබන්ෙන් කීප අයුරකට වියහැකිය.
ෙකෙනකුෙගන් තවත් ෙකෙනකුට සිතිවිලි සන්නිෙව්දනය කළහැකිවී නම් ෙමබඳු දුෂ්කරතාවයක්
මතුෙනොවීමට ඉඩඇත.එෙසේ නම් කිසිදු විකෘති වීමකට ඉඩෙනොතබා යම් අෙයකුට ඇතිවූ පාථමික
සිතිවිලි ඒවූ අයුරින්ම සන්නිෙව්දනය කිරීමට ඉඩලැබියහැකිව තිබිණ.ෙමහි වරද හා විකෘතිවීම සිදු
වනුෙය් පාථමිකත සිතිවිලි භාෂාවකට පරිවර්තනය කිරීෙම්දීය.ෙලොව භාෂා ඉතා විශාල සංඛ ාවක්
තිෙබ්.යම්යම් භාෂාවල විවිධ සුවිෙශේෂතාද තිෙබ්.යම් භාෂාවක් තවත් භාෂාවකට සාෙප්ක්ෂකව එහි
අන්තර්ගත වචනාර්ථවල හැඩය හා පැහැය වාග්විද ානූකූල ලක්ෂණ අතින් කිසියම් විෙශේෂතාවක්
ෙපන්විය හැකිය.ෙම් විෙශේෂතාවය එය සමීප ඥාතීත්වය දක්වන විෂය ෙක්ෂ්ත අනුව පවා විවිධ විය
හැකිය. නිදසුනක් වශෙයන් පාලි භාෂාෙව් "දුක්ඛ" යන වචනය සිංහල භාෂාෙව් "දුක" යන වචනය
මඟින් අදහස්කරන අර්ථයට වඩා දාර්ශනික අතින් ෙපොෙහොසත්ය.ෙමහි "දුක්ඛ" යනු ඥාණයක්
ෙව්.263 නමුදු "දුක"යනු ඉන්දිය බද්ධ පාථමික ෙව්දනාවක් ෙලස සැලකිය හැකිය.එබඳු "දුක"
මිනිසුන්හට පමණක් ෙනොව තිරිසන් සතුන්ට වුවද දැෙන්.නමුදු "දුක්ඛ" ලක්ෂණ විදර්ශනා භාවනා
64

65. වඩා දැකිය යුතු පඥාවකි.එය තිලක්ෂණවලට අයත්ය.පාලි භාෂාෙව් "අනත්ත" යන පදයද එෙසේය.
සිංහල බෙසේ "අනාත්ම" යන අරුතට වඩා ගැඹුරුඅර්ථයක්"අනත්ත" යන පාලිවචනෙය් ගැබ්වී
තිෙබ්. ෙහල බසින් පැවති අට්ඨකථා යළි බුදුෙගොස් මාහිමියන් විසින් පාලිබසට පරිවර්තනය කරන
ලද්ෙද් ෙමබඳු ෙහේතු නිසා විය යුතුය.මහා අට්ඨකථා ෙහවත් මූල අට්ඨ කතා,මහා පච්චරිය අට්ඨ
කථා, කුරුන්දි අට්ඨකථා, අන්ධකට්ඨකථා, සඞ්ෙඛපට්ඨකථා, විනයට්ඨකථා, සුත්තන්තට්ඨ කථා,
ආගමට්ඨකථා, දීඝට්ඨකථා, මජ්ඣිමට්ඨකථා, සංයුත්තට්ඨකථා, අංගුත්තරට්ඨකථා, අභිධම්මට්ඨ -
කථා, සීහලට්ඨකථා, අට්ඨකථා ( ඒක වචන), අට්ඨකථා ( බහු වචන), අට්ඨකථාචරියා, ආචරියා,
ආචරියවාද, ආචරියමත, ෙථරසල්ලාප, පරසමුද්දවාසී ෙථරා, විතණ්ඩවාදී, ෙපොරාණා, ෙපොරාණක -
ත්ෙථරා, ෙපොරාණාචරියා, ෙපොරාණට්ඨකථා, භාණකා යනුෙවන් පුරාණෙය් සිංහල බසින් ෙමරට
පැවති අටුවා ගන්ථවිය.ඉන් ෙවන් ෙවන්ව තනි ගන්ථ ෙලස සැලකිය හැක්ෙක් ෙම්වායින්
කිහිපයක් පමණි.ෙසසු ගන්ථ ෙපොත් සමූහ වශෙයන් පිලිෙයළ වී පැවතින. සීහලට්ඨ කථා,
සුත්තන්තට්ඨකථා, අභිධම්මට්ඨකථා ෙමබඳුවූ ෙපොත් සමූහ වශෙයන් පිළිෙයළ වී පැවති අටුවා
ගන්ථවලට නිදසුන් ෙලස දැක්විය හැකිය.ෙමම විස්තරෙය් සඳහන් ඇතැම් ගන්ථ ෙමහි දැක්ෙවන
ගන්ථවලටම ව වහාරවූ ෙවනත් නම් වියහැකිය.264
සංජානනය වන සෑම ෙදයක්ම භාෂා මාධ ෙයන් ඒ අයුරින්ම පකාශ කිරීමට අපහසුය.එය
සංජානනය හා බැඳුනු පධානතම ගැටළුවකි.මානව සමාජෙය් මානවයින් ෙසසු පිරිස සමඟ හැසිරීම
අනුව ෙබොෙහෝ සංජානන අවාචිකවද පකාශයට පත්ෙව්.සිය සංජානනය පකාශ කිරීම සඳහා භාෂාව
අත වශ ම නැත.භාෂාව ලිඛිත ෙහෝ වාචික මාධ ෙයන් පකාශ කළහැකිය.අලිඛිතව හා අවාචිකව
වුවද සන්නිෙව්දෙය් ෙයදීෙම් ෙනොහැකියාවක් නැත.නමුදු සන්නිෙව්දනෙය්දී භාෂාව උපෙයෝගීකර
ගැනීම ඉතා පහසුවකි.භාෂාව දියුණුවීමට ලිඛිත හා වාචික සන්නිෙව්දනය උපකාරීෙව්.සංජානනය
බාහිරව පකාශ කිරීෙම්දී භාෂාව මාධ කරගැනීම ඉතාම සීරුෙවන් කළයුතු කටයුත්තකි.මන්ද එය
සන්නිෙව්දනය වන ෙසසු අය තුළ නිවැරදි සංජානනයක් ඇති කිරීමට පෙරස්සමින් භාෂාව භාවිතා
කළ යුතු බැවිනි.භාෂාව භාවිතා කිරීෙම්දී ඒ භාවිතා කරන ස්වරූපය අනුව විවිධ සීමා තිෙබ්.වාචිකව
භාෂාව භාවිතා කිරීෙම්දී වාග් විද ාත්මක ලක්ෂණවලට අවධානය ෙයොමුකළ යුතුය.ලිඛිතව භාවිතා
කිරීෙම්දී ව ාකරණානූකූලව එය කළ යුතුය.265ෙම් ෙහේතු නිසා භාෂාව කවෙරකුටවත් හිතුමතෙය්
සිය සංජානන අවශ තා සඳහා භාවිතාකළ ෙනොහැකිය.නමුදු සංජානන සම්ෙපේෂණෙය්දී භාෂාෙව්
මුලික අවශ තාව නම් එය ෙමවලමක් ෙලස භාවිතා කිරීමයි.එෙසේ නැතිව පමණට වඩා භාෂා
අනන තාව ෙහෝ එහි සීමා පිළිබඳව සැලකිලිමත් වීමට ගියෙහොත් එහි මුලික අවශ තාව ගිලිහී යනු
ඇත. මන්ද භාෂාව සකස්ව ඇත්ෙත් මානව අවශ තා පහසුෙවන් ඉටුකරගැනීමට වන බැවිනි.
භාෂාවක සැබෑම උපෙයෝගීතාවද එයයි.කාලානුරූපීව භාෂාව පවා ෙවනස්ෙව්.විපරිණාමය
ෙමෙලොව සෑම ෙදයකටම ෙපොදු අනන ලක්ෂණයකි.භාෂාවක වර්ණ මාලාව, උච්චාරණය,
ව ාකරණය, භාවිතා කරන හැඩය කාලානූරූපීව ෙවනස්ෙව්.එෙසේවීෙමන් ෙහොඳ භාෂාවක
අනන තාවය ඊට ලැෙබ්.ෙලෝකෙය් බහුලව ව වහාර කරන භාෂා ෙබොෙහොමයකම ෙම් ලක්ෂණය
දක්නට ඇත.මෘත භාෂා ෙලස දැනට ෙලොව භාවිතෙයන් ඉවත් වී ෙගොස් ඇති සෑම භාෂාවකම ඉහත
කී ලක්ෂණය දක්නට නැත.එබඳු භාෂාවන් ෙලෝක ව වහාරෙයන් ඉවත්වයාමට පධාන ෙහේතුවක්
වූෙය්ද කාලීනව මානව අවශ තා තෘප්තිමත් කිරීමට ඒවාට තිබූ ෙනොහැකියාව හා කාලානූරූපීව
ෙවනස්කම්වලට බඳුන් ෙනොවීමයි.ඇතැෙමකු සිංහල භාෂාවට වඩා ඉංගීසි ෙහෝ ෙවනත්
ජාත න්තර භාෂාවක් උසස් යැයි සලකනබව ෙපෙන්.ඒ අදහස සපුරාම වැරදිය.කුමන භාෂාවක්
වුවද භාෂාත්මක අවශ තාව එකහා සමානය.ඊට නුවමනා සමාජ වටිනාකමක් එක්කරන්ෙන්ද
ඒබස ව වහාරකරන මිනිසුන්මය.ඒමිස භාෂාවක අන්තර්ගතව එවැනි ලක්ෂණ දක්නට නැත.
ෙමරට දිගුකලක් විෙද්ශීය රටවල යටත්විජිතයක්ව තිබූ බැවින් එකී මානසික වහල්බවින් දැනුදු
මිදීමට ෙනොහැකිව ෙමරට සිංහල බසට වඩා විෙද්ශීය භාෂා උසස් යැයි සැලකීෙම් වැඩවසම් නරක
පුරුද්දක් හීනමානෙයන් ෙපෙළන ටික ෙදෙනකු අතර තිෙබ්.එබඳු අය සිංහල මව්බස වන අය
සමඟ පවා ඉංගීසි ෙහෝ ෙවනත් විෙද්ශීය බසින් අදහස් හුවමාරු කරගැනීමට උත්සුක වනුෙය්
හුෙදක් සිය සමාජමට්ටම පදර්ශනයකරගැනීෙම් පටු අභිලාශය ෙපරදැරිව බව ඉතා පහසුෙවන්
65

66. වටහා ගත හැකිය.සිංහල බස වරදවා භාවිතාකිරීමට වඩා විෙද්ශීයබසක සුළු අඩු පාඩුවක් ෙහෝ මහ
ඉහළින් සලකා කටයුතු කරන්ෙන් යටි සිෙත් ෙම් පටු අභිලාශ හා හීනමානය ඇති බැවිනි.266
සෑම සංජානනයක්ම භාෂාව භාවිතෙයන් නිවැරදිව දැක්වීම අපහසුය.එබැවින් සංජානනය
පිළිබඳ ෙබොෙහෝගැටළු සහගතඅවස්ථාවලට නිරතුරු මානවසමාජය මුහුණපානබව දැකගතහැකිය.
සංජානන ගැටළු ෙලස හඳුන්වන ෙබොෙහෝ ගැටළුවල පදනම භාෂාත්මකබව පැහැදිලිෙව්.අධ ාපන
මෙනෝවිද ාෙව් ෙම් පිළිබඳ විශාල අධ යන හා පර්ෙය්ෂණ රැසක් සිදුකර තිෙබ්.ජීව විද ාත්මකව
ඇතැම් දරුවන්තුළ විද මාන ලක්ෂණ නිසා ඔවුන්ෙග් හැකියා එක සමාන ෙනොවනබව පැහැදිලිය.
කුඩා විෙය් සිට භාෂා හැකියාව වර්ධනයවීෙම්දී එකම වයස් පරාසයකදී ඔවුන්ෙග් එම හැකියා සම
තත්වයක ෙනොපවතී.ෙම් නිසා ඔවුන් ෙලෝකය අවෙබෝධ කරගැනීෙම්දී ෙමන්ම සිය සිතැඟි අනුන්ට
අවෙබෝධකරදීමට උත්සාහ ගැනීෙම්දී ඔවුන්තුළ ඇති භාෂා හැකියාෙව් දුබලතාව නිසා ඒවා නිසිෙසේ
ඉටුකරගත ෙනොහැකි අවස්ථාවලට පත්ෙව්.මීට ඔවුන්ෙග් ජීවවිද ා හැකියාව විශාල වශෙයන් ෙහේතු
ෙව්.එෙසේම ආරය,පරිසරය,පුරුදු,අත්දැකීම්,සසර පුරුදු ආදී සාධකද බලපානු ලැෙබ්.ෙම් නිසා එක
සමාන සංජානන පැතිකඩ ෙදෙදෙනකු තුළ කිසිදු අවස්ථාවක ඇතිෙනොෙව්.මීට විවිධ ෙහේතු සාධකද
තිෙබ්.සංඥා විවිධත්වය නිසා සංජානනය විවිධෙව්.එෙසේම සංඥා විපර්යාස නිසාද සංජානනය විවිධ
ෙව්.සංජානනයට බාධාකාරී සාධක පුද්ගල අභ න්තරගතව කියාත්මකවීම නිසාද එය විකෘතිවීයයි.
සමාජ පසුබිමතුළ සංජානන සම්ෙපේෂණයට බාධාකාරී වියහැකි අවස්ථා ස්වාභාවිකය උද්ගත විය
හැකිය.එෙසේම යෙමකුට සිතාමතාම සංජානන සම්ෙපේෂණයට බාධාකාරී ලක්ෂණ නිර්මාණය කළ
හැකිය.පාලක පජාවට පාලිත පිරිස පහසුෙවන් පාලනය කිරීම සඳහා පාලිත පිරිසෙග් විචාරපූර්වක
නිදහස සීමාකර තැබීමට අවශ වියහැකිය.267එවිට ෙතොරතුරු සන්නිෙව්දනයට සීමා පැණවීම
ඔස්ෙසේ සියඅභිමතය පහසුෙවන් ඉටුකරගැනීමට පාලකපජාවට පහසුෙවන් ඉඩකඩ ලැෙබ්.නිවැරදි
වැටහීම ඇති කිරීම ෙවනුවට වැරදි අවෙබෝධයක් පාලිත පිරිසතුළ ඇතිවන අයුරින් සංජානන
සම්ෙපේෂණය පාලනය කිරීෙම් අවශ තාවයක් ඇතැම්විට පාලක පජාවහට ඇතිවිය හැකිය.භාෂාව
සංජානනයට අවශ එක් ෙමවලමකි.භාෂාවන් ෙබොෙහෝ දෑ ඉටුකළහැකිය.පාලිත පිරිසට නිවැරදි
සංජානනයක් ෙවනුවට වැරදි සංජානනයක් ඇතිවන ෙලස විවිධ භාෂාත්මක පෙයෝග භාවිතා
කළහැකිය.විරුද්ධ මතවාදී පිරිස් පකාශකළ ෙද්ම භාවිතාකර ඔවුන් පිළිබඳ වැරදි වැටහීමක්
ඇතිවන ෙලස භාවිතයට ගතහැකි අවස්ථා පහසුෙවන් උදාෙව්.එහිදී ලිඛිත,වාචික පකාශවල
අන්තර්ගත අදහස් භාෂාපෙයෝග මඟින් විකෘතිකර පකාශකළ අදහස්වලට වඩා හාත්පසින්
පතිවිරුද්ධ අරුත් ඇඟෙවන පරිදි ෙයොදා පාලිත පිරිස මුළාකළ හැකිය.268ෙමෙසේ කළ හැක්ෙක්
භාෂාව ඉතා සීමිත වපසරියක් ඇති ෙමවලමක් වන නිසාය.මන්ද යෙමකුෙග් අදහස් පකාශ කළ
හැකි එක්තරා පාථමික මාධ යක් පමණක් භාෂාව තුළින් නිරූපණය වන ෙහයිනි.භාෂාව
භාවිතෙයන් ෙතොරව විවිධ අදහස් පකාශ කළහැකිය.සිරුෙර් උපාංග හා අවයව උපෙයෝගී කර
ගනිමින් මිනිසුන් සමඟ අන්තර් සන්නිෙව්දනෙය් ෙයදිය හැකිය.269
මානව සමාජෙය් දැනට විද මාන ෙභෞතික දියුණුවට සමගාමීව ආකල්ප අතින් දියුණුවීම
හුෙදක් භාෂාව මාධ යෙකොට සංජානනය කිරීමට පහසුවකි.බුද්ධිමත් ෙනොවූ මිනිසුන් ෙවෙසන යම්
සමාජයක නිවැරදි සංජානනයක් ඇතිකිරීම ඉතා දුෂ්කර කටයුත්තකි.මිනිසුන් බුද්ධිමත්වන තරමට
ආකල්ප අතින් දියුණුෙව්.සමාජෙය් ෙභෞතික දියුණුවක් තිබූ පමණික් එය ආකල්ප දියුණුවක් ෙලස
සැලකීම ෙනොසුදුසුය.ෙභෞතිකදියුණුව වැඩිවීමට සමාගාමීව මිනිසුන් ආකල්පඅතින් පරිහානිය කරා
යන බවක්ද දක්නට ලැෙබන බැවිනි.ෙභෞතික දියුණුව නිසා අවශ සෑම සන්නිෙව්දනයක්ම නවීන
තාක්ෂණය තුළින් පමණක් ඉටුකරගැනීමට උත්සුකෙව්.270ෙමය අසාර්ථකය.මන්ද එබඳු සමාජයක
මානවයාෙග් පරිකල්පනය නිර්මාණශීලීත්වය බිඳ වැෙට්.දකින,අසන,දැෙනන ෙද් ඒ අයුරින්ම
සංජානනය කිරීමට උත්සුකවීම විනා ඒ ඇසුරින් පරිකල්පනය,නිර්මාණශීලීත්වය ෙගොඩනැඟීමට
උත්සුක ෙනොෙව්. තාක්ෂණය වුවද වුවමනාවට වඩා ගැතිවීම නිසා සන්නිෙව්දනෙය්දී භාෂාව
නිර්මාණශීලීව, පරිකාල්පනිකව භාවිතය ෙකෙරහි ඇති උනන්දුව හීනවී යයි.එය පුද්ගල සංජානන
පැතිකඩ තුළ ඇති ගැඹුරුබව අඩුවී පැතලි ස්වරූපයක් ඇතිවීමට ෙහේතුවකි.271ෙම් ෙහේතුව නිසා
66

67. ෙනොගැඹුරු, පැතලි මානසිකත්වයට මානවපිරිසද හුරුෙව්.නූතන සමාජෙය් රසඥතාව හීනවී
පැවතීමට ෙමය පධානතම ෙහේතුවයි.බුදුදහම වුවද ජන සමාජය තුළ ව ාප්තව ඇත්ෙත් එහි මෙනෝ
විද ාත්මක ලක්ෂණ අවෙබෝධකරගැනීම නිසා ෙනොෙව්.272 හුෙදක් මතුපිටින් පවතින ෙනොගැඹුරු
අභිචාර විධි තදින් ගහණය කර ඒ අනුව සකස්වූ බුදුදහමක් නූතන සමාජෙය් ෙබොෙහෝ පිරිසක් අතර
ජනපියව තිෙබ්.බුදුදහම පිළිබඳ ෙමකල රචනාවන කෘතී වල පවා අන්තර්ගතව ඇත්ෙත් බුදුහිමියන්
අෙප්ක්ෂා කළ පරමාර්ථ ෙනොව සමාජ නැඹුරුව පවතින දිශාවට යමක් ෙපළ ගස්වා ඉන් මුල
වටිනාකමක් ලබාගැනීෙම් පටු අභිලාභ පමණක්බව දක්නට ලැෙබ්.273මුල්බුදුසමෙය් දාර්ශනික
අර්ථෙයන් බුද්ධෙද්ශනාවල සඳහන්ව ඇති වචනවලට ෙනොගැඹුරු අරුත් සපයාෙදමින් බරපතල
සංජානනයක් මතුකළ යුතු ස්ථානෙවත පැතලි ඇදහීම් ලක්ෂණ මතු කරමින් මානවසමාජය වඩාත්
භක්තිවාදය ෙදසට නැඹුරුකරවීෙම් ස්වරූපයක් ෙම්තුළ විද මානය. එකම වචනය ගැඹුරු
අරුතින්ද පැතලි අරුතින්ද භාවිතයට ගැනීමට හැකිය.යමක ගැඹුරක්දැකීමට නම් දීර්ඝ කාලයක
සිදු කළ කමවත් පර්ෙය්ෂණ අධ යන කියාවළියක කැපවීෙමන් නිරතවියයුතුය. පහසුෙවන් ලාභ
සත්කාර සම්මාන ලැබීෙම් අභිලාශෙයන් මඩනාලද සිත්වලින් එබඳු බරපතල කියා සිදුකළ
ෙනොහැකිය. එබඳු අසීරුෙවන් සිදුකරන අධ යන පර්ෙය්ෂණ කාර්යන්හිදී පවා ඉතා ගැඹුරු
දාර්ශනික අදහස් අවෙබෝධ කළයුතුවන්ෙන් වඩා සියුම් හා පෙව්ශම් සහගතවය.විෙව්කී මානසික
පසුබිමකින් සිදුකරන අධ යන්හිදී පවා තත්වය එබඳු නම් බුදුදහම පිළිබඳ කරන අකමවත් කියැවීම්
පිලිබඳව කතාබහ කිරීම පවා අර්ථ විරහිතය.සූතෙද්ශනාවල ගැබ්වන ගැඹුරු දාර්ශනිකහරය වටහා
ගැනීම ඉතා දුෂ්කර සියුම් හා පෙව්ශම් සහගත කාර්යයකි.274පාලි තිපිටකෙයහි සූතෙද්ශනාවල
ගැඹුරු සාරය පහසුෙවන් අවෙබෝධකිරීම සඳහා රචිත අට්ඨකථා,ටීකා,ටිප්පනී හා ෙකෝෂ ගන්ථ
ඇත.275 ෙමමඟින් පාලි මුල් සූතෙද්ශනාවල සඳහන් පාලි වචන විවිධ කමවලට නිර්වචනය කර
තිෙබ්. එම වචන ව ාකරණානූකූලව,වාග් විද ාත්මකව හා දාර්ශනික අරුතින් පුළුල්ව අට්ඨකථා -
දිෙයහි විගහ කර තිෙබ්.ෙමෙසේවී ඇත්ෙත් පාලි සාමාන ව වහාරයට අභාවිත බසක්වීමත් සමඟ
කාලානූරූපව මුල් යුගෙය් පාලි වචනවලට ලබාදුන් අර්ථකථන කමෙවන් ෙවනස්වී ඇති බැවිනි.276
ඕනෑම බසකට ෙම් තත්වය ෙපොදුය.භාෂාවල වචනයන්හි අර්ථය කමෙයන් ෙගවීයාමකට බඳුන්ෙව්.
ඇතැම් විට නිසි අරුත් ෙවනුවට හාත්පසින් ෙවනස් අරුත් ෙම් සඳහා භාවිතාෙව්.ව වහාරවන
භාෂාවක ෙම් තත්වය මෘත භාෂාවකට වඩා ඉතා ඉක්මනින් සිදුෙව්.පාලි භාෂාව දැනට සාමාන
ව හාරෙයන් ෙවන්ව හුදු ආගමික කටයුතු සඳහා පමණක් සීමාවී ඇති මෘත භාෂාවක් ෙලස
සැලෙක්. ඒනිසා පාලි භාෂාවතුළ සාමාන ව වහාර භාෂාවක දක්නට ලැෙබන සීඝෙවනස්වීම්
දක්නට ෙනොලැෙබ්.එෙසේවීම නිසා ඒ භාෂාව මුල් ස්වරූපෙයන්ම පවතී.ෙම් නිසා බුදුරදුන් වදාල
සූත ෙද්ශනා පාලි භාෂාෙවන්ම තැබීම එම සූතෙද්ශනාවල මුල් ආදී ස්වරූපය ඒ අයුරින්ම
සංරක්ෂණය කරතබාගැනීම සඳහා වැදගත්ය.277
දැනට පාලි තිපිටකයතුළ දැක්ෙවන සූත ෙද්ශනා මුල්කාලීන ස්වරූපෙයන් ආරක්ෂාවීඇත.
ෙම් නිසා බුදුහිමියන් වදාළ පරිද්ෙදන් ෙහෝ ඊට ඉතා ආසන්න ස්වරූපයකින් මුල් බුදුදහම අද සුරැකී
පවතින බව පිළිගත හැකිය.ෙම් ෙහේතුව නිසා ෙපළ දහමට භාෂා අනන තාවෙයහි ඇති වැදගත් බව
මින් පැහැදිලිෙව්.ෙපළ දහෙමහි ෙබොෙහෝ පරමාර්ථ ධර්ම සඳහන්වී ඇත්ෙත් නිෙශේධාර්ථවාචී ෙලස
බව එය මැනවින් පිරික්සා බැලූ විට පැහැදිලිවන කරුණකි.නිදසුනක් ෙලස නිවන හඳුන්වීම පිණිස
තිපිටකෙයහි සඳහන්වන ෙබොෙහෝ පර්යාය නාම අභාවය ෙහවත් නිෙශේධාර්ථය හඟවන වචන බව
දැකගත හැකිය.රාගක්ඛය,ෙදෝසක්ඛය,ෙමෝහක්ඛය ආදී ස්ථානවල නිවන හඳුන්වා ඇත්ෙත් රාගය
ක්ෂයවීම,ෙදෝසය ක්ෂයවීම හා ෙමෝහය ක්ෂයවීම නිවන ෙලසයි.නිවන භාව පදාර්ථයක් ෙසේ ෙමහි
දක්වාෙනොමැත්ෙත් එය එෙසේ දැක්වුවෙහොත් ශාවකයා ඉතාපහසුෙවන් මුලාවට පත්වියහැකි බැවිනි.
නිවන යනු ක්ෙල්ශ පහාණය කිරීම මඟින් පත ක්ෂව අවෙබෝධ කරගත යුත්තකි.නිෙශේධාර්ථ පද
වලින් සාමාන ව වහාර ෙලෝකෙය් නිරූපණයවනුෙය් කිසිවක් නැති තත්වයකි.ෙහවත් අභාවයකි.
නමුදු නිවන අභාව මාතෙයන් දක්වා ඇත්ෙත් එය භාව පදාර්ථයක් ෙලස දැක්වූ විට ඇතිවිය හැකිවූ
දෘෂ්ටි දුබලතාවලින් අත්මිදීම සඳහාය.ඒ මිස සම්මත ව වහාරය අනුව නිවන අභාවයක්බව සඳහන්
කිරීමට ෙනොෙව්.ෙබොෙහෝෙදෙනකු වරදවා වටහාගන්ෙන් භාෂා ව වහාරෙය් ඇති ෙමබඳු ස්ථානයි.
67

68. ඊට විවිධ ෙහේතු තිෙබ්.පධානතම ෙහේතුව නිවන ෙකෙනකු ස්වයං පත ක්ෂෙයන් අවෙබෝධකළයුතු
ෙදයක් වීමයි.නිවන් අවෙබෝධය ෙනොමැති අෙයකුට එය කිසිෙසේත් පවතින සම්මත භාෂාව භාවිතා
කර වටහාදිය ෙනොහැකිය.278එය මත්ස ෙයකුට ෙගොඩබිම ඇති තතු භාෂාෙව් වචන මඟින් පහදා
දීමට ෙනොහැකිවාක් ෙමනි.මන්ද තමා කිසිෙසේත් ෙනොදන්නා පස්තුතයක් භාෂාවකවචන මඟින්
අවෙබෝධ කරවීම දුෂ්කර බැවිනි.එය කළහැකි පිළිෙවලක් ඇතද එය ඉතා දුෂ්කර කාර්යයකි.පළමුව
පුද්ගලයා තුළ පවතින දෘෂ්ටිගතිකබව ඉවත්කිරීම පිණිස පුද්ගලයා ෙමෙහයවියයුතුය.ෙමය අදාළ
පුද්ගලයාට ෙහොඳින් වටාහා ගැනීමට හැකියාව ලැබූ විට ෙදවනුව පුද්ගලත්වෙයන් වියුක්ත
මනසකින් සත ය ෙදස විචාරපූර්වකව බැලීමට හුරුකරවිය යුතුය.ෙතවන පියවෙර්දී කමිකව අදාළ
දාර්ශනික සත ය කරා පුද්ගලයාට සම්පාප්ත විය හැකිය.එබඳු අෙයකුට භාෂා මාධ ය භාවිතා
ෙකොට සිදුකරන කමික පියවර අනුශාසනාවකදී ධර්මාවෙබෝධය සිදුෙව්.බුදුරදුන් අනුගමනය කර
ඇත්ෙත් එයයි.ෙසෝවාන් මාර්ගඵලයට පෙව්ශවීම යනු පුද්ගලයාතුළ පාථමිකව ඇතිවියයුතු දෘෂ්ටි
නිවාරණයයි.ෙම් මාර්ගය ෙවත පෙව්ශවූ පුද්ගලෙයකුට ඉන්පසුව තවදුරටත් අනුගමනය කළ යුතු
ධර්ම මාර්ගය කුමක්දැයි ෙවනත් ෙකෙනකුට කියාදීමට අවශ නැත.ෙමහිදී පුද්ගලයා තමා තුළ
තවමත් ෙනොසන්සිඳුනු යම් යම් අඩුපාඩු පවතිද්දීම පසුකාලීනව ඒ අඩුපාඩු සකස්කරගැනීමට
අවශ කරන මුලික සාවද දෘෂ්ටි නිවාරණය කරගැනීමට හැකියාව ලැෙබ්.ෙම් මුල් මාර්ගඵල
පතිෙව්ධය ෙබොෙහෝෙකොටම භාෂාෙව් පවතින දෘෂ්ටි සහගත බව සමඟ බැඳී ඇති කරුණු
ඉවත්කිරීමක් ෙලස දැක්විය හැකිය.ෙමහිදී භාෂා මාධ යතුළ ඇති පහසුෙවන් ෙනොමඟ යවන
සුළුබව අත්හැර දමා සිය කායික,මානසික පසුබිමතුළම සත ය දැකගැනීමට ෙසෝවාන්වූ
පුද්ගලයාට හැකියාව ලැෙබ්.පුහුදුන් පුද්ගලයා යනු හුෙදක් භාෂාව තුළම සිරවී සිට භාෂාව වහාරය
අනුගමනය කරමින් නිවන්දැකීමට ෙවෙහෙසන පුද්ගලයාය.279
ඇත ෙහෝ නැත යන ෙදෙකළවෙරහි රැඳී සිටිමින් එකක් අතහැරීම අෙනක අල්ලාගැනීමට
ෙහේතුවක් කරගනිමින් සිටිනුෙය් පුහුදුන් පුද්ගලයාය.ෙහේ කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගය අත්හැර අත්ත
කිලමථානුෙයෝගය අල්ලාගනී.වෙරක අත්තකිලමථානුෙයෝගය අත්හැර කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගය
වැළඳ ගනී.ශාස්වතවාදය හා උච්ෙඡ්දවාදය සම්බන්ධෙයන්ද එබඳු පුද්ගලෙයකු අනුගමනය කරන
පිළිෙවත මීට සමානය.කිසිදු ෙදයක එල්බගැනීමකින් ෙතොරව ඇත හා නැත යන ෙදෙකළවර එක
හා සමානව අත්හැරීමට හැකියාව ලැෙබන්ෙන් දෘෂ්ටිය සෘජුව නිවැරදිවූ විට පමණි.මධ මපතිපදාව
අනුගමනය කළහැක්ෙක් එය වචනෙයන් ෙතපළීෙමන් ෙනොෙව්.වැරදි දෘෂ්ටි ඇතිවීමට ෙහේතු ඉතා
නිවැරදිව වටහාෙගන ඒවාහැරදැමීමට උත්සුකවීමතුළින් යම්අෙයකුට පෙයෝගිකව මධ මපතිපදාව
තුළට පැමිණිය හැකිය.සත ාවෙබෝධය ලබා ගත් අෙයකු සිය අවෙබෝධය භාෂා මාධ මඟින් තවත්
අෙයකුට ලබාදීෙම්දී භාෂාෙව් පවතින සීමා සහිත බව නිසා විශාල දුෂ්කරතාවලට මුහුණපෑමට සිදු
වියහැකිය.භාෂාව ෙලෞකික අත්දැකීම් මිනිසුන් අතර ෙබදාහදා ගැනීම සඳහා නිර්මාණයවූවකි.එම
නිසා ෙලෞකික ෙනොවන ෙදයක් මිනිසුන් අතර ෙබදාහදා ගැනීෙම්දී ෙකෙසේ සාර්ථකව ෙම් භාෂාව
භාවිතා කරන්ෙන්දැයි යන ගැටළුවට මුහුණපෑමට සිදුෙව්.එහිදී සත ාවෙබෝධය ලැබූඅය අතර යම්
යම් සංජානන අත්දැකීම් හුවමාරුකර ගැනීම පිළිබඳ කිසිදු ගැටළුවක් මතුෙනොෙව්.මන්ද යමක් තව
ෙකෙනකුට පැවසීෙම්දී පවසන ලද ෙද් පිලිබඳ වැටහීමක් ෙසසු අයට ඇති බැවින් හුෙදක් භාෂාව
මතම යැෙපන තත්වයක් එහිදී ඉස්මතු ෙනොවන බැවිනි.නමුදු සත ාවෙබෝධය ලැබූ අෙයකු පුහුදුන්
අයට සිය සංජානන අත්දැකීම් පැහැදිලි කරදීෙම්දී විස්තර කරන ෙද් පිළිබඳව ෙසසු අයට කිසිදු
අවෙබෝධයක් නැති බැවින් හුෙදක් භාෂා මාධ ය මතම යැපීමට සිදුෙව්.එහිදී භාෂාෙව් පවතින සීමා
හා දුබලතා නිසා යෙමකු ලැබු සත ාවෙබෝධය වුවද ෙනොලැබූ අයට ඒ අයුරින්ම පැහැදිලි කරදීමට
ෙනොහැකි වියහැකිය.ෙමය සත ාවෙබෝධෙය් පවතින වරදක්ෙනොෙව්.සත ාවෙබෝධය භාෂා මාධ ය
ෙකොටෙගන ෙසසු අයට සන්නිෙව්දනය කිරීෙම්දී හා ෙසසු අය එය සංජානනය කරන ස්වරූපෙයහි
පවතින වරදක් ෙලස ෙම් තත්වය පැහැදිලි කළ හැකිය.ෙම් ෙහේතුව නිසාම ලිඛිත,ෙද්ශනා කමෙව්ද
සත ාවෙබෝධෙයහිලා එතරම් විශාල උපෙයෝගීතාවක් ඇති ෙනොකරයි.සත ාවෙබෝධෙයහිලා ඉතා
විශාල උපෙයෝගීතාවක් ඇතිකරනුෙය් විදර්ශනා භාවනාවයි.විදර්ශනා භාවනාෙව්දී සිය සංජානනය
තුළින් සත ාවෙබෝධය ඇතිකර ගැනීමට ෙවෙහසගනු ලැෙබ්.එහිදී භාෂාව භාවිතාවක් සිදුෙනොවන
68

69. බැවින් භාෂාෙව් පවතින සීමාකාරීබව හා දුබලතා සත ාවෙබෝධයට බාධාකාරී ෙනොෙව්.ෙමහිදී යම්
අෙයකුට සත ාවෙබෝධෙයහිලා භාෂාව උපෙයෝගීකරගත ෙනොහැකිබවක් ෙනොපැවෙසේ.යෙමකුට
භාෂාෙව් පවතින දුබලතා,සීමාකාරී සාධක පරිස්සමින් දැනහඳුනා ඉවත්කළහැකි නම් සත යදැකීම
භාෂා මාධ උපෙයෝගීෙකොට වුවද කළහැකිය.ධර්ම ෙද්ශනාතුළින් මාර්ගඵල අවෙබෝධය ලබාදිය
හැක්ෙක් ඒ අයුරිනි.ධර්ම සාකච්ඡා,දහම්පතෙපොත පරිශීලනය ආදිය පර්යාප්තිය සම්පූර්ණ කිරීමට
ෙබෙහවින් ඉවහල්ෙව්.සසුෙන් මුල පර්යප්තියයි.ෙදවනුව පතිපත්තියයි.ෙතවනුව පතිෙව්ධයයි.ඒ
අනුව පර්යප්තිය නිසි ෙලස සම්පූර්ණ කිරීමතුළින් පතිපත්තියට හා පතිෙව්ධයට පැමිණිය
හැකිය.280
බුදුරදුන් ආර්ය තුණ්හීභාවෙයන් පතික්ෙෂේප කළ දශ අව ාකෘත පශ්නද හටගැනීමට මුල්වී
ඇත්ෙත් භාෂාව සත ාවෙබෝධය ලැබීමට භාවිතා කිරීෙම්දී මතුවූ ගැටළු ෙසේ ෙපන්වා දිය හැකිය.281
ෙම් දශ අව කෘත පශ්න ෙලෝකය පිළිබඳ පශ්න 4කින්ද,ජීවය හා සිරුර පිළිබඳ පශ්න 2 ක්ද මුක්ත
වූවන් පිළිබඳ පශ්න 4ක්ද යුක්තය.ෙලෝකය පිළිබඳ පශ්න 4නම් ෙලෝකය සදාකාලිකද, ෙලෝකය
සදාකාලික ෙනොෙව්ද,ෙලෝකය ෙකළවරක් ඇත්ෙත්ද,ෙලෝකය ෙකළවරක් නැත්ෙත්ද යන්නයි.ෙම්
ෙලෝකය සංවට්ට කප්ප විවට්ට කප්ප ආදී ෙලස ෙවනස්විය හැකිබව බුදු දහෙම් ෙපන්වා
දීතිෙබ්.ෙම් අනුව එක් අවස්ථාවකදී ෙලෝකධාතුෙව් හැකිලීම,සංවෘත බව හා තවත් අවස්ථාවකදී
ෙලෝකධාතුෙව් පසාරණය,විවෘතබව ඇතිවන බව දක්වා ඇත.ඒ අනුව ෙලෝකය සදාකාලික
ෙනොවූවකි.අනිත බව ෙලෝක ධාතුවට පවා ෙපොදු ලක්ෂණයකි.ෙම් පශ්න 4ම නිර්මාණවාදී
දාර්ශනික කඳවුර නිෙයෝජනය කරනබව ෙපනීයයි.ඉන්දීය සංජානනය නිසා පුද්ගලෙයකුට බාහිර
ෙලෝකය පිළිබඳ හැඟීමක් ඇති ෙව්.ඉන්දීය සංජානනය ආත්ම දෘෂ්ටිය සමඟ එක්වූ විට පුද්ගලයාට
සිය ඉන්දිය සංජානනයට බාහිර වශෙයන් පවතින ෙවනම ෙලෝකයක් පිලිබඳ වැටහීමක් ඇතිෙව්.
පුද්ගලයා භාෂා මාධ ෙයන් ෙමකී දැනීම පකාශයට පත්කිරීම නිසාද ෙම්වැටහීම වඩාත් තියුණු
මුහුණුවරක් ගනී.අවසානෙය්දී කිසියම් දෘෂ්ටි ගහණයක් දක්වා ෙම් වැටහීම වර්ධනය ෙව්.වරදවා
සංජානනය කිරීම නිසා ඇතිවූ ගැටළුවට විසඳුමක් ලබාගැනීමට වෑයම් කරනුෙය් භාෂාත්මක
මුහුණුවරකිනි.දාර්ශනික ගැටළු බහුලව ෙලස බිහිවී ඇත්ෙත් විවිධ සංජානනවලදී උද්ගතවන
ෙත්රුම් ගැනීමට අසීරු ස්ථානවලට භාෂාත්මකව විසඳුම් සපයාගැනීමට සිදුකරන උත්සාහයන්
වලදී බැව් පැහැදිලිව ෙපනීයන කරුණකි.ජීවය,සිරුර පිළිබඳව ඇති ගැටළු 2නම් ජීවය හා සිරුර
එකක්ද, ජීවය හා සිරුර ෙදකක්ද යන්නයි.ෙමහි පළමුව ගැෙනන ජීවය හා සිරුර එකක්ද යන
ගැටළුව පුරාණ භාරතීය දාර්ශනික සම්පදායන්තුළ පැවෙතන උච්ෙඡ්ද දෘෂ්ටිය පාදක කරගත්
කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගී සම්පදාය නිෙයෝජනය ෙකරුණු දාර්ශනික අදහසකි.එහි ජීවය හා සිරුර
එකක් බව(තං ජීවං තං සරීරං) සඳහන්ෙව්.ජීවය හා සිරුර ෙදකක්ද යන ගැටළුව පුරාණ භාරතීය
දාර්ශනික සම්පදායන්තුළ පැවෙතන ශාශ්වත දෘෂ්ටිය පාදක කරගත් අත්ත කිලමථානුෙයෝගී
සම්පදාය නිෙයෝජනය ෙකරුණු දාර්ශනික අදහසකි.එහි ජීවය හා සිරුර ෙදකක් බව (අඤ්ඤං ජීවං
අඤ්ඤං සරීරං) සඳහන්ෙව්.ෙම් දාර්ශනික සම්පදාය ද්විත්වයම පදනම්වී ඇත්ෙත් ආත්ම දෘෂ්ටිය
මතය. උච්ෙඡ්ද දෘෂ්ටිෙය් ආත්මයක් නැතිබව පකාශෙව්.ශාශ්වත දෘෂ්ටිෙය් ආත්මයක් ඇතිබව
පකාශ ෙව්.බුදුදහම ෙම් ඇති නැති බව ෙදකම දෘෂ්ටිය නිසා ඇතිවන බව ෙපන්වාදී තිෙබ්.ඒ නිසා
ෙම් වැරදි මතවාද ෙදකම අත්හැර නිවැරදි පතිපදාව වූ මධ ම පතිපදාව හඳුන්වා ෙද්.එමඟින් ඇත
හා නැත යන ද්වි අන්තයම පහීණකර සත ාවෙබෝධයට මඟ සලස්වයි.ෙසෝතාපන්න වීෙම්දී
සක්කාය දිට්ඨිය පදනම් කරගත් ෙසසු සංෙයෝජන ධර්මවන සීලබ්බතපරමාස හා විචිකිච්ඡා යන
සංෙයෝජන ෙදක පහාණයෙව්.282ෙම් සංෙයෝජන ධර්ම පහීණවූෙවකුට කිසිදු දිෙනක දශ අව ාකෘත
පශ්නවල ජීවය හා සිරුර සම්බන්ධ ෙම් ගැටළු ෙදක ඇති ෙනොෙව්.ෙම් ගැටළු ෙදක ඇතිවී ඇත්ෙත්
වරදවා සංජානනය කිරීම භාෂාමය ගැටළුවක්බවට පත්කරෙගන ඇතිබැවිනි.ඉන්පසුව උක්ත භාෂා
ගැටළුවට භාෂා මාධ ය තුළින් විසඳුම් සපයාගැනීමට උත්සුකවීෙම්දී ඉහත සඳහන් පශ්න ඇතිවීම
වැළැක්විය ෙනොහැකිය.බුදුරදුන් ෙම් පශ්න2 සඳහා පිලිතුරු ලබාදීෙමන් වැළකීඇත්ෙත් භාවනාව
තුළින් විසඳුම් සැපයිය යුතු ෙදයක් භාෂා ගැටළුවක්බවට පත්කර ඊට භාෂාව තුළින් විසඳුම් සැපයීම
නිෂ්ඵල පාෙයෝගික ෙනොවන්නක් වන ෙහයිනි.එෙසේම විමුක්තිය ලැබූ පුද්ගලයා(තථාගත) පිළිබඳව
69

70. නැඟූපශ්න4නම් මුක්ත පුද්ගලයා මරණින් මතු ෙව්ද,මුක්ත පුද්ගලයා මරණින් මතු ෙනොෙව්ද,මුක්ත
පුද්ගලයා වන්ෙන්ත්ෙව්ද ෙනොවන්ෙනත්ෙව්ද,මුක්ත පුද්ගලයා ෙනොවන්ෙනත් ෙව්ද,මුක්තපුද්ගලයා
ෙනොවන්ෙනත් ෙනොෙව්ද යන්නයි.ෙම් පශ්න 4ම ඇතිවන්ෙන් ආත්ම දෘෂ්ටිෙය් සිරවී සිටීම නිසාය.
ආත්ම දෘෂ්ටිෙය් සිරවී සිටිමින් හුෙදක් සිය වැරදි දෘෂ්ටිය භාෂා ගැටළුවක්බවට පත්කර ඊට විසඳුම්
අෙප්ක්ෂා කර තිෙබ්.ෙමහි ගැටළුම ෙදෝෂ සහිතය.එබැවින් ෙම් ගැටළුවට කවර විසඳුමක් සැපයුවද
එය තවත් දෘෂ්ටි ගහණයක් වනවා විනා ඊට විසඳුමක් ෙනොසැපෙයයි.මීට සුදුසුම විසඳුම වන්ෙන්ම
විදර්ශනා භාවනා වඩා ෙසෝවාන්මඟඵල ලාභීවීමයි.එවිට සක්කායදිට්ඨිය පධානෙකොට ඇති ෙසසු
සංෙයෝජන ධර්ම පහීණවීයත්ම ෙම් වැරදි දෘෂ්ටිෙයන් අත්මිදීමට හැකියාව ලැෙබ්.283එය මීට
සුදුසුම විසඳුමයි.ඉන් බැහැර කවර භාෂා විසඳුමක් මීට ඉදිරිපත් කළද එය තව ගැටළුව උගවීමට
ෙහේතුවක් ෙව්.එබැවින් බුදුරදුන් ෙමහි සඳහන් දශ අව ාකෘත පශ්නවලට භාෂා මාධ ෙයන් විසඳුම්
සැපයීම පතික්ෙෂේප කර තිෙබ්.මන්ද භාෂාව මාධ ය උපෙයෝගීෙකොට ඊට විසඳුම් සැපයිය ෙනොහැකි
බැවිනි. ෙමය තහවුරු වන නිදසුනක් නම් වච්ඡෙගොත්ත නම් පරිබාජකයා බුදුරදුන් හමුෙව් ආත්මය
පිළිබඳ පශ්න නැඟූ අවස්ථාවයි.එහිදී වච්ඡෙගොත්ත බුදුහිමියන්ෙගන් පළමුව ආත්මයක් තිෙබ්දැයි
විමසයි. එහිදී බුදුහිමිෙයෝ නිහඬ ෙවති.ෙදවනුව වච්ඡෙගොත්ත බුදුරදුන්ෙගන් ආත්මයක් නැතිදැයි
විමසයි.ඒ අවස්ථාෙව්දීද බුදුහිමිෙයෝ නිහඬව පසුෙවති.වච්ඡෙගොත්ත පිටවී ගියපසු ආනන්ද හිමිෙයෝ
ෙම් පශ්න විසඳනු ෙනොලැබුෙව් මන්දැයි බුදුරදුන්ෙගන් විමසූහ.284ෙමහිදී බුදුහිමියන්ෙග් පිළිතුර
වන්ෙන් වච්ඡ ෙගොත්ත ආත්මයක් තිෙබ්දැයි ඇසූ පශ්නයට එෙසේය යන පිළිතුර ලබා දුන්නා නම්
තමන්වහන්ෙසේද ශාශ්වතවාදී ෙකොටසට අයත් යැයි සිතන බවයි.එෙසේම ෙම් ෙහේතුව නිසා සබ්ෙබ
ධම්මා අනත්තා යන ඥාණය ඉපිදවීමට ඔහු අසමත්ෙව්.එෙසේම වච්ඡෙගොත්තෙග් ආත්මයක් නැතිද
යන පශ්නයට නැතැයි පිළිතුරු දුන්නා නම් ඔහු තමන්වහන්ෙසේ උච්ෙඡ්දවාදී ෙකොටසට අයත් යැයි
සිතන බවයි.ඒ ෙහේතුව නිසා මුළාවට පත්වන ඔහු ෙපර මට ආත්මයක් තිබිෙය්ය දැන් එය නැතිවී
යයි ෙබොෙහෝෙසේ දුකට පත්වන බැවින් ඔහු ෙකෙරහි අනුකම්පාෙවන් ආර්යතුණ්හීභාවය
පළකළබව බුදුරදුන් පකාශ කර සිටී.මින් පැහැදිලි වනුෙය් සත ාවෙබෝධය භාෂා මාධ ය මඟින්
සිදුකිරීෙම්දී නිවැරදි සංජානන අවස්ථා ලබාදීම දුෂ්කර කාර්යයක් බවයි.මන්ද නිවැරදි ෙද් ෙවනුවට
වැරදි සංජානන භාෂා මාධ ය මඟින් බහුලව ඇතිවීෙම් අවස්ථා ඇති බැවිනි.ෙම් නිසා එබඳු
අවස්ථාවල කළයුතු නිවැරදිව ෙද්නම් භාෂා මාධ ය භාවිතා කිරීෙම්දී හැකිතාක් පෙව්ශම්
සහගතවීමයි.ෙමහිදී සිදුවී ඇත්ෙත් එයයි.285
1 ෙයො ච භික්ඛෙව තථාගතං වා තථාගත සාවකං වා දස්සනාය ගච්ඡති නිවිට්ඨසද්ෙධො නිවිට්ඨෙපෙමො
එකන්තගෙතො අභිප්පසන්ෙනො-එතදානුත්තරියං භික්ඛෙව දස්සානානං
අංගුත්තර නිකාය iv, අනුත්රිය සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.74
2 කතඤ්ච භික්ඛෙව අනුපුබ්බ සික්ඛා අනුපුබ්බ කිරියා අනුපුබ්බ පටිපදා අඤ්ඤරාධනා ෙහොති.ඉධ භික්ඛෙව සද්ධා
ජාෙතො උපසංකමති.උපසංකමති.උපසංකමන්ෙතො පියිරුපාසති.පයිරුපාසන්ෙතො ෙසොතං ඔදහති.ඔහිත ෙසොෙතො
ධම්මං සුණාති. සුත්වා ධම්මං ධාෙරති. ධතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛති. අත්ථ උපරික්ඛෙතො ධම්මා
නිජ්ඣානං ඛමන්ති. ධම්ම නිජ්ඣානක්ඛන්තියා සති ඡන්ෙදො ජායති.ඡන්දජාෙතො උස්සහති.උස්සහිත්වා
තූෙලකි.තුලයිත්වා පදහති.පහිතත්ෙතො සමෙනො කාෙයනෙවව පරමං සච්චං සච්ඡිකෙරොති.පඤ්ඤාය ච නං
පටිවිජ්ඣ පස්සති.
මජ්ඣිම නිකාය ii, කීටාගිරි සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය, ෙකොළඹ,
2001, පි.248
3 ඉධ ගහපති අරියසාවෙකො බුද්ෙධ අෙවච්චප්පසාෙදන සමන්නාගෙතො.. ධම්ෙම..සංෙඝ..අරියකන්ෙතහි සීෙලහි
සමන්නාගෙතො ෙහොති.
සංයුක්ත නිකාය ii, පංචභයෙවර සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.108
4 ෙසය ථාපි භාරද්වාජ, අන්ධෙවණී පරම්පරා සංසත්තා පුරිෙමොපි න පස්සති. මජ්ඣිෙමො'පි නපස්සති.පච්ඡිෙමො'පි
නපස්සති.එවෙමව ෙඛො භාරද්වාජ අන්ධෙවණු පමං මඤ්ෙඤ බාහ්මණානං භාසිතං සම්පජ්ජති.පුරිෙමො'පි න
පස්සති. මජ්ෙඣෙමො'පි න පස්සති, පච්ඡිෙමො'පි න පස්සති. තං කිං මඤ්ඤසි භාරද්වාජ න'නු එවං සන්ෙත
බාහ්මණා අමූලිකා සද්ධා සම්පජ්ජති.
මජ්ඣිම නිකාය ii, චඞ්කී සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය, ෙකොළඹ,
2001, පි.656
70

71. 5 ඉධ ගහපති අරිසාවෙකො බුද්ෙධ අෙවච්චප්සසාෙදන සමන්නාගෙතො ෙහොති...ධම්ෙම අෙවච්චප්පසාෙදන ...සංෙඝ
අෙවච්චප්පසාෙදන..අරියකන්ෙතහි සීෙලහි සමන්නාගෙතො ෙහොති... ඉෙමහි චතූහි ෙසොතාපත්ති අංෙගහි
සමන්තාගෙතො ෙහොති.
සංයුක්ත නිකාය ii, පංචභයෙවර සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.750
6 ෙසො එවං සමාහිෙත චිත්ෙත පරිසුද්ෙධ පරිෙයොදාෙත අනඞ්ගෙණ විගතූපක්කිෙලෙස මුදුභූෙත කම්මනිෙය ඨිෙත
ආෙනඤ්ජප්පෙත ආසවානං ඛයඥාණාය චිත්තං අභිනින්නාෙමති: ෙසො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති, අයං
දුක්ඛසමුදෙයොති තථාභූතං පජානාතිථ අයං දුක්ඛනිෙරොෙධොති යථාභූතං පජානාති,අයං
දුක්ඛනිෙරොධගාමිනීපටිපදාති යථාභූතං පජානාති. ඉෙම ආසවාති යථාභූතං පජානාති, අයං ආසවසමුදෙයොති
යථාභූතං පජානාති, අයං ආසවනිෙරොධාති යථාභූතං පජානාති, අයං ආසවනිෙරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං
පජානාති. තස්ස එවං ජානෙතො එවං පස්සෙතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං
විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං ෙහොති. 'ධීණා ජාති, වුසිතා බහ්මචරියං,
කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා'ති පජානාති. ෙසය ථාපි භික්ඛෙව පබ්බසඞ්ෙඛෙප උදකරෙදො අච්ෙඡො
විප්පසන්ෙනො අනාවිෙලො, තත්ථ චක්ඛුමා පුරිෙසො තීෙර ඨිෙතො පස්ෙසය සිප්පිසම්බුකම්පි සක්ඛරකඨලම්පි
මච්ඡගුම්බම්පි චරන්තම්පි තිට්ඨන්තම්පි, තස්ස එවමස්ස: අයං ෙඛො උදකරභෙදො අච්ෙඡො විප්පසන්ෙනො
අනාවිෙලො. තතිෙම සිප්පිසම්බුකාපි සක්ඛරකඨලාපි මච්ඡගුම්බාපි චරන්තිපි තිට්ඨන්තිපී'ති. එවෙමව ෙඛො
භික්ඛෙව භික්ඛු ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛසමුදෙයොති යථාභූතං පජානිති, අයං
දුක්ඛනිෙරොෙධොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිෙරෝධගාමිනීපටිපදාති යථාභූතං පජානාති. ඉෙම ආසවාති
යථාභූතං පජානාති, අයං ආසවසමුදෙ◌◌ාති යථාභූතං පජානාති, අයං ආසවනිෙරොෙධොති යථාභූතං පජානාති, අයං
ආසවනිෙරොධගාමිනීපටිපදාති යථාභූතං පජානාති.
මජ්ඣිම නිකාය i, මහාඅස්සපුර සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.648
7 දීඝ නිකාය i, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,2000,පි.220
8 මජ්ඣිම නිකාය ii, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,2000,පි 398 හා
-එම- පි 430
9 මජ්ඣිම නිකාය iii, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,2000,පි 432
10 -එම- පි 444
11 -එම- පි 496
12 කස්ස නු ෙඛො නාම ත්වං ෙමොඝපුරිස මයා එවං ධම්මා ෙදසිතං අජානාසි?තනු මයා ෙමොඝපුරිස
ආෙනකපරියාෙයන පටිච්චසමුප්පන්නං විඤ්ඤාණං වුත්තං අඤ්ඤත පච්චයා නත්ථි විඤ්ඤාණස්ස මහ්භෙවොති.
අථ ච පන ත්වං ෙමොඝපුරිස අත්තනා දුග්ගහීෙතන අම්ෙහ ෙවව අබ්භාවික්ඛසිථ අත්තානඤ්ච භණසි, බහුඤ්ච
අපුඤ්ඤං පසවසි. තං හි ෙත ෙමොඝපුරිස භවිස්සති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායාති.
මජ්ඣිම නිකාය i, මහාතණ්හාසඞ්ඛය සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.606
13 එතං භගවතා බාරණසියං ඉසිපතෙන මිගදාෙය අනුත්තරං ධම්මචක්කපත්තිතං අප්පතිවත්තියං සමෙණන වා
බාහ්මෙණන වා ෙදෙවන වා මාෙරන වා බහ්මුණාවා කනචි වා ෙලොකස්මිං
සංයුක්ත නිකාය v(ii), ධම්මචක්කපවත්තන සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ
පකාශනය, ෙකොළඹ, 2001, පි. 274
14 සංයුක්ත නිකාය v(ii), ධම්මචක්කපවත්තන සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ
පකාශනය, ෙකොළඹ, 2001, පි. 272
15 ෙචතනා'හං භික්ඛෙව කම්මං වදාමි.ෙචතයිත්වා කම්මං කෙරොති කාෙයන වාචාය මනසා
අංගුත්තර නිකාය iv, නිබ්ෙබ්ධික සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි. 208
16 සුමංගල විලාසිනී, ෙහේවාවිතාරණ මුදණය,පි.394-398
17 ඉධාවුෙසො භික්ඛු සමථ පුබ්බංගමං විපස්සනං භාෙවති. තස්ස සමථ පුබ්බංගමං විපස්සනං භාවයෙතො මග්ෙගො
සඤ්ජායති.ෙසො තං මග්ගං ආෙසවති. භාෙවති. බහුලීකෙරොති තස්ස තං මග්ගං ආෙසවෙකො භාවයෙතො
බහුලීකෙරොෙතො සඤ්ෙඤොජනා පහීයන්ති අනුසයා ව න්තී ෙහොන්තී.
අංගුත්තර නිකාය ii, අරහත්තපත්ති සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි. 304
18 එවෙමව ෙඛො ආවුෙසො සීලවිසුද්ධි යාවෙදව චිත්තවිසුද්ධත්ථා. චිතවිසුද්ධි යාවෙදව දිට්ඨිවිසුද්ධිත්ථා.දිට්ඨිවිසුද්ධි
යාවෙදව කඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධත්ථ.කඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධි යාවෙදව මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිසුද්ධිත්ථා.
මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිසුද්ධි යාවෙදව පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධත්ථා. පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධි යාවෙදව
ඤාණදස්සනවිසුද්ධත්ථා. ඤාණදස්සවිසුද්ධි යාවෙදව අනුපාදාපරිනිබ්බාත්ථා. අනුපාදාපරිනිබ්බානත්ථං ෙඛො
ආවුෙසො භගවති බහ්මචරියං වුස්සනීති.
මජ්ඣිම නිකාය i, රථවිනීථ සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය, ෙකොළඹ,
2001, පි.370
19 එවං ස්වක්ඛාෙතො භික්ඛෙව මයා ධම්මා උප්තාෙනො විවෙටො පකාසිෙතො ඡින්නපිෙලොතිෙකො.එවං ස්වක්ඛාෙත
භික්ඛෙව මයා ධම්ෙම උත්තාෙන විවෙට පකාසිෙත ඡින්නෙලොතිෙක ෙයසං භික්ඛූනං තීණි සංෙයොජනානි
පහීනානි, සබ්ෙබ ෙත ෙසොතාපන්ෙනො අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්ෙබොධිපරායනා.
එවං ස්වක්ඛාෙතො භික්ඛෙව මයා ධම්ෙමො උත්තාෙනො විවෙටො පකාසිෙතො ඡින්නපිෙලොතිෙකො. එවං ස්වක්ඛාෙත
භික්ඛෙව මයා ධම්ෙම උත්තාෙන විවෙට පකාසිෙත ඡින්නපිෙලොතිෙක ෙය ෙත භික්ඛු ධම්මානුසාරිෙනො
සද්ධානුසාරිෙනො සබ්ෙබ සම්ෙබොධිපරායනා.
71

72. මජ්ඣිම නිකාය i, රථවිනීථ සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය, ෙකොළඹ,
2001, පි.354
20 එවං ස්වක්ඛාෙතො භික්ඛෙව මයා ධම්ෙමො උත්තාෙනො විවෙටො පකාසිෙතො ඡින්නපිෙලොතිෙකො.එවං ස්වක්ඛාෙත
භික්ඛෙව මයා ධම්ෙම උත්තාෙන විවෙට පකාසිෙත ඡනිනපිෙලොතිෙක ෙය ෙත භික්ඛු ධම්මානුසාරිෙනො
සද්ධානුසාරිෙනො සඞ්ෙඛ ෙත සම්ෙබොධිපරායනා.
මජ්ඣිම නිකාය i, වම්මික සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය, ෙකොළඹ,
2001, පි.354
21 Carroll B. John, Human Cognitive Abilities, A Survey of Factor – Analytic Studies, Cambridge
University Press, London, 1993, pp. 71-93
22 Aleksander Iqrr, Impossible Minds, Imperial Collage Press, London, 1972, pp. 43-67
23 Guenther H.V, Philosophy and Psychology in the Abhidhamma, Luknow, 1957, pp. 43- 57
24 Ven. Nyanaponika Thera, Abhidhamma Studies, Bubbhist Exploration of Consciousness and time,
edited with an Introduction by Bhikkhu Bodhi, Buddhist Publication Society, Kandy, Wisdom
Publication, Boston, 1998, Appendix 2, 102-122
25 Carrathers Petter, Consciousness, Oxford University, New York, 2005, pp. 39-52
26 Cohan Gillian, The Psychology of Cognition, Acadenic Press, New York, 1998, pp. 32- 57
27 Steruberg J. Robert, Ruzgis Patricia, Personality and Intelligence, Cambridge University Press,
Australia, 1974, pp. 43-78
28 Johanson Rune, Psychology of Nirvana, London, 1963, pp. 47-62
29 Petter Carrathers, Evolving the Mind on the Nature of Matter and the Origin of Consciousness,
Cambridge University Press, Australia, 1996, pp. 39-72
30 Dennah C. Daniel, Consciousness Explained, Penguin Book, 1969, pp. 23-89
31 Hurlock Elizabeth, Developmental Psychology, United State of America, 1959, pp.21-45
32 Burns R.B, Harper and Row, Introductory Psychology, New York, 1984, pp. 56-89
33 ධම්මසඞ්ගිණිප්පකරණය, ලංකානන්ද ස්ථවිර, ලබුගම, සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක
ගන්ථ මාලා 41, ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි, 1973 (පුනර්මුදණය 2004), පස්තාවනාව, පි.i-xiv
34 පඤ්ඤාකිත්ති හිමි, හිරිපිටිෙය්, ෙබෞද්ධ දර්ශනය, ෙකොළඹ, 1996, පි.29-132
35 Kalupahana D.J, Buddhist Philosophy- Historical Analysis, Honolulu, 1976, pp. 34-57
36 පඤ්ඤාකිත්ති හිමි, හිරිපිටිෙය්, ෙබෞද්ධ දර්ශනය, ෙකොළඹ, 1996, පි.34-157
37 ධම්මසඞ්ගිණිප්පකරණය, ලංකානන්ද ස්ථවිර, ලබුගම, සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක
ගන්ථ මාලා 41, ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි, 1973 (පුනර්මුදණය 2004), මාතිකා, පිටු 1-24
38 -එම- චිත්තුප්පාද කණ්ඩං, පිටු 26-254
39 -එම- රූප කණ්ඩං, පිටු 256-380
40 -එම- නික්ෙඛ්ප කණ්ඩං, පිටු 380-498
41 -එම-අට්ඨකථා කණ්ඩං, පිටු 500-561
42 විභඞ්ගප්පකරණ, පථම භාගය, ලංකානන්ද ස්ථවිර, ලබුගම, සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, බුද්ධ ජයන්ති
තිපිටක ගන්ථ මාලා 41, ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි, 1975 (පුනර්මුදණ 2004),ඛන්ධ විභංගය, පි. 2-122
43 විභඞ්ගප්පකරණ, ද්විතීය භාගය, ලංකානන්ද ස්ථවිර, ලබුගම, සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, බුද්ධ ජයන්ති
තිපිටක ගන්ථ මාලා 41,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1975 (පුනර්මුදණ 2004),ධම්මහදය විභංගය, පි. 276-
328
44 විභඞ්ගප්පකරණ පථම භාගය, ලංකානන්ද ස්ථවිර, ලබුගම, සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, බුද්ධ ජයන්ති
තිපිටක ගන්ථ මාලා 41, ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි, 1975 (පුනර්මුදණය 2004), ඛන්ධ විභංගය, පිටු 2-
122
45 -එම- ආයතන විභංගය, පි.124-148
46 -එම- ධාතු විභංගය, පි. 150-180
47 -එම- සච්ච විභංගය, පි. 182-218
48 -එම- ඉන්දිය විභංගය, පි. 220-242
49 -එම- පටිච්ච සමුප්පාද විභංගය, පි. 244 -338
50 -එම- සතිපට්ඨාන විභංගය, පි. 340-366
51 -එම- සම්මප්පධාන විභංගය, පි.368 - 382
52 -එම- ඉද්ධිපාද විභංගය, පි.384-400
53 විභඞ්ගප්පකරණ, ද්විතීය භාගය, ලංකානන්ද ස්ථවිර, ලබුගම, සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, බුද්ධ ජයන්ති
තිපිටක ගන්ථ මාලා 41,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1975 (පුනර්මුදණ 2004),ෙබොජ්ඣංග විභංගය, පි. 2-
16
54 -එම- මග්ග විභංගය, පි. 18-32
55 -එම- ඣාන විභංගය, පි. 34-78
56 -එම- අප්පමඤ්ඤා විභංගය, පි. 80-102
57 -එම- සික්ඛා පද විභංගය, පි. 104-116
58 -එම- පටිසම්භිදා විභංගය, පි. 118-140
59 -එම- ඤාණ විභංගය, පි. 142-192
60 -එම- ඛුද්දකවත්ථු විභංගය, පි. 194 -247
72

73. 61 ධාතුකථාප්පකරණය, ෙසේනානන්ද නායක ස්ථිවර, නුවරඑළිය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලා 47,ලංකා
ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1976 (පුනර්මුදණ 2005), සංගතා සංගත පදනිද්ෙදෙසො, පි. 6-64
62 - එම- විප්පයුත්ෙතන සම්පයුත්ෙතො පදනිද්ෙදෙසො, පි.136
63 - එම- සම්පයුත්ෙතන සම්පයුත්ත පදනිද්ෙදෙසො, පි.138-150
64 - එම- විප්පයුත්ෙතන විප්පයුත්ත පදනිද්ෙදෙසො, පි.152-170
65 - එම- සංගහිෙතන සම්පයුත්ත පදනිද්ෙදෙසො, පි.172-176
66 - එම- සම්පයුත්ෙතන සංගතිත අසංගතිත පදනිද්ෙදෙසො, පි.178-192
67 - එම- අසංගහිෙතන සම්පයුක්ත විප්පයුත්ත පදනිද්ෙදෙසො, පි. 194-202
68 - එම- විප්පයුත්ෙතන සංගහිතා සංගහිත පදනිද්ෙදෙසො, පි. 204-236
69 පුද්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණය, සිරි ධම්මානන්ද හිමි, අඹන්වැල්ෙල්, සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, බුද්ධ
ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1976 (පුනර්මුදණ 2005), උද්ෙද්ස වාෙරො,
පි.240-260
70 - එම- ඛන්ධ පඤ්ඤත්ති, පි. 240
71 - එම- ආයතන පඤ්ඤත්ති, පි. 240
72 - එම- ධාතු පඤ්ඤත්ති, පි. 240
73 - එම- සච්ච පඤ්ඤත්ති, පි. 240
74 - එම- ඉන්දීය පඤ්ඤත්ති, පි. 242
75 - එම- පුග්ගල පඤ්ඤත්ති, පි. 242- 260
76 - එම- එකක නිද්ෙදෙසො, පි. 262-276
77 - එම- දුක නිද්ෙදෙසො, පි.278-298
78 - එම- තික නිද්ෙදෙසො, පි.298-324
79 - එම- චතුක්ක නිද්ෙදෙසො, පි.326-382
80 - එම- පඤ්චක නිද්ෙදෙසො, පි. 394-396
81 - එම- ඡක්ක නිද්ෙදෙසො, පි. 398
82 - එම- අට්ඨක නිද්ෙදෙසො, පි. 404
83 - එම- නවක නිද්ෙදෙසො, පි. 406-408
84 - එම- දසක නිද්ෙදෙසො, පි.410
85 - එම- නිද්ෙදස වාෙරෝ, පි. 262- 410
86 පට්ඨානප්පකරණ, පඨම භාගය, ශී සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, ඤානවිමල හිමි, ෙබල්ලන, බුද්ධ ජයන්ති
තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1985 (පුනර්මුදණ 2005),කුසලත්තිකං, පි.1-246
87 - එම- ෙවදනත්තිකං, පි.246-276
88 - එම- විපාකත්තිකං, පි. 276-319
89 - එම- උපාදින්නත්තිකං, පි. 319-365
90 - එම- සංකිලිට්ඨත්තිකං, පි. 365-389
91 - එම- විතක්කත්තිකං, පි. 389-477
92 - එම- වීතික්තිකං, පි. 477-497
93 - එම- දස්සත්තකං, පි. 497- 527
94 පට්ඨානප්පකරණ, දුතිය භාගය, ෙඛ්මානන්ද හිමි, හෑෙගොඩ, බුද්ධරක්ඛිත හිමි, තරමාෙන්, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක
ගන්ථ මාලාව,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1989 (පුනර්මුදණ 2005), තික පට්ඨාන, පි 1-741
95 - එම- දුක පට්ඨානං, පි. 742-1174
96 පට්ඨානප්පකරණ, තෘතිය භාගය, ෙඛ්මානන්ද හිමි, හෑෙගොඩ, බුද්ධරක්ඛිත හිමි, තරමාෙන්, බුද්ධ ජයන්ති
තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1989 (පුනර්මුදණ 2005), දුක පට්ඨානං, පි 742-1174
97 - එම- දුක පට්ඨාන, පි. 1175-1311
98 - එම- දුක තික පට්ඨාන, පි. 1312-1401
99 - එම- තික තික පට්ඨාන, පි. 1402-1418
100 - එම- දුක දුක පට්ඨාන, පි. 1419-1429
101 යමකප්පකරණය, පථම භාගය, විමලකිත්ති හිමි, මැදඋයන්ෙගොඩ, ශී සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, බුද්ධ
ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1985 (පුනර්මුදණ 2005), මූල යමක, පි. 2-33
102 - එම -
103 - එම - ඛන්ධ යමක, පි. 34-139
104 - එම - ආයතන යමක, පි. 140-413
105 - එම - ධාතු යමක, පි. 444-453
106 - එම - සච්ච යමක, පි. 434- 553
107 යමකප්පකරණය, ද්විතීය භාගය(1), ශී සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ
මාලාව,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1987 (පුනර්මුදණ 2005), සංඛාර යමක, පි. 2-117
108 - එම - අනුසය යමක, පි. 118-599
109 - එම - චිත්ත යමක, පි. 600-667
110 - එම - ධම්ම යමක, පි. 668-799
111 යමකප්පකරණය, ද්විතීය භාගය(2), ශී සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ
මාලාව,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1988 (පුනර්මුදණ 2005), ඉන්දීය යමක, පි.2-537
112 යමකප්පකරණය, පථම භාගය, විමලකිත්ති හිමි, මැදඋයන්ෙගොඩ, ශී සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, බුද්ධ
ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1985 (පුනර්මුදණ 2005), මූල යමක, පි. 2-33
73

74. 113 - එම - ඛන්ධ යමක, පි. 34-139
114 - එම - ආයතන යමක, පි. 140-413
115 - එම - ධාතු යමක, පි. 444-453
116 - එම - සච්ච යමක, පි. 434- 553
117 යමකප්පකරණය, ද්විතීය භාගය(1), ශී සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ
මාලාව,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1987 (පුනර්මුදණ 2005), සංඛාර යමක, පි. 2-117
118 - එම - අනුසය යමක, පි. 118-599
119 - එම - චිත්ත යමක, පි. 600-667
120 - එම - ධම්ම යමක, පි. 668-799
121 යමකප්පකරණය, ද්විතීය භාගය(2), ශී සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ
මාලාව,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1988 (පුනර්මුදණ 2005), ඉන්දීය යමක, පි.2-537
122 පට්ඨානප්පකරණය, පථම භාගය, ශී සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, ඤාණවිමල හිමි,ෙබල්ලන, බුද්ධ ජයන්ති
තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1987 (පුනර්මුදණ 2005), කුසලත්තිකං, පි.1-246
123 - එම - ෙවදනාත්තිකං, පි. 246-276
124 - එම - විපාකත්තිකං, පි. 276-319
125 - එම - උපාදින්නත්තිකං, පි. 319-365
126 - එම - සංකිලිට්ඨත්තිකං, පි. 365-389
127 - එම - විතක්තත්තිකං, පි. 389-477
128 - එම - වීතිත්තිකං, පි. 477-497
129 - එම - දස්සනත්තිකං, පි. 597-527
130 පට්ඨානප්පකරණය, ද්විතීය භාගය, ෙඛ්මානන්ද හිමි, හෑෙගොඩ, බුද්ධරක්ඛිත හිමි,තරමාෙන්, බුද්ධ ජයන්ති
තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1989 (පුනර්මුදණ 2005),තික පට්ඨානං, පි. 1-741
131 - එම - දුක පට්ඨානං, පි. 742-1174
132 පට්ඨානප්පකරණය, තෘතිය භාගය, ශී සුමනසාර හිමි, කරහම්පිටිෙගොඩ, ඤාණවිමල හිමි,ෙබල්ලන, බුද්ධ
ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ලංකා ආණ්ඩුව මඟින් පකාශිතයි,1989 (පුනර්මුදණ 2005), තික පට්ඨානං, පි.
1-742
133 - එම - දුක පට්ඨානය, පි. 742 -1174
134 - එම - දුක තික පට්ඨානං, පි. 1175-1311
135 - එම - තික දුක පට්ඨානං, පි.1312-1401
136 - එම - තික තික පට්ඨානං, පි. 1402-1418
137 - එම - දුක දුක පට්ඨාන, පි. 1419-1429
138 - එම - දුක පට්ඨානය, පි. 742 -1174
139 - එම - දුක තික පට්ඨානං, පි. 1175-1311
140 - එම - තික දුක පට්ඨානං, පි.1312-1401
141 - එම - තික තික පට්ඨානං, පි. 1402-1418
142 - එම - දුක දුක පට්ඨාන, පි. 1419-1429
143 Elizabeth Hurlock, Developmental Psychology, United State of America, 1959, pp. 37-49
144 Meyer E. Merle, Foundation of Contemporary Psychology, The University of Florida, Oxford
University Press, New York, 1979, pp. 36-57
145 Jayathilake, K.N., Early Buddhist Theory of Knowledge, London, 1965, pp. 63-84
146 Misra G.S.P, Development of Buddhist Ethics, New Delhi, 1989, pp. 23- 65
147 Jayathilake K.N, Ethics in Buddhist Perspective, Kandy, 1972. pp. 12- 25
148 Stone E, Introduction to Educational Psychology, London, 1982, pp. 39-81
149 Tachibana S, Ethics in Buddhism, Colombo, 1961, pp.42-64
150 Mrs. David's Rys, Buddhist Manual of Psychological Ethics, London, 1923, pp. 32-57
151 Grimn George, The Doctrines of the Buddha, Leipzig, 1926, pp. 42-54
152 Jayathilake K.N., The Message of the Buddha, London, 1975, pp. 21-48
153 Johanson Rune, Psychology of Nirvana, London, 1963, pp. 78-85
154 Pande G.C, Studies in the Origins of Buddhism, Allahabad, 1957, pp. 17-53
155 Dharmasiri Gunapala, Endowmentals of Buddhist Ethics, Singapore, 1989, pp. 34-76
156 Wijesekara O.H. De A, Buddhist Ethics, Kandy, 1963, pp. pp.13-25
157 Kalupahana D.J, Buddhist Philosophy, Hawaii, 1976, pp. 27-43
158 ඉධ ෙම අස්සු සාරිපුත්ත චත්තාෙරො සාවකා වස්සසතායඅකා වස්සසතජීවිෙනො පරමාය ගතියා සතියා ච ධිතියා ච
සමන්නාගතා පරෙමන ච පඤ්ඤාෙවය ත්තිෙයන. ෙසය ථාපි සාරිපුත්ත දළ්හධම්ෙමො ධනුග්ගෙහො සික්ඛිෙතො
කතහත්ෙථො කතූපාසෙනො ලහුෙකන අසන්ෙන අප්පකසිෙරෙනව තිරියං තාලච්ඡායං අතිපාෙතය , එවං
අධිමත්තසතිමෙන්තො එවං අධිමත්තගතිහන්ෙතො එවං අධිමත්තධිතිමන්ෙතො එවං පරෙමන
පඤ්ඤාෙවය ත්තිෙයන සමන්නාගතා. ෙත මං චතුන්නං සතිපට්ඨානානං උපාදායුපදාය පඤ්හං
පුච්ෙඡය ං,පුට්ෙඨො පුට්ෙඨො වාහං ෙතසං ව ාකෙරය ං. ව ාකතඤ්ච ෙම ව ාකතෙතො ධාෙරය '. න ච මං
දුතියකං උත්තරිං පටිපුච්ෙඡය ං අඤ්ඤත උච්චාරපස්සාවකම්මා, අඤ්ඤත නිද්දාකිළමථපටිවිෙනොදනා,
අපරියාදිණ්ණා ෙයවස්ස සාරිපුත්ත තථාගතස්ස ධම්මෙදසනා. අපරියාදිණ්නං ෙයවස්ස තථාගතස්ස ධම්මපද
බ ඤ්ජනං. අපරියාදිණ්ණං ෙයවස්ස තථාගතස්ස පඤ්හපටිහානං. අථ ෙම ෙත චත්තාෙරො සාවකා
74

75. වස්සසතායුකා වස්සසතජීවිෙනො වස්සසතස්ස අච්චෙයන කාලං කෙරය ං. මඤ්චෙකන ෙචපි මං සාරිපුත්ත
පරිහරිස්සථ ෙනවත්ථි තථාගතස්ස පඤ්ඤාෙවය ත්තියස්ස අඤ්ඤථත්තං.
මජ්ඣිම නිකාය i, මහාසීහනාද සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.198
159 Stcherbatsky K, Central Conception of Buddhism, Calcutta, 1956, pp.31-45
160 Dutt N, Early History of the Spread of Buddhism and Buddhist School, Delhi, 1980, pp. 15-47
161 රමණීයා ආවුෙසො ආනන්ද ෙගොසිඞ්ගසාලවනං, ෙදොසිනා රත්ති, සබ්බපාලිඵුල්ලා සාලා, දිබ්බා මඤ්ෙඤ ගන්ධා
සම්පවන්ති. තථාරූෙපන ආවුෙසො ආනන්ද භික්ඛුනා ෙකොසිඞ්ගසාලවනං ෙසොෙහය ා"ති
මජ්ඣිම නිකාය i, මහාෙගොසිඞ්ග සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.508
162 Wijesekara O.H. De A, Buddhism and Moral Problem, Colombo, 1946, pp.12-38
163 "අභිජානාමහං ෙමොග්ගල්ලාන: ඉධ සක්ෙකො ෙදවානමින්ෙදො ෙයනාහං ෙතනුපසඞ්කමි උපසඞ්කමිත්වා මං
අභිවාෙදත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි.එකමන්තං ඨිෙතො ෙඛො ෙමොග්ගල්ලාන සක්ෙකො ෙදවානමින්ෙදො මං
එතදෙවොච: කිත්තාවතා නු ෙඛො භන්ෙත භික්ඛු සංඛිත්ත්ෙතන තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්ෙතො ෙහොති අච්චන්තනිට්ෙඨො
අච්චන්තෙයොක්ෙඛමි අච්චන්තබහ්මචාරි අච්චන්තපරියාසාෙනො ෙසට්ෙඨො ෙදවමනුස්සානන්ති. එවං වුත්ෙත අහං
ෙමොග්ගල්ලාන සක්කං ෙදවානමින්දං එතදෙවොචං: ඉධ ෙදවානමින්ද භික්ඛුෙනො සුතං ෙහොති; සබ්ෙබ ධම්මා
නාලං අභිනිෙවසායාති. එවඤ්ෙචතං ෙදවානමින්ද භික්ඛුෙනො සුතං ෙහොති සබ්ෙබ ධම්මං නාලං
අභිනිෙවසායාති, ෙසො සබ්බා ධම්මං අභිජානාති, සබ්බං ධම්මං අභිඤ්ඤාය සබ්බං ෂම්මං පරිජානාති. සබ්බං
ධම්මං පරිඤ්ඤාය යං කිඤ්චි ෙවදනං ෙවෙදති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා.ෙසො තාසු ෙවදනාසු
අනිච්චානුපස්සී විරකි, විරාගානුපස්සී විහරති, නිෙරෝධානුපස්සී විහරති, පටිනිස්සග්ගානුපස්සී විහරති, ෙසො තාසු
ෙවදනාසු අනිච්චානුපස්සී විරහන්ෙතො, විරාගානුසප්සී විහරන්ෙතො, නිෙරොධානුපස්සී විහරන්ෙතොථ
පටිනිස්සග්ගානුපස්සී විහරන්ෙතො න ච කිඤ්චි ෙලොෙක උපාදියති. අනුපාදියං න පරිතස්සති. අපරිතස්සං
පච්චත්තඤ්ෙඤච පරිනිබ්බායති. ඛීණා ජාති, වුසිතං බහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා'ති
පජානාති. එත්තාවතා ෙඛො ෙදවානමින්ෙදො භික්ඛු සංඛිත්ෙතන තණ්හාසඞෳඛයවිමුත්ෙතො ෙහොත
අච්චන්තනිට්ෙඨො අච්චන්තෙයොක්ෙඛමී දච්චන්තබ්රහ්මචරී අච්චන්තපරිෙයොසාෙනො ෙසට්ෙඨො
ෙදවමනුස්සානන්ති. එවං ෙඛො අහං ෙමොග්ගල්ලාන අභිජානාමි සක්කස්ස ෙදවානමින්දස්ස සංඛිත්ෙතන
තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තිං භාසිනා"ති.
මජ්ඣිම නිකාය i, චූළතණ්හාසඞ්ඛය සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.600
164 Weeraratna W.G, Individual and Society in Buddhism, Colombo, 1977, pp. 23-59
165 ෙසො වතාවුෙසො ෙසොතස්මිං අසති සද්ෙද අසති. ෙසොතවිඤ්ඤාෙණ අසති-ෙප-ඝානස්මිං අසති ගන්ෙධ අසති
ඝානවිඤ්ඤාණං අසති -ෙප-ජිව්හාය අසති-ෙප-රෙසේ අසති-ෙප-ජිව්හාවිඤ්ඤාෙණ අසති-ෙප-කායස්මිං අසති
ෙඵොට්ඨබ්ෙබ අසති කායවිඤ්ඤාෙණ අසති-ෙප-මනස්මිං අසති ධම්ෙම අසති මෙනෝවිඤ්ඥාෙණ අසති
ඵස්සපඤ්ඤත්තිං පඤ්ඤාෙපස්සතීති ෙනතං ඨානං විජ්ජති.ඵස්සපඤ්ඤත්තියා අසති ෙවදනාපඤ්ඤත්තිං
පඤ්ඤාෙපස්සතීති ෙනතං ඨානං විජ්ජති ෙවදනාපඤ්ඤත්තියා අසති සඤ්ඤාපඤ්ඤත්තිං පඤ්ඤාෙපස්සතීති
ෙනතං ඨානං විජ්ජති සඤ්ඤාපඤ්ඤත්තියා අසති විතක්කපඤ්ඤත්තිං පඤ්ඤාෙපස්සතීති ෙනතං ඨානං විජ්ජති.
විතක්කපඤ්ඤත්තියා අසති පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛසමුදාචරණපඤ්ඤත්තිං පඤ්ඤාෙපස්සතීති ෙනතං ඨානං
විජ්ජති.
මජ්ඣිම නිකාය i, මධුපිණ්ඩික සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.282
166 Saratchandra E.R, Buddhist Psychology of Perception, Colombo, 1958, pp. 26-48
167 Guenther H.V, Philosophy and Psychology in the Abhidhamma, Delhi, 1974, pp. 32-57
168 Govinda Lama Anagarika, The Psychological Attitude of Early Buddhist Philosophy, Delhi, 1956, pp.
23-74
169 Guruge W.PAnanda, Buddhism: The Religon and It's Culture, Colombo, 1965, pp. 32-58
170 Stone E, Introduction to Educational Psychology, London, 1982, pp. 32-89
171 Defends an empiricst theory of the foundations of empirical knowledge which postulates sense-data
Ayer, A.J, The Foundation of Emirical Knowledge, Macmillan,London, 1940,pp.67
172 Stone E, Methuen, Introduction to Educational Psychology, London, 1982, pp.29-56
173 Contains an essy on the adverbial theory of sense experience the theory that sense experiences are
ways of being sensorially appeared to: an essay on the disjunective theory of sense experience at
theory according to wich there is no experimental state common to perception and hallucination and
contains several seesays on the international theory
Crane,T.(ed), The Contents of Experience: Essays on Deception, Cambridge University Press,
Cambridge, 1994.pp 113
174 Menaughton N, Biology and Emotion, Cambridge University Press, London, 1959, pp.32-89
175 එවං ස්වාක්ඛාෙතො භික්ඛෙව මයා ධම්ෙමො උත්තාෙනො විවෙටො පකාසිෙතො ඡින්නපිෙලොතිෙකො.එවං ස්වාක්ඛාෙත
භික්ඛෙව මයා ධම්ෙම උත්තාෙන විවෙට පකාසිෙත ඡින්නෙලොතිෙක ෙයසං භික්ඛුනං තීණි සංෙයොජනානි
පහීනානි, සබ්ෙබ ෙත ෙසොතාපන්නා අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්ෙබොධිපරායනා.
මජ්ඣිම නිකාය i, අලගද්දූපම සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.354
176 Wijesekara O.H.De.A.,Buddhism and Society, Kandy, 1961, pp.34-85
75

76. 177 රූපං එතං මම, එෙසොහමස්මි,එෙසො ෙම අත්තා'ති සමනුපස්සති.ෙවදනං එතං ම" එෙසොහමස්මි, එෙසො ෙම
අත්තා'ති සමනුපස්සති. සඤ්ඤං එතං මම, එෙසොහමස්මි, එෙසො ෙම අත්තා'ති සමනුපස්සති.සඞ්ඛාෙර එතං මම,
එෙසොහමස්මි, එෙසො ෙම අත්තා'ති සමනුපස්සති. යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරිෙයසිතං
අනුවිවරිතං මනසා, තම්පි එතං මම, එෙසොහමස්මි, එෙසො ෙම අත්තා'ති සමනුපස්සති. යම්පිදං දිට්ඨිටඨනං ෙසො
ෙලොෙකො ෙසො අත්තා, ෙසො අත්තා, ෙසො අත්තා ෙසො ෙපච්ච භවිස්සාමි: තිච්ෙචො ධුෙවො සස්සෙතො
අවිපරිණාමධම්ෙමො, සස්සතිසමං තෙථව ඨස්සාමී'ති තම්පි එතං මම, එෙසොහමස්මි, එෙසො ෙම අත්තා'ති
සමනුපස්සති.
මජ්ඣිම නිකාය i, අලගද්දුපම සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.338
178 Pliner Patricia, Kremes Lester, Aibway Thomas, Communication and Affect Language and Thought,
Academic Press, New York, 1972, pp.56-92
179 අනුපජ්ඣායකාති වජ්ජාවජ්ජං අපනිජ්ඣායෙකන ගරුනා විරහිතා
සමන්තපාසාදිකා iii, ෙහේවාවිතරාණ මුදණය, ෙකොළඹ, 1923, පි.729
180 මහාවග්ග පාලි, ආචරිය වත්තං, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය, ෙකොළඹ,
2001, පි. 132-142
181 අථ ෙඛො භගවා භික්ඛු ආමන්ෙතසි: ආධයිංසු වත ෙම භික්ඛෙව භික්ඛු එකං සමයං චිත්තං ඉධාහං භික්ඛු
ආමන්ෙතසිං: අහං ෙඛො භික්ඛෙව ඒකාසනෙභොජනං භුඤ්ජාමි. එකාසනෙභොජනං ෙඛො අහං භික්ඛෙව
භුඤ්ජමාෙනො අප්පාබාධතඤ්ච සඤ්ජානාමි අප්පාතඞ්කතඤ්ච ලහුට්ඨානඤ්ච බලඤ්ච ඵාසුවිහාරඤ්ච. එථ
තුම්ෙහපි භික්ඛෙව එකාසනෙභොජනං භුඤ්ජථ.එකාසනෙභොජනං ෙඛො භික්ඛෙව තුම්ෙහපි භුඤ්ජමානා
අප්පාබාධතඤ්ච සඤ්ජානිස්සථ අප්පාතඞ්කතඤ්ච ලහුට්ඨානඤ්ච බලඤ්ච ඵාසුවිහාරඤ්චා'ති.න ෙම භික්ඛෙව
ෙතසු භික්ඛුසු අනුසාසනී කරණියා අෙහොසි. සතුප්පාදකරණියෙමව ෙම භික්ඛෙව ෙතසු භික්ඛෙව ෙතසු භික්ඛුසු
අෙහොසි.
මජ්ඣිම නිකාය i, කකචුපම සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය, ෙකොළඹ,
2001, පි.312
182 අනුජානාමි භික්ඛෙව ආචාරියන්ති ආචාරසම්මාර සික්ඛාපනකං ආචරියං අනුජානාමි
සමන්තපාසාදිකා iii, ෙහේවාවිතරාණ මුදණය, ෙකොළඹ, 1923, පි.735
183 මහාවග්ග පාලි, උපජ්ඣාය වත්තං, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය, ෙකොළඹ,
2001, පි.94-104
184 අභිධම්ෙමති නාම රූප පරිච්ෙඡ්ද විෙනතුං .... අභිවිනෙයති සකෙල විනය පිටෙක විෙනතුං....
සමන්තපාසාදිකා iii, ෙහේවාවිතරාණ මුදණය, ෙකොළඹ, 1923, පි.739
185 සීලවිසුද්ධිඤ්ෙච ආවුෙසො භගවා, අනුපාදාපරිනිබ්බානං පඤ්ඤාෙපස්ස, සඋපදානංෙයව සමානං
අනුපාදාපරිනිබ්බානං පඤ්ඤාෙපස්ස. චිත්ත විසුද්ධිඤ්ෙච ආවුෙසො භගවා අනුපාදාපරිබ්බානං පඤ්ඤාෙපස්ස,
සඋපදානංෙයව සමානං අනුපාදාපරිනිබ්බානං පඤ්ඤාෙපස්ස.දිට්ඨිවිසුද්ධිඤ්ෙච ආවුෙසො භගවා
අනුපාදාපරිනිබ්බානං පඤ්ඤාෙපස්ස, සඋපාදානංෙයව සමානං අනුපාදාපරිනිබ්බානං පඤ්ඤාෙපස්ස.
සඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධිඤ්ෙච ආවුෙසො භගවා අනුපාදාපරිනිබ්බානං පඤ්ඤාෙපස්ස.සඋපදානංෙයව සමානං
අනුපාදාපරිනිබ්බානං පඤ්ඤාෙපස්ස.මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිස්ෂිඤ්ෙච ආවුෙසො භගවා අනුපාදාපරිනිබ්බානං
පඤ්ඤාෙපස්ස, සඋපදානංෙයව සමානං අනුපාදාපරිනිබ්බානං පඤ්ඤාෙපස්ස.පටිපදාඤාණදස්සනවිද්ධිඤ්ෙච
ආවුෙසො භගවා අනුපාදාපරිනිබ්බානං පඤ්ඤාෙපස්ස, සඋපදානංෙයව සමානං අනුපාදාපරිනිබ්බානං
පඤ්ඤාෙපස්ස. ඤාණදස්සනවිසුද්ධිඤ්ෙච ආවුෙසො භගවා අනුපාදාපරිනිබ්බානං පඤ්ඤාෙපස්ස,
සඋපාදානංෙයව සමානං අනුපාදාපරිනිබ්බානං පඤ්ඤාෙපස්ස. අඤ්ඤත ෙච ආවුෙසො ඉෙමහි ධම්ෙමහි
අනුපාදාපරිනිබ්බානං අභවිස්ස, පුථුජ්ජෙනො පිරිනිබ්බාෙයය . පුථුජ්ජෙනො හි ආවුෙසො අඤ්ඤත ඉෙමහි ධම්ෙමහි.
මජ්ඣිම නිකාය i, චූළසච්චක සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.368
186 මහාවග්ග පාලි, සද්ධිවිහාරික වත්තං, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.106-114
187 Holland North, Moral Norms a Tentative Systenatization, New York, 1980, pp. 56-89
188 Wiilams Bernard, Morality, Cambridge University Press, London, 1972, pp. 32-74
189 භාසිතා ෙඛො පත ෙත එසා අග්ගිෙවස්සන ෙවසාලියං පරිසතිං වාචා "නාභන්තං පස්සාමි සමණං වා බාහ්මණං වා
සඞ්ඝිසි ගණිං ගණාචාරියං අපි අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං පටිජානමානං, ෙයො මයා වාෙදන පාදං සමාරද්ෙධො න
සඞ්කම්ෙපය න සම්පකම්ෙපය න සම්පෙවෙධය , යස්ස න කච්ෙඡහි ෙසෙදො මුච්ෙචය ං. ථූනං ෙවහං
අෙචතනං වාෙදන වාදං සමාරෙභය ං; සාපි මයා වාෙදන වාදං සමාරද්ධා සඞ්කම්ෙපය සම්පකම්ෙපය
සම්පෙවෙධය , ෙකො පන වාෙදො මසුන්නභූතස්සා'ති.
තුය්හං ෙඛො පනග්ගිෙවස්සන අප්ෙපකච්චානි ෙසදඵුසිතානි නලාටා මුත්තානි අත්තරාසඞ්ගං විනිහින්දිත්වා භූමියං
පතිට්ඨිතානි. මය්හං ෙඛො පනග්ගිෙවස්සන, නත්ථි එතරහි කායස්මිං ෙසෙදො'ති. ඉති භගවා තස්මිං පරිසතිං
සුවණ්ණවණ්ණං කායං විවරි.
මජ්ඣිම නිකාය i, චූළසච්චක සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.554
190 යෙතො ච ෙඛො ආවුෙසො අජ්ඣත්තිෙකො ෙව මෙනො අපරිහින්ෙනො ෙහොති, බාහිරා ච ධම්මා ආපාථං ආගච්ඡන්ති,
තජ්ෙජො ච සමන්නාහාෙරො ෙහොති, එවං තජ්ජස්ස විඤ්ඤාණභාගස්ස පාතුහාෙවො ෙහොති. යං තථාභූතස්ස රූපං, තං
රූපූපාදානක්ඛන්ෙධ සඞ්ගහං ගච්ඡති.යා තථාභූතස්ස ෙවදනා, සා ෙවදනූපාදානක්ඛන්ෙධ සඞ්ගහං ගච්චති. ෙය
තථාභූතස්ස සඞ්ඛාරා, ෙත සඞ්ඛාරුපදානක්ඛන්ෙධ සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. යං තථාභූතස්ස විඤ්ඤාණං, තං
විඤ්ඤූපාදානක්ඛන්ධ සඞ්ගහං ගච්ඡති. ෙසො එවං පජානාති: එවං කිරෙමසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං
76

77. සඞ්ගෙහො සන්නිපාෙතො සමවාෙයො ෙහොති. වුත්තං ෙඛො පෙනතං භගවතා: ෙසො පටිච්චසමු◌්පාදං පස්සති ෙසො
ධම්මං පස්සති. ෙයො ධම්මං පස්සති ෙසො පටිච්චසමුප්පාදං පස්සතී'ති. පටිච්චසමුප්පන්නා ෙඛො පනිෙම යදිදං
පඤ්චුපාදානක්ඛන්ෙධො. ෙයො ඉෙමසු පඤ්චසුපාදානක්ඛන්ෙධසු ඡන්ෙදො ආලෙයො අනුනෙයො අජ්ෙඣොසානං ෙසො
දුක්ඛසමුදෙයො, ෙයො ඉෙමසු පඤ්චසු පාදානක්ඛන්ෙධසු ඡන්දරාග විනෙයො ඡන්දරාප්පහානං ෙසො
දුක්ඛනිෙරොෙධො'ති. එත්තාවතාපි ෙඛො ආවුෙසො භික්ඛුෙනො බහුකතං ෙහොතීති.
මජ්ඣිම නිකාය i,මහාසාෙරොපම සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.462
191 දීඝ නිකාය i, බහ්මජාල සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,
2001, පි.45-49
192 ඉධ භික්ඛෙව එකච්ෙචොසමෙණො වා බාහ්මණා වා ආතප්පන්වාය පධානමන්වාය අනුෙයොගමන්වාය සම්මා
මනසිකාරමන්වාය තථාරූපං ෙචෙතො සමාධිං ඵසති. යථා සමාහිෙත චිත්ෙත අෙනක විහිතං පුබ්ෙබනිවාසං
අනුස්සරති.
දීඝ නිකාය i,බහ්මජාල සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,
2001, පි.45
193 දීඝ නිකාය ii,උපාලි සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ, 2001,
පි.60
194 ධම්මරතන හිමි, නාරාවිල, භාරතීය දර්ශන,විද ාලංකාර මුදණාලය,කැලණිය,1969,පි.243
195 දීඝ නිකාය ii,උපාලි සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ, 2001,
පි.61
196 දීඝ නිකාය i, බහ්මජාල සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,
2001, පි.44-48
197 තත්ථ නත්ථි හන්තා වා ඝාෙතතා වා ෙසොතා වා මාෙවතා වා විඤ්ඤාණා වා විඤ්ඤාෙපතා වා ෙයොපි තිණ්ෙහන
සත්ෙථන සීසං ඡින්දති. න ෙකොචි කඤ්චි ජවිතා ෙවොෙරොෙපති. සත්තන්නංෙයව කායානං අන්තෙරන සත්ථං
විවරමනපතතීති.
දීඝ නිකාය i, සාමඤ්ඤඵල සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,
2001, පි.98
198 නත්ථි මහාරාජ දින්නං නන්ථි යිට්ඨං නත්ථි හුතං නත්ථි සුකට දුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාෙකො, නත්ථි පිතා
නත්ථි සත්තා ඕපපාතිකා නත්ථි ෙලොෙක සමණබාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මා පටිපන්නා ෙය ඉමං ච ෙලොකං
පරං ච ෙලොකං සයං අභිඤ්ඤාය සච්ඡිකත්වා, පෙවෙදන්ති.
දීඝ නිකාය i, සාමඤ්ඤඵල සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,
2001, පි.96
199 නාහං භික්ඛෙව අඤ්ෙඤ එකපුග්ගලම්පි සමනුපස්සාමි. ෙයො එවං බහුජන අහිතාය පටිපන්ෙනො බහුජන අසුබාය
බහුෙනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය ෙදවාමනුස්සානං යථායිදං භික්ඛෙව මක්ඛලි ෙමොඝ පුරිෙසො
අංගුත්තර නිකාය, එකක නිපාතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,
2001, පි.231
200 කෙරොෙතො ෙඛො මහාරාජ කාරයෙතො ඡින්දෙතො ෙඡදාපයෙතො පචෙතො පාචයෙතො ෙසොචයාෙතො ෙසොචාපයෙතො
කිලමයෙතො කිලමාපයෙතො එන්දයෙතො එන්දාපයෙතො පාණමතිපාතයෙතො අදින්නං ආදියෙතො සන්ධි ඡින්දෙතො
නිල්ෙලොපං හරෙතො එකාගාරිකං කෙරොෙතො පරිපත්ෙථ තිට්ඨෙතො පරදාරං පාපං මුසා භණෙතො පෙරොෙතො න
කරියති පාපං
දීඝ නිකාය i, සාමඤ්ඤඵල සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,
2001, පි.95
201 ෙයම ෙභො ෙගොතම සමණබාහ්මණා සඞ්ඝිෙනො ගණිෙනො ගණාචාරියා ඤාතා යසස්සිෙනො තිත්ථකරා
සාධුසම්මතා බහුජනස්ස ෙසය ථිදං පූරෙණො කස්සෙපො, මක්ඛලී ෙගොසාෙලො, අජිෙතො ෙකසකම්බෙලො, පකුධ
කච්චායෙනො, සඤ්ජෙයො ෙබලට්ඨිපුත්ෙතො නිගණ්ෙඨො නාතපුත්ෙතො, සබ්ෙබ ෙත සකාය පටිඤ්ඤාය
අබභඤ්ඤංසු: සබ්ෙබව නාබ්භඤ්ඤංසු උදාහු එකච්ෙච අබ්භඤ්ඤංසු, එකච්ෙච නාබ්භඤ්ඤංසුති.
මජ්ඣිම නිකාය i, චූළසාෙරොපම සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.478
202 De Silva Padmasiri, An Introduction to Buddhist Psychology, London, 1979, pp.23-34
203 Rhy Davids C.A.F., Buddhist Psychology, London, 1914, pp. 34-49
204 Conze Edward, Buddhist Thought in India, George Allen of Uniwin, London, 1962, pp.41-57
205 Birth Eysent, The Development of Moral Values, Journal of Psychology, London, 1971, pp. 34-56
206 එවෙම ෙඛො භික්ඛෙව ෙය ෙතචි සමණා වා බහ්මණා වා අසුකලා ඉමස්ස ෙලොකස්ස, අකුසලා පරස්ස ෙලොකස්ස,
අකුසලා මාරෙධය ස්ස, අකුසලා අමාරෙධය ස්ස, අකුසලා මච්චුෙධය ස්ස, අකුසලා අමච්චුෙධය ස්ස, ෙතසං
ෙය ෙසොතබ්බං දස්සහාතබ්බං මච්චිස්සන්ති, ෙතසං තං භවිස්සති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය.
මජ්ඣිම නිකාය i, චූළෙගොපාලක සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.536
207 කස්ස නු ෙඛො නාම ත්වා ෙමොඝපුරිස මයා එවං ධම්මං ෙදසිතා ආජානාසි? නනු මයා ෙමොඝපුරිස
අෙනකපරියාෙයන පටිච්චසමුප්පන්නා විඤ්ඤාණං වුත්තං අඤ්ඤත පච්චයා නත්ථි සම්භෙවොති. අථ ච පන ත්වං
ෙමොඝපුරිස අත්තනා දුග්ගහිෙතන අම්ෙහ ෙචව අබ්භාවික්ඛසි, අත්තානච්ච ඛණසි, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවසි. තං
හි ෙත ෙමොඝපුරිස භවිස්සති දීඝරත්තං අබිතාය දුක්ඛා◌ාති.
මජ්ඣිම නිකාය i, මහාතණ්හා සඞ්ඛය සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ
පකාශනය,ෙකොළඹ, 2001, පි.606
77

78. 208 නත්ථි මහාරාජ දින්නං නත්ථි යිට්ඨං නත්ථි ◌ුතං, නත්ථි සුකට දුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාෙකො, නත්ථි අයං
ෙලොෙකො.නත්ථි පෙරො ෙලොෙකො. නත්ථි මාතා. නත්ථි පිතා. නත්ථි සත්තා ඕපපාතිකා නත්ථි ෙලොෙක
සමණබාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මා පටිපන්නා ෙය ඉමං ච ෙලොකං පරං ච ෙලොකං සයං අභිච්චා සච්ඡිකත්වා.
පෙවෙදන්ති.
දීඝ නිකාය i, සාමඤ්ඤඵල සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,
2001, පි.96
209 දීඝ නිකාය i, සාමඤ්ඤඵල සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,
2001, පි.98
210 නිබ්බානඤ්චාහං සාරිපුත්ත පජානාමි නිබ්බානගාමිඤ්ච මග්ගං නිබ්බානගාමිනිඤ්ච පටිපදං. යථාපටිපන්ෙනො ච
ආසවානං ඛයා අනාසවං ෙචෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ෙඨව ධම්ෙම සයං අභිච්චා සච්ඡිකත්වා
උපසම්පජ්ජ විහරති. තඤ්ච පජානාමි.
මජ්ඣිම නිකාය i, මහාසීහනාද සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.180
211 ෙයො හි ෙකො චි භික්ඛෙව ඉෙම චත්තාෙරො සතිපට්ඨාෙන එවං භාෙවය සත්ත වස්සානි, තස්ස ද්වින්නං ඵලානං
අඤ්ඤතරං ඵලං පාටිකඞ්ඛං: දිට්ෙඨව ධම්ෙම අඤ්ඤා, සති වා උපාසිෙසෙස අනාගාමිතා. තිට්ඨන්තු භික්ඛෙව
සත්ත වස්සානි, ෙයො හි ෙකො චි භික්ඛෙව ඉෙම චත්තාෙරො සතිපට්ඨාෙන එවං භාෙවය ඡබ්බස්සානි -ෙප-
පඤ්චවස්සානි -ෙප- චත්තාරි වස්සානි-ෙප- තීණි වස්සානි-ෙප-ද්ෙව වස්සානි-ෙප- එක වස්සං-ෙප- තිට්ඨතු
භික්ඛෙව එකං වස්සං, ෙයො හි ෙකො චි භික්ඛෙව ඉෙම චත්තාෙරො සතිපට්ඨාෙන එවං භාෙවය සත්ත මාසානි,
තස්ස ද්වින්නං ඵලානං අඤ්ඤතරං ඵලං පාටිකඞ්ඛං : දිට්ෙඨව ධම්ෙම අඤ්ඤා, සති වා උපාදිෙසෙස අනාගාමිතා.
තිට්ඨන්තු භික්ඛෙව සත්ත මාසානි, ෙයො හි ෙකො චි භික්ඛෙව ඉෙම චත්තාෙරො සතිපට්ඨාෙන එවං භාෙවය .ඡ
මාසානි -ෙප- පඤ්ච මාසානි-ෙප-චත්තාරි මාසානි-ෙපො-තීණි මාසානි-ෙප- ද්ෙව මාසානි-ෙප-මාසං-ෙප-
අද්ධමාසං -ෙප- තිට්ඨතු භික්ඛෙව අද්ධමාෙසො, ෙයො හි ෙකො චි භික්ඛෙව ඉෙම චත්තාෙරො සතිපට්ඨාෙන එවං
භාෙවය සත්තාහං, තස්ස ද්වින්නං ඵලානං අඤ්ඤතරං ඵලං පාටිකඞ්ඛං දිට්ෙඨව ධම්ෙම අඤ්ඤා සති වා
උපාදිෙසෙස අනාගාමිතා.
මජ්ඣිම නිකාය i, සතිපට්ඨාන සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.152
212 චුල්ලවග්ග පාලි ii, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ, 2001, පි.362-
368
213 පුන ච පරං භික්ඛෙව ෙය ෙත ලාභා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා අත්තමෙසො පත්පරියාපන්නමත්තම්පි තථාරූෙපහි
ලාෙභහි අප්පටිවිභත්ත ෙභොගී ෙහොති සීලවන්ෙතහි සබහ්මචාරීහි සාධාරණෙභොගී.
මජ්ඣිම නිකාය i, ෙකොසම්බිය සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ
පකාශනය,ෙකොළඹ, 2001, පි.754
214 Rev.Rahula Thero Walpola, History of Buddhism in Ceylon, Colombo, 1958, pp 45-78
215 Carroll B.John, Human Cognative Abilities, A Survey of Factor – Analytic Studies, Cambridge
University Press, London, 1993, pp. 22-43
216 පඤ්ඤාෙලෝක හිමි මීෙගොඩ, බුදුසමය හා ජන ජීවිතය, ෙකොළඹ, 1979, පි. 21-34
217 පඤ්ඤාකිත්ති හිමි ෙකොටෙහේෙන්, ආගම හා සමාජය, කැලණිය, 1950, පි. 19-34
218 මනුරත්න එම්.ඒ, ආගම දර්ශනය හා සදාචාරය, පන්නිපිටිය, 1995, පි. 43-51
219 ධම්මපාල හිමි ගතාෙර්, පර්ෙය්ෂණ කම, පියසිරි පින්ටින් සිස්ටම්ස්, නුෙග්ෙගොඩ, 1998, පි. 22-32
220 බාලසූරිය ඒ.එස්, සාරධර්ම අධ ාපනය, විෙජ්සූරිය ගන්ථ ෙක්න්දය, නුෙග්ෙගොඩ, 1997, පි. 24-33
221 රත්නපාල නන්දෙසේන, සමාජ විද ා පර්ෙය්ෂණ මූළධර්ම, ෙමොරටුව, 1984, පි. 30-56
222 වීරවර්ධන සුෙම්ධ, අචාරවිද ා අධ යන ලිපි, ෙනත්මී පකාශකෙයෝ, ෙප්රාෙද්ණීය, 2007, පි. 22-34
223 ගුණෙසේක උපාලි, කාලීන අධ ාපන ලිපි, කතෘ පකාශන, මහරගම, 200, පි. 31-52
224 විමලසූරිය හිමි කන්ෙදෙගොඩ, ආචාරධර්ම, ජයෙද්ව පකාශන, ෙකොළඹ, 2003, පි. 24-31
225 අරියවිමල හිමි ෙකොස්වත්ෙත්, ඔබ පවුල හා සමාජය, ෙකොළඹ, 1988, පි. 8-19
226 අතුෙකෝරළ දයා ෙරෝහණ, අධ ාපන මෙනෝවිද ාව හා ගුරුවරයා, ශික්ෂා මන්දිරය, ෙබොරැල්ල, 2000, පි. 112-
132
227 මංගල හිමි ෙගොඩගම, නූතන සමාජය සඳහා ෙබෞද්ධ ජීවන දර්ශනය, ෙපොල්ෙගොල්ල, 1998, පි. 45-78
228 ෙලොෙවල් ෙක්, අධ ාපන මෙනෝ විද ාව හා ළමයි, අධ ාපන පකාශන ෙදපාර්තෙම්න්තුව, ෙකොළඹ, 1981, පි.
17-32
229 මංගල හිමි ෙගොඩගම, නූතන සමාජය සඳහා ෙබෞද්ධ ජීවන දර්ශනය, ෙපොල්ෙගොල්ල, 1998, පි. 81- 98
230 වීරසිංහ ෙහන්රි, අධ ාපනික සංකල්ප ෙපරදිග හා අපරදිග, ෙකොළඹ, 1982, පි. 18-24
231 මංගල හිමි ෙගොඩගම, නූතන සමාජය සඳහා ෙබෞද්ධ ජීවන දර්ශනය, ෙපොල්ෙගොල්ල, 1998, පි. 36- 54
232 වීරසිංහ ෙහන්රි, අධ ාපන ලිපි ( මූලධර්ම), පූජා මුදණාලය, ෙකොළඹ, 1980, පි. 19- 24
233 Menaughton N, Biology and Emotion, Cambridge University Press, London, 1959, pp.46-93
234 Rhy Davids C.A.F., Buddhist Psychology, London, 1914, pp. 42-56
235 Karunaratna W.S, Buddhism, its Religion and Philosophy, Singapore, 1988, pp. 34-76
236 ඉධාවුෙසො විසාඛ අස්සුතවා පුථුජ්ජෙනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අෙකොවිෙදො අරියධම්ෙම අවිනීෙතො
සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අෙකොවිෙදො සප්පුරිසධම්ෙම අවිනීෙතො රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං.
ෙවදනං අත්තෙනො සමනුපස්සති,ෙවදනාවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා ෙවදනං, ෙවදනාය වා අත්තානං
සඤ්ඤං අත්තෙනො සමනුපස්සති, සඤ්ඤාවන්තංවා අත්තානං,අත්තනි වා සඤ්ඤං, සඤ්ඤාය වා
අත්තානං.සංඛාෙර අත්තාෙතො සමනුපස්සති, සංඛාරවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා සංඛාෙර, සඞ්ඛාෙරසු වා
78

79. අත්තානං විඤ්ඤාණං අත්තෙනො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං අත්තානං, අත්තනි වා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං එවං ෙඛො ආවුෙසො විසාඛ සක්කායදිට්ඨි ෙහොතීති.
මජ්ඣිම නිකාය i, චූළෙවදල්ල සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ
පකාශනය,ෙකොළඹ, 2001, පි.704
237 කතමා ච භික්ඛෙව අරියා පරිෙයසනා? ඉධ භික්ඛෙව එකච්ෙචො අත්තනා ජාතිධම්ෙමො සමාෙනො ජාතිධම්ෙම
ආදීනවං විදිත්වා අජාතං අනුත්තරං ෙයොගක්ෙඛමං නිබ්බනං පරිෙයසති. අත්තනා ජරාධම්ෙමො සමාෙනො
ජරාධම්ෙම ආදීනවං විදිත්වා අජරං අනුත්තරං ෙයොගක්ෙඛමං නිබ්බානං පරිෙයසති, අත්තනා බ ාධිධම්ෙමො
සමාෙනො බ ාධිධම්ෙම ආදීනවං විදිත්වා අභ ාධිං අනුත්තරං ෙයොගක්ෙඛමං නිබ්බානං පරිෙයසති, අත්තනා
මරණධම්ෙමො සමාෙනො මරණධම්ෙම ආදීනවං විදිත්වා අමතං අනුත්තරං ෙයොගක්ෙඛමං නිබ්බානං පරිෙයසති,
අත්තනා ෙසොකධම්ෙමො සමාෙනො ෙසොකධම්ෙම ආදීනවං විදිත්වා අෙසොකං අනුත්තරං ෙයොගක්ෙඛමං නිබ්බානං
පරිෙයසති, අත්තනා සඞ්කිෙලසධම්ෙමො සමාෙනො සඞ්කිෙලසධම්ෙම ආදීනවා විදිත්වා අසඞ්ලිට්ඨං අනුත්තරං
ෙයොගක්ෙඛමං නිබ්බානං පරිෙයසති. අයං භික්ඛෙව අරියා පරිෙයසනා.
මජ්ඣිම නිකාය i, අරියපරිෙයසන සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.398
238 Pliner Fatricia, Kremes Lester, Aibway Thomas, Communication and Affect Language and Thought,
Academic Press, New York, 1972, pp. 32-56
239 The Abhidhammika schools have attempted to develop this scriptural insight further Buddhaghosa
maintains that sanna. Vinnana and panna are are similar in so far as each refers to a a cognitive state
(jananabhava), and re-iterates the Sutta teaching that panna is specifically distict from the other two.In
the well known illustration of the gold-coin seen by a child, a villager and a money-changer, their
difference is clearly spelt out as follows. The notion of sanna as the sensory impression of the mere
external appearance (upatthanakara) of the gold coin, such as the figure on it, its shape, size and so on,
is attributed to "a child who has not yet reached the age of reason" (abuddhaika-daraka), in whom,
therefore, the possibility of an intellectual comprehension of individual characteristics of the object is
nil.The villager's discriminative knowledge (vinnana) consists of comprehending the object in terms
of its purpose. But panna is illustrated by resorting to the analogy of a money-changer's
comprehensive perception of the coin in terms of its authentic value, Provenance and so on.
Buddhaghosa goes further in asserting that sanna is included in vinnana and that vinnana is included
in panna.
Pieris Aloysius, Studies in the Philosophy and Literature of Pali Abhidhammika Buddhism, Colombo,
2004, p. 48
240 Varma V.P, Early Busddhism and its Origins, New Delhi, 1973, pp. 37-49
241 ෙසො බීජ ගාමභූතකාමසමාරම්භා පටිවිරෙතො ෙහොති. එකභත්තිෙකො ෙහොති. රත්තුපරෙතො විරෙතො
විකාලෙභොජනා. නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනා පටිවිරෙතො
ෙහොති.මාලාගන්ධවිෙලපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨාකා පටිවිරෙතො ෙහොති.උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරෙතො
ෙහොති.ජාතරූපරජතපටිග්ගහණා පටිවිරෙතො ෙහොති. අමකධඤ්ඤපටිග්ගහණා පටිවිරෙතො
ෙහොති.ආමකමංසපටිග්ගහණං පටිවිරෙතො ෙහොති. ඉන්ථිකුමාරිකපටිග්ගහණා පටිවිරෙතො ෙහොති.
දාසිදාසසපටිග්ගහණා පටිවිරෙතො ෙහොති. අෙජළකපටිග්ගහණා පටිවිරෙතො ෙහොති. කුක්කුටසූකරපටිග්ගහණා
පටිවිරෙතො ෙහොති.හත්ථිගවාස්සවළවාපටිග්ගහණ පටිවිරෙතො ෙහොති. ෙඛත්තවත්ථුපටිග්කහණා පටිවිරෙතො
ෙහොති. දූෙතය පහීණගමනානුෙයොගා පටිවිරෙතො ෙහොති.කයවික්කයා පටිවිරෙතො ෙහොති. තුලාකූට- කංසකූට-
මානකූටා පටිවිරෙතො ෙහොති. උක්ෙකොටන-වඤ්චන-නිකති-සාචිෙයොගා පටිවිරෙතො ෙහොති.ෙඡ්දන-වධ-බන්ධන-
විපරාෙමොග-ආෙලොප-සහසාකාරා පටිවිරෙතො ෙහොති.
මජ්ඣිම නිකාය i, මහාතණ්හාසඞ්ඛය සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ, 2001, පි.628
242 Moor Joan Wand, Social Problems, New Jersey, 2009, pp. 34-57
243 Davids Rys and Mrs. C.A.F, A Buddhist Manual of Psychological Ethics, London, 1971, pp. 23-58
244 Wijesekara O.H.De A, The Three Signata, Anicca, Dukkha, Anatta, Kandy, 1960, pp. 12-34
245 ෙයො හි ෙකො චි, භික්ඛෙව ඉෙම චත්තාෙරො සතිපට්ඨාෙන එවං භාෙවය සත්ත වස්සානි, තස්ස ද්වින්නං ඵලානං
අඤ්ඤතරං ඵලං පාටිකඞ්ඛං දිට්ෙඨව ධම්ෙම අඤ්ඤා, සති වා උපාදිෙසෙස අනාගාමිතා. තිට්ඨන්තු භික්ඛෙව
සත්ත වස්සානි, ෙයො හි ෙකො චි භික්ඛෙව ඉෙම චත්තාෙරො සතිපට්ඨාෙන එවං භාෙවය ඡබ්බස්සානි -ෙප- පඤ්ච
වස්සානි -ෙප- චත්තාෙරො වස්සානි- ෙප- තීණි වස්නානි - ෙප- ද්ෙව වස්සානි -ෙප- එකං වස්සං -ෙප- තිට්ඨන්තු
භික්ඛෙව එකං වස්සං, ෙයො හි ෙකො චි භික්ඛෙව ඉෙම චත්තාෙරො සතිපට්ඨාෙන එවං භාෙවය සත්ත මාසානි,
තස්ස ද්වින්නං ඵලානං අඤ්ඤතරං ඵලං පාටිකඞ්ඛං:දිට්ෙඨව ධම්ෙම අඤ්ඤා, සති වා උපාදිෙසෙස අනාගාමිතා.
තිට්ඨන්තු භික්ඛෙව සත්ත මාසානි, ෙයො හි ෙකො චි භික්ඛෙව ඉෙම චත්තාෙරො සති පට්ඨාෙන එවං භාෙවය 'ඡ
මාසානි -ෙප- පඤ්ච මාසානි-ෙප-චත්තාරි මාසානි-ෙප-තීණි මාසානි-ෙප-ද්ෙව මාසානි-ෙප-මාසං-ෙප-අද්ධමාසං
-ෙප-තිට්ඨතු භික්ඛෙව අද්ධමාෙසො, ෙයො හි ෙකො චි භික්ඛෙව ඉෙම චත්තාෙරො සතිපට්ඨාෙන එවං භාවය
සත්තාහං, තස්ස ද්වින්නං ඵලානං අඤ්ඤතරං ඵලං පාටිකඞ්ඛං:දිට්ෙඨව ධම්ෙම අඤ්ඤා, සති වා උපාදිෙසෙස
අනාගාමිතා.
මජ්ඣිම නිකාය i, සතිපට්ඨාන සූතය, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ
පකාශනය,ෙකොළඹ, 2001, පි.152
246 Pande G.C, Studies in the Origins of Buddhism, Delhi, 1983, pp. 35-56
247 Sothwold Martin, Buddhism in Life, Survey, 1983, pp. 28-43
79

80. 248 ෙසො සන්තුට්ෙඨො ෙහොති කායපරිහාරිෙයන චීවෙරන කුච්ඡිපරිහාරිෙයන පිණ්ඩපාෙතන ෙයන ෙයෙනව
පක්කමති, සමාදාෙයව පක්කමති.ෙසය ථාපි නාම පක්ඛිසකුෙණො ෙයන ෙයෙනව ෙඩති,සපත්තහාෙරොව
ෙඩති.එවෙමව භික්ඛු සන්තුටිෙඨො ෙහොති කායපරිහාරිෙයන වීවෙරන කුච්ඡිපරිහාරිෙයන පිණ්ඩපාෙතන.ෙයන
ෙයෙනව පක්කමති, සමාදාෙයව පක්කමති.
මජ්ඣිම නිකාය i,මහාතණ්හාසඞ්ඛය සූතය සූතය,බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ
පකාශනය, ෙකොළඹ, 2001, පි.628
249 Weber Max, Sociology and Religion, London, 1976, pp. 24-65
250 Robert and Beck, Hand Book of Social Philosophy, London, 1979, pp. 31-54
251 Karunatilaka H.N, This Confused Society, Colombo, 1979, pp. 23-47
252 Gnanarama Pategama, An Approach to Buddhist Social Philosophy, Singapore, 1996, pp. 21-53
253 කරුණාතිලක ඩබ්.එස්, ඓතිහාසික වාග්විද ාව, ෙකොළඹ, 1983, පි. 23-42
254 ද සිල්වා සුගතපාල, භාෂා විමර්ශනය, මහරගම, 1963, පි. 21-32
255 ජයෙසේකර ආනන්ද හා ජයෙසේකර චිතා, තුලනාත්මක වාග් විද ාව, ෙකොළඹ, 1970 පි. 52-102
256 මලලෙසේකර පී.පී, ලංකා පාලි සාහිත ය, ෙකොළඹ, 1968, පි. 57-98
257 කරුණාතිලක ඩබ්.එස් (පරිවර්තනය), පාලි ව ාකරණය(වී.ෙපනිසිෙයෝලා), ෙකොළඹ, 1966, පි. 28-43
258 බුද්ධත්ත ස්ථවිර ෙපොල්වත්ෙත්, පාලි සාහිත ය, ෙකොළඹ, 1967, පි. 20-34
259 පඤ්ඤානන්ද ස්ථවිර ගලෙගදර, පාලි භාෂාව හා වාග්විද ාව, ෙකොළඹ, 1965, පි. 35-67
260 කරුණාතිලක ඩබ්.එස්, ඓතිහාසික වාග්විද ාව, ෙකොළඹ, 1983, පි. 33-49
261 Law B.C, A History of Pali Litterature, London, 1933, pp. 39-42
262 Dhadphale N.D, Aspects of Buddhist Litterary Critieism as gleaned from pali Sources, 1975, London,
pp. 53-86
263 Warder A.K, Pali Metre, London, 1917, pp.31-48
264 Law B.C, A History of Pali Litterature, London, 1933, pp. 46-53
265 අෙබ්නායක ඔලිවර්, තිපිටක සාහිත ය 1 විනය පිටකය, ෙකොළඹ, 1983 පි. 9-14
266 බලගල්ල විමල් ජී, භාෂා අධ යනය හා සිංහල ව වහාරය, ෙකොළඹ, 1995, පි. 26-72
267 Sharma,R.S.,Aspectss of Political Ideas, and Institutions in Ancient India, Delhi, 1959, p.14
268 Arthasatra, ed. R.Sharma Sastri, 3rd Edition, Mysore, 1924, vi i
269 ෙඝොෙසොපි ෙඛො අෙසො දුල්ලෙභො ෙලොකස්මිං යදිදං බුද්ෙධොති ආගතානි ෙඛො පන අස්මාකං මන්ෙතසු
ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණානි, ෙයහි සමන්නනාගතස්ස මහා පුරිසස්ස ද්ෙව ගතිෙයො භවන්ති අනඤ්ඤා, සෙඛ
අගාරං අජ්ඣාවසති රාජා ෙහොති චක්කවත්ති ... සෙව ෙඛො පනායස්මා අනගාරියං පබ්බජති අරහං ෙහොති සම්මා
සම්බුද්ෙධො ෙලොෙක අවිත්තච්ෙදො
270 ද සිල්වා ලීන්, ලක්දිව පාරිහාරික බුද්ධාගම, ෙකොළඹ, 1930, පි. 21-29
271 Jayathilake K.N. and malalasekara G.P, Buddhism and Race Question, UNESCO Rce Series, Paris,
1958, pp. 41-58
272 විමලවංස ස්ථවිර, බද්ෙද්ගම, ෙබෞද්ධ සාහිත ය, ෙකොළඹ, 1957, පි. 27-46
273 Tachibana S, Ethics of Buddhism, London, 1926, pp. 41-65
274 සමන්තපාසාදිකා 1, පාලි ෙපොත් සමාගම, 1889,පි.74 හා 75
275 කථාවත්ථු අට්ඨකථාව,ෆවුස්ෙබොල් සංස්කරණය,පාලි ෙපොත් සමාගම,1889,පි 3
276 Law B.C, A History of Pali Litterature, London, 1933, pp. 27-35
277 එත්ථ සකයා නිරුත්ති නාම සම්මා සම්බුද්ෙධන වුත්තප්පකාෙරො මාගධෙකො ෙවොහාෙරො
සමන්තපාසාදිකා iv, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,2000,පි 897
278 චන්දරතන ස්ථවිර ලබුෙහේන්ෙගොඩ, අටුවා පරීක්ෂණය හා කථා වස්තු, ෙකොළඹ, 1968, පි. 12- 29
279 අහඤ්චානන්ද වච්ඡෙගොත්තස්ස පරිබ්බාජයස්ස අත්ථත්තාති පුට්ෙඨො සමාෙනො අත්ථත්තිති ව කෙරය ං ෙය ෙත
අනන්ද සමණබාහ්මණා සස්සතවාදා ෙතසෙමතං ලදධි අභවිස්ස. අහඤ්ච ආනන්ද වච්චෙගොත්තස්ස
පරිබ්බාජකස්ස නත්ථත්තාති පුට්ෙඨො සමාෙනො නත්ථත්තාති ව ාකෙරය ං ෙය ෙත අනන්ද සමණබාහ්මණා
අච්ෙඡදවාදා ෙතසෙසතං ලද්ධි අභවිස්ස
සංයුත්ත නිකාය iv, අත්ථත්ත සුත්ත, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ,2000,පි 704
280 මෙනෝරථපූරණී, පථම භාගය, පාලි ෙපොත් සමාගම, ලන්ඩනය, පි 93
281 මජ්ඣිම නිකාය ii, අග්ගිවච්ඡෙගොත්ත සුත්ත,බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ,2000,පි 262 - 264
282 .......න රූපං අත්තෙනො සමනුපස්සති. න රූපවන්තං අත්තානං, න අත්තනි රූපං, න රූපස්මිං අත්තානං.... න
ෙව්දනා ...... න සඤ්ඤා... න සංඛාෙර.... න විඤ්ඤාණං ...... එවං ෙඛෝ ආවුෙසො විසාඛ සක්කායදිට්ඨි න
ෙහොන්ති.
මජ්ඣිම නිකාය i, චුල්ල ෙවදල්ල සුත්ත,බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ,2000,පි 703,704
283 මජ්ඣිම නිකාය i, චුල්ල ෙවදල්ල සුත්ත,බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,
ෙකොළඹ,2000,පි 704
284 සංයුක්ත නිකාය iv, බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය,ෙකොළඹ,2000,පි 703
285 අහු වා ෙම නූන පුබ්ෙබ අත්තා ෙසො එතර හි නත්ථි
සංයුක්ත නිකාය iv, අත්ථත්ත සුත්ත බුද්ධ ජයන්ති තිපිටක ගන්ථ මාලාව,ශී ලංකා ජනරජ පකාශනය, ෙකොළඹ,
2000,පි 704
80

81. 81